Pháp luật về ngân hàng trung ương và ngân hàng thương mại một số nước sách tham khảo ngân hàng nhà nước việt nam

Khám phá pháp luật về ngân hàng trung ương và ngân hàng thương mại tại một số quốc gia, tài liệu tham khảo hữu ích từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

• Tác giả: Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam
• Chuyên ngành: Pháp luật về ngân hàng
• Đề tài: Pháp luật về ngân hàng trung ương và thương mại
• Loại tài liệu: Sách tham khảo
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG
• 2. CHƯƠNG II: TỔ CHỨC CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC
• 2.1. Mục I: Quản trị ngân hàng Nhà nước
• 2.2. Mục II: Điều hành ngân hàng Nhà nước
• 3. CHƯƠNG III: VỐN, QUỸ VÀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH
• 4. CHƯƠNG IV: CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC
• 4.1. Mục I: Quan hệ với Bộ Tài chính
• 4.2. Mục II: Phát hành tiền
• 4.3. Mục III: Quan hệ với các tổ chức tín dụng
• 5. CHƯƠNG V: NGOẠI HỐI

Tóm tắt

I. Giới thiệu về pháp luật ngân hàng trung ương

Pháp luật về ngân hàng trung ương đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết và quản lý hệ thống tài chính quốc gia. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) là cơ quan chủ quản, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và ngân hàng. Luật ngân hàng quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của NHNN trong việc thực hiện chính sách tiền tệ, đảm bảo sự ổn định của thị trường tài chính. Theo đó, NHNN có nhiệm vụ điều chỉnh lãi suất, kiểm soát lạm phát và duy trì tỷ giá hối đoái ổn định. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chính sách tài chính mà còn tác động đến thương mại và đầu tư trong nước.

1.1. Chức năng và nhiệm vụ của Ngân hàng Nhà nước

Chức năng chính của NHNN bao gồm phát hành tiền, quản lý dự trữ ngoại hối và thực hiện chính sách tiền tệ. NHNN cũng có trách nhiệm giám sát hoạt động của các ngân hàng thương mại nhằm đảm bảo an toàn hệ thống tài chính. Theo quy định, NHNN có quyền ban hành các quy định ngân hàng nhằm điều chỉnh hoạt động của các tổ chức tín dụng. Điều này giúp tạo ra một môi trường tài chính ổn định, từ đó thúc đẩy tín dụng ngân hàng và phát triển kinh tế.

II. Chính sách tiền tệ và ảnh hưởng đến thương mại

Chính sách tiền tệ của NHNN có ảnh hưởng sâu sắc đến thương mại và hoạt động kinh tế. Việc điều chỉnh lãi suất có thể tác động đến chi phí vay mượn của doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và mở rộng sản xuất. Chính sách tín dụng cũng được điều chỉnh để hỗ trợ các lĩnh vực ưu tiên, như xuất khẩu và sản xuất hàng hóa. Theo một nghiên cứu, việc giảm lãi suất có thể kích thích tín dụng ngân hàng, từ đó thúc đẩy thương mại nội địa và quốc tế.

2.1. Tác động của lãi suất đến hoạt động thương mại

Lãi suất là một trong những công cụ quan trọng trong chính sách tiền tệ. Khi lãi suất giảm, chi phí vay mượn giảm theo, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư và mở rộng sản xuất. Điều này dẫn đến tăng trưởng thương mại và tạo ra nhiều cơ hội việc làm. Ngược lại, khi lãi suất tăng, doanh nghiệp có thể cắt giảm chi tiêu, ảnh hưởng đến tín dụng ngân hàng và giảm sút hoạt động thương mại. Sự thay đổi này cần được theo dõi và điều chỉnh kịp thời để đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế.

III. Quản lý ngân hàng và các quy định pháp lý

Quản lý ngân hàng là một phần không thể thiếu trong hệ thống tài chính. Luật ngân hàng quy định các tiêu chuẩn và quy trình để đảm bảo hoạt động của các ngân hàng thương mại diễn ra an toàn và hiệu quả. NHNN có trách nhiệm giám sát và kiểm tra các tổ chức tín dụng, đảm bảo tuân thủ các quy định pháp lý. Việc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền mà còn duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính. Các quy định này cũng giúp ngăn chặn các rủi ro tài chính có thể xảy ra.

