BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ---------- ---------- LÊ DUY NGỌC HOAØN THIEÄN THUÛ TUÏC KIEÅM TOAÙN TRONG KIEÅM TOAÙN BAÙO CAÙO TAØI CHÍNH NHAÈM PHAÙT HIEÄN GIAN LAÄN VAØ SAI SOÙT TAÏI CAÙC COÂNG TY ÑAÏI CHUÙNG VIEÄT NAM Chuyên ngành: kế toán – kiểm toán Mã số: 305120109 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS -TS.Trần Thị Giang Tân TP.HỒ CHÍ MINH – NĂM 2009 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Lôøi môû ñaàu:. 01 Phaàn 1: Toång quan veà gian laän vaø sai soùt vaø thuû tuïc kieåm toaùn nhaèm phaùt hieän gian laän treân BCTC.1Toång quan veà gian laän vaø sai soùt vaø caùc coâng trình nghieân cöùu gian laän 1.1 Ñònh nghóa gian laän vaø sai soùt .2 Lòch söû ra ñôøi vaø phaùt trieån gian laän .3 Caùc coâng trình nghieân cöùu veà gian laän .1 Coâng trình nghieân cöùu cuûa Edwin H.2 Coâng trình nghieân cöùu cuûa Donald R.3 Coâng trình nghieân cöùu cuûa Dr.4 Coâng trình nghieân cöùu cuûa Richard C.4 Coâng trình nghieân cöùu gian laän cuûa Hieäp hoäi caùc nhaø ñieàu tra gian laän Hoa Kyø (ACFEs).1 Keát quaû nghieân cöùu .2 Caùc phöông phaùp thöïc hieän gian laän treân baùo caùo taøi chính.3 Ñoái töôïng thöïc hieän gian laän .4 Bieän phaùp phaùt hieän gian laän .2 Toång quan veà traùch nhieäm cuûa KTV ñoái vôùi gian laän vaø sai soùt theo chuaån möïc kieåm toaùn quoác teá 1.1 Lòch söû ra ñôøi vaø phaùt trieån traùch nhieäm KTV ñoái vôùi gian laän vaø sai soùt .2 Traùch nhieäm ñoái vôùi vieäc laäp vaø trình baøy BCTC theo chuaån möïc hieän haønh .3 Thuû tuïc phaùt hieän gian laän trong kieåm toaùn BCTC theo chuẩn mực kiểm toaùn quốc tế 1.1 Lòch söû ra ñôøi vaø phaùt trieån caùc thuû tuïc kieåm toaùn .2 Chuaån möïc soá 240 - Traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân ñoái vôùi gian laän .26 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Chuaån möïc 315 - Nhaän dieän vaø ñaùnh giaù ruûi ro chöùa sai soùt troïng yeáu thoâng qua vieäc hieåu bieát veà ñôn vò vaø moâi tröôøng hoaït ñoäng cuûa noù .4 Chuaån möïc 320 - Xaùc ñònh möùc troïng yeáu vaø ruûi ro kieåm toaùn .5 Chuaån möïc 330 - Phaûn öùng cuûa kieåm toaùn vieân treân cô sôû ñaùnh giaù ruûi ro .6 Chuaån möïc 500 - Thu thaäp baèng chöùng kieåm toaùn .7 Chuaån möïc 520 - Thuû tuïc phaân tích.8 Chuaån möïc 530 - Laáy maãu kieåm toaùn.4 Baøi hoïc kinh nghieäm. 