Kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản qua Kho bạc Nhà nước Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản qua Kho bạc Nhà nước Đại Từ tỉnh Thái Nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Việt Dũng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản qua Kho bạc Nhà nước Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản tại KBNN Đại Từ

Kho bạc Nhà nước Đại Từ giữ vai trò huyết mạch trong quản lý ngân sách nhà nước tại địa phương. Hoạt động kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản bảo đảm nguồn vốn công sử dụng đúng mục đích. Cơ quan kho bạc tiếp nhận và kiểm tra chặt chẽ mọi chứng từ thanh toán. Quy trình thẩm định yêu cầu tính chính xác cao về khối lượng thi công thực tế. Hồ sơ nghiệm thu phải phù hợp với hợp đồng xây dựng đã ký kết. Cán bộ nghiệp vụ đối chiếu số liệu theo kế hoạch vốn được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Việc kiểm tra ngăn ngừa tình trạng tạm ứng sai quy định hoặc chậm thu hồi vốn ứng. Hệ thống dịch vụ công trực tuyến giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính. Kho bạc giải ngân nhanh chóng cho các dự án đủ điều kiện pháp lý. Sự phối hợp giữa chủ đầu tư và kho bạc tạo dòng tiền ổn định cho công trình hạ tầng. Nhờ đó, các dự án giao thông, trường học và trạm y tế trên địa bàn huyện hoàn thành đúng thời hạn. Hoạt động kiểm soát chi khẳng định kỷ cương tài chính quốc gia tại cơ sở.

1.1. Khái niệm và mục tiêu kiểm soát chi vốn đầu tư xây dựng

Kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản là chuỗi biện pháp nghiệp vụ của cơ quan tài chính nhà nước. Kho bạc thực hiện rà soát hồ sơ dự án theo khung pháp lý hiện hành. Mục tiêu hàng đầu là bảo vệ nguồn quỹ công không bị thất thoát. Quy trình kiểm tra xác định rõ tính pháp lý của hồ sơ mời thầu và quyết định đầu tư. Các khoản giải ngân phải có chứng từ đầy đủ và tuân thủ kế hoạch phân bổ vốn. Cơ chế kiểm soát thúc đẩy chủ đầu tư và nhà thầu tuân thủ cam kết hợp đồng. Quá trình này giúp nâng cao trách nhiệm giải trình của đơn vị thụ hưởng ngân sách nhà nước. Dòng tiền đầu tư công được luân chuyển an toàn và đạt hiệu quả kinh tế cao.

1.2. Nguyên tắc và quy trình nghiệp vụ kiểm soát chi tại KBNN

Quy trình kiểm soát chi tại Kho bạc Nhà nước tuân thủ nguyên tắc thanh toán trực tiếp. Mọi khoản chi phải nằm trong danh mục kế hoạch vốn hàng năm. Cán bộ kiểm soát chi tiếp nhận hồ sơ qua hệ thống dịch vụ công điện tử. Thời gian thẩm tra hồ sơ và hoàn tất thanh toán tối đa ba ngày làm việc. Kế toán viên kiểm tra tính hợp thức của chứng từ kế toán và dự toán đã duyệt. Lãnh đạo đơn vị kho bạc ký duyệt lệnh chuyển tiền sau khi kiểm tra đầy đủ. Kho bạc chuyển vốn trực tiếp vào tài khoản của nhà thầu xây dựng. Trường hợp chứng từ chưa hợp lệ, cán bộ chuyên trách phải trả lời rõ lý do bằng văn bản. Quy trình này bảo đảm tính minh bạch, hạn chế nhũng nhiễu và sai phạm.

II. Thực trạng kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản tại KBNN Đại Từ

Thực tế công tác kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản tại Kho bạc Nhà nước Đại Từ giai đoạn vừa qua đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công duy trì ở mức khá so với mặt bằng chung của tỉnh Thái Nguyên. Đơn vị đã ứng dụng toàn diện công nghệ thông tin trong tiếp nhận chứng từ. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn phát sinh nhiều điểm nghẽn phức tạp. Công tác lập dự toán của một số ban quản lý dự án chưa sát với thực tế thi công. Hồ sơ thanh toán của nhà thầu thường xuyên thiếu sót hoặc sai lệch số liệu kỹ thuật. Tình trạng tạm ứng vốn tồn đọng kéo dài nhưng chậm thu hồi vẫn xảy ra ở một số công trình giao thông nông thôn. Sự biến động giá vật liệu xây dựng ảnh hưởng lớn đến tiến độ hoàn thành các gói thầu. Cán bộ kho bạc chịu áp lực công việc lớn do khối lượng hồ sơ dồn vào thời điểm cuối năm. Việc kiểm tra hiện trường gặp nhiều hạn chế do thiếu phương tiện kỹ thuật chuyên dụng. Những tồn tại này đòi hỏi giải pháp tháo gỡ kịp thời từ các cấp quản lý.

