Thực trạng kiểm soát đường huyết và tuân thủ điều trị ĐTĐ type 2 tại BV Nội tiết TW

Nghiên cứu 2024 về thực trạng kiểm soát đường huyết và tuân thủ điều trị ở người bệnh đái tháo đường type 2. Phân tích các yếu tố liên quan.

• Tác giả: Nông Tố Uyên
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Phúc Nguyệt
• Trường học: Đại học Thăng Long
• Chuyên ngành: Quản lý Bệnh viện
• Đề tài: Thực Trạng Kiểm Soát Đường Huyết Và Một Số Yếu Tố Liên Quan Đến Tuân Thủ Điều Trị Trên Người Bệnh Đái Tháo Đường Type 2 Khám Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Nội Tiết Trung Ương Năm 2024
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Thực trạng kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 năm 2024

Kiểm soát đường huyết là một trong những thách thức lớn nhất trong quản lý bệnh đái tháo đường type 2 hiện nay. Theo nghiên cứu từ Bệnh viện Nội tiết Trung ương năm 2024, tỷ lệ bệnh nhân đạt mục tiêu kiểm soát đường huyết lúc đói và HbA1c vẫn còn thấp. Hầu hết các bệnh nhân khám ngoại trú gặp khó khăn trong việc duy trì mức đường huyết ổn định, dẫn đến nguy cơ cao bị các biến chứng tiểu đường như bệnh tim mạch, suy thận và tổn thương thần kinh. Tình hình này phản ánh những khoảng cách đáng kể giữa mục tiêu điều trị và kết quả thực tế, đặc biệt ở các nhóm bệnh nhân có tuân thủ điều trị không tốt.

1.1. Tỷ lệ kiểm soát đường huyết hiệu quả

Các kết quả từ năm 2024 cho thấy chỉ khoảng 30-40% bệnh nhân đạt được mục tiêu kiểm soát HbA1c < 7%. Tỷ lệ bệnh nhân có đường huyết lúc đói bình thường cũng chỉ ở mức tương tự. Những con số này thấp hơn so với các nước phát triển, cho thấy cần có những can thiệp mạnh mẽ hơn để cải thiện tình hình kiểm soát bệnh.

1.2. Ảnh hưởng của tuân thủ điều trị đến kiểm soát đường huyết

Tuân thủ điều trị là yếu tố quyết định chính ảnh hưởng đến kiểm soát đường huyết. Bệnh nhân tuân thủ đầy đủ về dùng thuốc, chế độ dinh dưỡng và hoạt động thể lực có tỷ lệ kiểm soát tốt cao gấp 2-3 lần so với những người không tuân thủ. Sự liên kết giữa tuân thủ điều trị và kết quả kiểm soát bệnh là rõ ràng, nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục bệnh nhân.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị tiểu đường type 2

Tuân thủ điều trị là một quá trình phức tạp chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố đa chiều. Nghiên cứu năm 2024 tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã xác định các yếu tố liên quan chính bao gồm: yếu tố cá nhân, gia đình, xã hội, kinh tế và hệ thống y tế. Tuổi tác, mức độ hiểu biết về bệnh, tình trạng kinh tế gia đình, và sự hỗ trợ từ người thân là những yếu tố quan trọng nhất. Bên cạnh đó, các rào cản trong tiếp cận dịch vụ y tế, chi phí điều trị cao, và thiếu kiến thức về bệnh cũng là những trở ngại lớn để bệnh nhân duy trì tuân thủ điều trị.

2.1. Yếu tố cá nhân và nhân thức bệnh

Bệnh nhân có nhận thức tốt về bệnh và hậu quả của bệnh có tỷ lệ tuân thủ cao hơn. Tuổi tác cũng là yếu tố quan trọng, bệnh nhân trung niên (40-60 tuổi) thường có tuân thủ tốt hơn nhóm tuổi khác. Kiến thức về tầm quan trọng của kiểm soát đường huyết đều đặn giúp bệnh nhân có động lực cao hơn trong việc tuân thủ chế độ ăn, dùng thuốc và tái khám định kỳ.