32 Keát luaän phaàn I. 33 Phaàn 2: Thöïc traïng gian laän vaø thuû tuïc kieåm toaùn nhaèm phaùt hieän gian laän trong kieåm toaùn BCTC taïi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam.1 Thöïc traïng gian laän vaø sai soùt treân BCTC taïi caùc coâng ty ñaïi chuùng 2.1 Ñaëc ñieåm coâng ty ñaïi chuùng.1 Caùc quy ñònh phaùp lyù lieân quan ñeán coâng ty ñaïi chuùng .2 Ñaëc ñieåm hoaït ñoäng cuûa coâng ty ñaïi chuùng .2 Caùc phöông phaùp gian laän treân BCTC taïi caùc coâng ty ñaïi chuùng .1 Khai khoáng doanh thu, khai thieáu chi phí .2 AÙp duïng sai phöông phaùp laäp döï phoøng.3 Khoâng coâng boá thoâng tin .4 Keát luaän veà caùc loaïi gian laän thöôøng xaûy ra trong thöïc teá .3 Ñaùnh giaù chung veà thöïc traïng gian laän vaø sai soùt .1 Ñoái töôïng thöïc hieän gian laän .2 Ñoäng cô gian laän .3 Caùc khoaûn muïc thöôøng phaùt sinh gian laän.4 Phöông phaùp thöïc hieän gian laän .46 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Thöïc traïng aùp duïng caùc thuû tuïc phaùt hieän gian laän taïi caùc coâng ty kieåm toaùn VN 2.1 Ñaëc ñieåm cuûa kieåm toaùn ñoäc laäp Vieät Nam .1 Ñaëc ñieåm hoaït ñoäng cuûa kieåm toaùn ñoäc laäp Vieät Nam.1 Caùc quy ñònh phaùp lyù lieân quan ñeán hoaït ñoäng kieåm toaùn ñoäc laäp .2 Hoaït ñoäng cuûa Hoäi kieåm toaùn vieân haønh ngheà (VACPA) .2 Hình thöùc phaùp lyù cuûa coâng ty kieåm toaùn .3 Ñoäi nguõ nhaân vieân kieåm toaùn.4 Tình hình hoaït ñoäng cuûa caùc coâng ty kieåm toaùn.5 Keát quaû hoaït ñoäng cuûa caùc coâng ty kieåm toaùn.2 Thöïc traïng veà caùc quy ñònh phaùp lyù lieân quan ñeán kieåm toaùn cho coâng ty ñaïi chuùng.1 Ñieàu kieän ñöôïc kieåm toaùn coâng ty ñaïi chuùng .2 Traùch nhieäm cuûa KTV theo caùc quy ñònh hieän haønh .1 Traùch nhieäm KTV khi haønh ngheà kieåm toaùn.2 Traùch nhieäm KTV ñoái vôùi gian laän vaø sai soùt.3 Ñaùnh chung veà caùc quy ñònh phaùp lyù lieân quan ñeán traùch nhieäm kieåm toaùn ñoäc laäp .3 Thöïc traïng aùp duïng caùc thuû tuïc phaùt hieän gian laän trong cuoäc kieåm toaùn BCTC taïi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam.1 Ñoái vôùi caùc coâng ty kieåm toaùn thuoäc nhoùm Big Four taïi Vieät Nam .1 Chuaån bò kieåm toaùn .2 Thöïc hieän kieåm toaùn .3 Hoaøn thaønh kieåm toaùn .2 Ñoái vôùi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam coù quy moâ trung bình trôû leân (treân 50 nhaân vieân).1 Chuaån bò kieåm toaùn .2 Thöïc hieän kieåm toaùn.3 Hoaøn thaønh kieåm toaùn.
