Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lễ hội truyền thống là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian phản ánh tiến trình lịch sử và đời sống tâm linh của cộng đồng dân cư. Tỉnh Vĩnh Phúc là vùng đất mang đậm bản sắc văn hiến Xứ Đoài với 107 lễ hội truyền thống được duy trì, phục dựng thường niên. Địa phương sở hữu nhiều di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu, trong đó có 01 di sản được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (kéo song Hương Canh) và các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia như ca trù, hát Soọng cô của người Sán Dìu, lễ hội rước nước đền Ngự Dội, hát trống quân Đức Bác và Tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên.

Khu danh thắng Tây Thiên tọa lạc tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, là quần thể di tích - danh thắng quốc gia đặc biệt kết hợp giữa văn hóa Phật giáo và tín ngưỡng thờ Quốc Mẫu Lăng Thị Tiêu. Lễ hội Tây Thiên hàng năm thu hút lượng lớn khách hành hương và du khách thập phương. Sự gia tăng quy mô lễ hội đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý nhà nước về an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, kiểm soát hoạt động dịch vụ thương mại và bảo tồn không gian di sản. Từ thực tiễn đó, tác giả Lưu Thị Thảo đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp ngành Quản lý văn hóa nhằm đánh giá toàn diện công tác quản lý lễ hội Tây Thiên và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận là làm rõ thực trạng công tác quản lý lễ hội truyền thống Tây Thiên, phân tích các kết quả đạt được cùng những tồn tại, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý, tổ chức lễ hội trong giai đoạn tiếp theo.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể gồm ba nội dung:

  1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về lễ hội truyền thống, quản lý lễ hội và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan làm cơ sở khoa học cho công tác quản lý.
  2. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý, tổ chức lễ hội Tây Thiên giai đoạn 2020–2022, chỉ ra những mặt thuận lợi, khó khăn, kết quả đạt được và hạn chế còn tồn tại.
  3. Đề xuất các nhóm giải pháp phù hợp với thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và tổ chức lễ hội Tây Thiên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác tổ chức và quản lý lễ hội Tây Thiên tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.
  • Phạm vi nội dung: Các hoạt động chỉ đạo, điều hành, thực thi quy chế quản lý nhà nước và tổ chức các hoạt động lễ hội.
  • Phạm vi không gian: Không gian tổ chức lễ hội tại quần thể khu di tích danh thắng Tây Thiên thuộc xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.
  • Phạm vi thời gian: Tập trung nghiên cứu từ năm 2020 đến năm 2022. Mốc thời gian năm 2020 gắn liền với sự kiện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 176/QĐ-BVHTTDL ngày 14/01/2020 đưa Tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tạo ra những yêu cầu mới trong công tác quản lý di sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận tiếp cận đối tượng nghiên cứu dựa trên các khái niệm cơ bản về lễ hội, lễ hội truyền thống và quản lý lễ hội trong khoa học quản lý văn hóa:

  • Khái niệm lễ hội và lễ hội truyền thống: Tiếp thu quan điểm của Luật Di sản văn hóa (Điều 4 quy định lễ hội là di sản văn hóa phi vật thể), quan điểm cấu trúc của Đoàn Văn Chúc về phần "Lễ" (hành vi, nghi thức tôn kính thần linh) và phần "Hội" (sinh hoạt vui chơi giải trí cộng đồng), định nghĩa của Ngô Đức Thịnh về lễ hội như một tấm gương phản chiếu đời sống văn hóa tộc người, cùng giáo trình Quản lý lễ hội và Sự kiện do Cao Đức Hải chủ biên (2010).
  • Khái niệm quản lý lễ hội: Vận dụng luận điểm của Bùi Hoài Sơn (2009), xác định quản lý lễ hội là hoạt động quản lý nhà nước thông qua việc ban hành, tổ chức thực hiện, thanh tra, kiểm tra và giám sát các văn bản quy phạm pháp luật nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Khóa luận cũng nhấn mạnh mô hình quản lý dựa vào cộng đồng nhằm phát huy tính tự chủ của người dân địa phương.
  • Khung văn bản quy phạm pháp luật: Khóa luận căn cứ vào Luật Di sản văn hóa năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2009, văn bản hợp nhất năm 2013, trọng tâm là Điều 25 và Điều 54); Chỉ thị số 41-CT/TW ngày 05/02/2015 của Ban Bí thư Trung ương Đảng; Công điện số 229/CĐ-TTg ngày 12/02/2015 của Thủ tướng Chính phủ; Nghị định số 110/2018/NĐ-CP về quản lý và tổ chức lễ hội; Thông tư số 15/2015/TT-BVHTTDL; Nghị định số 158/2003/NĐ-CP; Quyết định số 39/2011/QĐ-BVHTT; Quyết định số 388/QĐ-UBND ngày 29/01/2016 và Quyết định số 02/2019/QĐ-UBND ngày 10/01/2019 của Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng bao gồm:

