MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Từ khi giáo dục chính quy về công tác xã hội phát triển ở đầu thế kỉ XX, thì kiểm huấn đã là một bộ phận cơ bản của hai tiến trình: Giáo dục và thực hành CTXH, nó được nhìn nhận như một trong những đặc điểm của CTXH và thường được nhìn nhận một cách tích cực. Nó là một bộ phận cần thiết của hầu hết cơ sở CTXH, hoạt động kiểm huấn và vai trò của NVXH trong tiến trình kiểm huấn, hướng dẫn thực hành nghề CTXH đang được phát triển và đi vào chiều sâu. Thực tập có kiểm huấn là một phần quan trọng không thể thiếu trong đào tạo công tác xã hội nhằm giúp cho sinh viên có cơ hội nối kết lý thuyết với thực hành, rèn luyện kỹ năng và tác phong chuyên nghiệp.
Thực tập trong ngành công tác xã hội không giống những ngành khác, vì ở đây công cụ chúng ta sử dụng để làm việc chính là con người. Do đó, cần những cơ sở phù hợp và điều kiện thuận lợi để sinh viên có thể dễ dàng vận dụng tri thức kỹ năng đã được học vào môi trường thực tiễn. Qua đó hiểu rõ hơn về công việc và ngành học mình đang theo đuổi và trở thành những nhân viên xã hội chuyên nghiệp. Chúng ta cần có những thầy, cô có chuyên môn, có kinh nghiệm làm việc, có đạo đức nghề nghiệp tại cơ sở xã hội hoặc tại nhà trường có khả năng hỗ trợ, quản lý và hướng dẫn sinh viên được gọi là kiểm huấn viên.
Do vậy, việc đào tạo và xây dựng đội ngũ kiểm huấn viên cũng như mạng lưới cơ sở xã hội hợp tác với nhà trường trong việc tổ chức và sắp xếp thực tập cho sinh viên là điều quan trọng và cần thiết không thể thiếu được. Không phải bất kỳ nhân viên xã hội nào cũng có thể làm kiểm huấn viên hay bất kỳ một cơ sở nào cũng có thể là cơ sở để sinh viên thực tập. Do vậy, các trường đều có đưa ra những tiêu chí để chọn kiểm huấn viên và cơ sở thực 1 tập trên những điều cơ bản như đạo đức nghề nghiệp, có trình độ chuyên môn, sẵn lòng dành thời gian hợp tác và đóng góp vào sự nghiệp chung là phát triển ngành công tác xã hội và nâng cao chất lượng nhân viên xã hội. Năm 2010, Đề án 32 của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam về phát triển nghề Công tác xã hội được chính thức phê duyệt và đi vào họat động đã khiến ngành công tác xã hội bước vào giai đoạn đổi mới và phát triển mạnh mẽ.
Nhu cầu hoàn thiện và nâng cao các hoạt động của công tác xã hội ngày càng trở nên cấp thiết, trong đó có hoạt động kiểm huấn của nhân viên công tác xã hội cho sinh viên tại các cơ sở. Hoạt động kiểm huấn của nhân viên công tác xã hội tốt sẽ giúp cho sinh viên biết cách và thành thạo hơn trong việc nối kết giữa lý thuyết học tại lớp và thực tế tại cơ sở, hơn thế nữa còn có điều kiện hiểu rõ hơn về công việc và ngành nghề mình đang theo đuổi, cũng như đạo đức của ngành… Đặc biệt, kiểm huấn CTXH ở Việt Nam còn khá mới mẻ, chưa mang tính chuyên nghiệp; bởi vậy, việc nghiên cứu và đưa ra đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động kiểm huấn còn chưa nhiều. Do vậy, việc nghiên về hoạt động kiểm huấn trong lĩnh vực CTXH là một đòi hỏi vừa mang tính cấp thiết, về cơ bản vừa có ý nghĩa lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn. Do đó tôi chọn đề tài: “Hoạt động kiểm huấn của nhân viên xã hội đối với sinh viên ngành công tác xã hội, tại các cơ sở xã hội trên địa bàn Hà Nội” để nghiên cứu, từ việc nghiên cứu đề tài này sẽ cũng cấp những cơ sở, những luận cứ khoa học quan trọng về mặt lý luận và thực tiễn, mang đến cái nhìn cụ thể, sâu sắc về hoạt động kiểm huấn của nhân viên xã hội nói chung và hoạt động kiểm huấn của nhân viên xã hội đối với sinh viên ngành CTXH nói riêng; nghiên cứu cũng chỉ ra những ảnh hưởng và tác động của hoạt động kiểm huấn tới chất lượng thự tập, thực hành và làm việc thực tế dưới cơ sở của sinh viên ngành CTXH.
Từ đó, đưa ra các kết luận, đề xuất các kiến nghị - giải 2 pháp, góp phần phát huy tốt hiệu quả của công tác kiểm huấn nhằm nâng cao chất lượng thực tập CTXH của sinh viên, đồng thời cũng hạn chế những khó khăn, tiêu cực trong quá trình hỗ trợ của kiểm huấn viên CTXH đối với sinh viên dưới cơ sở. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Các tiến trình căn bản được sử dụng trong quản trị công tác xã hội chẳng hạn như là: Lập kế hoạch, tổ chức, công tác nhân sự, lãnh đạo, kiểm tra còn gọi là kiểm huấn. Từ rất xa xưa trong lịch sử, con người đã từng biết đến các hoạt động quản trị và vai trò của nó trong tổ chức và quản lý xã hội. Điều đó thể hiện ở cách thức phối hợp trong công việc chung của cộng đồng.