2.2. Yếu tố xã hội kinh tế và hỗ trợ gia đình

Hỗ trợ từ gia đình có vai trò rất quan trọng trong tuân thủ điều trị. Những bệnh nhân được gia đình hỗ trợ tích cực có tỷ lệ tuân thủ cao hơn 50% so với những người thiếu hỗ trợ. Tình trạng kinh tế, chi phí thuốc và khám chữa bệnh cũng là những rào cản lớn ảnh hưởng đến khả năng tuân thủ, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân có thu nhập thấp.

III. Các biện pháp cải thiện kiểm soát đường huyết hiệu quả

Để cải thiện kiểm soát đường huyết và tuân thủ điều trị, cần có một cách tiếp cận toàn diện và đa ngành. Các biện pháp chính bao gồm: tăng cường giáo dục bệnh nhân về bệnh, lợi ích của kiểm soát tốt, và cách áp dụng các hướng dẫn điều trị vào cuộc sống hàng ngày. Hỗ trợ tâm lý xã hội, tạo lập các nhóm bệnh nhân tự quản lý bệnh, và cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao cũng rất quan trọng. Công nghệ kỹ thuật số như ứng dụng theo dõi đường huyết, tư vấn từ xa cũng là những công cụ hỗ trợ hiệu quả. Ngoài ra, cần thiết lập chính sách hỗ trợ chi phí thuốc và khám chữa bệnh cho nhóm bệnh nhân có khó khăn kinh tế.

3.1. Giáo dục bệnh nhân và tư vấn điều trị

Giáo dục bệnh nhân được cá nhân hóa theo nhu cầu và tình hình của từng bệnh nhân rất hiệu quả. Các chương trình tư vấn định kỳ về chế độ dinh dưỡng, hoạt động thể lực và dùng thuốc đúng cách giúp tăng nhận thức và tuân thủ. Các buổi giáo dục nhóm cũng tạo cơ hội để bệnh nhân chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi từ nhau, tạo động lực chung.

3.2. Ứng dụng công nghệ số và hỗ trợ hệ thống y tế

Sử dụng ứng dụng di động để theo dõi đường huyết hàng ngày, ghi nhận chế độ ăn và hoạt động thể lực giúp bệnh nhân quản lý bệnh tốt hơn. Tư vấn từ xa qua điện thoại hoặc video kết nối giúp bệnh nhân tiếp cận dịch vụ y tế dễ dàng hơn. Hệ thống tái khám định kỳ được hỗ trợ bởi nhắc nhở điện tử cũng tăng tỷ lệ tuân thủ tái khám.

IV. Hàm ý chính sách và khuyến nghị cho tương lai

Dựa trên thực trạng kiểm soát đường huyết và tuân thủ điều trị năm 2024, cần có những chính sách quốc gia toàn diện để cải thiện tình hình. Các khuyến nghị bao gồm: tăng đầu tư cho dịch vụ y tế cơ sở để phát hiện sớm và quản lý bệnh nhân đái tháo đường, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ y tế về giáo dục và quản lý bệnh nhân. Cần hỗ trợ chi phí thuốc và kiểm tra định kỳ, đặc biệt cho nhóm bệnh nhân có thu nhập thấp. Tiếp tục nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị để đưa ra những can thiệp phù hợp với bối cảnh xã hội Việt Nam. Xây dựng các hướng dẫn lâm sàng cập nhật dựa trên bằng chứng khoa học mới nhất cũng rất cần thiết.

4.1. Chính sách hỗ trợ và cải cách hệ thống y tế

Chính sách hỗ trợ chi phí cho điều trị tiểu đường type 2 cần được xem xét để giảm gánh nặng kinh tế cho bệnh nhân. Tăng cường dịch vụ y tế cơ sở với trang thiết bị và nhân lực phù hợp giúp bệnh nhân tiếp cận dịch vụ chất lượng cao. Xây dựng mạng lưới chăm sóc liên tục giữa các tuyến y tế để theo dõi và quản lý bệnh nhân hiệu quả, giảm biến chứng.

