Khóa luận tốt nghiệp Luật: tốt nghiệp luật học tội cướp giật tài sản theo

Nghiên cứu tội cướp giật tài sản theo Bộ luật Hình sự 2015 và thực tiễn xét xử tại TAND thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ từ năm 2015 đến nay.

• Tác giả: Điêu Vũ Linh Chi
• Người hướng dẫn: PGS. Cao Thị Oanh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Tội Cướp Giật Tài Sản Theo Quy Định Của Bộ Luật Hình Sự Năm 2015 Và Thực Tiễn Xét Xử Tại Toà Án Nhân Dân Thành Phố Việt Trì, Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và Đặc điểm của Tội Cướp Giật Tài Sản

Tội cướp giật tài sản là một trong những tội phạm xâm phạm quyền sở hữu được quy định trong Bộ luật Hình sự năm 2015. Đây là hành vi phạm tội có tính chất công khai, sử dụng bạo lực hoặc đe dọa bạo lực để chiếm đoạt tài sản của người khác. Khóa luận tốt nghiệp về tội cướp giật tài sản nhằm phân tích sâu sắc các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng tại các Toà án nhân dân. Quyền sở hữu tài sản là quyền được hiến định và bảo vệ nghiêm minh. Tội cướp giật khác biệt với các tội phạm khác do tính chất công khai, sử dụng bạo lực trực tiếp. Việc hiểu rõ khái niệm này là nền tảng để xét xử công bằng và hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa và Yếu Tố Cấu Thành

Tội cướp giật tài sản bao gồm các yếu tố cấu thành: chủ thể là người có năng lực hành vi từ 16 tuổi, khách thể là tài sản của người khác, hành vi công khai sử dụng bạo lực. Theo Bộ luật Hình sự 2015, hành vi phải có dấu hiệu: thực hiện công khai trước mặt nạn nhân hoặc công chúng, sử dụng bạo lực hoặc đe dọa để chiếm đoạt. Mục đích của hành vi là chiếm đoạt tài sản người khác trái pháp luật. Các yếu tố này phải đồng thời hiện hữu để cấu thành tội phạm.

1.2. Phân Biệt với Các Tội Phạm Liên Quan

Tội cướp giật tài sản cần được phân biệt rõ ràng với tội cướp tài sản, tội bắt cóc, tội cưỡng đoạt tài sản và tội công nhiên chiếm đoạt. Điểm khác biệt chính là mức độ công khai, cách thức sử dụng bạo lực và đối tượng tài sản. Nếu hành vi diễn ra kín đáo, không công khai thì có thể cấu thành tội trộm cắp. Nếu có ý định bắt giữ con người thì có thể là tội bắt cóc. Việc phân biệt này ảnh hưởng trực tiếp đến mức hình phạt.

II. Quy Định Pháp Luật của Bộ Luật Hình Sự Năm 2015

Bộ luật Hình sự năm 2015 đã hoàn thiện các quy định về tội cướp giật tài sản trong Chương XVI - Những tội xâm phạm sở hữu. Luật này thể hiện sự bảo vệ mạnh mẽ của Nhà nước đối với quyền sở hữu tài sản của mọi chủ thể. Khóa luận tốt nghiệp phân tích chi tiết các điều khoản liên quan, hình phạt quy định và hướng dẫn áp dụng. Các quy định này áp dụng thống nhất trên toàn quốc nhưng cần được linh hoạt trong từng trường hợp cụ thể. Sự phân tích kỹ lưỡng này giúp nâng cao hiệu quả xét xử và bảo vệ quyền lợi của nạn nhân. Pháp luật hình sự không chỉ quy định hành vi phạm tội mà còn quy định hình phạt tương xứng.