  • Phương pháp quan sát, mô tả: Quan sát trực tiếp các nghi lễ, hoạt động hội, công tác điều hành và dòng khách tại thực địa khu danh thắng Tây Thiên.
  • Phương pháp điền dã: Khảo sát thực tế cơ sở hạ tầng, hệ thống biển báo, khu vực kinh doanh dịch vụ và làm việc trực tiếp với cán bộ phụ trách quản lý lễ hội tại địa phương.
  • Phương pháp điều tra xã hội học: Thu thập thông tin, ghi nhận ý kiến phản hồi của người dân địa phương và du khách tham gia lễ hội giai đoạn 2020–2022.
  • Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu: Khai thác, xử lý các nguồn tư liệu thư tịch cổ (Bắc Thành Địa Dư Chí Lục, Lịch triều hiến chương loại chí, Kiến Văn Tiểu Lục), các công trình nghiên cứu đi trước (Lê Trung Vũ, Thạch Phương, Phạm Thị Thanh Quy, Bùi Hoài Sơn), kỷ yếu hội thảo khoa học tỉnh Vĩnh Phúc (1999) và hệ thống báo cáo hành chính của Ủy ban nhân dân huyện Tam Đảo, Phòng Văn hóa - Thông tin, Ban Quản lý Di tích Danh thắng Tây Thiên.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý lễ hội, tổng quan về lễ hội Tây Thiên

Chương 1 hệ thống hóa lý luận về quản lý lễ hội truyền thống, xác lập cơ cấu phân cấp hành chính và phác thảo diện mạo địa bàn nghiên cứu cùng lịch sử, diễn trình lễ hội Tây Thiên.

Về mặt lý luận, tác giả hệ thống hóa bộ máy phân cấp quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội truyền thống:

Cấp hành chính Cơ quan trực tiếp quản lý Cơ quan trực tiếp thực hiện
Trung ương Chính phủ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Cấp Tỉnh UBND tỉnh (Phó Chủ tịch phụ trách Văn - Xã) Sở Văn hóa, Thể thao / Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Cấp Huyện UBND huyện (Phó Chủ tịch phụ trách Văn - Xã) Phòng Văn hóa – Thông tin
Cấp Xã UBND xã (Phó Chủ tịch phụ trách Văn hóa) Cán bộ công chức Văn hóa – Xã hội

Về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thị trấn Đại Đình (xã Đại Đình trước đây):

  • Diện tích tự nhiên toàn xã là 3.452 ha (đất trồng trọt chiếm 512 ha, còn lại là đất đồi rừng, thổ cư và ao hồ). Phía Đông Bắc giáp dãy núi Tam Đảo (ranh giới tự nhiên với tỉnh Thái Nguyên), phía Tây giáp huyện Lập Thạch, phía Nam giáp xã Đồng Tĩnh và xã Hoàng Ái; có Tỉnh lộ 302 chạy qua.
  • Chỉ tiêu kinh tế: Tốc độ tăng trưởng bình quân 14–15%/năm; sản lượng lương thực 350 kg/người/năm; thu nhập bình quân đầu người đạt 11,2 triệu đồng/người/năm. Cơ cấu kinh tế năm 2011 ghi nhận du lịch - dịch vụ chiếm 34%, nông - lâm - thủy sản chiếm 42%, công nghiệp - xây dựng chiếm 24%. Doanh thu từ dịch vụ du lịch đạt 60 tỷ đồng trong giai đoạn 5 năm được khảo sát.