4.2. Nâng cao năng lực đội ngũ y tế và nghiên cứu tiếp theo

Cần đào tạo định kỳ cho cán bộ y tế về các phương pháp giáo dục bệnh nhân hiện đại và quản lý tiểu đường type 2 theo hướng dẫn quốc tế. Tiếp tục thực hiện các nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các can thiệp và điều chỉnh chính sách phù hợp. Xây dựng hệ thống giám sát chất lượng trong quản lý bệnh nhân đái tháo đường để đảm bảo hiệu quả điều trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái quát về bệnh đái tháo đường type 2 Đái tháo đường là bệnh mạn tính, không lây nhiễm được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) quan tâm hàng đầu trong chiến lược chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Đây là bệnh lý chuyển hóa đặc trưng bởi tăng lượng glucose máu do khiếm khuyết tiết insuline, khiếm khuyết hoạt động insuline, hoặc cả hai. Tăng glucose máu mạn tính trong đái tháo đường gây tổn thương, rối loạn chức năng hay suy nhiều cơ quan, đặc biệt là mắt, thận, thần kinh, tim và mạch máu [4].

Theo Hội đái tháo đường Hoa Kì 2013: “Đái tháo đường là một nhóm các bệnh lý chuyển hóa đặc trưng bởi tăng glucose máu do khiếm khuyết tiết insuline, khiếm khuyết hoạt động insuline, hoặc cả hai. Tăng glucose máu mạn tính trong đái tháo đường sẽ gây tổn thương, rối loạn chức năng hay suy nhiều cơ quan, đặc biệt là mắt, thận, thần kinh, tim và mạch máu [3]. Đái tháo đường có ba thể bệnh chính là: - Đái tháo đường type 1: Do tế bào beta của tụy không tiết insulin, bệnh thường liên quan đến yếu tố tự miễn. Tỉ lệ chiếm khoảng 5-10% tổng số người bệnh ĐTĐ, phần lớn xảy ra ở trẻ em và người trẻ (<30 tuổi).

Các triệu chứng thường khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh, giai đoạn toàn phát có tình trạng thiếu insulin tuyệt đối gây tăng đường huyết và nhiễm ceton [5]. - Đái tháo đường type 2: bệnh phát sinh do hai cơ chế liên hệ mật thiết với nhau, đó là sự đề kháng insulin và rối loạn tiết insulin của tế bào beta tuyến tụy. ĐTĐ type 2 chiếm khoảng 90-95% trong tổng số người bệnh bệnh tiểu đường, thường gặp ở lứa tuổi trên 40, nhưng gần đây xuất hiện ngày càng nhiều ở lứa tuổi 30, thậm chí cả lứa tuổi thanh thiếu niên. Người bệnh thường ít có triệu chứng và thường chỉ được phát hiện bởi các triệu chứng của biến chứng, 14 hoặc chỉ được phát hiện tình cờ khi đi xét nghiệm máu trước khi mổ hoặc khi có biến chứng như nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não [5] - Đái tháo đường thai nghén: là sự rối loạn chuyển hóa glucose được phát hiện lần đầu tiên trong thai kì.

Tỉ lệ bệnh tiểu đường trong thai kì chiếm 3-5% số phụ nữ mang thai. Hầu hết phụ nữ mắc tiểu trong giai đoạn mang thai đều sinh con bình thường, khoẻ mạnh và sau khi sinh đa số các trường hợp này tình trạng dung nạp được cải thiện, song nguy cơ mắc ĐTĐ vẫn cao, khoảng 50% phụ nữ mắc chứng này sẽ phát triển thành bệnh ĐTĐ thực thụ trong khoảng 20 năm sau [5]. - Ngoài ra còn có một số thể bệnh ĐTĐ khác, nhóm này bao gồm tất cả các nguyên nhân khác hiếm gặp hơn có thể gây bệnh ĐTĐ như: ĐTĐ là triệu chứng do bệnh lý của hệ thống nội tiết, các bệnh tụy, các hình thái di truyền của bệnh ĐTĐ hoặc ĐTĐ do thuốc và hóa chất [5]. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh đái tháo đường type 2 1.

Yếu tố gen Gen có vai trò khá quan trọng trong bệnh sinh ĐTĐ type 2. Trong số người châu Á được chẩn đoán với bệnh tiểu đường trước tuổi 40 năm, khoảng 10% số người bệnh này có biến thể di truyền mã hóa đường tế bào beta tuyến tụy, bao gồm cả các yếu tố phiên mã, hoặc đa hình ti thể. Những phát hiện này cung cấp thêm bằng chứng rằng rối loạn chức năng tế bào Beta đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của bệnh tiểu đường ở người châu Á [3]. Các nghiên cứu thống kê cho thấy: những người có bố, mẹ hoặc anh chị em ruột bị bệnh đái tháo đường có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 4-6 lần những người khác.