2.1. Kết quả đạt được trong công tác kiểm soát chi đầu tư công

Kho bạc Nhà nước Đại Từ đã kiểm soát chặt chẽ hàng trăm dự án đầu tư trên địa bàn. Cơ quan xử lý hồ sơ thanh toán đúng thời hạn quy định và không gây phiền hà. Tỷ lệ hồ sơ thanh toán qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến đạt mức tối đa. Đơn vị phát hiện và từ chối thanh toán nhiều khoản chi chưa đủ điều kiện pháp lý. Việc này giúp ngân sách huyện tiết kiệm hàng tỷ đồng mỗi năm. Kế toán viên phối hợp nhịp nhàng với ban quản lý dự án để giải quyết khó khăn vướng mắc. Nguồn vốn đối ứng địa phương được phân bổ đúng mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn mới. Cơ sở hạ tầng của huyện Đại Từ nâng cấp rõ rệt nhờ nguồn vốn ngân sách giải ngân kịp thời.

2.2. Những hạn chế và khó khăn còn tồn tại trong thực tiễn

Bên cạnh thành tựu, công tác kiểm soát chi vốn đầu tư tại địa phương đối mặt nhiều rào cản. Trình độ nghiệp vụ của một bộ phận kế toán chủ đầu tư cấp xã còn non kém. Hồ sơ đề nghị quyết toán dự án hoàn thành thường nộp chậm nhiều tháng. Tình trạng vi phạm thời hạn thu hồi vốn tạm ứng chưa xử lý dứt điểm. Việc kiểm tra hồ sơ thiết kế và dự toán phát sinh khối lượng gặp nhiều trở ngại chuyên môn. Cán bộ kho bạc chủ yếu kiểm tra tính hợp lệ trên giấy tờ hành chính. Thiếu công cụ giám sát hiện trường làm giảm tính chủ động trong phát hiện gian lận. Ngoài ra, thay đổi chính sách về quản lý chi phí đầu tư công tạo áp lực lớn cho đội ngũ công chức thực thi.

III. Giải pháp kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản tại KBNN Đại Từ

Nâng cao hiệu quả kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ. Kho bạc Nhà nước Đại Từ cần tiếp tục hoàn thiện quy trình kiểm soát hồ sơ giải ngân. Đơn vị phải tăng cường đào tạo chuyên môn cho đội ngũ công chức kiểm soát chi. Việc bồi dưỡng kỹ năng đọc bản vẽ thiết kế và bóc tách dự toán là giải pháp then chốt. Cơ quan kho bạc chủ động phối hợp chặt chẽ với Phòng Tài chính Kế hoạch huyện Đại Từ. Sự gắn kết này giúp theo dõi dòng tiền và phát hiện sai phạm ngay từ khâu giao ban đầu. Ngoài ra, quy trình xử lý công việc cần phân định rõ trách nhiệm của từng cá nhân. Kho bạc huyện cần đẩy mạnh kiểm tra đột xuất đối với những công trình có rủi ro thanh toán cao. Các ban quản lý dự án phải hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu trước khi gửi lệnh rút vốn. Ứng dụng thanh tra số giúp minh bạch hóa mọi hoạt động giao dịch tài chính công. Các giải pháp trên tạo chuyển biến thực chất trong quản trị tài chính địa phương.

3.1. Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ kiểm soát chi

Nguồn nhân lực là nhân tố quyết định hiệu quả kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản. Kho bạc Nhà nước Đại Từ cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng kiểm tra dự toán. Cán bộ nghiệp vụ phải nắm vững định mức kinh tế kỹ thuật xây dựng mới nhất. Lãnh đạo đơn vị nên luân chuyển vị trí công tác định kỳ theo quy định ngành. Biện pháp này ngăn chặn tiêu cực và tăng cường tính khách quan trong xét duyệt hồ sơ. Kho bạc cần khuyến khích cán bộ tự học để tiếp cận các phần mềm phân tích dự án hiện đại. Đội ngũ có năng lực giỏi sẽ rút ngắn thời gian xử lý và giảm thiểu sai sót chứng từ. Nâng cao phẩm chất đạo đức công vụ cũng là nhiệm vụ cốt lõi.

