Khóa luận tốt nghiệp pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ tiền vay trong hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại

Khám phá pháp luật về nghĩa vụ trả nợ tiền vay tại ngân hàng thương mại, đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của bên vay và bên cho vay.

• Tác giả: Đoàn Quang Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hương
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tài chính — Ngân hàng
• Đề tài: Pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ tiền vay trong hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGHĨA VỤ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 1.2. Khái niệm về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ
• 1.3. Khái niệm về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 1.4. Đặc điểm của bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 1.5. Những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ được áp dụng phổ biến trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 1.6. Khái quát pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 1.6.1. Khái niệm pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 1.6.2. Sự cần thiết điều chỉnh của pháp luật đối với bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 1.6.3. Khái quát về sự phát triển của pháp luật Việt Nam về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGHĨA VỤ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ phổ biến được áp dụng trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 2.1.1. Biện pháp cầm cố
• 2.1.2. Biện pháp thế chấp
• 2.1.3. Biện pháp bảo lãnh
• 2.2. Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về hợp đồng bảo đảm trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 2.2.1. Chủ thể hợp đồng bảo đảm trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 2.2.2. Tài sản bảo đảm trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 2.2.3. Hình thức và hiệu lực của hợp đồng bảo đảm trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 2.3. Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 2.3.1. Vấn đề chung về xử lý tài sản bảo đảm
• 2.3.2. Cơ chế pháp lý đặc thù trong xử lý tài sản bảo đảm đối với NHTM
• 3. CHƯƠNG III: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGHĨA VỤ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 3.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 3.2. Hoàn thiện pháp luật về biện pháp cầm cố trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 3.3. Hoàn thiện pháp luật về biện pháp thế chấp trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 3.4. Hoàn thiện pháp luật về biện pháp bảo lãnh trong hoạt động cho vay tại NHTM
• 3.5. Hoàn thiện pháp luật về thu giữ tài sản bảo đảm trong hoạt động cho vay tại NHTM
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại

Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ là một khái niệm quan trọng trong pháp luật dân sự, đặc biệt trong lĩnh vực tín dụng ngân hàng. Theo BLDS 2015, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bao gồm các biện pháp như cầm cố, thế chấp, bảo lãnh, ký quỹ, và các hình thức khác. Trong hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại (NHTM), bảo đảm nghĩa vụ trả nợ là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Các biện pháp này không chỉ đảm bảo quyền lợi của bên cho vay mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc thu hồi nợ. Hợp đồng vay thường yêu cầu bên vay phải cung cấp tài sản bảo đảm hoặc có bên thứ ba bảo lãnh. Điều này giúp ngân hàng quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

1.1 Khái niệm bảo đảm thực hiện nghĩa vụ

Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ được hiểu là sự thỏa thuận giữa các bên nhằm tạo ra các biện pháp pháp lý để đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ đối với bên có quyền. Trong hoạt động cho vay tại NHTM, bảo đảm nghĩa vụ thường liên quan đến việc trả nợ gốc và lãi. Các biện pháp bảo đảm phổ biến bao gồm cầm cố, thế chấp, và bảo lãnh. Mỗi biện pháp có đặc điểm riêng, phù hợp với từng loại hình vay và đối tượng khách hàng.

1.2 Đặc điểm của bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay

Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM có những đặc điểm riêng biệt. Thứ nhất, nó gắn liền với hợp đồng tín dụng, trong đó bên vay cam kết trả nợ đúng hạn. Thứ hai, các biện pháp bảo đảm thường liên quan đến tài sản cụ thể, như bất động sản, phương tiện giao thông, hoặc tiền gửi ngân hàng. Thứ ba, việc xử lý tài sản bảo đảm khi bên vay không thực hiện nghĩa vụ được quy định chặt chẽ trong pháp luật. Điều này đảm bảo quyền lợi của bên cho vay và duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính.

II. Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm nghĩa vụ trả nợ

Pháp luật Việt Nam hiện hành đã có nhiều quy định chi tiết về bảo đảm nghĩa vụ trả nợ trong hoạt động cho vay tại NHTM. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng vẫn còn nhiều bất cập. Một số quy định chưa rõ ràng, dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các ngân hàng. Ví dụ, việc xác định giá trị tài sản bảo đảm và thủ tục xử lý tài sản khi bên vay không trả nợ vẫn còn nhiều vướng mắc. Điều này gây khó khăn cho cả bên cho vay và bên vay trong quá trình thực hiện hợp đồng.

2.1 Biện pháp cầm cố và thế chấp

Cầm cố và thế chấp là hai biện pháp bảo đảm phổ biến nhất trong hoạt động cho vay tại NHTM. Cầm cố liên quan đến việc chuyển giao tài sản cho bên nhận bảo đảm, trong khi thế chấp không yêu cầu chuyển giao tài sản. Tuy nhiên, việc xác định giá trị tài sản và thủ tục xử lý tài sản khi bên vay không trả nợ vẫn còn nhiều vướng mắc. Điều này đòi hỏi sự hoàn thiện hơn nữa của pháp luật để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp này.