70 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Ñoái vôùi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam coù quy moâ nhoû (ñuû ñieàu kieän kieåm coâng ty ñaïi chuùng) .4 Ñaùnh giaù chung veà thöïc traïng aùp duïng caùc thuû tuïc phaùt hieän gian laän vaø sai soùt taïi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam. 71 Keát luaän phaàn II. 73 Phaàn 3 : Quan ñieåm vaø giaûi phaùp hoaøn thieän caùc thuû tuïc kieåm toaùn nhaèm phaùt hieän gian laän vaø sai soùt treân BCTC taïi caùc coâng ty ñaïi chuùng.1 Quan ñieåm hoaøn thieän 3.1 Hoaøn thieän caùc chuaån möïc keá toaùn, kieåm toaùn .2 Hoaøn thaønh, coâng boá luaät Kieåm toaùn ñoäc laäp .3 Thaønh laäp moät toå chöùc ñoäc laäp chuyeân giaùm saùt, kieåm tra vieäc tuaân thuû caùc quy ñònh cuûa luaät .2 Giaûi phaùp hoaøn thieän 3.1 Hoøan thieän chuaån möïc kieåm toaùn .1 Hieäu ñính chuaån möïc veà traùch nhieäm kieåm toaùn vieân ñoái vôùi gian laän vaø sai soùt (VSA 240).2 Boå sung vaøo VSA 320 “Tính troïng yeáu trong kieåm toaùn” phaàn höôùng daãn xaùc ñònh möùc troïng yeáu.3 Boå sung vaøo VSA 500 “Baèng chöùng kieåm toaùn” moät soá ghi chuù khi thu thaäp baèng chöùng kieåm toaùn .4 Ban haønh chuaån möïc 315.2 Hoøan thieän thuû tuïc kieåm toaùn nhaèm phaùt hieän gian laän treân BCTC taïi caùc coâng ty ñaïi chuùng 3.1 Quy trình kieåm toaùn.2 Hoaøn thieän thuû tuïc phaùt hieän gian laän.98 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Thuû tuïc phoûng vaán .2 Thuû tuïc phaân tích.3 Höôùng daãn thuû tuïc kieåm toaùn chi tieát ñoái vôùi caùc tình huoáng gia taêng ruûi ro gian laän treân baùo caùo taøi chính.3 Caùc bieän phaùp ñeå thöïc hieän caùc giaûi phaùp 3.1 Naâng cao chaát löôïng kieåm toaùn.2 Naâng cao trình ñoä nghieäp vuï KTV.3 Xaây döïng vaên hoùa ñaëc tröng coâng ty .4 Taêng cöôøng hôïp taùc ñeå trôû thaønh thaønh vieân haõng kieåm toaùn quoác teá. 109 Keát luaän phaàn III:.
110 Phaàn keát luaän chung:. 111 Taøi lieäu tham khaûo. 112 Phuï luïc 1 : Phieáu khaûo saùt thöïc traïng gian laän vaø sai soùt treân BCTC taïi VN. 114 Phuï luïc 2 : Chöông trình kieåm toaùn chi tieát.
125 Phuï luïc 3 : Baûng caâu hoûi phoûng vaán. 141 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MUÏC CAÙC KYÙ HIEÄU – CHÖÕ VIEÁT TAÉT 1. BCTC: Baùo caùo taøi chính 2. KTV : Kieåm toaùn vieân 3.
CPA : Chöùng chæ kieåm toaùn vieân ñoäc laäp 4. VACPA: Hoäi kieåm toaùn vieân haønh ngheà Vieät Nam 5. UBCKNN: UÛy ban chöùng khoaùn Nhaø nöôùc 6. KTÑL: Kieåm toaùn ñoäc laäp 7.
BHXH: Baûo hieåm xaõ hoäi 8. TNCN: Thu nhaäp caù nhaân 9. AICPA: Hieäp hoäi keá toaùn vieân coâng chöùng Myõ 10. IFAC: Lieân ñoaøn keá toaùn quoác teá.
SEC: UÛy ban quaûn lyù chöùng khoaùn Myõ 12. ACFE: Hieäp hoäi caùc nhaø ñieàu tra gian laän Hoa Kyø 13. IAPC : UÛy ban thöïc haønh kieåm toaùn quoác teá 14. ISA: Chuaån möïc kieåm toaùn quoác teá 15.