3.2. Đẩy mạnh hiện đại hóa công nghệ và phối hợp liên ngành

Chuyển đổi số là giải pháp đột phá nhằm tối ưu hóa quy trình kiểm soát chi. Kho bạc Nhà nước Đại Từ cần khai thác tối đa nền tảng dịch vụ công trực tuyến. Hệ thống này cho phép số hóa toàn bộ hồ sơ thanh toán đầu tư công. Chủ đầu tư có thể gửi hồ sơ và nhận kết quả nhanh chóng qua mạng Internet. Cơ quan kho bạc cần liên thông dữ liệu tài chính với Phòng Tài chính Kế hoạch huyện. Việc chia sẻ thông tin giúp theo dõi kế hoạch vốn và giám sát nợ tạm ứng hiệu quả. Bên cạnh đó, các bên cần tổ chức giao ban định kỳ để tháo gỡ vướng mắc hồ sơ tồn đọng. Sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan đảm bảo nguồn vốn giải ngân đúng pháp luật.

IV. Kết luận về kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản tại KBNN Đại Từ

Kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản tại Kho bạc Nhà nước Đại Từ đóng vai trò nền tảng trong ổn định ngân sách địa phương. Hoạt động nghiệp vụ chuẩn xác giúp giảm thiểu thất thoát vốn nhà nước trong từng dự án hạ tầng. Những giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm soát mang tính thực tiễn cao đối với huyện Đại Từ và tỉnh Thái Nguyên. Mô hình quản lý hiện đại bảo đảm tiến độ thực hiện các công trình dân sinh trọng điểm. Việc tăng cường trách nhiệm của cán bộ kho bạc tạo dựng môi trường đầu tư công minh bạch. Các chủ đầu tư và nhà thầu xây dựng phải chủ động nâng cao tính tuân thủ pháp luật. Ứng dụng công nghệ thông tin tạo bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính tại địa phương. Nguồn lực tài chính công được quản trị chặt chẽ sẽ thúc đẩy kinh tế huyện Đại Từ phát triển bền vững. Kinh nghiệm thực tế từ Kho bạc Nhà nước Đại Từ cung cấp bài học giá trị cho các đơn vị kho bạc khác trên toàn quốc.

4.1. Khẳng định vai trò kỷ cương tài chính trong quản lý đầu tư

Kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản xác lập tính kỷ luật trong quản lý chi tiêu công. Kho bạc Nhà nước Đại Từ đóng vai trò chốt chặn cuối cùng ngăn ngừa sai phạm tài chính. Mọi khoản chi ngân sách đều phải đối chiếu theo dự toán đã được phê duyệt. Cơ chế này loại bỏ tình trạng chi tiêu lãng phí hoặc sai mục đích tại các công trình. Chủ đầu tư buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt tiến độ thi công và hồ sơ pháp lý. Kỷ cương tài chính vững chắc tạo tiền đề thu hút thêm các nguồn lực đầu tư phát triển. Công tác quản lý tài chính chuẩn mực đem lại sự tin tưởng từ nhân dân địa phương. Hoạt động kiểm soát chi tại huyện Đại Từ khẳng định giá trị thực tiễn to lớn.

4.2. Khả năng nhân rộng và ứng dụng thực tiễn trong hệ thống

Mô hình kiểm soát chi đầu tư tại Đại Từ mang lại nhiều bài học giá trị. Các đơn vị kho bạc tuyến huyện có thể áp dụng quy trình kiểm soát gắn với công nghệ số. Sự phối hợp chặt chẽ giữa kho bạc và cơ quan tài chính địa phương tạo ra mô hình giám sát hai chiều. Giải pháp luân chuyển cán bộ kiểm soát chi giúp nâng cao tính liêm chính trong bộ máy. Việc chuẩn hóa danh mục hồ sơ rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính. Hệ thống báo cáo trực tuyến cung cấp số liệu cập nhật cho lãnh đạo. Những kinh nghiệm này có khả năng ứng dụng rộng rãi tại các địa phương có điều kiện tương đồng. Quản trị tốt nguồn vốn đầu tư công sẽ thúc đẩy hiện đại hóa hạ tầng nông thôn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn ngân sách nhà nước giữ vai trò đòn bẩy chiến lược đối với sự phát triển kinh tế và hạ tầng xã hội tại các địa phương. Tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, quy mô kế hoạch vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước giai đoạn 2019 - 2021 liên tục gia tăng nhằm hoàn thiện hệ thống giao thông, thủy lợi, giáo dục và y tế. Cụ thể, kế hoạch vốn năm 2020 của huyện đã tăng thêm 58,38 tỷ đồng, tương ứng với mức tăng 20,06% so với năm 2019. Đến năm 2021, tổng mức vốn tiếp tục tăng thêm 19,32 tỷ đồng, tương đương mức tăng trưởng 5,53% so với năm 2020.