Khi cả bố và mẹ đều mắc đái tháo đường thì nguy cơ là 50%, trường hợp sinh đôi cùng trứng tỉ lệ cùng bị ĐTĐ type 2 là 90-100%. Người bệnh bị ĐTĐ type 2 thường có mối liên quan trực hệ với người cùng bị ĐTĐ type 2. Hiện nay chưa phát hiện được dấu ấn di truyền kiểu HLA trên người 15 bệnh ĐTĐ type 2. Tuy nhiên đề kháng Insulin là một trong các rối loạn sớm của ĐTĐ type 2, rối loạn cấc trúc và chức năng của thụ thể và hậu thụ thể được coi là nguyên nhân tại tế bào của sự đề kháng Insulin [4].

Yếu tố tuổi và chủng tộc Theo độ tuổi: Đây là yếu tố xếp lên vị trí đầu tiên trong số các yếu tố nguy cơ của bệnh đái tháo đường type 2. Khi cơ thể già đi, đặc biệt là từ 50 tuổi trở lên, các chức năng tụy nội tiết cũng bị suy giảm theo và vì vậy khả năng tiết insulin của tế bào β đảo tụy cũng bị giảm. Khi đó, nồng độ glucose trong máu có xu hướng tăng, đồng thời sự nhạy cảm của các tế bào đích với kích thích của insulin giảm đi. Khi tế bào β tụy không còn khả năng tiết insulin đủ cho nhu cầu cần thiết của cơ thể, nồng độ glucose máu khi đói tăng cao thường xuyên là yếu tố khởi phát bệnh đái tháo đường type 2.

Theo chủng tộc: Tỉ lệ mắc bệnh và tuổi mắc bệnh đái tháo đường thay đổi theo sắc tộc. Người châu Á (đặc biệt là Đông Nam Á) có mức đường huyết sau ăn và sự nhạy cảm insulin thấp hơn so với người da trắng khi làm nghiệm pháp tăng đường huyết. Ở Tây Âu, tỉ lệ mắc bệnh đái tháo đường type 2 ở người da vàng cao hơn người da trắng từ 2 - 4 lần; tuổi mắc bệnh ở người da vàng cũng trẻ hơn, thường ở độ tuổi từ 40 , người da trắng thường trên 50 tuổi. Yếu tố môi trường Tỉ lệ bệnh ĐTĐ type 2 thay đổi tùy vùng trên thế giới và trong một nước tỉ lệ cũng khác nhau giữa các vùng nông thôn và thành thị.

ĐTĐ type 2 được ghi nhận là thể loại ĐTĐ chịu nhiều tác động của yếu tố môi trường, xã hội chiếm khoảng 90% tổng số các loại đái tháo đường. Khuynh hướng bị rối loạn dung nạp glucose và ĐTĐ type 2 thường gặp ở những người thuộc các nước đang phát triển sang nhập cư ở các nước giàu có hoặc từ miền quê lên thành phố sống theo phong cách phương Tây. Chính điều này làm thay đổi nếp sống vất vả, hoạt động nhiều, ăn các thực phẩm cần nhiều thời gian để tiêu hóa chuyển sang dùng các 16 thực phẩm hấp thu nhanh, uống nhiều nước ngọt, ít vận động. Sự thay đổi nếp sống nhanh chóng này là nguyên nhân dẫn đến thừa cân, béo phì dẫn đến tình trạng rối loạn dung nạp glucose và ĐTĐ sau này.

Thừa cân và béo phì Theo các chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới, thừa cân béo phì là yếu tố nguy cơ mạnh mẽ gây ĐTĐ type2. Tỉ lệ mắc béo phì trong cộng đồng dân cư và tỉ lệ mắc ĐTĐ type 2 luôn song hành bên nhau. Thừa cân và béo phì được coi là nguyên nhân chính phát sinh ĐTĐ type 2 hiện nay, và quan trọng đây là yếu tố can thiệp được. Theo chỉ số khối cơ thể BMI, nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường được xếp loại như sau: BMI < 18,5: không có nguy cơ BMI từ 18,5 → < 23: nguy cơ thấp, BMI từ 23 → < 25 : nguy cơ ở mức trung bình, BMI từ 25 → < 30 : nguy cơ cao, BMI ≥ 30 : nguy cơ rất cao.

