Phần mở đầu 1. Lý do chọn dé tài: Mội trong những vấn dé quan trọng trong việc day học nói chung và day môn vật lý ở trường phổ thông nói riêng là rèn luyện năng lực suy nghĩ và truyền thu wi thức cho học sinh. Để có thể làm được điều đó, bên cạnh nội dung tri thức đã có trong sách giáo khou thì người thấy đóng vai trò quan trong trong việc vào bai, dẫn dắt vấn dé và hướng dẫn giải bài tip. Quá trình củng cố, đào sâu.
mở rộng rèn luyện khả nang van dung và sáng tao kiến thức vào thực tiễn góp phắn tổng hợp và hướng dẫn thông qua việc giải bài tập vật ly, Để đạt được những mục tiêu này cẩn phải có hệ thống bai tập đảm bảo yêu cầu từ dễ đến khó, đồng thời phải có những phương pháp hướng dẫn hoạt động giải bài tập phù hợp với trình 46 học sinh. Chính vì lý do này, trong luận văn tốt nghiệp cia mình em xin chon dé tài: Lựa chọn hệ thống bai tập và hướng din hoạt động giải bài tập vật lý của học sinh lớp 10 về chương “Ung dụng các định luật Newton và các lực cơ hoc”. Mục đích nghiên cứu: - _ Xác định hé thống bài tập của chương. - Dua ra tiến trình hướng dẫn hoạt động giải bài tập nhằm giúp đỡ học sinh nấm vững và vận dụng kiến thức.
- - Đánh giá tính chất khả thi của các kiểu hướng dẫn và tiếp cận học sinh, khảo sát mức độ hiểu và vận dụng kiến thức vào việc giải bài tập thông qua thực nghiệm sư phạm. Il, Nhiệm vụ nghiên cứu: - - Nghiên cứu lý luận dạy học về bai tập vật lý để vận dụng vào hoạt đông đạy học. - Nghiên cứu nội dung chương “Ung dụng các định luạt Newton và các lực cơ học” trong chương trình SGK nhằm xác định nội dung kiến thức cơ bản học sinh cẩn nắm vững và các kỹ năng giải bài tập cơ bản học sinh cẩn được rèn luyện. - _ Soạn thảo hệ thống bài tập “Ứng dụng các định luật Newton và các lực cơ hoc”, phân tích vi trí, tác dụng của từng bài tập và hướng dẫn học sinh giải bai tập đó.
Phương pháp nghiên cứu: - _ Nghiên cứu lý luận dạy học bài tập vật lý. ~ Nghién cứu chương trình vật lý THPT. sách giáo khoa, sách bai tập và một số sách báo, tài liệu tham khảo về nội dung: Các định luật Newton và các lực cơ học. - Trao đổi với giáo viên hướng dẫn, giáo viên dạy ở các trường phổ thông về những bài tập wong tim, những bài tập khó cũng như những sai lắm học sinh huy mắc phải trong quá trình giải và kinh nghiệm hướng dẫn học sinh giải bài tập.
“Thực hiện quá trình thực nghiệm sư phạm ở trường THPT. SVTH: Dinh Thị Nha Phương 1 NỘI DUNG PHẦN I: LÍ LUẬN CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY BÀI TẬP VẬT LÝ Ở TRƯỜNG THPT PHẦN II: LỰA CHỌN HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƯỚNG DẪN HOẠT ĐỘNG GIẢI BÀI TẬP VẬT LÝ CỦA HỌC SINH LỚP 10 CHƯƠNG “ỨNG DỤNG CÁC ĐỊNH LUAT NEWTON VÀ CÁC LỰC CƠ HOC” Luận vàn tốt nghiệp GVDH:TS Phạm Thế Dan PHANI: LÍ LUẬN CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP GIANG DAY BÀI TẬP VẬT LÝ Ở TRƯỜNG THPT. Vật lý học cũng như các môn khoa học khác, muốn khám phá chiếm lĩnh nó không phải là việc dé dang, mà chính là một quá trình học tap và nghiên cứu lâu dài. Ở trường THPT, nhiệm vu hàng đấu của hoạt động dạy học vật lý nói chung và giải toán nói riêng là cung cấp cho học sinh những kiến thức và kĩ nang vat lý cơ bản.