Về di tích và lễ hội Tây Thiên:

  • Quần thể di tích danh thắng Tây Thiên cách Hà Nội khoảng 85 km về phía Tây Bắc, được xếp hạng Di tích danh thắng cấp Quốc gia năm 1991. Nơi đây phối thờ Phật và Quốc Mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu (Chính phi của Hùng Chiêu Vương, người có công tuyển mộ 3.000 tráng đinh giúp triều đình đánh giặc, được phong Tam Đảo Sơn Trụ Quốc Mẫu Đại Vương).
  • Quần thể tôn giáo gồm: Hệ thống đền chùa cổ (đền Trình, đền Thõng, đền Thượng, đền Cô Chín, đền Cô Bé, tịnh thất Tây Thiên, chùa Phù Nghi, chùa Chân Tiên...) và Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên (xây dựng trên nền chùa Thiên Ân cổ, diện tích khuôn viên 4,5 ha, rừng ngoại vi 50 ha, tọa lạc ở độ cao 300 m so với mực nước biển, chính điện rộng 675 m² và cao 17 m). Tư liệu lịch sử ghi nhận Tây Thiên là một trong những trung tâm Phật giáo cổ từ thế kỷ III TCN gắn với phái bộ truyền giáo của vua A Dục.
  • Diễn trình lễ hội: Lễ hội chính diễn ra vào ngày 15 tháng 2 Âm lịch hàng năm. Công tác chuẩn bị bắt đầu từ tháng 11 Âm lịch năm trước. Đoàn tế của xã gồm khoảng 30 người (01 chủ tế, 03 bồi tế, 02 xướng tế, người đánh chuông, đánh trống và phường bát âm). Sáng ngày 15/2 Âm lịch, 14 xóm thuộc xã Đại Đình cùng tham gia rước kiệu từ đền Mẫu Sinh ra chùa Ngò rồi về đền Thõng. Lễ vật truyền thống gồm xôi, gà, lợn quay, hoa quả, bánh giầy, chè lam, cùng xôi đen và thịt chua đặc trưng của đồng bào dân tộc Sán Dìu. Phần hội tổ chức thi bóng chuyền, cờ tướng, kéo co, vật dân tộc, thi làm bánh chưng gù/bánh gio/bánh dày, hội trại văn hóa và giao lưu dân ca Soọng cô.
  • Đối với năm 2022, do yêu cầu phòng chống dịch bệnh Covid-19, Ủy ban nhân dân huyện Tam Đảo chỉ đạo không tổ chức phần hội mà chỉ duy trì phần lễ trang nghiêm với Lễ cáo ngày 12/2 Âm lịch (14/3/2022) tại đền Thượng và Lễ dâng hương chính ngày 15/2 Âm lịch (17/3/2022) tại đền Thõng.

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý lễ hội Tây Thiên, thị trấn Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc

Chương 2 đi sâu phân tích hệ thống chủ thể quản lý, quy trình thực thi chính sách và thực trạng điều hành các hoạt động chuyên môn trong mùa lễ hội:

Chủ thể quản lý và cơ chế phối hợp:

  • Ủy ban nhân dân huyện Tam Đảo giữ vai trò chủ thể quản lý nhà nước toàn diện trên địa bàn; Phòng Văn hóa - Thông tin huyện là cơ quan chuyên môn thường trực tham mưu; Ban Chỉ đạo lễ hội Tây Thiên gồm 19 thành viên do lãnh đạo huyện đứng đầu, có sự tham gia phối hợp của đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Phúc.
  • Ban Quản lý Di tích Danh thắng Tây Thiên chịu trách nhiệm trông coi, bảo dưỡng cơ sở vật chất, vệ sinh môi trường di tích; Ban Tổ chức lễ hội được kiện toàn hàng năm để điều hành chi tiết các tiểu ban chuyên trách; Ủy ban nhân dân thị trấn Đại Đình huy động lực lượng nhân dân, ban ngành đoàn thể cơ sở tham gia phối hợp.
  • Đội kiểm tra liên ngành 814 huyện Tam Đảo thường xuyên giám sát việc chấp hành nếp sống văn minh và quy chế kinh doanh dịch vụ văn hóa theo Nghị định số 158/2003/NĐ-CP.