2.1. Dấu Hiệu Pháp Lý và Yêu Cầu Xét Xử

Theo Bộ luật Hình sự năm 2015, dấu hiệu pháp lý của tội cướp giật tài sản bao gồm: công khai, sử dụng bạo lực hoặc đe dọa bạo lực, chiếm đoạt tài sản người khác. Những dấu hiệu này phải được chứng minh rõ ràng qua điều tra, truy tố và xét xử. Các yêu cầu xét xử bao gồm: xác định chính xác chủ thể phạm tội, mục đích phạm tội, mức độ nguy hiểm của hành vi. Việc xác minh đầy đủ những dấu hiệu này là bảo đảm cho phán quyết công bằng.

2.2. Hình Phạt và Tình Tiết Giảm Nhẹ

Bộ luật Hình sự 2015 quy định hình phạt tù từ 2 đến 7 năm cho hành vi cấu thành tội cướp giật cơ bản. Đối với các trường hợp có tính chất phức tạp, gây thiệt hại lớn, hình phạt có thể lên đến 15 năm tù. Luật cũng quy định tình tiết giảm nhẹ như: xã hội hóa tình cảm, trích dẫn, tiếp tục phạm tội. Tình tiết tăng nặng bao gồm: cùng người khác phạm tội, gây thương tích nạn nhân, tái phạm nguy hiểm. Xét xử phải cân nhắc kỹ lưỡng các tình tiết này.

III. Thực Tiễn Xét Xử tại Toà Án Nhân Dân Thành Phố Việt Trì

Thực tiễn xét xử tội cướp giật tài sản tại Toà án nhân dân Thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ cho thấy tình trạng phạm tội này có xu hướng gia tăng. Khóa luận tốt nghiệp đã thực hiện khảo sát, phỏng vấn các cán bộ tư pháp để nắm bắt thực trạng. Kết quả cho thấy nhiều vụ việc được xét xử với hình phạt đa dạng tùy thuộc vào từng hoàn cảnh cụ thể. Tuy nhiên, cũng có những hạn chế trong áp dụng pháp luật, điều tra chứng minh, và quá trình tố tụng. Việc phân tích thực tiễn xét xử này giúp phát hiện những vấn đề cần cải thiện. Dữ liệu thực tiễn từ Toà án cung cấp cơ sở thực tiễn vô cùng quý báu.

3.1. Kết Quả Xét Xử và Số Liệu Thống Kê

Theo thống kê từ Toà án nhân dân Thành phố Việt Trì, số vụ tội cướp giật tài sản được xét xử hằng năm có xu hướng tăng. Kết quả xét xử cho thấy tỷ lệ lĩnh án từ 2 đến 5 năm tù chiếm phần lớn. Một số vụ việc được áp dụng tình tiết giảm nhẹ do nhân thân bị cáo tốt, hoàn cảnh đặc biệt. Số liệu thống kê này phản ánh tính chất nguy hiểm của tội phạm và mức độ ứng dụng của pháp luật hình sự. Những dữ liệu này là căn cứ để đề xuất giải pháp cải thiện.

3.2. Những Hạn Chế và Nguyên Nhân

Trong quá trình áp dụng pháp luật hình sự về tội cướp giật tài sản, Toà án nhân dân Thành phố Việt Trì gặp phải những hạn chế nhất định. Một số vụ việc chứng minh chưa đầy đủ về dấu hiệu công khai, sử dụng bạo lực. Nguyên nhân bao gồm: năng lực điều tra chưa cao, thiếu tài liệu chứng minh, nạn nhân không hợp tác cung cấp thông tin. Ngoài ra, Bộ luật Hình sự còn có những quy định chưa rõ ràng cần hướng dẫn chi tiết. Đây là những vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng Pháp Luật

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự về tội cướp giật tài sản, cần triển khai các giải pháp toàn diện. Trước hết, cần hoàn thiện Bộ luật Hình sự với những hướng dẫn chi tiết về các dấu hiệu pháp lý. Thứ hai, tăng cường đào tạo cho lực lượng tư pháp, cảnh sát điều tra. Thứ ba, nâng cao ý thức pháp luật của cộng đồng về tầm quan trọng bảo vệ quyền sở hữu. Khóa luận tốt nghiệp này đề xuất các giải pháp cụ thể dựa trên phân tích thực tiễn. Việc thực hiện những giải pháp này sẽ góp phần giảm tỷ lệ phạm tội và bảo vệ xã hội hiệu quả hơn.

