Luận văn tốt nghiệp: Kinh nghiệm sản xuất xà lách tại trang trại Toyohiro Endo, Nagano, Nhật Bản

Khám phá kinh nghiệm sản xuất xà lách tại trang trại Toyohiro Endo, làng Kawakami, tỉnh Nagano, Nhật Bản trong luận văn tốt nghiệp.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thúy Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Học Tập Kinh Nghiệm Trong Sản Xuất Xà Lách Tại Trang Trại Toyohiro Endo, Làng Nông Nghiệp Kawakami, Tỉnh Nagano, Nhật Bản
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Nguồn gốc và phân loại cây xà lách
• 2.1.1. Nguồn gốc cây xà lách
• 2.1.2. Phân loại xà lách, các loại giống xà lách
• 2.2. Đặc điểm và yêu cầu sinh thái, dinh dưỡng của cây xà lách
• 2.2.1. Đặc điểm của cây xà lách
• 2.2.2. Yêu cầu sinh thái và dinh dưỡng của cây xà lách
• 2.3. Giá trị kinh tế và sử dụng của cây xà lách
• 2.4. Kỹ thuật trồng xà lách theo yêu cầu Nhật Bản
• 2.5. Tình hình sản xuất xà lách trên thế giới, Nhật Bản và ở Việt Nam
• 2.5.1. Tình hình sản xuất xà lách trên thế giới
• 2.5.2. Tình hình sản xuất rau xà lách ở Nhật Bản
• 2.5.3. Những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất xà lách tại Nhật Bản
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung thực hiện
• 3.3. Phương pháp thực hiện
• 3.3.1. Thu thập thông tin thứ cấp
• 3.3.2. Thu thập thông tin sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3.3.4. Phương pháp phân tích thông tin
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Sơ lược về vị trí địa lí, kinh tế - xã hội của làng Kawakami
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Tình hình sản xuất Nông nghiệp của làng Kawakami
• 4.2.1. Quy trình sản xuất rau an toàn tại trang trại Toyohiro Endo, làng nông nghiệp Kawakami
• 4.2.1.1. Chuẩn bị mùa vụ mới (Đầu tháng 4)
• 4.2.1.2. Cải tạo đất trồng, tạo luống đất (tháng 5 – cuối tháng 8)
• 4.2.1.3. Vệ sinh đồng ruộng, cày xới, làm đất
• 4.2.1.4. Tạo luống đất và phủ bạt Maruchi
• 4.2.1.5. Tiêu chuẩn về hạt giống
• 4.2.1.6. Chuẩn bị đất gieo hạt
• 4.2.1.7. Tiến hành gieo hạt
• 4.2.1.8. Vận chuyển cây giống
• 4.2.2. Tiến hành trồng
• 4.2.3. Chăm sóc rau giai đoạn sinh trưởng (tháng 6–trung tuần tháng 9)
• 4.2.4. Thu hoạch và vận chuyển (Trung tuần tháng 7 - trung tuần tháng 10)
• 4.2.4.1. Quá trình thu hoạch
• 4.2.4.2. Quá trình vận chuyển
• 4.2.5. Thu dọn sau mùa vụ (Tháng 10 - trung tuần tháng 11)
• 4.2.6. Phân tích lại chất lượng đất cho mùa vụ tiếp theo
• 4.2.7. Kết quả đánh giá hiện trạng sản xuất và tiêu thụ xà lách tại trang trại Toyohiro Endo
• 4.2.7.1. Hiện trạng sản xuất xà lách tại trang trại Toyohiro Endo
• 4.2.7.2. Tình hình tiêu thụ xà lách tại trang Toyohiro Endo
• 4.2.7.3. Những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất xà lách tại trang trại Toyohiro Endo
• 4.2.8. Bài học kinh nghiệm trong quá trình thực tập tại trang trại Toyohiro Endo
• 4.2.8.1. Điểm mạnh của bản thân
• 4.2.8.2. Điểm yếu của bản thân
• 4.2.9. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực tập tốt nghiệp tại doanh nghiệp/ trang trại
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về trang trại Toyohiro Endo

Trang trại Toyohiro Endo nằm ở làng Kawakami, tỉnh Nagano, Nhật Bản, nổi tiếng với sản xuất xà lách chất lượng cao. Đây là một trong những trang trại điển hình trong việc áp dụng công nghệ hiện đại vào nông nghiệp. Ông Toyohiro Endo, với gần 30 năm kinh nghiệm, đã phát triển quy trình sản xuất rau an toàn, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Kinh nghiệm nông nghiệp tại đây không chỉ là bài học cho nông dân Nhật Bản mà còn cho nông dân Việt Nam trong việc áp dụng công nghệ và kỹ thuật canh tác tiên tiến.

1.1. Đặc điểm của trang trại

Trang trại Toyohiro Endo có diện tích rộng lớn, được trang bị hệ thống tưới tiêu hiện đại và các thiết bị nông nghiệp tiên tiến. Quy trình sản xuất tại đây được thực hiện theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt, từ khâu chuẩn bị đất đến thu hoạch. Các giống xà lách được chọn lọc kỹ lưỡng, đảm bảo chất lượng và năng suất cao. Đặc điểm sản phẩm xà lách từ trang trại này không chỉ nổi bật về hình thức mà còn về giá trị dinh dưỡng, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

II. Quy trình sản xuất xà lách

Quy trình sản xuất xà lách tại trang trại Toyohiro Endo bao gồm nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, việc chuẩn bị đất được thực hiện cẩn thận, bao gồm cày xới, bón phân hữu cơ và tạo luống. Sau đó, hạt giống được xử lý và gieo trồng theo khoảng cách hợp lý. Kỹ thuật canh tác được áp dụng nhằm tối ưu hóa sự phát triển của cây. Trong suốt quá trình sinh trưởng, việc chăm sóc cây trồng được thực hiện thường xuyên, bao gồm tưới nước, bón phân và kiểm tra sâu bệnh. Cuối cùng, khi đến thời điểm thu hoạch, xà lách được thu hoạch và vận chuyển đến nơi tiêu thụ.