Sự gia tăng nhanh chóng của các dự án công đòi hỏi hoạt động kiểm soát chi ngân sách phải được thực hiện chặt chẽ, minh bạch và khoa học. Tuy nhiên, thực tiễn quản lý nguồn vốn này vẫn còn đối mặt với nhiều rào cản: tình trạng hồ sơ nghiệm thu chậm trễ, định mức chi tiêu kỹ thuật có mặt chưa bắt kịp biến động giá thị trường, cùng với nguy cơ thất thoát và nợ đọng tạm ứng kéo dài. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tối ưu hóa quy trình kiểm soát chi, đảm bảo giải ngân đúng mục đích, tiết kiệm nhưng vẫn thúc đẩy nhanh tiến độ thi công.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản qua Kho bạc Nhà nước, đồng thời đánh giá toàn diện thực trạng công tác này tại Kho bạc Nhà nước Đại Từ giai đoạn 2019 - 2021. Trên cơ sở nhận diện các nhân tố ảnh hưởng, đề tài đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát chi đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nguồn vốn ngân sách nhà nước do Kho bạc Nhà nước Đại Từ kiểm soát, sử dụng chuỗi số liệu thứ cấp 3 năm từ 2019 đến 2021 và số liệu điều tra sơ cấp thu thập vào tháng 4 năm 2022. Ý nghĩa thực tiễn của công trình là cung cấp luận cứ khoa học để chuẩn hóa quy trình thanh toán trong thời hạn tối đa 3 ngày làm việc, kiểm soát tỷ lệ tạm ứng an toàn dưới mức trần 30% kế hoạch năm và phòng ngừa 100% các rủi ro thất thoát ngân sách địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của 2 lý thuyết quản trị cốt lõi: Lý thuyết quản lý tài chính công hiện đại và Lý thuyết kiểm soát nội bộ theo khung chuẩn quốc tế COSO kết hợp với Lý thuyết ủy nhiệm - tác nhân. Lý thuyết tài chính công nhấn mạnh nguyên tắc phân bổ nguồn lực công hiệu quả, tiết kiệm và có trách nhiệm giải trình cao. Trong khi đó, khung kiểm soát COSO định hình việc thiết lập môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro và giám sát hoạt động thanh toán vốn công nhằm ngăn chặn hiện tượng bất cân xứng thông tin giữa cơ quan quản lý nhà nước và các ban quản lý dự án.

Mô hình nghiên cứu vận dụng quy trình chu trình ngân sách toàn diện, gắn liền với việc cụ thể hóa 5 nội dung kiểm soát chuyên sâu theo quy định của Bộ Tài chính và Quyết định số 5657/QĐ-KBNN: kiểm soát kế hoạch vốn đầu tư hàng năm, kiểm soát tài liệu cơ sở ban đầu, kiểm soát tạm ứng vốn, kiểm soát thanh toán khối lượng hoàn thành và kiểm soát quyết toán vốn đầu tư hoàn thành.

Khung phân tích vận hành dựa trên 4 khái niệm then chốt: Chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước, kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước, kiểm soát cam kết chi và quyết toán vốn dự án hoàn thành. Quá trình kiểm soát được phân chia thành 3 giai đoạn chặt chẽ: kiểm soát trước khi triển khai, kiểm soát trong quá trình thực hiện dự án và kiểm soát sau khi công trình hoàn thành, bảo đảm mức vốn tạm ứng giải ngân không vượt quá 30% kế hoạch vốn giao hàng năm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp và số liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo quyết toán niên độ ngân sách, bảng cân đối tài khoản, báo cáo tình hình giải ngân vốn đầu tư công giai đoạn 2019 - 2021 do Kho bạc Nhà nước Đại Từ, Phòng Tài chính - Kế hoạch và Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ cung cấp. Dữ liệu sơ cấp được điều tra trực tiếp thông qua phiếu khảo sát ý kiến thực hiện vào tháng 4 năm 2022.

Cỡ mẫu khảo sát thực tế gồm 65 đối tượng đại diện cho toàn bộ các bên tham gia vào chu trình giải ngân vốn, bao gồm 15 cán bộ lãnh đạo và công chức làm công tác kiểm soát chi tại Kho bạc Nhà nước Đại Từ, 25 cán bộ phụ trách công tác kế toán và quản lý dự án từ các chủ đầu tư trên địa bàn huyện, cùng 25 đại diện chỉ huy trưởng công trường và kế toán thuộc các doanh nghiệp nhà thầu xây lắp. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện và phản ánh đa chiều từ các chủ thể.