4.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật

Hoàn thiện Bộ luật Hình sự năm 2015 là cần thiết để rõ ràng hóa các dấu hiệu pháp lý của tội cướp giật tài sản. Cần ban hành hướng dẫn áp dụng pháp luật chi tiết từ Tòa án nhân dân tối cao để thống nhất thực tiễn xét xử. Những hướng dẫn này sẽ giúp các Toà án cấp dưới, Viện kiểm sát áp dụng pháp luật một cách nhất quán. Ngoài ra, cần bổ sung những quy định mới phù hợp với diễn biến của phạm tội hiện nay. Việc hoàn thiện pháp luật này là bảo đảm cho công lý.

4.2. Tăng Cường Đào Tạo và Hợp Tác Liên Ngành

Tăng cường đào tạo chuyên môn cho lực lượng cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát và Toà án là giải pháp quan trọng. Các cán bộ tư pháp cần nắm vững các quy định pháp luật, kỹ năng điều tra, lấy lời khai. Hợp tác liên ngành giữa cơ quan công an, Viện kiểm sát và Toà án cần được tăng cường để điều tra, truy tố hiệu quả. Ngoài ra, cần nâng cao ý thức pháp luật của cộng đồng thông qua truyền thông, giáo dục. Những giải pháp này sẽ tạo ra hiệu ứng tích cực trong phòng chống tội phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN 1. Khái niệm tội cướp giật tài sản Khái niệm tài sản được quy định tại Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015, cụ thể: Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Các nhà làm luật trong pháp luật dân sự cũng đã có những quy định phân loại tài sản gồm 2 loại là tài sản bất động sản và tài sản động sản. Tất cả hai loại tài sản là bất động sản và tài sản động sản đều có thể được hình thành trong tương lai.

Tài sản luôn có giá trị vật chất được định giá bằng tiền và đó cũng là những giá trị được các đối tượng hướng tới khi sở hữu tài sản. Tội cướp giật tài sản là một trong những hành vi xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của người khác. Theo quy định tại Điều 171 của Bộ luật Hình sự năm 2015, quy định chung về tội cướp giật tài sản như sau: “Người nào cướp giật tài sản của người khác, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm”. Từ khái niệm này, có thể hiểu rằng tội cướp giật tài sản là một trong những tội xâm phạm quyền sở hữu nhằm thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác một cách cố ý và công khai.

Khác với hành vi trộm cắp tài sản, chủ thể thực hiện hành vi cướp giật tài sản không có mục đích che giấu hành vi phạm tội với những người xung quanh. Vì vậy, tội cướp giật tài sản có đặc trưng cơ bản là công khai và nhanh chóng. Người phạm tội thực hiện hành vi cướp giật tài sản phải nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản từ trước, không sử dụng vũ lực hay đe doạ sử dụng vũ lực để chiếm đoạt tài sản. Tội cướp giật tài sản được thực hiện một cách nhanh chóng bằng các hành vi thông thường như: giật, kéo lấy tài sản.

Hành vi cướp giật tài sản của chủ thể phạm tội được tiến hành một cách công khai và nhanh chóng. Trong lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về tội cướp giật tài sản, từ Sắc lệnh, Thông tư, Bộ luật Hình sự năm 1985, Bộ luật Hình sự năm 1999 đều có những quy định về tội cướp giật tài sản nhưng chưa có một văn bản pháp luật nào miêu tả đầy đủ hay chi tiết thế nào là hành vi cướp giật tài sản. Tại Điều 136 Bộ luật Hình sự 6 năm 1999 quy định người nào có hành vi cướp giật tài sản của người khác thì bị phạt tù từ 01 đến 05 năm. Tiếp đến Bộ luật Hình sự năm 2015, ở đây tội cướp giật tài sản được quy định tại Điều 171 nhưng cũng không quy định chi tiết thế nào là hành vi cướp giật tài sản.

