Đặt vấn đề Chương trình thực tập nghề tại Nhật Bản là một chương trình có sự hợp tác, liên kết chặt chẽ giữa Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên với Trung tâm Đào tạo và Phát triển Quốc tế về nhiều lĩnh vực giáo dục đào tạo, chuyển giao khoa học công nghệ. Trong đó lĩnh vực về hợp tác phát triển nông nghiệp đang được chú trọng quan tâm vì đặc thù của Việt Nam vẫn đang là một nước nông nghiệp. Nhật Bản là một nước dù chịu nhiều thiên tai điều kiệm thời tiết khắc nghiệt nhưng nền nông nghiệp phát triển với công nghệ cao, tiên tiến, hiện đại hàng đầu thế giới. Đối với chương trình thực tập lần này không chỉ học về kiến thức nông nghiệp mà còn được trải nghiệm văn hóa, cuộc sống thường nhật của người bản địa.
Nông nghiệp là một ngành sản xuất tổng hợp cùng tồn tại với thiên nhiên. Ở đó sẽ có những trải nghiệm thực tế và những bài học mà chắc hẳn trong sách vở sẽ không đề cập đến. Ví dụ, mầm cây từ khi gieo trồng đến lúc ra ruộng phải qua rất nhiều công đoạn. Sản xuất rau không chỉ cần công nghệ, kỹ thuật mà còn phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố tự nhiên , sâu bệnh, nhiệt độ, lượng mưa….mưa đá, bão, ảnh hưởng sau bão, cũng như những ảnh hưởng của gió bão khi vận chuyển cây trồng… tất cả những ảnh hưởng từ tự nhiên cũng cần được xem xét một cách kỹ lưỡng.
Thông qua những trải nghiệm thực tế để khám phá thêm những kiến thức mới biến nó thành kinh nghiệm cho bản thân. Trong khi đó, Nhật Bản là quốc gia có nền nông nghiệp phát triển khi áp dụng các trang thiết bị hiện đại vào quá trình canh tác và sản xuất. Một trong những ngôi làng nông nghiệp nổi tiếng nhất Nhật Bản đó chính là làng Kawakami, trong đó có nông trại của gia đình ông Toyohiro Endo, là người có thâm niên lâu năm với gần 30 năm sản xuất rau an toàn. Tuy yêu cầu về Luan van 2 chất lượng rau không theo bất kỳ tiêu chuẩn quốc tế nào, mà theo tiêu chuẩn riêng của HTX nông nghiệp Kawakami đặt ra, nhưng các sản phẩm rau ở đây đều nổi tiếng khắp Nhật Bản, thậm chí còn được xuất khẩu đi các nước như Hàn Quốc, Hồng Kong, Đài Loan.
Việc nghiên cứu quy trình sản xuất rau an toàn tại trang trại ở Nhật Bản sẽ là bài học kinh nghiệm cho tình hình sản xuất rau trong nước, từ đó áp dụng những quy trình tiến bộ, những tiêu chuẩn về sản phẩm nông nghiệp tiên tiến để áp dụng với thị trường nông sản Việt Nam. Mục tiêu và yêu cầu 1. Mục tiêu - Đánh giá được thực trạng sản xuất rau xà lách tại trang trại Toyohiro Endo, từ đó xác định được những thuận lợi, khó khăn, định hướng phát triển sản xuất xà lách tại trang trại này. - Học tập kỹ thuật sản xuất rau xà lách tại trang trại Toyohiro Endo từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho sinh viên đi thực tập nước ngoài.
Yêu cầu - Nắm được quy trình sản xuất rau an toàn của Nhật Bản. - Định hướng khả năng phát triển sản xuất rau xà lách an toàn tại Việt Nam. Luan van 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Nguồn gốc và phân loại cây xà lách 2.
Nguồn gốc cây xà lách Xà lách, hay còn gọi là cải bèo ( danh pháp khoa học là Lactuca sativa) là loài thực vật có hoa thuộc họ Cúc được nhà thực vật Carl Linnaeus mô tả lần đầu vào năm 1753. Nó thường được trồng làm rau ăn lá , đặc biệt là trong món salat, bánh mì kẹp và nhiều ngón khác. Ngoài ra nó còn được gọi là Rau diếp, được biết đến từ thời xa xưa vì đặc tính giải khát, tinh khiết và giúp an thần. Tên của nó bắt nguồn từ loại nước đục trắng chảy rỉ ra từ thân cây rau sau khi cắt.