Phương pháp phân tích thông tin sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian, tính toán tỷ lệ phần trăm và tổng hợp điểm trung bình theo thang đo Likert 5 mức độ. Lý do lựa chọn kết hợp các phương pháp này là nhằm định lượng hóa chính xác các tiêu chí định tính như mức độ phức tạp của hồ sơ pháp lý, sự minh bạch của quy trình nghiệp vụ và tinh thần trách nhiệm của cán bộ kiểm soát, từ đó phản ánh khách quan tương quan giữa cải cách thủ tục hành chính với tốc độ giải ngân vốn qua 36 tháng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kế hoạch vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Đại Từ tăng trưởng mạnh mẽ, phản ánh sự ưu tiên nguồn lực cho phát triển kết cấu hạ tầng. Quy mô vốn năm 2020 tăng 58,38 tỷ đồng, tương ứng mức tăng 20,06% so với năm 2019. Sang năm 2021, kế hoạch vốn tiếp tục tăng thêm 19,32 tỷ đồng, tương đương mức tăng 5,53% so với năm 2020. Tỷ lệ giải ngân vốn hàng năm luôn duy trì ở mức cao trên 85% kế hoạch giao, góp phần đưa hàng chục công trình giao thông và thủy lợi trọng điểm vào khai thác đúng hạn.

Thứ hai, việc thực hiện quy trình nghiệp vụ một cửa và chuyển đổi số đã rút ngắn vượt bậc thời hạn xử lý hồ sơ. Nhờ áp dụng đồng bộ hệ thống TABMIS và dịch vụ công trực tuyến, thời gian giải quyết hồ sơ thanh toán khối lượng hoàn thành tại đơn vị đã giảm từ 7 ngày làm việc trước đây xuống còn từ 1 đến 3 ngày làm việc theo đúng quy chuẩn tại Quyết định số 5657/QĐ-KBNN, giúp giảm thiểu đáng kể chi phí giao dịch cho chủ đầu tư.

Thứ ba, công tác kiểm soát tạm ứng và thanh toán được duy trì nghiêm ngặt. Tổng số dư vốn tạm ứng chưa thu hồi luôn được kiểm soát chặt chẽ trong phạm vi trần 30% kế hoạch vốn được giao của dự án. Kho bạc kiên quyết từ chối thanh toán các khoản chi sai quy chuẩn hoặc thiếu hồ sơ nghiệm thu hợp lệ, đồng thời kịp thời chấn chỉnh việc thực hiện cam kết chi sai quy định, ngăn ngừa triệt để các hành vi lợi dụng nguồn vốn tạm ứng sai mục đích.

Thứ tư, kết quả điều tra 65 đối tượng khảo sát vào tháng 4 năm 2022 cho thấy 82% người được hỏi đánh giá cao tính chuyên nghiệp, năng lực nghiệp vụ và thái độ phục vụ của công chức kiểm soát chi. Tuy nhiên, vẫn còn 18% ý kiến nhận định rằng thủ tục thẩm tra hồ sơ pháp lý gửi lần đầu và công tác quyết toán dự án hoàn thành vẫn còn rườm rà, đòi hỏi nhiều loại giấy tờ trung gian gây kéo dài thời gian hoàn công.

Thảo luận kết quả

Những bước tiến trong tỷ lệ giải ngân và tốc độ giải quyết thủ tục bắt nguồn từ sự chỉ đạo sát sao của Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ cùng việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong nội bộ ngành Kho bạc. Mặt khác, các hạn chế còn tồn tại chủ yếu xuất phát từ năng lực quản lý dự án chưa đồng đều của một số chủ đầu tư cấp xã, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng kéo dài, và việc các nhà thầu chậm lập hồ sơ nghiệm thu để chuyển vốn tạm ứng sang thanh toán khối lượng hoàn thành.

Khi so sánh với kinh nghiệm thực tiễn tại các đơn vị lân cận, công tác kiểm soát chi tại Đại Từ có những nét tương đồng nhưng cũng bộc lộ đặc thù riêng. Tại Kho bạc Nhà nước thành phố Thái Nguyên, tỷ trọng chi xây dựng cơ bản trong tổng chi ngân sách nhà nước tăng từ 32,8% năm 2019 lên 41,3% năm 2021 với tổng vốn đầu tư đạt hơn 520 tỷ đồng, áp dụng cơ chế thanh toán trước kiểm soát sau rất triệt để. Tại Kho bạc Nhà nước huyện Phú Lương năm 2021, đơn vị đã kiểm soát chi hơn 67,2 tỷ đồng, đạt 46% kế hoạch 146,6 tỷ đồng và kiên quyết từ chối thanh toán các khoản chi không có trong dự toán. Đối chiếu cho thấy, Kho bạc Nhà nước Đại Từ duy trì tỷ lệ giải ngân cao hơn Phú Lương nhưng cần học tập kinh nghiệm phân cấp kiểm soát chi theo mức độ rủi ro như tại thành phố Thái Nguyên và thành phố Lào Cai.