Thực hiện các nội dung quản lý cụ thể:

  • Ban hành văn bản: Thực thi nghiêm túc Quyết định số 388/QĐ-UBND (quy định giai đoạn tổ chức lễ hội hàng năm), Quyết định số 02/2019/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc; triển khai "Nội quy giữ gìn ANTT, quản lý hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, hoạt động kinh doanh, dịch vụ tại khu di tích lịch sử và danh thắng Tây Thiên" ban hành năm 2017.
  • Tuyên truyền, quảng bá: Hệ thống Đài Truyền thanh - Truyền hình huyện Tam Đảo, đài truyền thanh xã phát các chuyên đề lịch sử di tích và nhân vật thờ phụng; treo panô, băng rôn dọc các trục lộ chính; tổ chức họp báo với các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương trước mùa lễ hội.
  • An ninh trật tự và giao thông: Công an huyện Tam Đảo thành lập Cụm công an Tây Thiên và 02 tổ công tác 141; huy động lực lượng Cảnh sát giao thông tuần tra, phân luồng tránh ùn tắc; lắp đặt hệ thống biển chỉ dẫn, hệ thống báo động tự động và camera an ninh giám sát phòng ngừa tội phạm; tổ chức ký cam kết "tự quản, tự phòng" và "ba an toàn" đối với các hộ kinh doanh; xử lý các hành vi mê tín dị đoan, bói toán, cờ bạc trá hình và tình trạng người ăn xin.
  • Công tác y tế và phòng chống dịch Covid-19 (năm 2022): Ban Quản lý Cáp treo Tây Thiên phối hợp khử trùng hệ thống cabin, xe điện; bố trí các điểm rửa tay sát khuẩn, đo thân nhiệt, phát khẩu trang miễn phí; phân luồng giãn cách và thiết lập khu vực cách ly y tế tạm thời.
  • Quản lý tài chính: Tiểu ban tài chính xây dựng dự toán thu - chi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt; kiểm soát chặt chẽ việc thu gom và sử dụng tiền công đức, tiền giọt dầu; thực hiện thanh toán qua ngân hàng và trích một phần kinh phí đóng góp vào quỹ khuyến học địa phương; đảm bảo minh bạch, không để thất thoát nguồn lực đóng góp xã hội hóa.
  • Quản lý dịch vụ và môi trường: Quy hoạch tập trung các kiot quà lưu niệm, giải tỏa các điểm bán hàng rong lấn chiếm đường đi bộ; tăng cường thùng rác và xây dựng hệ thống nhà vệ sinh công cộng. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế điền dã, tác giả ghi nhận phản ánh của du khách về tình trạng một số nhà hàng phục vụ ăn uống dưới chân núi chưa đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm (sơ chế nguyên liệu sát nền đất, khu bếp chưa khép kín).

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý lễ hội Tây Thiên, xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc

Dựa trên kết quả khảo sát thực trạng, khóa luận đề xuất hai nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực quản lý lễ hội Tây Thiên:

Nhóm giải pháp đối với chủ thể quản lý:

  1. Tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước đối với di tích và lễ hội: Cụ thể hóa các văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương và tỉnh Vĩnh Phúc vào quy chế hoạt động của địa phương; hoàn thiện quy trình kiểm tra liên ngành; phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm giữa Ban Quản lý danh thắng, Ban Tổ chức lễ hội và chính quyền cơ sở.
  2. Đào tạo, bổ sung và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý: Tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ quản lý văn hóa, kỹ năng điều hành lễ hội và kiến thức pháp luật di sản cho cán bộ văn hóa cấp xã, thị trấn và thành viên các tiểu ban phục vụ.
  3. Tăng cường công tác quản lý, bảo tồn di tích: Lập quy hoạch tổng thể không gian lễ hội, đầu tư bảo dưỡng định kỳ các hạng mục kiến trúc đền, chùa cổ; kiểm soát nghiêm ngặt việc tôn tạo, xây dựng mới trong khu vực bảo vệ di tích.
  4. Phát triển du lịch gắn với bảo tồn giá trị truyền thống: Gắn kết không gian lễ hội Tây Thiên với các điểm du lịch nghỉ dưỡng trên địa bàn huyện (Tam Đảo 1, Tam Đảo 2, khu vực ven hồ Xạ Hương, hồ Đồng Mỏ, hồ Bản Long) theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện Tam Đảo lần thứ IV (nhiệm kỳ 2020–2025).