2.1. Chăm sóc và thu hoạch

Chăm sóc cây trồng là một phần quan trọng trong quy trình sản xuất. Chăm sóc cây trồng bao gồm việc theo dõi độ ẩm của đất, điều chỉnh lượng nước tưới và bón phân hợp lý. Thời điểm thu hoạch cũng rất quan trọng, cần được thực hiện khi xà lách đạt chất lượng tốt nhất. Sau khi thu hoạch, sản phẩm được vận chuyển đến các chợ và siêu thị, đảm bảo độ tươi ngon và an toàn thực phẩm. Thị trường xà lách tại Nhật Bản rất phát triển, với nhu cầu tiêu thụ cao, đặc biệt là trong các món ăn truyền thống.

III. Kinh nghiệm và bài học rút ra

Kinh nghiệm từ trang trại Toyohiro Endo mang lại nhiều bài học quý giá cho nông dân Việt Nam. Việc áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại, kết hợp với việc chăm sóc cây trồng đúng cách, có thể nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, việc chú trọng đến hệ thống tưới tiêu và bón phân hữu cơ cũng là yếu tố quan trọng giúp cải thiện chất lượng đất và sản phẩm. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng để phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm nông sản và đáp ứng nhu cầu thị trường.

3.1. Định hướng phát triển nông nghiệp

Định hướng phát triển nông nghiệp tại Việt Nam cần chú trọng đến việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất. Xu hướng nông nghiệp hiện đại yêu cầu nông dân không chỉ sản xuất mà còn phải đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của trang trại Toyohiro Endo sẽ giúp nông dân Việt Nam có cái nhìn tổng quan hơn về nông sản hữu cơ và cách thức phát triển bền vững trong sản xuất nông nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chương trình thực tập nghề nghiệp quốc tế tại Nhật Bản là một nội dung hợp tác trọng điểm giữa Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên và Trung tâm Đào tạo và Phát triển Quốc tế (ITC). Là một quốc gia thường xuyên đối mặt với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và thiên tai, Nhật Bản vẫn xây dựng được nền nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tiên tiến hàng đầu thế giới với hệ thống cơ giới hóa đồng bộ và quy trình quản lý chất lượng nghiêm ngặt. Trong đó, làng Kawakami thuộc huyện Minamisaku, tỉnh Nagano nổi tiếng là vùng chuyên canh rau xà lách hàng đầu Nhật Bản. Trang trại của gia đình ông Toyohiro Endo tại làng Kawakami có bề dày gần 30 năm kinh nghiệm trong sản xuất rau an toàn theo các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt do Hợp tác xã Nông nghiệp Kawakami (trực thuộc Hiệp hội Nông nghiệp Nhật Bản - JA) ban hành. Nghiên cứu thực tế quy trình canh tác và kinh nghiệm quản lý sản xuất tại đây cung cấp các luận cứ thực tiễn quan trọng nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho sản xuất rau an toàn tại Việt Nam.

Khóa luận xác định các mục tiêu và yêu cầu nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu:
   • Đánh giá thực trạng sản xuất rau xà lách tại trang trại Toyohiro Endo, từ đó xác định những thuận lợi, khó khăn và định hướng phát triển sản xuất tại trang trại.
   • Học tập và hệ thống hóa kỹ thuật sản xuất rau xà lách tại trang trại Toyohiro Endo, rút ra bài học kinh nghiệm phục vụ quá trình thực tập nghề nghiệp của sinh viên ngành nông học ở nước ngoài.
2. Yêu cầu nghiên cứu:
   • Nắm vững toàn bộ quy trình kỹ thuật sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn Nhật Bản.
   • Định hướng khả năng ứng dụng và phát triển mô hình sản xuất rau xà lách an toàn tại Việt Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
   • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình sản xuất rau an toàn và hiệu quả kinh tế tại trang trại Toyohiro Endo, làng nông nghiệp Kawakami, huyện Minamisaku, tỉnh Nagano, Nhật Bản.
   • Phạm vi không gian: Diện tích đất canh tác sản xuất xà lách của trang trại Toyohiro Endo.
   • Phạm vi thời gian: Khảo sát và thực nghiệm trực tiếp từ ngày 07/06/2019 đến ngày 13/11/2019 (kết hợp phân tích chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2014–2019).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng sinh học nông học của cây xà lách (Lactuca sativa L.) thuộc họ Cúc (Asteraceae), bao gồm các phân nhóm thương phẩm chính: xà lách Mỹ (Iceberg/Crisphead), xà lách Romaine, xà lách mỡ (Butterhead), và xà lách lô lô (Loose-leaf). Về mặt sinh thái, cây xà lách thích hợp với ngưỡng nhiệt độ sinh trưởng 15–18°C (nhiệt độ ban ngày 20°C, ban đêm 18°C), nhiệt độ nảy mầm 18–20°C, độ ẩm đồng ruộng 70–80%, độ ẩm không khí 65–75%, đất cát pha hoặc thịt nhẹ giàu mùn có độ pH từ 6,0–6,5 và chỉ số dẫn điện của đất (EC) đạt từ 0,4–0,8 mS/cm.

