đặt vấn đề lên đúng tầm vóc của nó bằng cách nhấn mạnh vào sự quan tâm của dư luận xã hội, coi đó như một tiêu chí, một nguyên nhân chính đáng để báo chí phản ánh sâu hơn, kỹ lưỡng hơn một hay một vài vấn để nào đó phát sinh trong thực tiễn. Báo chí phản ánh mọi nội dung, khía cạnh của dư luận xã hội. Việc phản ánh dư luận xã hội trên báo chí cũng hết sức phong phú, sinh động với nhiều cấp độ khác nhau. Báo chí phản ánh dư luận xã hội nhưng sự phản ánh ấy không thụ động mà có ý thức rõ ràng, hướng tới mục tiêu cụ thể.
Mục tiêu cuối cùng và cao nhất chính là định hướng dư luận xã hội. Báo chí không thể chỉ phản ánh đơn thuần mà luôn phản ánh có mục đích. Mục đích của thông tin trước hết là nhằm để công chúng “biết" đến sự thật đang diễn ra xung quanh mình, nhưng sâu xa hơn còn nhắm đến tích cực hóa đời sống xã hội. 15 Có ba tiêu chí cho một tác phẩm báo chí hay, hấp dẫn công chúng: Thứ nhất, tác phẩm đề cập được sự kiện, vấn đề bức xúc, nóng hổi, nổi cộm trong dư luận xã hội, đang được công chúng đón đợi, muốn biết và cần được giải thích, giải đáp; thứ hai là tác phẩm được cấu thành, được xây dựng từ những chi tiết sống động, những số liệu xác thực, tin cậy; thứ ba là cách thức diễn đạt, trình bày ngắn gọn, sáng rõ, cuốn hút.
Tuy nhiên, tính hấp dẫn cũng như cơ chế tiếp nhận của tác phẩm báo in, báo phát thanh, truyền hình và báo mạng Internet có những yêu cầu đặc thù khác nhau mà trong phạm vi bài viết này chưa có dịp đề cập tới. Báo chí tác động vào dư luận xã hội bằng hai con đường: Lý trí và tình cảm, trong đó tác động vào tình cảm là quan trọng và tác động vào lý trí là cơ bản. Trên nền tảng lý trí, nhận thức, dư luận xã hội sẽ được tạo dựng bền vững và sâu sắc. Nhưng để tác động nhanh chóng, tạo hiệu quả tức thì, việc nhấn mạnh yếu tố cảm xúc, tình cảm cá nhân là một "kênh" hỗ trợ cực kỳ hiệu quả.
Báo chí phải quan tâm thích đáng đến cả hai con đường tác động này khi hướng tới mục tiêu định hướng dư luận xã hội cho hiệu quả. Sự phát triển của báo chí gắn liền với ý thức hệ, với lợi ích của các tầng lớp dân cư, các tổ chức chính trị mà nó là đại diện. Để làm tốt nhiệm vụ là tiếng nói của tổ chức chính trị đó, báo chí có vai trò nắm bắt, tạo dựng và định hướng dư luận xã hội. Dư luận xã hội là thành tố của ý thức xã hội, đi liền với ý thức lịch sử - văn hóa và nhân sinh quan, thế giới quan.
Đây là bộ phận dễ bị tác động nhất và khi bị tác động, dễ tạo nên những chuyển biến và hành động xã hội có tính tức thì. Do đó, tác động đúng mức, đúng cách, hợp lý vào dư luận xã hội có thể giúp tạo nên các phong trào xã hội, giải quyết các nhiệm vụ xã hội cấp bách cũng như lâu dài. Ngược lại, tác động không đúng, đưa thông tin sai lạc, có thể dẫn đến hiểu nhầm, ngộ nhận tai hại. Do tính chất lan truyền rộng rãi, do ảnh hưởng và uy tín đã được xác lập trong cộng đồng của cơ quan truyền thông, nên 16 những thông tin không chính xác, thiếu thận trọng, non yếu về chính trị có thể gây thiệt hại khó lường cho cộng đồng và xã hội.
Trong truyền thông chính sách về lĩnh vực y tế, báo chí có vai trò quan trọng trong việc điều hòa dư luận và thúc đẩy đồng thuận xã hội. Ví dụ, khi đại dịch Covid-19 có quy mô và diễn biến phức tạp, ảnh hưởng toàn diện, sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, mọi cá nhân trong xã hội. Mỗi làn sóng dịch bùng phát đều gây nên tâm trạng hoang mang, lo lắng của người dân, tạo nên trạng thái căng thẳng tâm lý xã hội. Thực tiễn của đợt bùng phát dịch thứ tư cho thấy, khi dịch Covid-19 bùng phát trên diện rộng ở các tỉnh, thành phố phía Nam và một loạt địa phương phải áp dụng biện pháp giãn cách xã hội, thì dư luận xã hội diễn biến vô cùng phức tạp.