Từ đó, ta có thể thấy rằng các nhà lập pháp không quy định cụ thể những dấu hiệu đặc trưng của tội cướp giật tài sản mà chỉ nêu tội danh. Theo như quy định về khái niệm tội phạm tại Điều 8 Bộ luật Hình sự năm 2015, tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân cũng như xâm phạm đến những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa. Từ đó, tác giả xây dựng khái niệm về tội cướp giật tài sản được sử dụng trong khoá luận tốt nghiệp này như sau: Tội cướp giật tài sản là hành vi của người có năng lực TNHS và đạt độ tuổi chịu TNHS thực hiện một cách cố ý chiếm đoạt tài sản của người khác một cách công khai và nhanh chóng. Qua nghiên cứu, phân tích về hành vi cướp giật tài sản có thể thấy cướp giật tài sản là hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Trong nhiều trường hợp hành vi này để lại hậu quả nghiêm trọng cho xã hội, ảnh hưởng tới an ninh trật tự xã hội nói chung và ảnh hưởng tới sức khoẻ, đe doạ tính mạng, tổn thất về tinh thần cho các thành viên trong xã hội nói riêng. Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về tội cướp giật tài sản 1.Giai đoạn từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 1985 Cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 thắng lợi là cột mốc quan trọng đánh dấu nền chủ quyền và tự do cho dân tộc Việt Nam. Ngay từ những ngày đầu mới giành độc lập, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà vừa phải đối phó với thù trong giặc ngoài, song song với đó là từng bước quản lý và xây dựng lại đất nước. Để tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động ổn định trật tự, an ninh chính trị, nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp luật đặc biệt là những văn bản pháp luật quy định về những hành vi nguy hiểm cho xã hội và các chế tài áp dụng đặc biệt, đó là những hành vi xâm phạm đến sở hữu của nhà nước và sở hữu của công dân.

7 Trong những năm đầu xây dựng chính quyền, Nhà nước ta đã ban hành nhiều Sắc lệnh điển hình như: Sắc lệnh số 26/SL ngày 25 tháng 2 năm 19461 về các hành vi phá hoại công sản, hay Thông tư 442/TTg ngày 19/01/1955 hướng dẫn các Tòa án trừng trị một số tội xâm phạm sở hữu như trộm cắp, cướp của, lừa đảo, bội tín. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, hành vi "cướp giật tài sản" vẫn chưa được luật hóa thành một điều khoản cụ thể, độc lập trong bất kỳ văn bản pháp luật nào. Năm 1959 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi công cuộc cải tạo XHCN về cơ bản hoàn thành, mở ra nhiệm vụ trọng tâm xây dựng cơ sở vật chất và kỹ thuật cho CNXH. Trong bối cảnh đó, bảo vệ tài sản nhà nước và tài sản tập thể trở thành một vấn đề cấp bách, được ưu tiên hàng đầu.

Hiến pháp năm 1959, tại Điều 40, đã long trọng tuyên bố: "Tài sản công cộng của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa là thiêng liêng không thể xâm phạm. Công dân có nghĩa vụ tôn trọng và bảo vệ tài sản công cộng" 2. Để cụ thể hóa tinh thần bảo vệ tài sản, ngày 21 tháng 10 năm 1970, Nhà nước ban hành hai văn bản pháp luật quan trọng: Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN và Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân. Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN, tại Điều 5, quy định về tội cướp giật tài sản XHCN như sau: "Kẻ nào cướp giật tài sản XHCN thì bị phạt tù từ 01 năm đến 07 năm".