Cơ sở pháp lý và thể chế quản lý nông nghiệp của đề tài bao gồm hệ thống quy chuẩn kỹ thuật của Hiệp hội Nông nghiệp Nhật Bản (JA), Luật An toàn thực phẩm Nhật Bản, cùng các chính sách cải cách nông nghiệp như Luật Cải tạo và phát triển đất nông nghiệp (1969), Luật Đất đai nông nghiệp và Luật Hợp tác xã nông nghiệp sửa đổi (1970, 1975).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai đồng bộ:

• Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Khai thác dữ liệu thống kê từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Bộ Nông nghiệp Nhật Bản, và các báo cáo niên giám của Hiệp hội Nông nghiệp Làng Kawakami.
• Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp: Tham gia trực tiếp các khâu lao động kỹ thuật tại đồng ruộng trang trại Toyohiro Endo; phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với chủ trang trại, cán bộ nông nghiệp và cán bộ khuyến nông của hợp tác xã JA Kawakami.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả nhằm phân loại, hệ thống hóa các chỉ tiêu diện tích, năng suất, sản lượng; áp dụng phương pháp so sánh định tính và định lượng để đánh giá biến động kinh tế - kỹ thuật qua các năm.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày bối cảnh hợp tác đào tạo và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật giữa Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và Nhật Bản. Phần mở đầu khẳng định tính cấp thiết của việc tiếp cận mô hình nông nghiệp công nghệ cao tại làng Kawakami – nơi có điều kiện địa hình núi cao hiểm trở nhưng đạt hiệu quả sản xuất nông nghiệp hàng đầu Nhật Bản, đặt ra mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cho toàn bộ đề tài.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng quan về nguồn gốc thực vật học, phân loại giống, đặc điểm sinh trưởng và yêu cầu sinh thái - dinh dưỡng của cây xà lách. Đồng thời, tác giả phân tích bức tranh sản xuất xà lách trên phạm vi toàn cầu, tại Nhật Bản và Việt Nam:

• Trên thế giới (năm 2018): Diện tích canh tác toàn cầu đạt 1.138.000 ha với tổng sản lượng trên 27 triệu tấn. Châu Á chiếm diện tích lớn nhất (936.644 ha, sản lượng 18.955.000 tấn), trong khi châu Mỹ đạt năng suất cao nhất (269,4 tạ/ha). Trung Quốc dẫn đầu thế giới về quy mô diện tích (648.738 ha) và sản lượng; Mỹ chiếm hơn 66% sản lượng xà lách của châu lục với diện tích 117.032 ha.
• Tại Nhật Bản: Mức tiêu thụ rau bình quân đầu người đạt 100 kg/năm (tổng tiêu thụ 17 triệu tấn rau các loại). Tỉnh Nagano dẫn đầu cả nước về sản lượng xà lách với 208.900 tấn (năm 2018), tiếp theo là Ibaraki (89.900 tấn) và Gunma (46.000 tấn).
• Tại Việt Nam: Xà lách là cây rau ngắn ngày quan trọng, thường được trồng xen canh, gối vụ giúp tăng thu nhập và hạn chế sâu bệnh cho vụ chính. Tuy nhiên, khâu bảo quản sau thu hoạch, chế biến và kho lạnh tạm thời tại các vùng chuyên canh trong nước còn nhiều hạn chế, dẫn đến giá cả biến động bất ổn định.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định khung nghiên cứu thực nghiệm tại trang trại Toyohiro Endo (làng Kawakami, quận Minamisaku, tỉnh Nagano) trong khung thời gian từ tháng 6 đến tháng 11/2019. Trình bày chi tiết phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp/thứ cấp, phương pháp xử lý dữ liệu và thống kê so sánh.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung cốt lõi của khóa luận, bao gồm các nhóm kết quả:

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội làng Kawakami

Làng Kawakami nằm ở độ cao trung bình 1.185 m so với mực nước biển (nơi cao nhất đạt 2.595 m, nơi thấp nhất 1.110 m), khí hậu mát mẻ quanh năm, nhiệt độ trung bình năm là 8,1°C, mùa đông có thể xuống -18°C, lượng mưa trung bình 83,4 mm (cao nhất vào tháng 9 đạt 260 mm). Thời gian sản xuất nông nghiệp chỉ kéo dài 4–5 tháng (từ tháng 5 đến tháng 10). Tổng diện tích tự nhiên là 209,61 km²; cơ cấu đất đai năm 2015 gồm: đất lâm nghiệp chiếm 56,60% (11.846 ha), đất bằng canh tác chiếm 9,35% (1.961 ha), đất cao nguyên chiếm 1,56% (328 ha), đất ở chiếm 0,74% (155 ha) và đất khác chiếm 31,75% (6.671 ha).

Dân số năm 2016 là 4.664 người, mật độ 22,3 người/km². Cơ cấu lao động nông nghiệp có sự già hóa rõ rệt: nhóm tuổi 30 chiếm 10%, nhóm tuổi 40 chiếm 20% và trên 60% thuộc nhóm trên 63 tuổi. Mức thu nhập của nông hộ tại làng thuộc hàng cao nhất Nhật Bản: năm 2016 có 7 hộ đạt thu nhập trên 5.500 man/năm (tương đương trên 11 tỷ đồng), 121 hộ đạt 4.000–5.000 man, 171 hộ đạt 2.000–3.000 man và 249 hộ dưới 1.500 man.