Hàng loạt vấn đề lớn, tình huống mới và khó xuất hiện, gia tăng sức ép đối với hệ thống chính trị, y tế và an sinh xã hội. Trong bối cảnh đó, báo chí đã thể hiện và khẳng định vai trò chủ đạo của mình trong việc điều hòa tâm lý, tâm trạng xã hội và kêu gọi tinh thần, ý chí đoàn kết, sẻ chia trong phòng, chống dịch. Báo chí đã tuyên truyền nhanh nhạy, kịp thời, chính xác, hiệu quả các thông tin về phòng, chống dịch Covid-19, kịp thời, rõ nét, phù hợp, có tính định hướng về diễn biến tình hình, các quan điểm, chỉ đạo, giải pháp chống dịch của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng chống Covid-19; chú trọng nhiều hơn đến tuyên truyền nêu gương người tốt, việc tốt, các mô hình phòng, chống dịch, phục hồi kinh tế hiệu quả, nhất là tinh thần vượt khó khăn, chia sẻ, cộng đồng trách nhiệm; quan tâm hơn đến nhu cầu thông tin, giải trí, đáp ứng phần nào nhu cầu văn hóa, tinh thần của người dân trong bối cảnh thực hiện giãn cách xã hội. Báo chí có vai trò xây dựng niềm tin của con người vào hệ thống chính trị và chế độ xã hội Báo chí không chỉ đưa tin, cung cấp thông tin, mà còn góp phần xây dựng niềm tin của người dân vào hệ thống chính trị và chế độ xã hội.
Vì báo chí tích 17 cực phản ánh tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, những khó khăn, bất cập với Chính phủ để Chính phủ có những phản ứng, điều chỉnh chính sách kịp thời, hiệu quả, khả thi và sát tình hình thực tế. Báo chí phản ánh chân thực cuộc sống để chính sách phải xuất phát từ thực tiễn, bám sát, tôn trọng thực tiễn, lấy thực tiễn và hiệu quả thực tế làm thước đo. Báo chí cũng phản ánh quan điểm, hành động của Chính phủ trong điều hành và xây dựng nền hành pháp, lấy lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhân dân là trung tâm cải cách, thực thi và vận hành nền hành pháp. Qua đó tạo sự đồng thuận, củng cố, tăng cường niềm tin của nhân dân với chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, sự điều hành của Chính phủ.
Niềm tin của công chúng vào thông tin được cung cấp từ báo chí. Niềm tin của công chúng thể hiện mức độ đạt được của việc khơi nguồn, phản ánh và truyền dẫn dư luận xã hội của báo chí. Niềm tin của công chúng có mạnh mới thể hiện vai trò định hướng dư luận tốt của báo chí và ngược lại. Thời gian qua, dịch bệnh Covid-19 diễn biến ngày càng phức tạp, tác động khó khăn trăm bề.
Đất nước chúng ta là một trong những điểm sáng trên thế giới thực hiện thành công mục tiêu kép vừa chống dịch hiệu quả vừa phát triển kinh tế - xã hội. Có được kết quả đó, sự đóng góp trách nhiệm của các cơ quan báo chí trong việc tuyên truyền chủ trương, đường lối và nâng cao ý thức, hành động cụ thể, hiệu quả chống dịch của người dân là rất quan trọng và có ý nghĩa quyết định. Báo chí đã góp phần nuôi dưỡng, tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống chính trị. Niềm tin và sự đồng thuận của người dân có vai trò quyết định tới thành công của công tác phòng, chống đại dịch.
Sự cần thiết phải phát huy vai trò của báo chí trong truyền thông chính sách về lĩnh vực y tế 1. Báo chí có sức mạnh tác động đến đời sống xã hội 18 Khi bàn về tầm ảnh hưởng của báo chí, người ta thường nói đến khái niệm "Quyền lực thứ tư" - vai trò của báo chí trong giám sát xã hội, vai trò của một nền tảng then chốt phản ánh quan điểm, lợi ích và hệ giá trị của mọi thành phần trong xã hội. Báo chí có sức mạnh vô cùng lớn, nó lan tỏa trong cộng đồng rất nhanh chóng. Báo chí ảnh hưởng lên mọi mặt của đời sống, nhờ báo chí mà con người được gắn kết với nhau.
Báo chí ảnh hưởng vô cùng lớn đối với nhà nước, nhờ báo chí nhà nước có thể đưa ra các chính sách về kinh tế, văn hóa xã hội, luật pháp tiếp cận đến người dân nhanh nhất. Dựa vào báo chí nhà nước có thể tuyên truyền, đưa ra các thăm dò ý kiến của dư luận để cải thiện bộ máy cũng như chính sách mở rộng phát triển đất nước. Nhờ báo chí nhà nước nhận được sự đồng thuận cao của dân chúng. Thực tế, báo chí không phải là chủ thể quản lý và giám sát xã hội.
Trong bộ máy của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội… đều có các cơ quan thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo và quản lý. Báo chí chỉ là một trong những phương tiện, những kênh tham gia vào quản lý, giám sát và phản biện xã hội. Tuy nhiên, điều quan trọng là khả năng cung cấp thông tin của báo chí, khả năng huy động trí tuệ của xã hội, đặc biệt là các chuyên gia, các nhà khoa học vào việc tham gia quản lý và giám sát xã hội. Thông qua các tác phẩm, các loại hình báo chí, có thể liên kết xã hội, tạo ra những ý kiến đóng góp mang tính xây dựng để chuyển đến các cơ quan quản lý nhà nước.
Nhiều tác phẩm báo chí, thông qua việc phản ánh thực tế đã khơi nguồn cho các chủ trương, chính sách giải quyết vấn đề thực tiễn nhưng quan trọng hơn là tạo được niềm tin đối với nhân dân; báo chí đã cung cấp thông tin, phản biện thông tin để các chủ thể quản lý đưa ra những quyết định đúng đắn, phù hợp, khả thi hay điều chỉnh, sửa đổi kịp thời những nội dung không phù hợp. 19 Bên cạnh đó, báo chí còn là kênh nhanh nhất đưa các quyết định (chủ trương, chính sách, quy định…) đến với khách thể quản lý và tuyên truyền, vận động thực hiện, tạo ra sự đồng thuận xã hội.