Đồng thời, Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân, tại Điều 4, cũng quy định: "Kẻ nào cướp giật tài sản riêng của công dân thì bị phạt tù từ 03 tháng đến 05 năm". Nội dung của hai pháp lệnh này đã thể hiện một cách đầy đủ và toàn diện chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta đối với các tội phạm về sở hữu nói chung và tội cướp giật tài sản nói riêng. Điều này không chỉ khẳng định quyết tâm bảo vệ tài sản của Nhà nước và công dân mà còn cho thấy trình độ kỹ thuật lập pháp của Nhà nước ta trong việc đảm bảo nguyên tắc pháp chế, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng ngừa tội phạm trong tình hình mới. Trong giai đoạn này, tội cướp giật tài sản XHCN và tội cướp giật tài sản riêng của công dân đã được quy định cụ thể thành hai điều luật riêng biệt, nằm trong hai pháp lệnh khác nhau, thể hiện sự phân biệt rõ ràng giữa hai loại tài sản và mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội.

1 Toà án nhân dân tối cao (1975), Tập hợp hoá Luật về Hình sự, Hà Nội, tr201. 2 Luật Hiến pháp năm 1959. 8 Sau sự kiện ngày 30/04/1975, Sắc Luật số 03/SL ngày 15/03/1976 về tội phạm và hình phạt ra đời. Mặc dù tội cướp giật tài sản chưa được quy định thành một điều luật riêng biệt và chi tiết, nhưng nó đã được đề cập đến trong một điều luật chung với các tội xâm phạm sở hữu khác, bao gồm trộm cắp, tham ô, lừa đảo.

Cụ thể, Điều 4 của Sắc Luật số 03 quy định: “Điều 4: Tội xâm phạm tài sản công cộng. “Phạm các tội như : trộm cắp, tham ô, lừa đảo, bội tín, cướp giật thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 07 năm. Trường hợp nghiêm trọng thì bị phạt tù đến 15 năm”. Như vậy, sau khi thống nhất đất nước, Sắc Luật số 03, cùng với hai pháp lệnh đã ban hành trước đó, được áp dụng trên phạm vi cả nước để đấu tranh phòng chống các tội phạm về sở hữu.

Những quy định ban đầu về tội cướp giật tài sản trong các văn bản pháp luật này đã tạo ra cơ sở pháp lý quan trọng cho công cuộc đấu tranh phòng chống loại tội phạm này. Giai đoạn từ năm 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 1999 Sự phát triển của pháp luật luôn gắn liền với những biến động về chính trị, kinh tế và xã hội. Trong bối cảnh ấy, nền kinh tế Việt Nam chứng kiến nhiều thay đổi quan trọng, với sự tồn tại của đa dạng thành phần kinh tế. Điều này dẫn đến sự xuất hiện của nhiều mối quan hệ pháp luật mới, đồng thời làm cho một số quy định pháp luật cũ trở nên lạc hậu, không còn phù hợp với tình hình thực tế.

Chính vì vậy, sự ra đời của Bộ luật Hình sự năm 1985 là một yêu cầu tất yếu, khách quan của lịch sử. Lần pháp điển hóa Bộ luật Hình sự lần thứ nhất, Bộ luật Hình sự của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 1985 đã được Quốc hội thông qua ngày 27/6/1985, có hiệu lực từ ngày 01/01/1986 trên toàn quốc cũng quy định về tội cướp giật tài sản như sau: “Điều 131 quy định: 1. Người nào cướp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản Xã hội Chủ nghĩa, nếu không thuộc trường hợp quy định ở Điều 129, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ ba năm đến mười hai năm: 9 a.

Có tổ chức hoặc có tính chuyên nghiệp. Dùng thủ đoạn nguy hiểm; hành hung để tẩu thoát. Chiếm đoạt tài sản có giá trị hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác. Tái phạm nguy hiểm.

Phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm”.