Cơ cấu đất canh tác làng Kawakami (2018)	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)	Sản lượng xuất khẩu (tấn)	Giá trị thu được (Tỷ Yên)	Tỷ lệ giá trị (%)
Xà lách cuộn	1.555	55,0	62.051	75,12	47,1
Cải thảo	644	23,0	48.000	60,06	37,7
Xà lách tía	262	9,0	8.500	5,31	3,3
Xà lách xoăn	184	6,0	13.305	11,15	6,9
Bắp cải tròn	33	1,0	1.672	2,20	1,4
Rau khác	166	6,0	5.307	5,74	3,6
Tổng cộng	2.844	100,0	138.835	159,58	100,0

2. Quy trình sản xuất rau an toàn tại trang trại Toyohiro Endo

Quy trình kỹ thuật tại trang trại gồm 8 bước tuần hoàn khép kín:

1. Chuẩn bị mùa vụ (đầu tháng 4): Sửa chữa máy móc, làm sạch đồng ruộng, tuyển chọn hạt giống.
2. Cải tạo đất và làm luống (tháng 5 – cuối tháng 8): Cày xới tầng đất sâu tới 1 m bằng máy kéo công suất lớn, nhặt sạch đá và tàn dư nilon. Sử dụng máy làm đất chuyên dụng Maruchi để lên luống chuẩn (mặt luống rộng 45 cm, cao 20 cm) và phủ bạt nilon trắng kẻ sọc rộng 130–135 cm nhằm giữ nhiệt, giữ ẩm, ngăn cỏ dại và phản xạ bức xạ nhiệt mùa hè.
3. Ươm giống (giữa tháng 4 – giữa tháng 8): Sử dụng hạt giống bọc men hữu cơ kháng khuẩn (giá 1–2 man/lọ). Đất ươm trộn mùn gỗ, phân bón và nước bằng máy trộn (5–10 phút). Đóng đất vào khay chuyên dụng (loại 128, 200, 208 hoặc 406 lỗ) bằng máy gieo hạt Pottoru. Sau gieo, phủ mùn trấu, ngâm khay trong dung dịch dinh dưỡng 1 phút rồi đưa vào máy ủ nhiệt ở 18–20°C. Cây con nuôi trong nhà kính 15–20 ngày có hệ thống thông gió và tưới tự động. Mỗi đợt gieo 24–26 khay, cách 2 ngày gieo một lần để đảm bảo cung ứng liên tục.
4. Trồng cây con ra ruộng: Mật độ trồng 8.800 cây/100 m² (khoảng cách hàng x cây là 45 cm x 25 cm). Bầu cây được đặt phẳng ngang mặt bạt Maruchi để tránh úng nước, loại bỏ cây sâu bệnh. Mọi lịch sử gieo cấy được số hóa trên hệ thống máy tính kết nối với JA.
5. Chăm sóc giai đoạn sinh trưởng (tháng 6 – giữa tháng 9): Bón thúc phân tổng hợp dạng viên nén định lượng 8 tạ/ha trước khi thâm canh vụ hai. Kiểm soát sâu bệnh (dòi đục lá, sâu khoang, bệnh mốc sương) bằng các loại thuốc bảo vệ thực vật thế hệ mới và nguồn gốc sinh học (Cyromazine, Difenthiuron, Emamectin benzoate, Lufenuron, Mancozeb...). Tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly 10 ngày; nộp nhật ký sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cho hợp tác xã trước thu hoạch 3 ngày; định kỳ kiểm tra tồn dư hóa chất qua tổ chức giám định độc lập.
6. Thu hoạch và vận chuyển chuỗi lạnh (giữa tháng 7 – giữa tháng 10): Thu hoạch từ 2h00 sáng đến trước 10h00 sáng khi trời chưa nắng gắt. Vết cắt cuống rau phải phẳng và thực hiện bằng một nhát cắt duy nhất, rửa lại bằng nước sạch tiêu chuẩn. Phân loại theo kích cỡ và đóng thùng carton khối lượng 9–15 kg:

Loại nhãn sản phẩm	Kích thước / Phân hạng	Số lượng cây trong một thùng
LL	Cực lớn	12 – 14 cây
L	Chuẩn chất lượng cao nhất	16 – 18 cây
LA	Lớn trung bình	12 – 18 cây
M	Trung bình	20 – 22 cây
S	Nhỏ	24 – 26 cây

Rau sau đóng gói được đưa ngay vào máy hút lạnh chân không tại trung tâm tập kết, sau đó vận chuyển bằng xe lạnh chuyên dụng đến các đại đô thị Tokyo, Osaka, Nagoya ngay trong ngày. 7. Thu dọn sau mùa vụ (tháng 10 – giữa tháng 11): Tháo dỡ bạt Maruchi để chuyển đến nhà máy tái chế thành khay nhựa hoặc làm chất đốt lò luyện thép. Dùng máy kéo bón lót phân hữu cơ nguồn gốc lúa mạch/lúa mì với liều lượng 2 tấn/10 ha nhằm chống thoái hóa đất. 8. Phân tích chất lượng đất: Sử dụng 2 máy phân tích chuyên dụng đo pH (ngưỡng tối ưu 6,0–6,5) và chỉ số EC (0,4–0,8 mS/cm), xác định hàm lượng dinh dưỡng khoáng $P_2O_5$, $CaO$, $MgO$, $K_2O$. Trên cơ sở đó, nông hộ đặt hàng nhà máy phối trộn phân bón chuyên biệt theo đúng công thức thiếu hụt của từng thửa ruộng cho vụ tiếp theo.

3. Hiện trạng sản xuất và hiệu quả kinh tế tại trang trại Toyohiro Endo

Trang trại duy trì quy mô diện tích ổn định 5 ha với cơ cấu máy móc cơ giới hóa gồm: 1 máy tạo luống và phủ Maruchi, 3 máy đầu kéo, 1 máy phun thuốc, 5 xe tải vận chuyển và 1 máy thu hồi bạt Maruchi. Năm 2019, cơ cấu giống gồm 3 ha xà lách cuộn (năng suất 445 tạ/ha), 1 ha xà lách Liver green (năng suất 200 tạ/ha) và 1 ha xà lách tía (năng suất 200 tạ/ha).