Các dữ liệu nghiên cứu này hoàn toàn có thể được trình bày một cách trực quan thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu vốn giao và tỷ lệ giải ngân thực tế giai đoạn 2019 - 2021. Đi kèm với đó là bảng ma trận so sánh điểm đánh giá trung bình từ 65 mẫu khảo sát theo 5 tiêu chí: quy trình thủ tục, năng lực cán bộ, hạ tầng công nghệ thông tin, cơ chế chính sách và sự phối hợp của chủ đầu tư, giúp làm nổi bật những khâu trọng yếu cần cải cách.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc và chuẩn hóa quy trình kiểm soát thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản theo hướng đẩy mạnh cơ chế thanh toán trước, kiểm soát sau đối với các hợp đồng trọn gói và các đợt thanh toán giai đoạn. Kho bạc Nhà nước Đại Từ chủ trì triển khai giải pháp này thường xuyên trong giai đoạn 2023 - 2025, hướng tới mục tiêu rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống chỉ còn từ 1 đến 2 ngày làm việc, giảm thời gian giao dịch thực tế của chủ đầu tư tối thiểu 30%.

Thứ hai, mở rộng và hoàn thiện hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin, tích hợp dịch vụ công trực tuyến cấp độ 4 với cổng thanh toán quốc gia. Kho bạc Nhà nước Đại Từ phối hợp cùng Phòng Tin học Kho bạc Nhà nước tỉnh Thái Nguyên hoàn thành nâng cấp trong 6 tháng đầu năm 2024, đặt mục tiêu đạt 98% tỷ lệ hồ sơ kiểm soát chi được tiếp nhận và xử lý hoàn toàn trên môi trường mạng, chấm dứt việc luân chuyển chứng từ giấy thủ công.

Thứ ba, tăng cường công tác kiểm tra hiện trường và giám sát thu hồi số dư vốn tạm ứng quá hạn. Lãnh đạo Kho bạc Nhà nước Đại Từ phối hợp với Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện thực hiện rà soát định kỳ hàng quý từ năm 2023. Mục tiêu cụ thể là giảm tỷ lệ số dư tạm ứng quá hạn xuống dưới mức 5% tổng dư nợ tạm ứng, đồng thời kiên quyết thu hồi dứt điểm 100% số vốn tạm ứng đối với các công trình đã ngừng thi công hoặc kéo dài trên 6 tháng mà không phát sinh khối lượng.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và kỷ cương đạo đức công vụ cho đội ngũ công chức làm công tác kiểm soát chi. Kho bạc Nhà nước tỉnh Thái Nguyên và Kho bạc Nhà nước Đại Từ phối hợp tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên đề định kỳ hàng năm từ năm 2023 đến 2025. Chỉ tiêu đặt ra là 100% cán bộ kiểm soát chi nắm vững Luật Đầu tư công năm 2019, các nghị định về quản lý chi phí xây dựng, thành thạo kỹ năng phân tích dự toán, bảo đảm không để xảy ra bất kỳ sai phạm nghiệp vụ nào trong thực thi công vụ.

Về mặt kiến nghị chính sách, đề nghị Bộ Tài chính sớm ban hành quy chế khung về kiểm soát chi theo mức độ rủi ro giá trị hợp đồng, đồng thời kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên chỉ đạo các sở ngành công bố đơn giá vật liệu xây dựng sát với biến động thực tế thị trường để hỗ trợ công tác thẩm định hồ sơ giải ngân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cán bộ lãnh đạo và công chức chuyên môn thuộc hệ thống Kho bạc Nhà nước các cấp, đặc biệt là Kho bạc Nhà nước cấp huyện. Luận văn cung cấp mô hình thực tiễn về kiểm soát chi 5 bước, bộ chỉ số nhận diện rủi ro tạm ứng và giải pháp số hóa hồ sơ giao dịch, giúp nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát chi và hạn chế tối đa sai phạm hành chính trong quản lý ngân quỹ.

Nhóm 2: Các ban quản lý dự án đầu tư xây dựng, các chủ đầu tư thuộc khối cơ quan hành chính sự nghiệp và Ủy ban nhân dân cấp xã. Nghiên cứu giúp các chủ đầu tư nắm vững hệ thống danh mục hồ sơ pháp lý gửi lần đầu, điều kiện tạm ứng dưới mức 30% kế hoạch năm và trình tự lập hồ sơ nghiệm thu thanh toán theo đúng Quyết định số 5657/QĐ-KBNN, qua đó giảm tỷ lệ hồ sơ bị từ chối hoặc yêu cầu bổ sung xuống dưới mức 2%.