Quan trong là giúp học sinh hiểu sâu xắc hơn các đối tượng, hiện tướng vật lý xdy ra xung quanh ta và vận dụng nó trong thực tế đời sống. Dé làm được điều đó thì bên cạnh sự nổ lực của học sinh thì giáo viên phải dé ra cho mình những phương pháp. phương thức day học cu thể và hiệu quả để hướng dẫn hoạt động trí tuệ củu hve sinh. Trong quá trình hướng dẫn học sinh giải bài tập vật lý, thì người giáo viên phải hiểu rô học sinh có trình độ ở mức nào, từ đó lựa chọn hệ thống bài tập và sắp xếp theo trình tự thích hợp.
người giáo viên phải có phương pháp hướng dẫn hoạt động giải bài tập để học sinh có thể vận dụng và rèn được khả năng tư duy. sáng tạo giải quyết vấn đề. Mục dich, tác dụng của việc giảng dạy bài tập vật lý: 1. Mục đích: Thông thường, khi nói đến giải toán vật lý, mọi người thường chỉ biết vận dụng những kiến thức vật lý, lập và giải phương trình để đi đến kết quả nào đó mà hdu như bản chất vật lý của nó ít ai quan tâm đến, Thực chất của quá trình hướng dẫn học sinh giải bài tập nhằm vào những mục đích sau: Củng cố lý thuyết, - Hung dẫn học sinh suy nghĩ, lập luận, có cái nhìn đúng đấn và hiểu ban chất một cách sâu sắc.
- __ Mở rộng và vận dụng những kiến thức vào thực tiễn. - Phat triển được khả năng tư duy, năng lực sáng tạo của học sinh. Tác dụng: - Bai tập giúp học sinh có thể ôn tập, đi sâu vào bản chất và mở rộng kiến thức Đối với quá trình xây dựng kiến thức vật lý thì quá trình nhận thức của học sinh không đừng lai ở nội ham của nó mà còn tiếp tục ở việc vận dụng kiến thức, liên hệ lý thuyết với thực tế. Dùng lý thuyết giải thích các hiện tượng thực tiễn hoặc dự đoán các hiện tượng có thể xảy ra ở điểu kiện cho trước.
Bài tập là phương tiên giúp học sinh nhớ kiến thức cũ, biết tổng hợp các kiến thức của các bài, các chương để giải quyết vấn dé, Ngoài ra theo từng loại bài SVTH: Dinh Thị Nhã Phương ta Luận văn tốt nghiệp GVDH:TS Phạm Thể Dân tập (định tinh, bai tập thi nghiệm.) sẽ kích thích tính chủ động. tìm tòi của hoe sinh để tim ra lời giải đáp Bài tập giúp trang bị những kiến thức mới cho học sinh nhằm dam bảo cho học xinh lĩnh hội kiến thức mới một cách sâu sae. Giải bài tập vật lý giúp học sinh rên luyện kỹ năng. kỹ xảo: phát triển tư duy, nang lực sáng tạo.
Vì một trong những hình thức làm việc tự lực cao của học sinh là giải bài tập. Trong quá trình làm bài thì học sinh phải phân tích dé, xác định các mối liên hẻ, các kiến thức cẩn vận dung thực hiện các phép toán và kiểm tra kết quả của mình. Do đó tư đuy của học sinh được phát triển, năng lực làm việc độc lap được nâng cao, rèn luyện được tính cẩn thận kiên trì vượt khó. Để kiểm tru, đánh giá mức độ nắm vững kiến thức của học sinh thì giải bài tập là phương tiện rất hiệu quả.