Chỉ tiêu kinh tế (Tính trên 1 ha/năm)	Năm 2017	Năm 2018	Năm 2019
Diện tích canh tác (ha)	5,0	5,0	5,0
Năng suất bình quân (tạ/ha)	362	365	347
Tổng sản lượng toàn trang trại (tấn)	181,0	182,5	173,5
Sản lượng thu hoạch trên 1 ha (tấn)	36,2	36,5	34,7
Doanh thu trên 1 ha (tỷ VNĐ)	1,46	1,60	1,29
Tổng chi phí trên 1 ha (tỷ VNĐ)	1,03	1,12	1,03
Lãi thuần trên 1 ha (triệu VNĐ)	430	480	260

Ghi chú: Năm 2019, lợi nhuận sụt giảm xuống 260 triệu VNĐ/ha do ảnh hưởng trực tiếp từ siêu bão Hagibis.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khóa luận đúc kết các bài học kinh nghiệm về kỹ năng thực tập nghề nghiệp, tính tự giác, kỷ luật lao động và sự phối hợp giữa nông hộ với hệ thống hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

• Mô tả chi tiết quy trình cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất xà lách an toàn tại vùng ôn đới cao nguyên, chứng minh tính hiệu quả của bạt phủ nông nghiệp Maruchi và hệ thống gieo hạt bán tự động Pottoru.
• Lượng hóa hiệu quả kinh tế của trang trại Toyohiro Endo trong giai đoạn 2017–2019 với năng suất bình quân 347–365 tạ/ha, doanh thu đạt 1,29–1,60 tỷ đồng/ha/năm và lợi nhuận thuần đạt 260–480 triệu đồng/ha/năm.
• Xác định được phương thức quản lý chất lượng nông sản khép kín: phân tích hóa lý đất trước mùa vụ, lập hồ sơ nhật ký số hóa, tuân thủ thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật 10 ngày, bảo quản lạnh chân không và phân phối trong chuỗi cung ứng lạnh 24 giờ.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Ứng dụng quy trình phân tích dinh dưỡng đất định kỳ để cá nhân hóa việc phối trộn phân bón cho từng cánh đồng tại Việt Nam, tránh bón phân hóa học dư thừa.
• Thử nghiệm công nghệ phủ bạt luống chuyên dụng (Maruchi) nhằm giữ ẩm, giảm thiểu tối đa thuốc diệt cỏ và bảo vệ vi sinh vật đất.
• Đầu tư cơ sở hạ tầng bảo quản lạnh sơ bộ và kho lạnh chân không tại các vùng chuyên canh rau ở Việt Nam nhằm kéo dài thời gian thương phẩm và giảm tỷ lệ dập nát, hư hỏng sau thu hoạch.
• Tăng cường liên kết mô hình hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp theo mô hình JA để hỗ trợ kiểm định dư lượng hóa chất độc lập và bao tiêu sản phẩm cho nông dân.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Thời gian nghiên cứu và thực tập trực tiếp giới hạn trong 06 tháng (từ tháng 6 đến tháng 11/2019), chỉ theo dõi trọn vẹn một chu kỳ canh tác từ giai đoạn chăm sóc đến dọn dẹp mùa vụ.
  • Đối tượng khảo sát tập trung tại một trang trại gia đình quy mô 5 ha ở vùng sinh thái cao nguyên ôn đới đặc thù (làng Kawakami, tỉnh Nagano), các chi phí chuyển đổi tiền tệ (Man, Yên sang VNĐ) mang tính quy đổi tương đối theo thời giá.
• Hướng nghiên cứu mở rộng:
  • Nghiên cứu khả năng chuyển giao, khảo nghiệm và thích ứng các quy trình kỹ thuật (gieo khay tự động, phủ bạt luống, bảo quản hút chân không) tại các vùng chuyên canh rau có khí hậu tương đồng ở Việt Nam như Đà Lạt (Lâm Đồng), Sa Pa (Lào Cai) hoặc Mộc Châu (Sơn La).
  • Nghiên cứu sâu về bài toán chi phí - lợi ích khi đầu tư dây chuyền máy làm luống Maruchi và chuỗi logistics lạnh trong điều kiện nông hộ quy mô vừa và nhỏ tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên và giảng viên thuộc các chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Khuyến nông, Kinh tế nông nghiệp và Quản lý chuỗi cung ứng nông sản.
• Các cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, chủ trang trại, hợp tác xã sản xuất rau an toàn: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về kỹ thuật làm đất sâu, quy cách ươm cây giống bằng hạt bọc men, lịch trình bón phân viên nén thâm canh và tiêu chuẩn phân loại sản phẩm xà lách thương phẩm (LL, L, LA, M, S).
• Sinh viên chuẩn bị tham gia chương trình thực tập sinh kỹ năng nông nghiệp tại Nhật Bản: Cung cấp thông tin thực tế về quy trình lao động, văn hóa làm việc và các yêu cầu an toàn đồng ruộng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nông dân tại làng Kawakami bắt đầu thu hoạch rau xà lách từ 2 giờ sáng và kết thúc trước 10 giờ sáng? Việc thu hoạch vào sáng sớm khi chưa có ánh nắng mặt trời gay gắt nhằm giữ trọn vẹn độ tươi ngon, độ giòn và hạn chế sự mất nước qua bề mặt lá. Đồng thời, khung giờ này đảm bảo nông sản sau khi xử lý cắt gốc phẳng một nhát và rửa sạch sẽ kịp đưa vào máy hút lạnh chân không, sau đó vận chuyển bằng xe lạnh đến các thị trường tiêu thụ lớn như Tokyo, Osaka, Nagoya ngay trong ngày.