Nhóm 3: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công và Quản trị kinh doanh. Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị nhờ kết cấu chặt chẽ, việc vận dụng khung lý thuyết COSO vào khu vực công, cùng hệ thống số liệu thực chứng phân tích qua 65 mẫu điều tra thực địa vào tháng 4 năm 2022.

Nhóm 4: Các doanh nghiệp nhà thầu thi công xây lắp và đơn vị tư vấn quản lý dự án. Tài liệu cung cấp góc nhìn toàn diện về quy trình luân chuyển chứng từ ngân sách, tiêu chuẩn phát hành bảo lãnh tạm ứng và thời hạn thanh toán chuẩn từ 1 đến 3 ngày, giúp các nhà thầu chủ động lập kế hoạch dòng tiền và hoàn thiện hồ sơ thanh quyết toán khối lượng xây dựng cơ bản một cách khoa học.

Câu hỏi thường gặp

Thời gian kiểm soát hồ sơ thanh toán vốn đầu tư tại Kho bạc Nhà nước Đại Từ hiện nay được quy định là bao lâu?

Theo Quyết định số 5657/QĐ-KBNN, thời hạn kiểm soát thanh toán vốn đầu tư và chuyển tiền cho đơn vị thụ hưởng chậm nhất là 3 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Đối với các hồ sơ gửi qua dịch vụ công trực tuyến có đầy đủ chứng từ số hợp pháp, thời gian xử lý thực tế tại Kho bạc Nhà nước Đại Từ thường chỉ mất từ 1 đến 2 ngày làm việc, rút ngắn rõ rệt so với thời hạn 7 ngày trước đây.

Hạn mức tạm ứng vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước được khống chế ở mức tối đa là bao nhiêu?

Tổng mức vốn tạm ứng của các hợp đồng thực hiện trong năm và tổng số dư vốn tạm ứng chưa thu hồi tối đa là 30% kế hoạch vốn giao hàng năm cho dự án. Mọi khoản tạm ứng vượt quá định mức này đều bị hệ thống tự động cảnh báo và cán bộ Kho bạc có trách nhiệm từ chối chuẩn chi để đảm bảo an toàn cho quỹ ngân sách.

Kho bạc Nhà nước áp dụng nguyên tắc kiểm soát thanh toán trước hay kiểm soát trước thanh toán sau?

Kho bạc Nhà nước áp dụng nguyên tắc thanh toán trước, kiểm soát sau đối với các đợt thanh toán khối lượng hoàn thành thông thường nhằm tạo điều kiện cho nhà thầu nhanh chóng có nguồn vốn thi công. Riêng đối với lần thanh toán cuối cùng của hợp đồng hoặc dự án hoàn thành, Kho bạc bắt buộc chuyển sang nguyên tắc kiểm soát trước, thanh toán sau để thẩm tra kỹ lưỡng toàn bộ hồ sơ quyết toán.

Nghiên cứu đã sử dụng cỡ mẫu khảo sát như thế nào để đánh giá thực trạng kiểm soát chi tại địa phương?

Tác giả đã triển khai điều tra thực chứng với cỡ mẫu 65 đối tượng vào tháng 4 năm 2022, gồm 15 cán bộ Kho bạc, 25 đại diện chủ đầu tư và 25 đại diện nhà thầu xây dựng. Kết quả ghi nhận có 82% đối tượng đánh giá cao tính chuyên nghiệp của cán bộ Kho bạc, cung cấp minh chứng tin cậy cho các đề xuất hoàn thiện quy trình nghiệp vụ.

Những trường hợp nào Kho bạc Nhà nước sẽ từ chối thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản?