3.1. Các quy định về an toàn tài chính

Các quy định về an toàn tài chính bao gồm yêu cầu về vốn tối thiểu, tỷ lệ an toàn vốn và các tiêu chuẩn khác nhằm bảo vệ hệ thống ngân hàng. NHNN thường xuyên cập nhật và điều chỉnh các quy định này để phù hợp với tình hình thực tế. Việc tuân thủ các quy định này không chỉ giúp các ngân hàng thương mại hoạt động hiệu quả mà còn bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Điều này tạo ra một môi trường tài chính minh bạch và bền vững, góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế.

Nội dung chính

Giáo Trình Tham Khảo: Pháp Luật Về Ngân Hàng Trung Ương Và Thương Mại

---

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu tham khảo học thuật Pháp luật về Ngân hàng Trung ương và Ngân hàng Thương mại một số nước do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp cùng Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ) tổ chức biên soạn, được Nhà xuất bản Thế giới ấn hành năm 1997 tại Hà Nội. Trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân hàng cũng như ngành Tài chính - Ngân hàng, ấn phẩm giữ vị trí tư liệu nguồn phục vụ học phần Pháp luật Ngân hàng và Thể chế Tài chính Tiền tệ.

                  +-------------------------------------------------------------+
                  |  HỆ THỐNG NGÂN HÀNG HAI CẤP THEO PHÁP LỆNH NĂM 1990        |
                  +-------------------------------------------------------------+
                                                 |
                        +------------------------+------------------------+
                        |                                                 |
                        v                                                 v
         +-----------------------------+                   +-----------------------------+
         |      CẤP I: QUẢN LÝ         |                   |     CẤP II: KINH DOANH      |
         |  Ngân hàng Nhà nước VN      |                   |    Các Tổ chức Tín dụng     |
         +-----------------------------+                   +-----------------------------+
         | - Quản lý tiền tệ, tín dụng |                   | - NHTM (Quốc doanh, Cổ phần)|
         | - Độc quyền phát hành tiền  |                   | - Ngân hàng Nước ngoài / LD |
         | - Tái chiết khấu & Dự trữ BB|                   | - Ngân hàng Đầu tư & PT     |
         | - Quản lý ngoại hối, vàng   |                   | - HTX Tín dụng, Cty Tài chính|
         +-----------------------------+                   +-----------------------------+

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống kiến thức nền tảng về cơ sở pháp lý hình thành hệ thống ngân hàng hai cấp tại Việt Nam. Người học có thể nắm vững:

• Chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, tín dụng và vai trò ngân hàng của các ngân hàng trung ương.
• Quy chế pháp lý điều chỉnh hoạt động kinh doanh, điều kiện gia nhập thị trường và nguyên tắc an toàn của các tổ chức tín dụng.
• Phương pháp đối chiếu, so sánh giữa các chế định trong Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 1990, Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Công ty tài chính năm 1990 với định hướng xây dựng Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Các tổ chức tín dụng trình Quốc hội khóa IX.

Điểm đặc sắc của tài liệu nằm ở tính lịch sử - pháp lý chuẩn xác. Văn bản phản ánh trực tiếp giai đoạn chuyển giao từ cơ chế quản lý một cấp thời kỳ bao cấp sang mô hình ngân hàng hai cấp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu hệ thống hóa toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật nền tảng đặt nền móng cho hệ thống ngân hàng thời kỳ Đổi mới, được phân định thành hai khối nội dung văn bản pháp quy chủ đạo:

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
| KHUNG PHÁP LÝ ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG (PHÁP LỆNH NĂM 1990)                                 |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. PHÁP LỆNH NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM (Gồm 7 Chương, 55 Điều)                                   |
|    - Chương I: Những quy định chung (Địa vị pháp lý, mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền, 12 nhiệm vụ) |
|    - Chương II: Tổ chức của Ngân hàng Nhà nước (Hội đồng quản trị và Bộ máy điều hành Thống đốc)  |
|    - Chương III: Vốn, quỹ và quản lý tài chính (Vốn pháp định, trích 10% quỹ dự trữ chính sách)   |
|    - Chương IV: Các hoạt động của NHNN (Quan hệ Kho bạc - Bộ Tài chính, Phát hành tiền, TCTD)      |
|    - Chương V: Ngoại hối (Nguyên tắc quản lý, tỷ giá hối đoái, cán cân thanh toán)                 |
|    - Chương VI & VII: Xử lý vi phạm và Điều khoản cuối cùng                                        |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
| 2. PHÁP LỆNH NGÂN HÀNG, HTX TÍN DỤNG VÀ CÔNG TY TÀI CHÍNH (Gồm 8 Chương, 51 Điều)                  |
|    - Chương I: Điều khoản chung (Phân loại: NHTM, NHTM Quốc doanh, Cổ phần, Chi nhánh NHNNg, Liên doanh)|
|    - Chương II: Điều kiện hoạt động (Hồ sơ, điều lệ, vốn điều lệ, lập quỹ dự trữ 5% và 10%)       |
|    - Chương III: Quản trị và điều hành (Tiêu chuẩn Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc/Giám đốc)      |
|    - Chương IV: Hoạt động của TCTD (Giới hạn tín dụng 10% vốn tự có, trần huy động vốn 20 lần)     |
|    - Chương V: Chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Ngân hàng liên doanh                              |
|    - Chương VI: Năm tài chính, hạch toán, kết toán và giám sát hoạt động                           |
|    - Chương VII & VIII: Xử lý vi phạm và Điều khoản thi hành                                      |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+

