CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu 1.1 Tổng quan nghiên cứu trong nước Các luận văn thạc sĩ của Đại học Quốc gia Hà Nội đã đóng góp nhiều hiểu biết thực tiễn về quản trị rủi ro nhân sự tại các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực khác nhau: Theo Vũ Đức Anh (2019), luận văn nghiên cứu của tác giả tập trung vào việc xác định và phân loại các rủi ro nguồn nhân lực phát sinh trong môi trường hoạt động của Công ty TNHH một thành viên Dịch vụ Ngân hàng Nông nghiệp Việt Nam. Nghiên cứu này đặc biệt chú trọng đến những rủi ro do biến động nhân sự, sự mất động lực làm việc và các vi phạm quy định nội bộ – những yếu tố có tác động trực tiếp đến hiệu quả quản trị nguồn nhân lực trong lĩnh vực ngân hàng. Qua việc phân tích chi tiết các nguyên nhân gây ra những rủi ro này, tác giả đã đề xuất một loạt các giải pháp quản trị cụ thể nhằm giảm thiểu thiệt hại, tăng cường sự ổn định của đội ngũ nhân viên và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Những đóng góp này không chỉ giúp cải thiện quản trị nguồn nhân lực mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của ngân hàng trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt của ngành tài chính. Theo Vũ Quý Đức Anh (2020), nghiên cứu của tác giả tập trung vào Ban Quản lý dự án Thăng Long, với trọng tâm là đánh giá hiện trạng quản trị rủi ro nguồn nhân lực trong bối cảnh dự án. Trong môi trường dự án nơi yêu cầu công việc thay đổi liên tục và áp lực từ các mục tiêu dự án rất cao, luận văn đã khéo léo nhận diện những rủi ro nội tại về nguồn nhân lực, từ đó phân tích sâu sắc mối liên hệ giữa quy trình quản trị rủi ro và hiệu quả thực hiện dự án. Qua đó, tác giả đã đề xuất những giải pháp quản trị cụ thể và khả thi, được thiết kế nhằm đáp ứng yêu cầu của môi trường làm việc năng động và linh hoạt, góp phần giảm thiểu thiệt hại, tối ưu hóa hiệu quả dự án và nâng cao chất lượng hoạt động quản lý dự án.
Những đóng góp của nghiên cứu không chỉ mở rộng hiểu biết về quản trị rủi ro nguồn nhân lực trong lĩnh vực dự án mà còn tạo nền tảng vững chắc cho các chiến lược phát triển bền vững trong ngành quản lý dự án. 12 Trần Thị Hoan (2020) đã tiến hành nghiên cứu trên Công ty TNHH MTV Đầu tư và Phát triển Nông nghiệp Hà Nội (HADICO) với mục tiêu phân tích các rủi ro nhân sự trong bối cảnh đặc thù của ngành nông nghiệp – một lĩnh vực chịu ảnh hưởng lớn của biến động mùa vụ, đòi hỏi cao về kỹ năng chuyên môn và khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của thị trường. Nghiên cứu của tác giả tập trung vào việc xác định và đánh giá các yếu tố nội tại của doanh nghiệp, bao gồm cơ cấu tổ chức, văn hóa doanh nghiệp và chính sách nhân sự, nhằm làm rõ mối quan hệ giữa các yếu tố này với hiệu quả quản trị nguồn nhân lực. Qua đó, luận văn đã đưa ra các khuyến nghị thiết thực, giúp doanh nghiệp tăng cường năng lực ứng phó với các rủi ro phát sinh, từ đó góp phần ổn định và nâng cao hiệu quả hoạt động trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt của thị trường nông nghiệp.
Trần Đức Hòa (2020) đã thực hiện một nghiên cứu sâu rộng về rủi ro nguồn nhân lực trong ngành xây dựng, tập trung vào Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng số 18. Nghiên cứu này tập trung phân tích các rủi ro đặc thù của ngành xây dựng, bao gồm rủi ro về an toàn lao động, biến động nhân sự và các vấn đề pháp lý liên quan đến hợp đồng lao động – những yếu tố luôn là thách thức lớn trong bối cảnh hoạt động xây dựng. Qua việc khảo sát và phân tích các nguyên nhân gốc rễ của các rủi ro này, tác giả đã cung cấp một cái nhìn tổng thể về những yếu tố nội tại ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản trị nguồn nhân lực. Đồng thời, nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp quản trị cụ thể nhằm giảm thiểu thiệt hại và nâng cao chất lượng quản lý nhân sự, góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt của ngành xây dựng.
Lê Thị Trang (2019) đã tiến hành nghiên cứu sâu sắc về công tác quản trị rủi ro nguồn nhân lực tại Công ty TNHH Văn Chung, tập trung vào cách thức áp dụng các biện pháp nhằm đảm bảo sự ổn định và hiệu quả của đội ngũ nhân sự qua toàn bộ quy trình, từ tuyển dụng, đào tạo cho đến duy trì động lực làm việc. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ những thách thức nội bộ trong việc quản trị nhân lực, đồng thời xác định các yếu tố cốt lõi ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành của doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh nội bộ ngày càng khốc liệt. Qua đó, tác giả đưa ra những khuyến nghị cụ thể và khả thi, giúp doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược quản trị nhân sự phù hợp với 13 thực trạng, từ đó tạo điều kiện tối ưu cho sự phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Những điểm nổi bật của các nghiên cứu trong nước Tính thực tiễn cao: Các nghiên cứu đều dựa trên các trường hợp cụ thể tại các doanh nghiệp Việt Nam, qua đó phân tích trực tiếp các vấn đề và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa và pháp lý của Việt Nam.