Nhóm giải pháp đối với đối tượng quản lý:

  1. Tăng cường hoạt động quảng bá: Đa dạng hóa phương thức truyền thông thông qua cổng thông tin điện tử, nền tảng số và các ấn phẩm văn hóa du lịch; đẩy mạnh giới thiệu giá trị di sản văn hóa phi vật thể Tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên ra phạm vi toàn quốc.
  2. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục cộng đồng: Đưa nội dung giáo dục lịch sử - văn hóa Tây Thiên vào trường học (các trường THCS, THPT trên địa bàn huyện); tuyên truyền nâng cao ý thức chấp hành nếp sống văn minh lễ hội cho người dân địa phương và các hộ kinh doanh dịch vụ.

Kết quả và đóng góp nghiên cứu

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể:

  • Phản ánh trung thực thực trạng công tác tổ chức và quản lý lễ hội Tây Thiên giai đoạn 2020–2022 thông qua số liệu hành chính và dữ liệu điền dã thực tế.
  • Đánh giá được sự chuyển biến trong công tác bảo đảm an ninh trật tự, việc loại bỏ các trò chơi cờ bạc trá hình, kiểm soát nạn ăn xin và phân luồng giao thông hiệu quả trong ngày hội chính.
  • Ghi nhận mô hình thích ứng linh hoạt trong quản lý lễ hội thời kỳ dịch bệnh (năm 2022), phân tách rõ phần lễ nghi thức và tạm dừng phần hội nhằm đảm bảo an toàn sức khỏe cộng đồng.
  • Chỉ ra những điểm hạn chế cụ thể về vệ sinh an toàn thực phẩm tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và áp lực hạ tầng trong mùa cao điểm.

Đóng góp của khóa luận:

  • Cung cấp nguồn tư liệu thực chứng về công tác quản lý lễ hội truyền thống cấp huyện sau thời điểm Tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2020).
  • Hệ thống hóa mô hình phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành (Sở VHTTDL, Phòng VH-TT, Công an huyện) với Ban quản lý di tích và cộng đồng dân cư bản địa (đồng bào Kinh và Sán Dìu).
  • Đề xuất hệ thống giải pháp gắn kết giữa bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể với chiến lược phát triển kinh tế du lịch theo định hướng quy hoạch của huyện Tam Đảo và tỉnh Vĩnh Phúc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

  • Khung thời gian nghiên cứu (2020–2022) trùng với giai đoạn diễn biến phức tạp của đại dịch Covid-19, do đó một số hoạt động thuộc phần Hội của lễ hội Tây Thiên bị cắt giảm theo quy định y tế, khiến việc quan sát toàn diện diễn trình văn hóa - thể thao trong điều kiện bình thường gặp giới hạn.
  • Dữ liệu khảo sát xã hội học chủ yếu tập trung vào các hộ kinh doanh và du khách trong các ngày diễn ra nghi lễ chính, chưa bao quát được toàn bộ chuỗi dịch vụ phụ trợ quanh năm tại khu danh thắng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Mở rộng nghiên cứu đánh giá công tác quản lý khi lễ hội Tây Thiên vận hành trở lại đầy đủ cả phần lễ và phần hội trong bối cảnh bình thường mới.
  • Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế chia sẻ lợi ích kinh tế từ dịch vụ du lịch lễ hội đối với cộng đồng dân cư sở tại nhằm bảo tồn bền vững di sản văn hóa phi vật thể Tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn đối với:

