BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------- NGUYỄN TRỌNG TOÀN KIỂM ĐỊNH HIỆU QUẢ MÔ HÌNH FAMA – FRENCH NĂM NHÂN TỐ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh – Năm 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------- NGUYỄN TRỌNG TOÀN KIỂM ĐỊNH HIỆU QUẢ MÔ HÌNH FAMA – FRENCH NĂM NHÂN TỐ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.
NGUYỄN KHẮC QUỐC BẢO Tp. Hồ Chí Minh – Năm 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu khảo sát và thống kê là hoàn toàn xác thực. Kết quả nghiên cứu trong luận văn chưa được ai công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác.
Tác giả Nguyễn Trọng Toàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mục lục Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục từ viết tắt Danh mục các bảng biểu Danh mục các hình vẽ. Sự cần thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Kết cấu của đề tài. Mô hình định giá tài sản vốn CAPM. Những giả định.
Nội dung của mô hình CAPM. Ưu nhược điểm của mô hình CAPM. Những nghiên cứu, phát hiện của Fama và French. Mô hình Fama – French ba nhân tố.
Nội dung mô hình ba nhân tố. Xây dựng mô hình ba nhân tố. Kết quả kiểm định mô hình Fama – French ba nhân tố. Mô hình Fama – French năm nhân tố.
Nội dung mô hình năm nhân tố. Kết quả kiểm định các mô hình định giá tài sản. Phương pháp nghiên cứu. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Mô hình nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu. Định nghĩa biến. Xây dựng danh mục.
Xây dựng các nhân tố. Kết quả nghiên cứu. Thống kê mô tả. Kiểm định tính dừng.
Kiểm định đa cộng tuyến. Kết quả hồi qui. Mô hình CAPM. Mô hình ba nhân tố.
Mô hình năm nhân tố. Kết luận chung. Kiến nghị đầu tư. Hạn chế của đề tài.
Hướng nghiên cứu tiếp theo. 54 Tài liệu tham khảo Phụ lục. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Diễn giải 1 ADF Augmented Dickey-Fuller test 2 B/M Book-To-Market Ratio 3 BE Giá trị sổ sách vốn chủ sở hữu 4 CAPM Capital Asset Pricing Model 5 CMA Phần bù rủi ro đầu tư 6 HML Phần bù rủi ro giá trị 7 INV Đầu tư 8 LNHĐ Lợi nhuận hoạt động 9 M/B Market-To-Book Ratio 10 ME Giá trị thị trường vốn chủ sở hữu 11 MKT Phần bù rủi ro thị trường 12 OLS Ordinary Least Squares 13 OP Lợi nhuận 14 OTC Thị trường phi tập trung 15 P/E Price to Earning Ratio 16 RMW Phần bù rủi ro lợi nhuận 17 SMB Phần bù rủi ro qui mô 18 SML Security Market Line 19 TA Tổng tài sản 20 TSSL Tỷ suất sinh lợi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Sáu danh mục Size – B/M………………………………………………………10 Bảng 3.1: Số lượng cổ phiếu được sử dụng trong bài nghiên cứu qua các năm………………………………………………………………………………………….2: Cách xây dựng các danh mục……………………………………………….3: Các danh mục Size – B/M…………………………………………………….4: Các danh mục Size – OP………………………………………………………25 Bảng 3.5: Các danh mục Size – INV…………………………………………………….6: Công thức tính các nhân tố……………………………………………………26 Bảng 4.1: Thống kê mô tả…………………………………………………………………29 Bảng 4.2: Tỷ suất sinh lời vượt trội hàng tháng của các danh mục…………………33 Bảng 4.3: Kết quả kiểm định ADF test cho các biến trong mô hình…………………36 Bảng 4.4: Ma trận tương quan giữa các biến………………………………………….5: Kết quả kiểm định đa cộng tuyến cho các biến độc lập…………….6: Kết quả hồi qui mô hình CAPM………………………………………….7: Kết quả hồi qui mô hình ba nhân tố……………………………………….8: Kết quả hồi qui mô hình năm nhân tố……………………………………….45 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 2.1 Mối quan hệ giữa lợi nhuận chứng khoán với Beta………………….1: Kết quả kiểm định ADF cho biến SMB……………………………………….35 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sự cần thiết của đề tài Vấn đề định giá chứng khoán sao cho hợp lý luôn làm đau đầu các nhà đầu tư trên thị trường.
Nếu có một mô hình định giá nào đó có thể xác định chính xác giá trị của cổ phiếu thì nó sẽ giúp cho các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn, giúp cho thị trường chứng khoán hoạt động hiệu quả hơn từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế của quốc gia. Hiện nay có rất nhiều mô hình định giá tài sản vốn trong đó nổi tiếng nhất là mô hình CAPM. Mô hình định giá tài sản vốn CAPM được phát triển bởi William Sharpe từ những năm 1960. CAPM có thể giải thích được tỷ suất sinh lợi chứng khoán liên quan đến rủi ro hệ thống của chứng khoán đó, nghĩa là chứng khoán nào có rủi ro càng cao thì tỷ suất sinh lời kỳ vọng của chứng khoán đó càng lớn.