• Chế định Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Pháp lệnh NHNN 1990):

  • Địa vị pháp lý và nhiệm vụ (Điều 1 - 3): Quy định Ngân hàng Nhà nước là cơ quan của Hội đồng Bộ trưởng, thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về tiền tệ, tín dụng, thanh toán, bảo vệ giá trị đồng tiền và là cơ quan duy nhất phát hành tiền của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (ký hiệu tiền tệ: đồng, đ, VND).
  • Cơ cấu quản trị và điều hành (Điều 4 - 18): Hội đồng quản trị gồm Chủ tịch (Thống đốc NHNN), Phó Chủ tịch (Phó Thống đốc thứ nhất), 4 ủy viên cấp thứ trưởng (Bộ Tài chính, Bộ Thương nghiệp, Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Ủy ban Nhà nước về Hợp tác và Đầu tư) và 4 ủy viên chuyên gia kinh tế - tiền tệ với nhiệm kỳ 5 năm (thay thế luân phiên một nửa sau 2,5 năm). Ban điều hành đứng đầu bởi Thống đốc – thành viên Hội đồng Bộ trưởng.
  • Công cụ điều tiết và hoạt động tài chính (Điều 19 - 49): Quy định trích 10% lợi nhuận ròng lập quỹ dự trữ chính sách tiền tệ quốc gia; thẩm quyền xác định tỷ lệ dự trữ bắt buộc trong biên độ từ 10% đến 35%; công bố lãi suất tái chiết khấu, lãi suất trần và sàn; quan hệ tạm ứng ngân sách với Bộ Tài chính qua trái phiếu kho bạc kỳ hạn tối đa 180 ngày; phối hợp tổ chức thị trường tiền tệ và thị trường chứng khoán.
  • Quản lý ngoại hối (Điều 50 - 51): Xác lập nguyên tắc tập trung ngoại hối, yêu cầu chuyển các khoản thu ngoại tệ xuất khẩu về nước qua ngân hàng được cấp phép, quy định giao dịch hàng hóa dịch vụ nội địa bằng đồng Việt Nam.

• Chế định Tổ chức tín dụng (Pháp lệnh Ngân hàng, HTX tín dụng và Công ty tài chính 1990):

  • Phân loại và điều kiện thành lập (Điều 1 - 14): Định danh 6 nhóm định chế: Ngân hàng thương mại (quốc doanh, cổ phần, nước ngoài, liên doanh), Ngân hàng Đầu tư và Phát triển, Hợp tác xã tín dụng, Công ty tài chính. Quy định hồ sơ cấp phép, lệ phí cấp phép (0,2% vốn điều lệ) và thời hạn hoàn tất điều kiện khai trương trong vòng 12 tháng.
  • Các tỷ lệ an toàn và giới hạn hoạt động (Điều 18 - 32):
    • Trần huy động vốn không quá 20 lần tổng số vốn tự có và quỹ dự trữ (Điều 23).
    • Giới hạn cho vay một khách hàng không vượt quá 10% vốn tự có và quỹ dự trữ; dư nợ tập trung của 10 khách hàng lớn nhất không vượt quá 30% tổng dư nợ (Điều 25).
    • Tỷ lệ trích lập Quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ (5% lợi nhuận ròng) và Quỹ dự trữ đặc biệt bù đắp rủi ro (10% lợi nhuận ròng đến khi bằng 100% vốn điều lệ) theo quy định tại Điều 14.
    • Hạn chế góp vốn, mua cổ phần tại doanh nghiệp khác ở mức tối đa 10% vốn của doanh nghiệp đó (Điều 28).
    • Cấm cấp ưu đãi tín dụng đối với thành viên Hội đồng quản trị, người điều hành, kiểm soát viên và thân thuộc trực hệ ba đời; dư nợ cho nhóm đối tượng này không được vượt quá 5% vốn tự có (Điều 30).
  • Hiện diện thương mại của ngân hàng nước ngoài (Điều 33 - 38): Quy định chuyển vốn điều lệ vào chi nhánh tại Việt Nam, điều kiện chuyển lợi nhuận và tài sản ra nước ngoài sau thanh lý, thứ tự ưu tiên thanh toán cho chủ nợ Việt Nam và nghĩa vụ ưu tiên tuyển dụng, đào tạo công dân Việt Nam.
  • Kiểm soát và xử lý khủng hoảng (Điều 44 - 46): Quy định cơ chế đặt tổ chức tín dụng vào tình trạng bảo tồn khi có nguy cơ mất khả năng chi trả, trình tự giải thể và thanh lý tài sản dưới sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