“Chứng béo phì lát đường cho bệnh đái tháo đường”, GS Michel Krempf, thầy thuốc chuyên khoa bệnh đái đường ở Nantes, đã tóm tắt như vậy, đồng thời cho biết: 90% những người béo phì sẽ là người bệnh đái đường và 80% những người bị bệnh ĐTĐ type 2 ở trong tình trạng thừa cân hay béo phì. Ít hoạt động thể lực Tình trạng hoạt động thể lực ít và chế độ ăn uống thiếu khoa học, dẫn tới dư thừa năng lượng là thủ phạm gián tiếp với phát sinh bệnh ĐTĐ type 2. Các nghiên cứu trên thế giới đó cho thấy, việc tập luyện thể lực thường xuyên có tác dụng làm giảm nồng độ glucose huyết tương ở người bệnh ĐTĐ type 2, đồng thời giúp duy trì sự bình ổn của lipid máu, huyết áp, cải thiện tình trạng kháng insulin và một điều tuyệt vời nữa là cải thiện tích cực về mặt tâm lý. 17 Sự phối hợp hoạt động thể lực thường xuyên và điều chỉnh chế độ ăn có thể giúp làm giảm nguy cơ mắc bệnh ĐTĐ type 2 một cách rất đáng kể.

Kết quả từ Chương trình Phòng chống bệnh ĐTĐ của Cơ quan về dịch vụ sức khỏe và con người Hoa Kì (HHS) tiến hành trên 3.000 người cho thấy giảm từ 5 - 7% kg cân nặng có thể làm giảm 58% nguy cơ bệnh tiến triển lên ĐTĐ type 2. Có thể giảm cân bằng cách ăn kiêng (giảm chất béo và lượng calo ăn vào) cũng như tập thể dục với mức độ vừa phải tối thiểu 150 phút một tuần (hầu hết những người tham gia nghiên cứu chọn đi bộ). Chế độ ăn Trong bản tuyên bố nhân Ngày đái tháo đường Thế giới, WHO cho biết, Thế giới đang nỗ lực hỗ trợ các nước đang phát triển đương đầu với nguy cơ ngày càng gia tăng của căn bệnh thông qua các dự án thông tin nhằm lưu ý họ về tầm quan trọng của sự ăn kiêng và rèn luyện thể lực [1] [5]. Trong bệnh ĐTĐ, đường huyết có chiều hướng tăng vọt sau khi ăn nhưng lại không chuyển hoá được để cung cấp năng lượng cho cơ thể vì thế chế độ ăn phải hạn chế gluxit (chất bột đường).

Nên sử dụng các loại gluxit phức hợp dưới dạng các hạt và khoai củ. Hết sức hạn chế các loại đường đơn và các loại thức ăn có hàm lượng đường cao (bánh, kẹo, nước ngọt. Tỉ lệ năng lượng do gluxit cung cấp nên đạt 50-60% tổng số năng lượng khẩu phần. Các yếu tố khác - Stress: Stress khiến cơ thể tăng tiết catecholamin và các hormon làm tăng thoái biến glucogen thành glucose, tạo thêm nhiều năng lượng cho các nơron.

Mặt khác, nếu stress kéo dài thì nó lại có thể cản trở việc chuyển hoá glucose của cõ thể. - Rối loạn giấc ngủ: Ngủ nhiều hay ít đều có liên quan tới nguy cơ mắc bệnh tiểu đường. Một trong những nguyên nhân quan trọng có ảnh hưởng dẫn đến mắc căn bệnh này đó là thời gian của giấc ngủ. Một kết quả nghiên cứu cho 18 thấy, những người ngủ không quá 6 tiếng mỗi tối có nguy cơ mắc ĐTĐ cao gấp hai lần so với người ngủ đủ giấc (7 – 8 giờ/ ngày).

Còn những người có thời gian ngủ dài hơn 8 tiếng lại có nguy cơ mắc ĐTĐ cao gấp 3 lần so với những người ngủ đủ giấc.