Phân loại xà lách, các loại giống xà lách - Xà lách Mỹ ( Iceburg Lettuce hay Iceburg/Crisphead) Lớp lá bên ngoài xanh non và lớp lá bên trong trắng hơn. Loại này phổ biến nhất vì có kết cấu lá giòn, mùi vị nhẹ nhàng và có nhiều nước. Nó là một nguồn chứa nhiều chất choline ( Một chất tự nhiên, C5H15NO2, thường được xếp vào loại vitamin B complex, và là thành phần của nhiều phân tử sinh học quan trọng khác, chẳng hạn như acetylcholime và lecithin). - Xà lách Romaine ( Romaine Tettuce) Có lá màu xanh đậm và dài.
Nó có kết cấu lá giòn và hương vị đậm đà hơn các loại khác. Là một nguồn chứa nhiều vitamin A, C. B1, B2 và axit folic. - Xà lách mỡ ( Butterhead Lettuce) Đây là loại xà lách có lá lớn và được sắp xếp lỏng lẻo, rất dễ dàng tách ra từ thân của nó.
Rau có kết cấu lá mềm hơn, với hương vị ngọt ngào so với các loại xà lách khác. - Xà lách lô lô ( Loose-leaf Lettuce) Luan van 4 Như tên gọi của nó, loại xà lách này có hai loại ( xà lách lô lô xanh và xà lách lô lô tím), lá sắp xếp rời rạc, có tàng lá rộng và xoăn. Nó có hương vị nhẹ và kết cấu lá hơi giòn. Đặc điểm và yêu cầu sinh thái, dinh dưỡng của cây xà lách 2.
Đặc điểm của cây xà lách Hình 2.1 Rau xà lách cuộn tại trang trại Toyohiro Endo + Rễ xà lách: Hệ rễ cọc, ăn nông trên bề mặt đất, ăn rộng 20-30 cm, bởi vậy cây không chịu được ngập úng, lớp đất mặt cần độ tơi xốp, giàu dinh dưỡng để rễ rút thức ăn dễ dàng. + Thân xà lách: Thân có loại thân ngắn như xà lách cuộn, có loại thân thẳng, dài như rau diếp. + Lá xà lách: Lá xà lách có nhiều lớp, có loại xanh đậm, có loại xanh nhạt, loại cuộn có lá trong màu trắng ăn ngon hơn lá bên ngoài. + Hoa xà lách: Chùm hoa dạng cầu, chứa số lượng lớn các hoa nhỏ kết chặt với nhau trên một đế hoa.
Hoa có 5 đài, 5 nhị cái và 2 lá noãn, hoa tự thụ, Luan van 5 hạt phấn và lá noãn có độ hữu thụ cao. Hoa nở từ lúc có ánh sáng mặt trời đến trưa, thụ phấn tốt nhất từ 9-10 giờ sáng. + Quả xà lách: Loại quả bế, hạt không có nội nhũ. Yêu cầu sinh thái và dinh dưỡng của cây xà lách - Yêu cầu về sinh thái của cây xà lách + Nhiệt độ: Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng của cây xà lách là 15 – 18oC.
Nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển là 20oC vào ban ngày và ban đêm là 18oC. Nhiệt độ cao trên 22oC làm mầm hạt kéo dài và làm giảm chất lượng của lá và bắp rau. + Ánh sáng: thường giai đoạn đầu của cây cần ánh sáng nhiều hơn giai đoạn sau. Quang chu kỳ gây ảnh hưởng đến sự phát triển và phân hóa mầm hoa của cây.
Ánh sáng ngày dài ảnh hưởng đến diện tích lá, sinh trưởng của cây và sự hình thành bắp, nhưng không ảnh hưởng đến hình thành lá. + Độ ẩm: Xà lách là cây ưa ẩm, độ ẩm đồng ruộng thích hợp nhất là 70 -80%, độ ẩm không khí là 65 -75%. - Yêu cầu về đất và dinh dưỡng của cây xà lách: xà lách ưa đất cát pha đến thịt nhẹ, giàu dinh dưỡng và nhiều chất hữu cơ. Độ pH thích hợp cho xà lách là 6 -6,5.