1. Nguyên tắc phân tầng thể chế ngân hàng: Phân định ranh giới giữa quản lý vĩ mô chính sách tiền tệ (Ngân hàng Trung ương) và kinh doanh vi mô nhận tiền gửi, cấp tín dụng (Tổ chức tín dụng).
2. Hệ thống công cụ chính sách tiền tệ: Cơ chế vận hành nghiệp vụ thị trường mở sơ khai, tái cấp vốn, tái chiết khấu chứng từ có giá, hạn mức tín dụng và công cụ dự trữ bắt buộc.
3. Khung giám sát an toàn vi mô (Microprudential Regulation): Bộ quy tắc ngăn ngừa rủi ro tập trung, kiểm soát giao dịch với người có liên quan, giám sát tình trạng thanh khoản và trích lập dự phòng tổn thất.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích quy chuẩn pháp lý: Đọc hiểu và bóc tách các điều khoản quy định về điều kiện hoạt động, thẩm quyền của từng chủ thể trong bộ máy quản trị ngân hàng.
• Kỹ năng kiểm tra tuân thủ (Compliance Review): Tính toán và đối chiếu các tỷ lệ an toàn nghiệp vụ như trần tín dụng, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, giới hạn hùn vốn cổ phần và kiểm soát giao dịch nội bộ.
• Kỹ năng thẩm định hồ sơ pháp lý: Thẩm tra các văn bản điều lệ, năng lực pháp lý của thành viên quản trị, tính hợp lệ của hợp đồng liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
| PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ TIẾP CẬN TÀI LIỆU                                                        |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. TIẾP CẬN VĂN BẢN QUY PHẠM:                                                                      |
|    - Đối chiếu trực tiếp từng điều khoản trong Pháp lệnh NHNN và Pháp lệnh TCTD 1990.              |
|    - Xác định thẩm quyền pháp lý giữa Hội đồng quản trị, Thống đốc và Ban kiểm soát.               |
|                                                                                                    |
| 2. PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG THỰC ĐỊA (CASE STUDY):                                                     |
|    - Thẩm định điều kiện cấp / thu hồi giấy phép kinh doanh ngân hàng (Điều 4, Điều 10).           |
|    - Kiểm soát xung đột lợi ích đối với người có liên quan (Điều 30).                             |
|    - Quy trình đưa TCTD vào diện bảo tồn và thanh lý phá sản (Điều 45, Điều 46).                   |
|                                                                                                    |
| 3. PHƯƠNG PHÁP SO SÁNH THỂ CHẾ:                                                                    |
|    - So sánh cơ chế ngân hàng 1 cấp thời kỳ tập trung với cơ chế 2 cấp thời kỳ Đổi mới.           |
|    - Đánh giá sự chuyển dịch từ Pháp lệnh năm 1990 sang Luật chuyên ngành năm 1997.                 |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp sư phạm

Tài liệu được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy kết hợp giữa thuyết giảng lý thuyết thể chế và phân tích quy phạm thực định. Giảng viên sử dụng các quy định tại hai bản Pháp lệnh năm 1990 làm khung quy chiếu lịch sử, đặt người học vào vị trí nhà nghiên cứu hoặc chuyên viên pháp chế để giải quyết các bài toán pháp lý thực tế:

• Phân tích tình huống (Case Studies):