Kho bạc Nhà nước sẽ kiên quyết từ chối thanh toán khi khoản chi không có trong kế hoạch vốn được cấp có thẩm quyền giao, hồ sơ nghiệm thu khối lượng không hợp lệ, hoặc số vốn đề nghị vượt quá giá trị hợp đồng đã ký kết. Trong thực tiễn tại một số địa phương lân cận, cơ quan Kho bạc đã từ chối nhiều món chi sai dự toán với số tiền từ vài chục triệu đến hàng tỷ đồng để bảo vệ kỷ luật tài chính quốc gia.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về quản lý và kiểm soát chi vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước qua hệ thống Kho bạc Nhà nước cấp huyện.
• Phân tích chi tiết thực trạng công tác kiểm soát chi tại Kho bạc Nhà nước Đại Từ giai đoạn 2019 - 2021, làm nổi bật kết quả tăng trưởng kế hoạch vốn năm 2020 tăng 20,06% và năm 2021 tăng 5,53%, đi liền với tỷ lệ giải ngân đạt trên 85%.
• Đánh giá khách quan các nhân tố tác động và điểm nghẽn về nợ đọng tạm ứng, hồ sơ thủ tục thông qua khảo sát thực tế 65 chủ thể nghiệp vụ vào tháng 4 năm 2022.
• Xây dựng 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao, tập trung rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống 1 đến 2 ngày, mở rộng tỷ lệ giao dịch trực tuyến lên 98% và kiểm soát số dư tạm ứng an toàn dưới 5%.
• Xác lập hệ thống kiến nghị đồng bộ gửi Bộ Tài chính và Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên nhằm hoàn thiện cơ chế kiểm soát chi theo rủi ro và đơn giá vật liệu xây dựng đến năm 2025.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một khung giải pháp kiểm soát chi toàn diện, hài hòa giữa yêu cầu thắt chặt kỷ luật tài khóa và mục tiêu thúc đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tại địa bàn cấp huyện.

Kế hoạch triển khai tiếp theo cần tập trung số hóa 100% hồ sơ dự án trên nền tảng điện tử và tổ chức các đợt tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu trong giai đoạn 2023 - 2025.

Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý tài chính quan tâm hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế để khai thác trọn vẹn khung phân tích và hệ thống dữ liệu thực chứng chuyên sâu!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước 1. Tổng quan về chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước 1. Khái niệm chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước Chi đầu tư XDCB từ NSNN là một phạm trù kinh tế thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân phối và sử dụng vốn đầu tư thực hiện chức năng của Nhà nước.

Chi đầu tư XDCB từ NSNN là việc sử dụng một phần vốn tiền tệ đã được tập trung vào NSNN nhằm thực hiện tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng tài sản cố định, từng bước tăng cường và hoàn thiện cơ sở vật chất kĩ thuật cho nền kinh tế xã hội (Đặng Văn Du và Bùi Tiến Hanh, 2010). Chi đầu tư XDCB là khoản chi lớn nhất, chủ yếu nhất và có nội dung quản lý phức tạp nhất trong chi đầu tư phát triển. Hàng năm NSNN dành một khối lượng vốn lớn để thực hiện việc xây dựng các công trình, dự án theo kế hoạch được duyệt của nhà nước. Tính phức tạp của việc quản lý chi đầu tư XDCB bắt nguồn từ những đặc trưng riêng có của lĩnh vực XDCB.

Như vậy, Chi đầu tư XDCB từ NSNN là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư xây dựng cơ bản và các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đặc điểm của chi đầu tư XDCB từ NSNN Thứ nhất: Chi đầu tư XDCB từ NSNN gắn với hoạt động của NSNN nói chung và hoạt động chi NSNN nói riêng, gắn với quản lý và sử dụng vốn theo phân cấp về chi NSNN cho đầu tư phát triển. Do đó, việc hình thành, phân phối, 6 sử dụng và thanh quyết toán nguồn vốn này cần được thực hiện chặt chẽ theo luật định được Quốc hội phê chuẩn và các cấp chính quyền phê duyệt hàng năm. Thứ hai: Đầu tư XDCB từ NSNN được sử dụng chủ yếu để đầu tư cho các công trình dự án không có khả năng thu hồi vốn và công trình hạ tầng theo đối tượng sử dụng theo quy định của Luật NSNN và các luật khác.

Do đó, việc đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn vốn mang tính toàn diện, trên cơ sở đánh giá tác động cả về kinh tế, xã hội và môi trường. Thứ ba: Đầu tư XDCB từ NSNN gắn với các quy trình đầu tư và dự án, chương trình đầu tư rất chặt chẽ từ khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện dự án đến khâu kết thúc đầu tư, nghiệm thu dự án và đưa vào sử dụng. Việc sử dụng nguồn vốn này gắn với quá trình thực hiện và quản lý dự án đầu tư với các khâu liên tục từ quy hoạch, khảo sát thiết kế, chuẩn bị đầu tư, thực hiện dự án, kết thúc dự án. Các dự án này có thể được hình thành dưới nhiều hình thức khác nhau như: - Các dự án về điều tra, khảo sát để lập quy hoạch như các dự án quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội vùng lãnh thổ, ngành, quy hoạch xây dựng đô thị và nông thôn, quy hoạch ngành được Chính phủ cho phép.

- Dự án đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, như đường giao thông, mạng lưới điện, hệ thống cấp nước,.v… - Dự án cho vay của Chính phủ để đầu tư vào phát triển một số ngành nghề, lĩnh vực hay sản phẩm.