Mô hình này vẫn còn được sử dụng cho tới ngày nay do nó dễ hiểu và dễ áp dụng. Tuy nhiên, trong một nghiên cứu vào năm 1993, Fama và French kết luận rằng mô hình CAPM có nhiều thiếu sót do không thể giải thích được tỷ suất sinh lợi liên quan đến hiệu ứng qui mô và giá trị của doanh nghiệp. Từ đó Fama và French đề xuất mô hình định giá tài sản ba nhân tố, ngoài nhân tố thị trường như của mô hình CAPM, Fama và French bổ sung thêm hai nhân tố mới là nhân tố qui mô và nhân tố giá trị. Kể từ khi ra đời, mô hình ba nhân tố của Fama và French đã trở nên nổi tiếng và được ứng dụng ở nhiều nơi, không chỉ trong nghiên cứu khoa học mà cả trong thực tế.
Vì những đóng góp to lớn của mình, Fama và French đã vinh dự được trao giải Nobel kinh tế năm 2013. Trong quá trình nghiên cứu và ứng dụng mô hình ba nhân tố, các nhà nghiên cứu khác đã phát hiện ra những thiếu sót của mô hình. Fama và French cũng nhận ra điều này, nên họ tiếp tục nghiên cứu để bổ sung cải tiến mô hình. Kết quả là vào năm 2015, Fama và French giới thiệu mô hình định giá tài sản vốn năm nhân tố.
Mô hình năm nhân tố được phát triển dựa trên mô hình ba nhân tố nhưng được bổ sung thêm hai nhân tố mới là nhân tố lợi nhuận và đầu tư. Qua quá trình kiểm định mô hình năm nhân tố tại thị trường chứng khoán Hoa Kỳ, Fama và French kết luận rằng mô hình năm nhân tố tỏ ra hiệu quả hơn mô hình ba nhân tố và mô hình CAPM trong việc giải thích tỷ suất sinh lợi chứng khoán. Kết quả bài nghiên cứu cũng chỉ ra LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 rằng mô hình năm nhân tố có thể giải thích được từ 71% đến 94% sự biến động của tỷ suất sinh lời kỳ vọng của chứng khoán trên thị trường Hoa Kỳ. Cũng giống như mô hình ba nhân tố, mô hình năm nhân tố của Fama và French cũng thu hút được sự quan tâm của đông đảo các nhà nghiên cứu trên thế giới.
Tuy nhiên tại Việt Nam mô hình năm nhân tố của Fama và French vẫn chưa được quan tâm nhiều. Đó là lý do tôi quyết định thực hiện đề tài này. Mục tiêu nghiên cứu Kiểm định hiệu quả của mô hình Fama – French năm nhân tố trên thị trường chứng khoán Việt Nam. So sánh hiệu quả của mô hình năm nhân tố với mô hình ba nhân tố và mô hình CAPM trong việc giải thích sự biến động của tỷ suất sinh lời tại thị trường chứng khoán Việt Nam.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng của bài nghiên cứu này là các mô hình định giá tài sản vốn, trong đó đặc biệt chú ý đến mô hình năm nhân tố của Fama và French. Bên cạnh đó tôi cũng nghiên cứu thêm về mô hình ba nhân tố và mô hình CAPM để từ đó có thể đưa ra so sánh về hiệu quả giữa các mô hình. Phạm vi của bài nghiên cứu là toàn bộ chứng khoán của các công ty phi tài chính niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam bao gồm cả hai sàn Hà Nội và sàn Thành phố Hồ Chí Minh. Thời gian nghiên cứu được giới hạn từ năm 2008 đến năm 2015.
Phương pháp nghiên cứu Đề tài này sẽ được thực hiện theo phương pháp giống như của Fama và French 2015 để kiểm định hiệu quả của mô hình năm nhân tố tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Các bước thực hiện được tiến hành như sau: Thứ nhất là thu thập các dữ liệu cần thiết cho bài nghiên cứu. Các dữ liệu cho bài nghiên cứu này gồm có: Tổng tài sản, giá trị sổ sách, vốn hóa thị trường, lợi nhuận hoạt động, số lượng cổ phiếu đang lưu hành của doanh nghiệp được lấy theo năm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Chỉ số VnIndex, giá cổ phiếu, lãi suất trái phiếu chính phủ được lấy theo tháng.
Các dữ liệu trên được lấy từ nguồn Datastream và Thomson Reuters. Sau khi đã có dữ liệu thì việc thứ hai phải tiến hành là xử lý dữ liệu trên phần mềm Excel. Việc xử lý dữ liệu trên Excel sẽ giúp ta tính toán tỷ suất sinh lợi của các danh mục để từ đó tính toán các biến độc lập và các biến phụ thuộc trong mô hình. Do mô hình này được thực hiện bằng cách hồi qui chuỗi thời gian do đó để kết quả hồi qui là đáng tin cậy thì trước hết ta phải tiến hành các bài kiểm tra nhỏ.
Việc đầu tiên xem xét tính dừng của dữ liệu chuỗi thời gian bằng kiểm định ADF (Augmented Dickey-Fuller test). Tiếp theo ta phải tiến hành kiểm định đa cộng tuyến bằng ma trận tương quan và kiểm định Durbin Watson. Việc cuối cùng là tiến hành hồi qui chuỗi thời gian sử dụng phương pháp OLS (Ordinary Least Squares) bằng phần mềm Stata 12. Kết cấu của đề tài Đề tài này được chia làm 5 phần.
Phần 1 là giới thiệu tổng quan về đề tài. Phần 2 sẽ trình bày cơ sở lý thuyết của đề tài. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu sẽ được trình bày ở phần 3. Phần 4 là kết quả hồi qui và cuối cùng phần 5 là phần kết luận của đề tài.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mô hình định giá tài sản vốn CAPM 2.