  • Đánh giá trường hợp một ngân hàng thương mại cấp tín dụng cho thành viên Hội đồng quản trị vượt tỷ lệ 5% vốn tự có (xử lý vi phạm theo Điều 30 và Điều 47 Pháp lệnh TCTD).
  • Xác định quy trình xử lý tài sản của chi nhánh ngân hàng nước ngoài khi chấm dứt hoạt động, đối chiếu nghĩa vụ ưu tiên thanh toán cho chủ nợ người Việt Nam theo Điều 36.
  • Xử lý tình huống tổ chức tín dụng suy giảm khả năng chi trả, thuộc diện Ngân hàng Nhà nước ra quyết định đưa vào tình trạng bảo tồn (Điều 45).

• Phương pháp đánh giá học tập:

  • Kiểm tra khả năng viện dẫn chính xác căn cứ pháp lý theo từng chương, điều khoản.
  • Yêu cầu lập bảng so sánh mô hình quản trị giữa Ngân hàng thương mại quốc doanh (HĐQT do Nhà nước chỉ định) và Ngân hàng thương mại cổ phần (Đại hội đồng cổ đông bầu).
  • Tự luận chuyên đề phân tích thẩm quyền điều hành của Thống đốc trong mối quan hệ với Hội đồng Bộ trưởng và Hội đồng quản trị NHNN.

---

Điểm nổi bật và bối cảnh ấn phẩm

• Tính lịch sử và bối cảnh lập pháp: Ấn phẩm được xuất bản năm 1997 trong giai đoạn Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chuẩn bị trình Quốc hội khóa IX xem xét thông qua hai dự án luật trụ cột: Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Luật Các tổ chức tín dụng.
• Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu luật học: Cuốn sách ghi nhận sự phối hợp trực tiếp giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ), dưới sự điều phối dự án của Tiến sĩ Carlos Jahnsen và chỉ đạo nội dung từ Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước – PTS. Nguyễn Ngọc Oánh.
• Nguồn khảo cứu quy chuẩn gốc: Khác với các giáo trình diễn giải thuần túy lý thuyết, tài liệu in nguyên văn toàn bộ hệ thống điều khoản của Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước và Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Công ty tài chính được ban hành bởi Hội đồng Nhà nước ngày 23/5/1990 (Chủ tịch Võ Chí Công ký), cung cấp hệ thống dữ liệu phục vụ nghiên cứu so sánh tiến trình lập pháp ngân hàng qua các thời kỳ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+
| NHÓM ĐỐI TƯỢNG                     | MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG THỨC KHAI THÁC TÀI LIỆU                    |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+
| Sinh viên Đại học / Cao học        | Khảo cứu nguồn gốc khung pháp lý ngân hàng 2 cấp; làm tài     |
| (Luật, Tài chính - Ngân hàng)      | liệu bổ trợ cho học phần Pháp luật Ngân hàng và Lịch sử Nhà nước |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+
| Giảng viên, Nhà nghiên cứu         | Xây dựng bài giảng, chuyên đề nghiên cứu về sự phát triển     |
|                                    | của pháp luật tiền tệ - ngân hàng Việt Nam từ năm 1990        |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+
| Cán bộ pháp chế, Nhà lập pháp      | Phục vụ công tác rà soát, đối chiếu và đánh giá tác động của  |
|                                    | các chế định an toàn vi mô trong quản lý ngân hàng            |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+

• Sinh viên đại học các năm cuối: Cần tài liệu gốc để thực hiện khóa luận, tiểu luận môn Luật Ngân hàng, Luật Kinh tế.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Sử dụng để phân tích tiến trình cải cách thể chế tài chính tiền tệ, sự dịch chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành học phần Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Luật Dân sự, và Lý thuyết Tiền tệ - Ngân hàng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ sinh viên chuyên ngành Luật, Ngân hàng, học viên cao học, các nhà nghiên cứu lịch sử pháp luật kinh tế, cán bộ hoạch định chính sách và chuyên viên pháp chế tài chính.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu?

Người đọc cần nắm vững kiến thức căn bản về Luật học đại cương, cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, nguyên tắc hợp đồng kinh tế và các nghiệp vụ tài chính - tiền tệ căn bản.

3. Điểm khác biệt của ấn phẩm so với các giáo trình pháp luật ngân hàng hiện đại là gì?