2. Công nghệ phủ bạt Maruchi tại trang trại Toyohiro Endo đem lại những lợi ích kỹ thuật gì? Bạt nilon Maruchi (rộng 130–135 cm trên luống rộng 45 cm, cao 20 cm) giúp giữ ẩm và nhiệt độ ổn định cho đất, triệt tiêu sự phát triển của cỏ dại, từ đó loại bỏ việc sử dụng thuốc diệt cỏ và giảm đáng kể lượng phân bón hóa học. Bạt màu trắng kẻ sọc còn giúp phản xạ ánh sáng, giảm hấp thụ nhiệt trong mùa hè, tạo môi trường rễ thông thoáng và nâng cao năng suất cây trồng.

3. Quy trình quản lý dư lượng thuốc bảo vệ thực vật tại trang trại được kiểm soát như thế nào? Chủ trang trại ghi chép lịch sử phun thuốc hàng ngày trên hệ thống máy tính kết nối đồng bộ với cơ sở dữ liệu của Hợp tác xã Nông nghiệp Kawakami (JA). Trước khi thu hoạch 3 ngày, nông dân phải nộp lại bản ghi chép thời gian phun thuốc. Toàn bộ rau phải đảm bảo thời gian cách ly tối thiểu 10 ngày và trải qua kiểm tra định kỳ lượng tồn dư hóa chất thông qua cơ quan kiểm định độc lập bên ngoài trước khi xuất kho.

4. Nguyên nhân khiến lợi nhuận trên 1 ha xà lách của trang trại Toyohiro Endo năm 2019 giảm còn 260 triệu đồng so với 480 triệu đồng năm 2018? Năm 2019, toàn bộ khu vực chịu tác động trực tiếp của siêu bão Hagibis (cơn bão mạnh nhất trong vòng 60 năm tại Nhật Bản), gây ngập úng và hư hại cây trồng, làm năng suất bình quân giảm xuống 347 tạ/ha (so với 365 tạ/ha năm 2018) và doanh thu giảm còn 1,29 tỷ đồng/ha, khiến lãi thuần giảm mạnh.

5. Mục đích của việc sử dụng 2 máy phân tích đất sau mỗi mùa vụ là gì? Sau khi thu dọn đồng ruộng vào tháng 11, nông dân sử dụng 2 máy đo để xác định chính xác độ pH (duy trì mức 6,0–6,5), chỉ số dẫn điện EC (đạt 0,4–0,8 mS/cm) và định lượng hàm lượng các khoáng chất $P_2O_5$, $CaO$, $MgO$, $K_2O$. Dựa trên kết quả này, nông hộ gửi số liệu đến nhà máy sản xuất phân bón để đặt sản xuất các lô phân bón phối trộn riêng, đáp ứng đúng hàm lượng dinh dưỡng thiếu hụt cho từng thửa đất trong vụ canh tác tiếp theo.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Hoàng Tùng đã tổng hợp và phân tích toàn diện quy trình kỹ thuật sản xuất xà lách an toàn công nghệ cao tại trang trại Toyohiro Endo thuộc làng Kawakami, tỉnh Nagano, Nhật Bản. Công trình đã làm rõ vai trò then chốt của cơ giới hóa đồng bộ, công nghệ phủ bạt luống Maruchi, hệ thống quản lý canh tác số hóa và chuỗi logistics bảo quản lạnh chân không trong việc tối ưu hóa năng suất và duy trì chất lượng nông sản cao cấp. Các số liệu thực nghiệm giai đoạn 2017–2019 cung cấp bức tranh thực tế về hiệu quả kinh tế cũng như khả năng ứng phó rủi ro thiên tai của mô hình nông nghiệp trang trại gia đình liên kết hợp tác xã. Đây là nguồn tài liệu học thuật và thực tiễn có giá trị cao, gợi mở nhiều giải pháp thiết thực cho việc định hướng nâng cao chuỗi giá trị và phát triển các vùng chuyên canh rau an toàn tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Chương trình thực tập nghề tại Nhật Bản là một chương trình có sự hợp tác, liên kết chặt chẽ giữa Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên với Trung tâm Đào tạo và Phát triển Quốc tế về nhiều lĩnh vực giáo dục đào tạo, chuyển giao khoa học công nghệ. Trong đó lĩnh vực về hợp tác phát triển nông nghiệp đang được chú trọng quan tâm vì đặc thù của Việt Nam vẫn đang là một nước nông nghiệp. Nhật Bản là một nước dù chịu nhiều thiên tai điều kiệm thời tiết khắc nghiệt nhưng nền nông nghiệp phát triển với công nghệ cao, tiên tiến, hiện đại hàng đầu thế giới. Đối với chương trình thực tập lần này không chỉ học về kiến thức nông nghiệp mà còn được trải nghiệm văn hóa, cuộc sống thường nhật của người bản địa.

Nông nghiệp là một ngành sản xuất tổng hợp cùng tồn tại với thiên nhiên. Ở đó sẽ có những trải nghiệm thực tế và những bài học mà chắc hẳn trong sách vở sẽ không đề cập đến. Ví dụ, mầm cây từ khi gieo trồng đến lúc ra ruộng phải qua rất nhiều công đoạn. Sản xuất rau không chỉ cần công nghệ, kỹ thuật mà còn phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố tự nhiên , sâu bệnh, nhiệt độ, lượng mưa….mưa đá, bão, ảnh hưởng sau bão, cũng như những ảnh hưởng của gió bão khi vận chuyển cây trồng… tất cả những ảnh hưởng từ tự nhiên cũng cần được xem xét một cách kỹ lưỡng.