Ngày nay, với sự chuyên môn hóa trong sản xuất xã hội ngày càng sâu sắc và sự phát triển rực rỡ của khoa học- kỹ thuật thì hoạt động quản trị càng khẳng định được ý nghĩa lớn lao của nó với cuộc sống của con người. Mặc dù quản trị đã tồn tại từ rất lâu nhưng khoa học quản trị thì còn rất mới mẻ. Điều đó đòi hỏi chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng khoa học quản trị để phục vụ cho cuộc sống của mình. Quản trị công tác xã hội là một trong các phương pháp của công tác xã hội.
Nó là một lĩnh vực thực hành công tác xã hội ở cấp độ vĩ mô vì hầu hết việc cung ứng dịch vụ xã hội đều nằm trong bối cảnh tổ chức. Các cơ sở công tác xã hội còn được hiểu là các cơ sở an sinh xã hội giàu có tài nguyên trợ giúp và tăng sức mạnh cho thân chủ. Vai trò của quản trị xã hội là vận dụng khả năng nhân sự tạo ra các kiểu tổ chức xã hội là các kiểu mẫu lãnh đạo, sự sáng tạo và lòng cảm thông [28]. Quản trị được Herman Stein định nghĩa là “một tiến trình xác định và đạt các mục tiêu của một tổ chức thông qua một hệ thống phối hợp và hợp tác”.
Nó được xem như là một tiến trình, một phương pháp hay một loạt các 3 mối quan hệ giữa và trong những người cùng làm việc để đạt các mục tiêu chung trong một tổ chức. Nó là một tiến trình liên tục hướng tới sự tăng trưởng và phát triển của tổ chức. Mary Parker Follett (1868-1933) – Một nhân viên công tác xã hội Mỹ, nhà nghiên cứu về lý thuyết hành vi (Behaviourism) định nghĩa: “Quản trị là việc hoàn thành công việc thông qua người khác”. Định nghĩa này nói lên rằng những nhà quản trị đạt được mục tiêu của tổ chức bằng cách sắp xếp, giao việc cho những người khác , chứ không phải hoàn thiện công việc bằng chính mình.
Với quan điểm này Mary Parker Follett đã không coi quản trị là một công việc đòi hỏi nhà quản trị phải nỗ lực làm việc và tham gia vào quá trình làm việc chung với những người thuộc quyền quản lý của họ. Koontz và O' Donnell trong giáo trình “Những điều cốt yếu của quản lý” định nghĩa: “Có lẽ không có lĩnh vực hoạt động nào của con người quan trọng hơn là công việc quản lý, bởi vì mọi nhà quản trị, ở mọi cấp độ và trong mọi cơ sở đều có một nhiệm vụ cơ bản là thiết kế và duy trì một môi trường mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn thành các nhiệm vụ và các mục tiêu của mình” [27]. Quản trị công tác xã hội là một phương pháp của công tác xã hội có liên quan tới việc cung ứng và phân phối các nguồn tài nguyên xã hội giúp con người đáp ứng nhu cầu của họ và phát huy tiềm năng bản thân. Người ta cho rằng khi chuyển đổi các chính sách xã hội thành các chương trình và dịch vụ, nhà quản trị công tác xã hội áp dụng một sự tổng hợp các phương pháp công tác xã hội vào tiến trình quản trị.
Theo Walter Friedlander, quản trị công tác xã hội là một phương pháp của công tác xã hội dựa vào các nguyên tắc và kỹ thuật của khoa học quản trị nói chung nhưng đề cập đến những công việc đặc thù của công tác xã hội là nhận diện và giải quyết các vấn đề của con người và thỏa mãn các nhu cầu con người. Skidmore tóm tắt quản trị công tác xã 4 hội là “hành động của đội ngũ nhân sự sử dụng các tiến trình xã hội để chuyển đổi các chính sách xã hội của cơ sở bằng việc cung ứng các dịch vụ xã hội”. Theo ông đó là một tiến trình phải thực hiện với việc điều hành một tổ chức và có liên quan đến các mục tiêu, các chính sách, đội ngũ cán bộ, nhân viên, quản lý, các dịch vụ và lượng giá. Kidneigh có quan niệm khác Skidmore, cho rằng “Quản trị công tác xã hội là một tiến trình chuyển đổi chính sách xã hội thành các dịch vụ xã hội…trong một tiến trình hai chiều: một là chuyển đổi chính sách thành các dịch vụ cụ thể, và hai là sử dụng kinh nghiệm để sửa đổi chính sách”.
Trong nghiên cứu của Robinson, vào năm 1936 đã có nhiều người quan tâm đến việc hiểu và sử dụng hiểu quả tiến trình kiểm huấn. Bà nhận xét rằng, hoạt động kiểm huấn đã trở thành một hoạt động chủ đạo trong lĩnh vực CTXH. Vai trò và nhiệm vụ của nhà kiểm huấn trong công tác hướng dẫn thực hành, thực tập chuyên nghiệp cho người nhân viên xã hội tại các cơ sở và sinh viên hiện đang theo học tại các trường đào tạo chuyên ngành CTXH [22]. Các chuyên gia giảng dạy về CTXH còn cho rằng, kiểm huấn là một quá trình bao gồm: Mối tương tác cá nhân, trong đó một người được cơ quan CTXH chỉ định giúp đỡ người khác (các nhân viên xã hội mới và nghề và các sinh viên thực tập) phát triển năng lực chuyên môn của mình để nhằm đáp ứng những mục tiêu về mặt tổ chức và tiêu chuẩn thực hành nghề nghiệp; kiểm huấn kích thích sự phát triển chuyên môn của người nhân viên xã hội mang tính chuyên nghiệp cao, vì vậy trọng tâm của công tác kiểm huấn trong CTXH là nhằm bảo vệ lợi ích cao nhất cho thân chủ.