  • Sinh viên, học viên các ngành Quản lý văn hóa, Văn hóa học, Du lịch học khi tiếp cận đề tài nghiên cứu về quản lý di sản, tổ chức lễ hội truyền thống hoặc xây dựng sản phẩm du lịch tâm linh.
  • Cơ quan quản lý văn hóa cấp cơ sở (Phòng Văn hóa - Thông tin cấp huyện, công chức Văn hóa - Xã hội cấp xã), các Ban Quản lý di tích danh thắng trong việc tham khảo mô hình phân cấp tổ chức, quy chế phối hợp liên ngành và phương án quản lý an ninh, vệ sinh môi trường mùa lễ hội.
  • Các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian quan tâm đến hồ sơ tư liệu diễn trình lễ hội Tây Thiên, phong tục tế lễ cổ truyền và các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Sán Dìu tại Vĩnh Phúc.

Câu hỏi thường gặp

1. Lễ hội Tây Thiên được tổ chức vào thời gian nào và phối thờ những đối tượng tâm linh nào?
Lễ hội Tây Thiên diễn ra chính hội vào ngày 15 tháng 2 Âm lịch hàng năm tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo. Không gian lễ hội phối thờ Phật giáo (trung tâm Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên) và Quốc Mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu (vị thần chủ núi Tam Đảo, Chính phi của Hùng Chiêu Vương, được phong Tam Đảo Sơn Trụ Quốc Mẫu Đại Vương).

2. Mốc thời gian năm 2020 có ý nghĩa gì đối với công tác quản lý lễ hội Tây Thiên?
Ngày 14/01/2020, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 176/QĐ-BVHTTDL đưa Tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự kiện này đặt ra yêu cầu nâng cao chuẩn mực quản lý, bảo tồn và quảng bá di sản ở tầm vóc quốc gia.

3. Cơ cấu bộ máy quản lý và tổ chức lễ hội Tây Thiên gồm những cơ quan nào?
Bộ máy gồm: Ủy ban nhân dân huyện Tam Đảo (chủ thể quản lý nhà nước trực tiếp), Phòng Văn hóa - Thông tin huyện (cơ quan tham mưu), Ban Chỉ đạo lễ hội (gồm 19 thành viên, có đại diện Sở VHTTDL tỉnh Vĩnh Phúc), Ban Quản lý Khu di tích danh thắng Tây Thiên, Ban Tổ chức lễ hội, Ủy ban nhân dân thị trấn Đại Đình cùng sự tham gia phối hợp của Công an huyện, Đội kiểm tra liên ngành 814 và các đoàn thể địa phương.

4. Lễ hội Tây Thiên năm 2022 có sự điều chỉnh nào để thích ứng với dịch bệnh Covid-19?
Ban Tổ chức đã quyết định không tổ chức phần hội, chỉ duy trì phần lễ trang nghiêm (Lễ cáo ngày 12/2 Âm lịch và Lễ dâng hương chính ngày 15/2 Âm lịch tại đền Thõng). Đồng thời, triển khai các biện pháp y tế nghiêm ngặt như khử trùng cáp treo, xe điện, kiểm tra thân nhiệt, phát khẩu trang miễn phí và bố trí khu vực cách ly tạm thời.

5. Lễ vật đặc trưng trong nghi thức rước kiệu của lễ hội Tây Thiên gồm những gì?
Lễ vật truyền thống do 14 xóm của xã Đại Đình chuẩn bị dâng lên Quốc Mẫu gồm xôi, lợn quay, gà, hoa quả, bánh giầy, chè lam, cùng với các món ăn mang bản sắc dân tộc Sán Dìu địa phương như xôi đen và thịt chua.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lưu Thị Thảo đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống và phân tích chi tiết thực trạng quản lý lễ hội Tây Thiên giai đoạn 2020–2022. Công trình làm rõ cơ chế phối hợp giữa các cấp hành chính huyện Tam Đảo, ban quản lý di tích và vai trò thực hành văn hóa của cộng đồng bản địa trong bối cảnh di sản được nâng tầm quốc gia. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, góp phần giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn di sản văn hóa tâm linh và phát triển du lịch bền vững tại địa phương.