Ấn phẩm là nguồn tư liệu gốc công bố cấu trúc toàn văn của 2 bản Pháp lệnh Ngân hàng năm 1990 cùng bối cảnh khảo sát lập pháp quốc tế năm 1997, giúp người học theo dõi trực tiếp văn bản đặt nền tảng khai sinh hệ thống ngân hàng hai cấp tại Việt Nam.

4. Phương pháp tự học tài liệu đạt hiệu quả cao nhất?

Người học nên phân tích tuần tự từ các điều khoản chung về chức năng của Ngân hàng Nhà nước (Chương I, IV Pháp lệnh NHNN), sau đó đối chiếu sang các giới hạn an toàn hoạt động của TCTD (Chương II, IV Pháp lệnh TCTD), đồng thời lập bảng so sánh với quy định hiện hành.

5. Tài liệu trích dẫn trực tiếp những văn bản quy phạm pháp luật nào?

Tài liệu trích xuất toàn văn hai văn bản pháp lý ban hành ngày 23/5/1990 của Hội đồng Nhà nước: Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Công ty tài chính.

---

Kết luận

Cuốn sách tham khảo Pháp luật về Ngân hàng Trung ương và Ngân hàng Thương mại một số nước (1997) là tư liệu học thuật ghi lại bước chuyển biến về thể chế pháp lý của hệ thống ngân hàng Việt Nam thời kỳ mở cửa. Ấn phẩm cung cấp cơ sở dữ liệu pháp lý minh bạch về quá trình xác lập hệ thống ngân hàng hai cấp, phân định rõ ràng quyền quản lý vĩ mô của cơ quan quản lý tiền tệ nhà nước và quyền tự chủ kinh doanh của các tổ chức tín dụng.

Để đạt kết quả nghiên cứu toàn diện, người học được khuyến nghị tiếp cận theo tiến trình từ nghiên cứu cấu trúc Pháp lệnh năm 1990, phân tích các tỷ lệ an toàn nghiệp vụ, đến việc mở rộng đối chiếu cùng văn bản Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Các tổ chức tín dụng qua các thời kỳ sửa đổi tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG Điều 1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, gọi tắt và Ngân hàng Nhà nước, là cơ quan của Hội đồng bộ trưởng, có chức năng quản lý Nhà nước về hoạt động tiền tệ, tín dụng, ngân hàng trong cả nước, nhằm ổn định giá trị đồng tiền; là cơ quan duy nhất phát hành tiển của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Điều 2 Ngân hàng Nhà nước là mét pháp nhần, đặt trụ sở tại Thủ đô Hà Nội, có các chỉ nhánh ở những nơi cần thiết trong nude va van phòng đại diện ở ngoài nước. Điều 3 Ngân hàng Nhà nước có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: 1- Tham gia xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, các chính sách liên quan đến các hoạt động tién tệ; xây dựng các dự án pháp luật về hoạt động tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và ngân hàng; 2- Ban hành các văn bản pháp quy thuộc thẩm quyền của mình về tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hổi và ngân hàng; thi hành và kiểm tra việc thi hành các văn bản pháp luật về tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và ngân hàng; 3- Thực hiện vai trò ngân hàng đốt với các tổ chức tín dụng; 4- áp dụng các biện pháp quản lý nhằm bảo đảm sự tôn trọng các nguyên tắc hoạt động nghiệp vụ của các tổ chức tín dụng; 5- Tổ chức in, đúc, bảo quản tiển dự trữ phát hành, thực hiện nghiệp vụ phát hành tiền và quản lý lưu thông tiền tệ; 6- Nhận và trả tiền gửi của kho bạc Nhà nước, của các cơ quan nước ngoài và tổ chức quốc tế; cho ngân sách Nhà nước vay, khi cần thiết; 7- Quản lý Nhà nước về ngoại tệ và vàng, lập cán cân thanh toán quốc tế, thực hiện các nghiệp vụ hối đoái, kinh đoanh ngoại hối trên thị trường quốc tế; 8- Bảo quản dự trữ Nhà nước về ngoại tệ và vàng; 9- Trực tiếp ký kết hoặc được uỷ quyền ký kết các điều ước quốc tế về tiển tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và ngân hàng; 10- Đại diện cho Chính phủ tại các tổ chức tiển tệ, tín dụng, ngân hàng quốc tế; 11- Thanh tra các tổ chức tín dụng trong việc chấp hành pháp luật về tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và ngân hàng; 12- Tổ chức đào tạo nghiệp vụ - kỹ thuật ngân hàng. CHƯƠNG II TỔ CHỨC CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC Mục I - Quản trị ngân hàng Nhà nước Điều 4 1- Việc quản trị Ngân hàng Nhà nước do Hội đồng quản trị đảm nhiệm.