2.2 Biện pháp bảo lãnh

Bảo lãnh là biện pháp bảo đảm trong đó bên thứ ba cam kết trả nợ thay cho bên vay nếu bên vay không thực hiện nghĩa vụ. Biện pháp này thường được áp dụng khi bên vay không có tài sản đủ giá trị để cầm cố hoặc thế chấp. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm của bên bảo lãnh và thủ tục yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ vẫn còn nhiều bất cập. Điều này đòi hỏi sự hoàn thiện hơn nữa của pháp luật để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

III. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo đảm nghĩa vụ trả nợ

Để nâng cao hiệu quả của các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ trả nợ trong hoạt động cho vay tại NHTM, cần có những kiến nghị cụ thể. Thứ nhất, cần hoàn thiện các quy định về hợp đồng bảo đảm, đặc biệt là các quy định liên quan đến thủ tục xử lý tài sản bảo đảm. Thứ hai, cần rõ ràng hóa các quy định về trách nhiệm của bên bảo lãnh và thủ tục yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ. Thứ ba, cần tăng cường công tác giám sát và kiểm tra việc thực hiện các biện pháp bảo đảm để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong hoạt động cho vay.

3.1 Hoàn thiện quy định về cầm cố và thế chấp

Cần hoàn thiện các quy định về cầm cố và thế chấp để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp này. Cụ thể, cần rõ ràng hóa các quy định về thủ tục xác định giá trị tài sản bảo đảm và thủ tục xử lý tài sản khi bên vay không trả nợ. Điều này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho bên cho vay và tạo điều kiện thuận lợi cho bên vay trong quá trình thực hiện hợp đồng.

3.2 Hoàn thiện quy định về bảo lãnh

Cần hoàn thiện các quy định về bảo lãnh để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Cụ thể, cần rõ ràng hóa các quy định về trách nhiệm của bên bảo lãnh và thủ tục yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ. Điều này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho bên cho vay và tạo điều kiện thuận lợi cho bên vay trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một sô van đề lý luận pháp luật về bảo dam thực hiện nghĩa vụ trong hoạt đông cho vay tai NHTÌM 3 Chương 2: Thực trang pháp luật và thực tiến áp dung pháp luật về bảo dam thực hiện nghĩa vu trong hoạt đông cho vay tai NHTM - Chương 3: Kién nghị hoàn thiện va nâng cao hiệu qua ap dung pháp luật về bao dam thực hiện nghia vu trong hoạt đông cho vay của NHTM 7 CHUONG I: MỘT SÓ VAN DE LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VE BẢO DAM THỰC HIỆN NGHĨA VỤ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 11. Khái quát về bao dam thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM 1. Khai niệm về bảo dam thực hién nghia vụ Trong khoa học pháp lý, ly thuyết về bao dam thực hiện nghia vụ nói chung đã có lich sử hình thành và phát triển lâu đời và được sử dung phô biến không chi trong pháp luật Việt Nam ma còn được sử dụng phổ biến trên thé giới. Có quan điểm cho rằng, dường như quy định về bao dam thực hiện nghĩa vụ dân sự trong các BLDS lớn trên thé giới hiên nay (Vi dụ: BLDS Pháp, BLDS Đức, BLDS Áo,.) đều có nguôn góc từ chế định sơ khai về bao đâm nghĩa vụ dân sư trong cô luật La Mã! Tuy vậy, vẫn chưa có một khái niệm chung, cách hiểu thông nhất cho thuật ngữ nảy.

Trong khoa học pháp lý, nhìn nhận dưới góc độ của chủ thể có quyền trong quan hệ bảo đâm, có quan điểm cho rang, khái niệm “bao dam thực hiện nghĩa vụ” được hiểu là “việc các chit thé có tha quyền áp dung những biên pháp được ghi nhận bởi pháp luật nhằm buộc bên có nghĩa vụ phải thực hiên ding và day đủ các nghĩa vụ của họ đối với bên có quyền “2.Dưới góc dé, so sánh với trách nhiệm dan sự, có quan điểm nhận định rằng, “biện pháp bdo đảm là loại trách nhiệm được đặc biệt trong đó các bên có thê thôa thuận pham vi trách nhiệm, mức độ chịu trách nhiệm và cd cách thức, biện pháp áp dung trách nhiệm ' Phạm Thi Giang Tin (chi nhiém đề tai) (2017), Hoàn thiện qo,anh ciia pháp huật về bảo đấm thuce hiện nghĩa vụ trong kinh doanh ngân hàng — Cơ sở ý luận và thực tiểu: Báo cáo tông hop kết quả nghiên cứu a tài khoa học cap Bộ, Dé tài nghién cứu khoa học cap Bộ, Vien Nghiên cứu lập phap, tr 24. 2 Nguyễn Văn Tuyên, “Bao dam thực biện nghia vụ tài săn của khách hàng đôi với to chức tin dung trong. hoạt động cho vay”, Tap chỉ luật học số 6/2022, tr 79-91. ` Phạm Công Lac, “Bản chất các biện pháp bảodam thre luện nghĩa vụ dan sv”, Tap chi luật học số chuyên đề về BLD/1996, tr 31-34.