Thông qua những trải nghiệm thực tế để khám phá thêm những kiến thức mới biến nó thành kinh nghiệm cho bản thân. Trong khi đó, Nhật Bản là quốc gia có nền nông nghiệp phát triển khi áp dụng các trang thiết bị hiện đại vào quá trình canh tác và sản xuất. Một trong những ngôi làng nông nghiệp nổi tiếng nhất Nhật Bản đó chính là làng Kawakami, trong đó có nông trại của gia đình ông Toyohiro Endo, là người có thâm niên lâu năm với gần 30 năm sản xuất rau an toàn. Tuy yêu cầu về Luan van 2 chất lượng rau không theo bất kỳ tiêu chuẩn quốc tế nào, mà theo tiêu chuẩn riêng của HTX nông nghiệp Kawakami đặt ra, nhưng các sản phẩm rau ở đây đều nổi tiếng khắp Nhật Bản, thậm chí còn được xuất khẩu đi các nước như Hàn Quốc, Hồng Kong, Đài Loan.

Việc nghiên cứu quy trình sản xuất rau an toàn tại trang trại ở Nhật Bản sẽ là bài học kinh nghiệm cho tình hình sản xuất rau trong nước, từ đó áp dụng những quy trình tiến bộ, những tiêu chuẩn về sản phẩm nông nghiệp tiên tiến để áp dụng với thị trường nông sản Việt Nam. Mục tiêu và yêu cầu 1. Mục tiêu - Đánh giá được thực trạng sản xuất rau xà lách tại trang trại Toyohiro Endo, từ đó xác định được những thuận lợi, khó khăn, định hướng phát triển sản xuất xà lách tại trang trại này. - Học tập kỹ thuật sản xuất rau xà lách tại trang trại Toyohiro Endo từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho sinh viên đi thực tập nước ngoài.

Yêu cầu - Nắm được quy trình sản xuất rau an toàn của Nhật Bản. - Định hướng khả năng phát triển sản xuất rau xà lách an toàn tại Việt Nam. Luan van 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Nguồn gốc và phân loại cây xà lách 2.

Nguồn gốc cây xà lách Xà lách, hay còn gọi là cải bèo ( danh pháp khoa học là Lactuca sativa) là loài thực vật có hoa thuộc họ Cúc được nhà thực vật Carl Linnaeus mô tả lần đầu vào năm 1753. Nó thường được trồng làm rau ăn lá , đặc biệt là trong món salat, bánh mì kẹp và nhiều ngón khác. Ngoài ra nó còn được gọi là Rau diếp, được biết đến từ thời xa xưa vì đặc tính giải khát, tinh khiết và giúp an thần. Tên của nó bắt nguồn từ loại nước đục trắng chảy rỉ ra từ thân cây rau sau khi cắt.

Phân loại xà lách, các loại giống xà lách - Xà lách Mỹ ( Iceburg Lettuce hay Iceburg/Crisphead) Lớp lá bên ngoài xanh non và lớp lá bên trong trắng hơn. Loại này phổ biến nhất vì có kết cấu lá giòn, mùi vị nhẹ nhàng và có nhiều nước. Nó là một nguồn chứa nhiều chất choline ( Một chất tự nhiên, C5H15NO2, thường được xếp vào loại vitamin B complex, và là thành phần của nhiều phân tử sinh học quan trọng khác, chẳng hạn như acetylcholime và lecithin). - Xà lách Romaine ( Romaine Tettuce) Có lá màu xanh đậm và dài.

Nó có kết cấu lá giòn và hương vị đậm đà hơn các loại khác. Là một nguồn chứa nhiều vitamin A, C. B1, B2 và axit folic. - Xà lách mỡ ( Butterhead Lettuce) Đây là loại xà lách có lá lớn và được sắp xếp lỏng lẻo, rất dễ dàng tách ra từ thân của nó.

Rau có kết cấu lá mềm hơn, với hương vị ngọt ngào so với các loại xà lách khác. - Xà lách lô lô ( Loose-leaf Lettuce) Luan van 4 Như tên gọi của nó, loại xà lách này có hai loại ( xà lách lô lô xanh và xà lách lô lô tím), lá sắp xếp rời rạc, có tàng lá rộng và xoăn. Nó có hương vị nhẹ và kết cấu lá hơi giòn. Đặc điểm và yêu cầu sinh thái, dinh dưỡng của cây xà lách 2.

Đặc điểm của cây xà lách Hình 2.1 Rau xà lách cuộn tại trang trại Toyohiro Endo + Rễ xà lách: Hệ rễ cọc, ăn nông trên bề mặt đất, ăn rộng 20-30 cm, bởi vậy cây không chịu được ngập úng, lớp đất mặt cần độ tơi xốp, giàu dinh dưỡng để rễ rút thức ăn dễ dàng. + Thân xà lách: Thân có loại thân ngắn như xà lách cuộn, có loại thân thẳng, dài như rau diếp. + Lá xà lách: Lá xà lách có nhiều lớp, có loại xanh đậm, có loại xanh nhạt, loại cuộn có lá trong màu trắng ăn ngon hơn lá bên ngoài. + Hoa xà lách: Chùm hoa dạng cầu, chứa số lượng lớn các hoa nhỏ kết chặt với nhau trên một đế hoa.