2- Hội đồng quản trị có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: a) Tư vấn cho Chính phủ về các vấn để tiển tệ, kinh tế và tài chính; b) Thông qua các dự án pháp luật, chính sách về tiền tệ, tín dụng, ngoại hối và ngân hàng trước khi Thống đốc Ngân hàng Nhà nước trình Hội đồng bộ trưởng; e) Giám sát tất cả các cơ quan, đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước trong việc thi hành nhiệm vụ được giao; đ) Quyết định tỷ lệ dự trữ tối thiếu bắt buộc, lãi suất tái chiết khấu, tỷ lệ mua công trái và các tỷ lệ an toàn khác đối với các tổ chức tín dụng; e) Quyết định các nghiệp vụ in, đúc, phát hành, thu hồi, thay thế, tiêu huỷ tiền giấy và tiền kim loại; g) Thông qua dự toán, quyết toán năm tài chính và báo cáo hàng năm của Ngân hàng Nhà nước. Điều 5 Hội đồng quản trị gồm có các thành viên: - Chủ tịch là Thống đốc Ngân hàng Nhà nước; - Phó Chủ tịch là Phó Thống đốc thứ nhất; - 4 uỷ viên cấp thứ trưởng đại diện của Bộ Tài chính, Bộ Thương nghiệp, Uỷ ban kế hoạch Nhà nước, Uỷ ban Nhà nước về hợp tác và đầu tư; - 4 uỷ viên được chọn trong số chuyên gia kinh tế, tiền tệ. Các uy viên Hội déng quản trị phải tỉnh thông về tiển tệ Điều 6 Việc bổ nhiệm và miễn nhiệm các uỷ viên Hội đồng quản trị đại điện của các Bộ, Uỷ ban Nhà nước, do Bộ trưởng, Chủ nhiệm Uỷ ban hữu quan cùng Thống đốc Ngân hang Nhà nước đề nghị, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng quyết định. Việc bổ nhiệm và miễn nhiệm các uỷ viên khác của Hội đồng quản trị do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước để nghị, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng quyết định.

10 Điều 7 Nhiệm kỳ của mỗi uỷ viên Hội đồng quản trị là 5 năm. Sau 2 năm rưỡi của nhiệm kỳ đầu, một nửa số uỷ viên đại diện các Bộ, Uỷ ban và một nửa các uỷ viên khác được thay thế bằng cách rút thăm. Các uỷ viên có thể được bổ nhiệm lại. Điều 8 Không được bổ nhiệm làm thành viên Hội đồng quan tri: 1- Cả hai vợ chồng; những người thân thuộc trực hệ ba đời; những người cùng là hội viên, cổ đông của một công ty cổ phần; 9.

Thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc hoặc nhân viên của một tổ chức tín dụng; 8- Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã bị kết án về tội phạm hình sự. Điều 9 Không còn là thành viên Hội đồng quản trị trong những trường hợp sau đây: 1- Vi phạm quy định tại Điều 8 của Pháp lệnh này; 9- Có đơn xin từ chức và được Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng chấp thuận; 3. Khong còn khả năng, điều kiện để thi hành nhiệm vụ và được xác nhận theo quy định của pháp luật. Điều 10 Phiên họp của Hội déng quản trị phải có mặt ít nhất là 6 thành viên Hội đồng quản trị, trong đó phải có Chủ tịch hoặc nếu Chủ tịch vắng mặt, thì phải có Phó Chủ tịch.

Điều 11 Hội đồng quản trị quyết nghị theo đa số phiếu của những thành viên có mặt. Trong trường hợp số phiếu ngang nhau, phiếu của Chủ tịch hay Phó Chủ tịch chủ toạ phiên họp là quyết định. Điều 12 Bên cạnh Hội đồng quần trị có một giám sát viên của Chính phủ. Giám sát viên tham dự các phiên họp của Hội đồng quản trị, có quyền phát biểu, nhưng không biểu quyết; trong trường hợp có ý kiến khác với quyết nghị của Hội đồng quản trị, phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng.

Việc bổ nhiệm và miễn nhiệm giám sát viên do Chủ tịch Hội»đồng Bộ trưởng quyết định. Điều 13 Quy chế hoạt động của Hội đồng quản trị do Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng ban hành. Mục II - Điều hành ngân hàng Nhà nước Điều 14 1- Ngân hàng Nhà nước đặt dưới quyền điều hành của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Thống đốc Ngân hàng Nhà 12 nước là thành viên Hội đồng bộ trưởng.