Riêng với xà lách khí CO2 rất quan trọng cho cây sinh trưởng. Giá trị kinh tế và sử dụng của cây xà lách - Xà lách là một trong những loại rau quan trọng nhất của các nước ôn đới. Ở những nước ôn đới, xà lách được trồng trong nhà có mái che bằng kính hoặc bằng nhựa, tùy theo điều kiện thời tiết, xà lách cũng được trồng ngoài đồng ruộng. - Xà lách chiếm diện tích lớn trong các loại rau ăn sống.
- Xà lách là loại rau rất giàu chất khoáng như: Canxi, sắt, giàu protein, vitamin C,. - Xà lách có tác dụng như thuốc an thần, là lợi tiểu. Kỹ thuật trồng xà lách theo yêu cầu Nhật Bản * Yêu cầu sinh thái của xà lách - Khí hậu:nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng phát triển từ 18 - 25ºC, độ ẩm khoảng 80 - 90%. Thích hợp với quang chu kỳ ngày dài.
- Thổ nhưỡng: Xà lách có thể phát triển tốt ở nhiều loại đất khác nhau như: Sét nhẹ, bazan, feralit vàng đỏ. pH tối thích 5. Từ lúc gieo hạt cho đến lúc cho thu hoạch trong khoảng từ 60 - 65 ngày. - Thời vụ: Xà lách có thể trồng được quanh năm, nhưng thích hợp nhất là từ tháng 4 đến hết tháng 11 khi thời tiết mát mẻ không còn lạnh giá do tuyết rơi.
- Làm đất: Rau xà lách có thể trồng trên nhiều loại đất, nhưng thích hợp nhất vẫn là đất thịt nhẹ, nhiều mùn,bằng phẳng (làm đất gieo xà lách cần phải băm nhỏ kỹ), đất dễ thoát nước, đất được cày, phơi ải từ 5-7 ngày trước khi lên luống mới. Đất được cày xới và dọn sạch tàn dư thựcvật, bón vôi (để nâng pH lên 5.6) cày trộn đều trong đất phơi ải 1- 2 tuần (có thể dùng các hóa chất, chế phẩm xử lý đất như: Nokap, Mocap, Sincosin, .) sau đó lên luống rộng 20-30 m, chiều cao luống từ 20- 30cm (tùy theo mùa), rãnh luống rộng 30 cm, chiều dài luống tuỳ theo kích thước thửa ruộng. Bón phân lót, xới và trộn đều phân. - Chuẩn bị đất kỹ tươi xốp, nhặt sạch cỏ dại tàn dư cây trồng vụ trước, nếu có điều kiện phơi khô khoảng một tuần và đảo lớp đất mặt xuống dưới để thoáng khí cho cây trồng sinh trưởng tốt đồng thời hạn chế các sâu bệnh cư trú trong đất.
* Mật độ, khoảng cách: Hàng x hàng: 15 cm. Cây x cây: 15 cm - Đặt cây vào giữa hố, lấp đất, nén nhẹ. Tránh trồng quá sâu hoặc quá cạn. - Sau khi trồng nên chú ý độ ẩm trong vòng 10 ngày để giúp cây bén rễ tốt.
* Xử lý hạt giống và cách trồng: Luan van 7 - Xử lý hạt giống trước khi trồng bằng Metalaxyl, Iprodion - Gieo qua luống ươm rồi mới nhổ cẩy con đem trồng từ 20 - 23 ngày. Hoặc gieo thưa trực tiếp trên luống thông qua luống ươm. Sau khi gieo xong phủ qua một lớp rơm mỏng giữ ẩm cho đất. Tình hình sản xuất xà lách trên thế giới, Nhật Bản và ở Việt Nam 2.
Tình hình sản xuất xà lách trên thế giới - Tình hình sản xuất xà lách trên thế giới Bảng 2.1 Tình hình sản xuất rau xà lách trên thế giới năm 2018 Diện tích Nằng suất Sản lượng (ha) (tạ/ha) (tấn) Thế giới 1.506 Châu Đại Dương 9.717 (Nguồn: FAO) Năm 2018, cả thể giới có 1.