Giáo viên có thể đưa vào các câu hỏi kiểm tra để phân loại các mức độ nắm vững các kiến thức của học sinh, tử đó giúp cho việc đánh giá chất lượng học sinh được chính xác.Phân loại bài tập vật lý: Đối với việc giảng day bài tập vật lý thì thực tế ở trường THPT, cho thấy: người ta hay chú trọng day học sinh các dang bài tập thiên về tính toán, vận dụng công thức và cố giúp học sinh nhận dạng được các kiểu bải tập. dạng bài tập. Và hấu như người ta quên đi ý nghĩa đích thực của việc giải toán. Trong khi đó bài tập vật lý không chỉ gồm những bài toán định lượng mà nó được phân ra rất nhiều loại.
Nếu chúng ta có thể vận dụng nhiều loại bài tập này vào trong quá dạy học thì việc giải toán mới thực sự phát huy hết tác dụng của nó. khi đựa vào nội dung, phương thức giải toán, theo yêu cấu phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh. người ta phân ra các loại bài tập sau: 1. Phân loại theo nội dung: a.
Bài tập chuyên dé: Theo cách phân loại này người ta dựa vào nội dung chia bài tập ra thành những dé tài khác nhau như: bài tập cơ hoc, bài tập nhiệt, bài tập điện, bài tập quang. đây là sự phân loại có tính quy ước vì các kiến thức được sử dụng giải bài toán không chỉ dùng trong mOt chương mà là sự kết hợp của nhiều chương. Hài tập có nội dung trữu tượng. nội dung cụ thé: © - Đối với bài tập có nội dung trừu tượng thì đặc trưng của nó là trong điều kiện của bài toán, bản chất vật lý được nêu bật lên, những chỉ tiết không bản chất đã được lược bỏ bớt.
Những bài toán này học sinh dé dang nhận ra cẩn sử dung kiến thức, định luật hay công thức nào để giải. Chính vì thế, những bài tập đơn giản thường ding để học sinh tập đượt, áp dụng công thức vừa hoc, e Với những bài toán có nội dung cu thể thì học sinh cắn phân tích. xem xét cụ thể các hiện tượng để nhận ra bản chất vật lý của nó. Những bài tập đang nay sẻ rên cho hoc sinh khả nang phân tích và biết vận dụng những kiến thức cắn thiết đế giải.
Ngoài ra còn có một số bài tập có nôi dung kỹ thật tổng hợp, bai tập có nội dung lịch sử, bai tập vui. SVTH: Đình Thị Nhã Phương 3 Luận vấn tốtnghiệp GVDH:TS Phạm Thế Đân 3. Phân loại theo phương thức giải toán: a. Bai tập định tính: Đây là những bài tập mà khi giải học sinh không cắn phải thực hiện các phép tính phức tap hay ngay cả phép tính đơn giản.
khi giải bài tập học sinh chủ yếu phải dùng lời nói để lập luận. dùng những phép suy luận logic để giải thích. Vì thể cắn phải hiểu rõ bản chất của các khái niệm, định luắt vắt lý, nhận biết được những biểu hiện của chúng trong những trường hợp cu thể. Bài tập định tính yêu cấu học sinh giải thích hoặc dự đoán một hiện tướng xảy ra trong những điều kiện xác định.
Do đó nó có tác dụng rèn luyện tư duy lôgic của học sinh và tập cho học sinh biết phân tích bản chất vật lý của hiện tướng (diéu cắn thiết của các bài toán phức tạp). Vì thế người ta thường sử dung những bai tập định tính trước sau đó mới đến các bai tính toán phức tạp. b Bai tập định lượng: Khi giải bài tập định lượng. ta phải thực hiện các phép tính để xác định mốt liên hệ phụ thuộc về lượng giữa các đại lượng cắn tìm và kết quả thu được là một đáp số định lượng hay một công thức.