VSA: Chuaån möïc kieåm toaùn Vieät Nam 16. IAG: Höôùng daãn thöïc haønh kieåm toaùn quoác teá. IAASB: UÛy ban quoác teá veà chuaån möïc kieåm toaùn vaø dòch vuï ñaûm baûo TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MUÏC CAÙC BAÛNG, BIEÅU Baûng 1.1 : Bieåu ñoà so saùnh tyû leä % do ba loaïi gian laän gaây ra giöõa naêm 2006 vaø 2008.2:Bieåu ñoà so saùnh toån thaát bình quaân do ba loaïi giaân laän gaây ra giöõa naêm 2006 vaø 2008.3: Bieåu ñoà so saùnh möùc ñoä toån thaát bình quaân do caùc loaïi gian laän gaây ra naêm 2008.4: Bieåu ñoà so saùnh tyû leä % gian laän do vò trí coâng taùc gaây ra giöõa naêm 2006 vaø 2008.5: Bieåu ñoà so saùnh toån thaát bình quaân do vò trí coâng taùc gaây ra giöõa naêm 2006 vaø 2008.6: Bieåu ñoà so saùnh tyû leä phaùt hieän gian laän cuûa caùc boä phaän giöõa naêm 2006 vaø 2008.1: Tình hình nhaân vieân kieåm toaùn naêm 2007- 2008; nguoàn töø VACPA.2: Tình hình doanh thu theo cô caáu loaïi dòch vuï vaø ñoái töôïng khaùch haøng naêm 2007- 2008; nguoàn töø VACPA.3: Keát quaû hoaït ñoäng ngaønh 2007- 2008; nguoàn VACPA. 56 DANH MUÏC CAÙC HÌNH VEÕ, ÑOÀ THÒ Hình 1.1: Tam giaùc gian laän.2: Baøn caân gian laän.1: Sơ ñoà phaân loaïi gian lận.1: Quy trình kieåm toaùn.
93 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1. LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI. Coù theå noùi, kieåm toaùn laø hoaït ñoäng coù töø raát laâu ñôøi. Traûi qua haøng traêm naêm toàn taïi vaø phaùt trieån, maõi ñeán naêm 1991 ngaønh ngheà kieåm toaùn ñoäc laäp môùi xuaát hieän taïi nöôùc ta, keå töø thôøi ñieåm naøy ngöôøi daân Vieät Nam môùi daàn bieát ñeán hai töø “kieåm toaùn”.
Duø ñaõ coù moät quaù trình phaùt trieån laâu daøi caùch ñaây haøng nhieàu theá kyû, theá nhöng, trong nhöõng naêm qua chuùng ta vaãn thöôøng xuyeân chöùng kieán nhieàu vuï gian laän taøi chính gaây chaán ñoäng dö luaän maø nguyeân nhaân chính laø do sai phaïm cuûa coâng ty ñöôïc kieåm toaùn vaø caû coâng ty kieåm toaùn. Ngöôøi ta khoâng khoûi baát ngôø veà nhöõng toån thaát do gian laän gaây ra maø coøn baát ngôø bôûi phöông phaùp thöïc hieän gian laän, ñoái töôïng thöïc hieän gian laän vaø nôi xaûy ra gian laän, ñieån hình laø vuï gian laän taøi chính noåi tieáng xaûy ra ôû coâng ty naêng löôïng Enron ngay taïi nöôùc Myõ, moät quoác gia thöôøng ñöôïc xem laø coù heä thoáng phaùp luaät, heä thoáng keá toaùn vaø kieåm toaùn chaët cheõ nhaát theá giôùi. Taïi Vieät Nam, sau hôn 18 naêm hoaït ñoäng, tuy kieåm toaùn ñoäc laäp ñaõ coù nhöõng ñoùng goùp nhaát ñònh trong vieäc laønh maïnh hoùa thò tröôøng taøi chính; phuïc vuï ñaéc löïc cho coâng taùc quaûn lyù ñieàu haønh kinh teá cuûa Nhaø nöôùc vaø hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc doanh nghieäp. Tuy nhieân heä thoáng phaùp luaät, heä thoáng chuaån möïc keá toaùn vaø kieåm toaùn vaãn coøn nhieàu baát caäp.
Moät trong nhöõng baát caäp laø tuy heä thoáng caùc chuaån möïc kieåm toaùn Vieät Nam hieän nay cô baûn ñaõ phuø hôïp thoâng leä quoác teá, ñaùp öùng ñöôïc yeâu caàu cuûa ngheà nghieäp vaø cuûa xaõ hoäi, theá nhöng do ñöôïc bieân soaïn döïa treân heä thoáng chuaån möïc quoác teá naêm 1994 neân ñeán nay ñaõ coù nhieàu ñieåm laïc haäu.