Phương pháp định tính: Hầu hết các luận văn sử dụng phỏng vấn, khảo sát, và phân tích tài liệu nội bộ để thu thập dữ liệu, từ đó nhận diện các yếu tố rủi ro và đánh giá hiệu quả của các chính sách quản trị hiện hành. Đề xuất giải pháp ứng dụng: Mỗi nghiên cứu đều đưa ra những khuyến nghị cụ thể, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình quản trị rủi ro, tăng cường đào tạo và cải thiện môi trường làm việc. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài Các nghiên cứu quốc tế cung cấp một góc nhìn rộng và mang tính hệ thống hơn trong việc quản trị rủi ro nhân sự, đặc biệt trong bối cảnh ứng dụng công nghệ số và quản lý lực lượng lao động phi truyền thống. Sulaiman (2020) đã thực hiện một nghiên cứu chuyên sâu về quản trị rủi ro nguồn nhân lực trong hệ thống Mobile Workforce Brokering, tập trung vào việc phát triển một phương pháp toàn diện nhằm quản lý những rủi ro phát sinh từ lực lượng lao động di động.
Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò thiết yếu của công nghệ thông tin trong việc giám sát, theo dõi và đánh giá liên tục các chỉ số hiệu suất của nhân sự làm việc từ xa hoặc theo hợp đồng ngắn hạn. Qua đó, tác giả đề xuất một mô hình kết hợp các công cụ số hiện đại, cho phép doanh nghiệp điều chỉnh kịp thời các chiến lược quản trị dựa trên dữ liệu thực tế, góp phần tối ưu hóa quá trình quản trị nhân sự trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng linh hoạt và cạnh tranh. Những đóng góp này mở ra hướng đi mới cho việc ứng dụng công nghệ trong quản trị rủi ro nguồn nhân lực, đồng thời củng cố nền tảng lý thuyết cho các mô hình quản trị hiện đại. Robbins (2020) đã trình bày một bài báo dạng ý kiến tập trung vào mối liên hệ giữa quản trị rủi ro nguồn nhân lực và hiệu suất làm việc tổng thể của doanh nghiệp.
Nghiên cứu của họ nhấn mạnh tầm quan trọng của 14 việc xây dựng một khung quản trị rủi ro nhân sự có hệ thống, qua đó tích hợp các biện pháp phòng ngừa và ứng phó với rủi ro vào chiến lược kinh doanh tổng thể. Tác giả cho rằng, bằng cách áp dụng các chiến lược quản trị rủi ro một cách nhất quán và dựa trên các chỉ số đánh giá hiệu quả, doanh nghiệp không chỉ có thể giảm thiểu những tác động tiêu cực từ các biến cố không lường trước được mà còn tối ưu hóa hiệu suất làm việc của toàn bộ đội ngũ. Qua đó, họ khẳng định rằng một hệ thống quản trị rủi ro nhân sự hiệu quả sẽ tạo điều kiện cho sự đổi mới và phát triển bền vững, đảm bảo rằng các hoạt động của tổ chức luôn được thực hiện một cách trơn tru và hiệu quả. Trong nghiên cứu của Hwang Weiwei (2018), tác giả xây dựng một khung lý thuyết toàn diện nhằm xác định các bước nhận dạng, đánh giá và phòng ngừa rủi ro nhân sự trong tổ chức.
Nghiên cứu không chỉ hệ thống hoá quy trình nhận diện rủi ro mà còn nhấn mạnh việc ứng dụng các chỉ số và tiêu chí đánh giá làm công cụ then chốt để doanh nghiệp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn. Qua đó, Hwang đề xuất các biện pháp ứng phó kịp thời nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của rủi ro, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nguồn nhân lực và đảm bảo hoạt động ổn định trong môi trường kinh doanh đầy biến đổi hiện nay. Alexandra Mitrofanova, Valeriya Konovalova, Elena Mitrofanova và Rafik Ashurbekov (2017) đã tiến hành một nghiên cứu sâu rộng về khía cạnh phương pháp luận trong quản trị rủi ro nhân sự, với trọng tâm là phát triển các công cụ và phương pháp định lượng hỗ trợ quá trình đánh giá rủi ro. Nghiên cứu này không chỉ đề xuất việc xây dựng một hệ thống chỉ số và tiêu chuẩn đánh giá rủi ro một cách khoa học, mà còn cung cấp một cái nhìn tổng quan và chính xác về tình hình nhân sự trong doanh nghiệp.
Qua đó, tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng các phương pháp định lượng trong việc phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn, từ đó giúp doanh nghiệp có khả năng đưa ra các quyết định quản trị nhân sự hiệu quả, đồng thời tối ưu hoá chiến lược phòng ngừa rủi ro trong bối cảnh môi trường kinh doanh đầy biến động. Những điểm nổi bật của các nghiên cứu quốc tế 15 Tích hợp công nghệ và phương pháp định lượng: Các nghiên cứu không chỉ dừng lại ở nhận diện các yếu tố rủi ro mà còn phát triển các mô hình, công cụ số và tiêu chí định lượng để theo dõi, đánh giá và dự báo rủi ro một cách hiệu quả.