8 Trong pháp luật thực định Việt Nam, quy định về “bảo dam thực hiện nghĩa vu’ được quy định tại Mục 3 Chương XV BLDS 2015 nhưng lại không có quy định nao nêu chi tiết định nghĩa mà chỉ liệt kê các biên pháp bao đảm thực hiện nghĩa vu, bao gồm: cầm cé tài sản, thé chap tải sản, đặt coc, ký cược, ký quỹ, bảo lưu quyên sở hữu, bảo lãnh, tín chấp, câm giữ tải sản. Như vậy, dưa trên những góc độ nêu trên, khái niệm về bảo dam thực hiện nghĩa vụ theo một nghĩa chung nhat cần được hiểu là “sự #öa thuận giữa các bên nhằm tạo ra một biện pháp tác đông và due phòng cho việc thực hiện nghĩa vụ dan sự của bên có nghia vụ đối với bên có quyền trong quan hệ về nghữa vụ, đồng thời nhằm khắc phuc những hậu qua xấm đo việc không thực hiện hoặc thực hiện không ding nghĩa vụ gây ra ”t. Dua trên lý thuyết về vật quyền và trải quyền mà các nhà lam luật đã thiết kế các biên pháp bảo dam được phân chia thành 2 nhóm, gồm: (1) Các biên pháp bảo dam đối nhân (dua trên triết lý trái quyền) và (2) Các biện pháp bao dam đôi vật (dua trên triết lý vật quyền)?. Trường hợp bên bảo đâm cam kết đem tai sản cụ thể thuộc sở hữu của mình dé bảo đâm thực hiện nghĩa vụ của bên có nghĩa vu thi mặc nhiên bên nhận bảo dam sé có các quyển trực tiếp đổi với tai san bảo đảm đó (quyền truy doi tai sản va quyền ưu tiên thanh toán) và biện pháp bảo dam trong trường hợp nay là bảo dam đối vật (tiêu biểu 1a biện pháp thé chap va cảm cô).

Trường hợp bên bao dam chỉ cam kết sẽ trả nợ thay cho bên có nghĩa vụ ma không cam kết đem tải sản cụ thé thuộc sở hữu của minh dé bao dam thực hiện nghĩa vụ thì bên nhận bao dam sẽ không có các quyên trực tiếp đôi với với tai sản của bên bảo dam va trường hop nay là bao dam đôi nhân (tiêu biểu la biện pháp bảo lãnh). Khái niệm về bảo dam tlụtc hién nghia vụ trong hoạt động cho vay tai NHIM 3 Phạm Văn Tuyết (chi biên), Hoàn thiện chế đình bảo đảm thực hiện nghia vụ đân sve, Nxb Dan ti, tr5 Ý Nguyễn Văn Tuyển, tlad, Tạp chí luật học zỏ 6/2022, tr 79-91, Theo nghĩa rông, bảo đảm thực hiện nghia vụ trong hoạt đông động cap tín dụng nói chung vả hoạt động cho vay nói riêng của NHTM là tông thé các biên pháp nhằm phòng ngừa rủi ro, tao cơ sở kinh tế và pháp lý nhằm mục dich lam cho vốn tin dụng ma ngân hang bö ra phải được thu hồi đây đủ ca góc, lãi một các đúng hạn. Những biện pháp nay bao gồm: đánh giá mục dich sử dung vốn, phương án sử dụng von; thu thập thông tin đây đủ về khách hàng, xây dựng một quy trình thẩm định tín dụng có hiệu quả, thực hiện các biện pháp giám sát, kiểm tra việc sử dung von vay hợp lý,.Š Theo nghĩa hep, bao dam nghia vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM là việc các bên trong quan hệ bảo dam thỏa thuận với nhau vệ việc nghĩa vụ trả nợ vay của khách hang được cam kết bảo dam thực hiện bằng biên pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vu (thé chap, cam cô, bao lãnh,. Trong khóa luân nay, phạm vi nghiên cứu sẽ theo nghĩa hẹp nêu ở trên, tức nghiên cứu bao dam thực hiên nghia vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM dưới góc độ là những biên pháp bao dam được quy định tại BLDS nhưng có nét đặc thù gắn với quan hệ cho vay của NHTM với khách hàng.

Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hang một khoản tiên để sử dung vao mục đích xác định trong một thời gian nhật định theo thöa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả góc vả lãi. Khi xét đến hoạt đông cho vay đôi với các tô chức tin dung nói chung thi toàn bộ các loại hình tô chức tin dung đều có chức năng thực hiện hoạt động cho vay”. Trong phạm * Pham Thi Giang The (cha nhiệm đề tai) (2017), “Hoàn thiện qip đình của pháp ltluật vi é báo dam thực. luận nghia vu trong kinh doanh ngén hàng— Cơ sở bi Indo và thue tiễn: Báo cáo tông hop kết quả ngiöễn cửu để tài khoa học cấp Bộ”, Dé fai nghiên cửu khoa hoc cap Bộ, Viện Nghién cứu lập pháp, tr 129.

? Lê Tha Hiền (2003), Bao dion tiển vay ngân hang thực trạng và giai pháp, Luận van thạc si hat học, “Trường Dai học at Hà Nội,tr21 * Khoản 16 Điều 4 Luật các tò chức tín dung 2010 (Sữa đôi, bỏ sung 2017) * Khoản 3, 4, 5, 6 Điều 4 Luật các tô chức tin dung 2010 (sa doi, bo sung 2019) 10 vi khóa luân nay chỉ giới hạn pham vi nghiên cứu liên quan đến hoạt động cho vay của loại hình tổ chức tin dụng phổ biển nhất hiện nay la NHTM. Từ những phân tích liên quan đên giới hạn phạm vi nghiên cứu nêu trên, ki:ái niệm về bảo damn thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay tại NHTM can được hiéu là việc NHTM và bên vay vỗn thỏa thuận áp đụng biên pháp bảo ddm phát sinh từ hoạt động cho vay của NHTM với muc dich bảo đảm cho nghia vụ hoàn trả tiền vay của bên vay. Đặc diém của bảo dam thực hiện nghĩa vu trong hoạt động cho vay tai NHTM Thứ nhất, các biện pháp bao dam tiên vay tại NHTM sẽ tôn tai đồng thời với nghĩa vu của hop đông tin dung ma nó bảo đâm. Đối với các biện pháp bao dam nói chung, thì thực tế, biên pháp bao dam sinh ra là để bảo dam thực hiện nghĩa vụ, bản thân sự tôn tại của các biện pháp bảo đâm sẽ không có ý nghĩa nếu không có một quan hệ nghĩa vu cân bao đâm việc thực hiện.

Do đó, về bản chất, biên pháp bảo dam mang tính chất phụ và tính chat phụ nay được thé hiện ở nhiều quy định cũng như trong thực tiến Việt Nam”. Trong hoạt động cho vay của NHTM, biện pháp bao dam tiên vay hình thành trên cơ sở của hợp đông tín dụng, việc lựa chọn biện pháp, tài sản bao dam, phạm vi bao dam sẽ phụ thuộc vào khoản vay của khách hàng ma nó bao dam. Với môi liên hé chặt chế của hop đồng cấp tín dụng (cho vay) va hop đông bao đảm, pháp luật còn quy định việc vi phạm nghia vụ trong hợp đông bảo dam tiền vay cũng la căn cứ để NHTM có quyền châm dứt cho vay, thu hôi nợ trước han theo nội dung đã thỏa thuận (theo Khoản 1 Điều 21 Thông tư 39/2016/TT- NHNN sửa đổi, bô sung bởi Thông tư 06/2023/TT-NHNN). Thự hai, bao dam thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay của NHTM là những biện pháp mang tinh dự phòng và mang tính khắc phục những hậu quả xau !9 Đỗ Văn Đại (2021), Tuật các biện pháp bảo điềm thực hiện nghĩa vụ Việt Nam - Bên án và bình luận Ban án Tập 1, Nxb.

Hồng Đức, Hồ Chi Minh, tr 329. 11 đo việc không thực hiện hoặc không thực hiện đúng nghia vụ của khách hang vay von gây ra. Tinh dự phòng biên pháp bao dam tiên vay thé hiện ở việc làm tăng trách nhiệm của các bên trong quan hệ tín dụng (hoat đông cho vay) giữa khách hàng và NHTM. Tính khắc phục hậu quả thé hiện ở việc khi khách hang vi phạm nghĩa vụ hợp đông cho vay thi tai sản bao dam sẽ được xử lý hoặc NHTM sẽ yêu cau bên bao dam phải thực hiện nghĩa vu thay cho bên được bao dam.

Tiuf ba, việc áp dung biện pháp bao dam tiên vay hoặc không áp dụng biện pháp bao đâm tiên vay trong hoạt đông cho vay do NHTM và khách hang thoả thuận.