Giúp việc Thống đốc có một số Phó Thống đốc, trong đó có một Phó Thống đốc thứ nhất. - 9- Thống đốc Ngân hàng Nhà nước có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: a) Triệu tập và chủ toạ các phiên họp của Hội đồng quản trị; bì Điều hành hoạt động của Ngân hàng Nhà nước; e) Quyết định tổ chức bộ máy, quy chế hoạt động của các cơ quan, đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước, các chí nhánh và văn phòng đại điện Ngân hang Nhà nước; d) Bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động, khen thưởng, kỷ luật nhân viên Ngân hàng Nhà nước theo Quy chế viên chức Nhà nước; e) Tổ chức thực hiện chính sách tiển tệ, tín dụng, các quy định của Ngân bàng Nhà nước và nghị quyết của Hội đồng quản trị; g) Trong phạm vi quyền hạn được giao, ký kết những điều ước quốc tế và hợp đồng về tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và ngân hàng, h) Khởi kiện vụ kiện dân sự, để nghị khởi tố vụ án hình sự liên quan đến hoạt động tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và ngân hàng; i) Thay mat Hoi đồng quản trị trình Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng báo cáo hàng năm về hoạt động của Ngân hàng Nhà nước. 13 Điều l5 1- Tổ chức thanh tra Ngân hàng Nhà nước đặt dưới sự điều hành của Chánh thanh tra. Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Chánh thanh tra Ngân hàng Nhà nước do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước để nghị, Tổng thanh tra Nhà nước trình Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng quyết định.

2- Thanh tra Ngân hàng Nhà nước thực biện việc thanh tra các tổ chức tín dụng trong cả nước và quản lý công tác thanh tra đối với các cơ quan, đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước, theo nhiệm vụ, quyền hạn được quy định tại Pháp lệnh thanh tra. Điều 16 Việc kiểm soát hoạt động của các cơ quan và đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước do.Tổng kiểm soát Ngân hàng Nhà nước đảm nhiệm. Tổng kiểm soát do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước bổ nhiệm và miễn nhiệm. Điều 17 1- Nhân viên Ngân hàng Nhà nước phải giữ bí mật về các hoạt động nghiệp vụ của ;+gân hàng Nhà nước, tổ chức tín dụng, trừ trường hợp có yêu cầu của nhà chức trách hành chính hoặc tư pháp theo quy định của pháp luật.

2- Nhân viên Ngân hàng Nhà nước không được lợi dụng vị trí và quan hệ công tác của mình để nhận thù lao hoặc chia lời dưới bất kỳ hình thức nào của tổ chức tín dụng. 14 Điều 18 Quy chế viên chức Ngân hàng Nhà nước do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành, sau khi được Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng phê duyệt. CHƯƠNG III VỐN, QUỸ VÀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Điều 19 Ngân hàng Nhà nước có vốn pháp định thuộc sở hữu Nhà nước, hoạt động theo nguyên tắc hạch toán kinh tế. Điều 20 Lợi nhuận của Ngân hàng Nhà nước cuối mỗi năm tài chính được xác định từ các nguôn thu về lãi, lệ phí, boa hồng và các nguồn thu nhập khác, sau khi trừ: 1- Chi phí hoạt động; 2- Các khoản dự phòng về rủi ro, giảm giá tài sản; 3- Các khoản dự phòng khác, nếu Hội đồng quản trị thấy cần thiết, sau khi được Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng chấp thuận.

Điều 21 Ngân hàng Nhà nước được trích 10% số lợi nhuận để lập quỹ dự trữ nhằm thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia. 15 Điều 22 Lợi nhuận của Ngân hàng Nhà nước, sau khi đã lập quỹ dự trữ theo quy định tại Điều 21 của Pháp lệnh này và lập các quỹ theo quy định của Nhà nước, nếu còn lại thì nộp ngân sách Nhà nước. Trong trường hợp lỗ, Ngân hàng Nhà nước trình Hội đồng Bộ trưởng xem xét cấp bù. Điều 23 1: Ngân hàng Nhà nước không được cho các đối tượng sau đây vay : a) Nhân viên của mình, kể cả các thành viên Hội đồng quản trị ; b) Xí nghiệp, cơ quan, tổ chức kinh tế và cá nhân.