Hoa có 5 đài, 5 nhị cái và 2 lá noãn, hoa tự thụ, Luan van 5 hạt phấn và lá noãn có độ hữu thụ cao. Hoa nở từ lúc có ánh sáng mặt trời đến trưa, thụ phấn tốt nhất từ 9-10 giờ sáng. + Quả xà lách: Loại quả bế, hạt không có nội nhũ. Yêu cầu sinh thái và dinh dưỡng của cây xà lách - Yêu cầu về sinh thái của cây xà lách + Nhiệt độ: Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng của cây xà lách là 15 – 18oC.

Nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển là 20oC vào ban ngày và ban đêm là 18oC. Nhiệt độ cao trên 22oC làm mầm hạt kéo dài và làm giảm chất lượng của lá và bắp rau. + Ánh sáng: thường giai đoạn đầu của cây cần ánh sáng nhiều hơn giai đoạn sau. Quang chu kỳ gây ảnh hưởng đến sự phát triển và phân hóa mầm hoa của cây.

Ánh sáng ngày dài ảnh hưởng đến diện tích lá, sinh trưởng của cây và sự hình thành bắp, nhưng không ảnh hưởng đến hình thành lá. + Độ ẩm: Xà lách là cây ưa ẩm, độ ẩm đồng ruộng thích hợp nhất là 70 -80%, độ ẩm không khí là 65 -75%. - Yêu cầu về đất và dinh dưỡng của cây xà lách: xà lách ưa đất cát pha đến thịt nhẹ, giàu dinh dưỡng và nhiều chất hữu cơ. Độ pH thích hợp cho xà lách là 6 -6,5.

Riêng với xà lách khí CO2 rất quan trọng cho cây sinh trưởng. Giá trị kinh tế và sử dụng của cây xà lách - Xà lách là một trong những loại rau quan trọng nhất của các nước ôn đới. Ở những nước ôn đới, xà lách được trồng trong nhà có mái che bằng kính hoặc bằng nhựa, tùy theo điều kiện thời tiết, xà lách cũng được trồng ngoài đồng ruộng. - Xà lách chiếm diện tích lớn trong các loại rau ăn sống.

- Xà lách là loại rau rất giàu chất khoáng như: Canxi, sắt, giàu protein, vitamin C,. - Xà lách có tác dụng như thuốc an thần, là lợi tiểu. Kỹ thuật trồng xà lách theo yêu cầu Nhật Bản * Yêu cầu sinh thái của xà lách - Khí hậu:nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng phát triển từ 18 - 25ºC, độ ẩm khoảng 80 - 90%. Thích hợp với quang chu kỳ ngày dài.

- Thổ nhưỡng: Xà lách có thể phát triển tốt ở nhiều loại đất khác nhau như: Sét nhẹ, bazan, feralit vàng đỏ. pH tối thích 5. Từ lúc gieo hạt cho đến lúc cho thu hoạch trong khoảng từ 60 - 65 ngày. - Thời vụ: Xà lách có thể trồng được quanh năm, nhưng thích hợp nhất là từ tháng 4 đến hết tháng 11 khi thời tiết mát mẻ không còn lạnh giá do tuyết rơi.

- Làm đất: Rau xà lách có thể trồng trên nhiều loại đất, nhưng thích hợp nhất vẫn là đất thịt nhẹ, nhiều mùn,bằng phẳng (làm đất gieo xà lách cần phải băm nhỏ kỹ), đất dễ thoát nước, đất được cày, phơi ải từ 5-7 ngày trước khi lên luống mới. Đất được cày xới và dọn sạch tàn dư thựcvật, bón vôi (để nâng pH lên 5.6) cày trộn đều trong đất phơi ải 1- 2 tuần (có thể dùng các hóa chất, chế phẩm xử lý đất như: Nokap, Mocap, Sincosin, .) sau đó lên luống rộng 20-30 m, chiều cao luống từ 20- 30cm (tùy theo mùa), rãnh luống rộng 30 cm, chiều dài luống tuỳ theo kích thước thửa ruộng. Bón phân lót, xới và trộn đều phân. - Chuẩn bị đất kỹ tươi xốp, nhặt sạch cỏ dại tàn dư cây trồng vụ trước, nếu có điều kiện phơi khô khoảng một tuần và đảo lớp đất mặt xuống dưới để thoáng khí cho cây trồng sinh trưởng tốt đồng thời hạn chế các sâu bệnh cư trú trong đất.

* Mật độ, khoảng cách: Hàng x hàng: 15 cm. Cây x cây: 15 cm - Đặt cây vào giữa hố, lấp đất, nén nhẹ. Tránh trồng quá sâu hoặc quá cạn. - Sau khi trồng nên chú ý độ ẩm trong vòng 10 ngày để giúp cây bén rễ tốt.

* Xử lý hạt giống và cách trồng: Luan van 7 - Xử lý hạt giống trước khi trồng bằng Metalaxyl, Iprodion - Gieo qua luống ươm rồi mới nhổ cẩy con đem trồng từ 20 - 23 ngày. Hoặc gieo thưa trực tiếp trên luống thông qua luống ươm. Sau khi gieo xong phủ qua một lớp rơm mỏng giữ ẩm cho đất. Tình hình sản xuất xà lách trên thế giới, Nhật Bản và ở Việt Nam 2.

Tình hình sản xuất xà lách trên thế giới - Tình hình sản xuất xà lách trên thế giới Bảng 2.1 Tình hình sản xuất rau xà lách trên thế giới năm 2018 Diện tích Nằng suất Sản lượng (ha) (tạ/ha) (tấn) Thế giới 1.506 Châu Đại Dương 9.717 (Nguồn: FAO) Năm 2018, cả thể giới có 1.