CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI TỘI CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH HOẶC GÂY TỔN HẠI CHO SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI KHÁC 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của quyết định hình phạt đối với Tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác 1. Khái niệm quyết định hình phạt đối với Tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác QĐHP là khái niệm có thể được nghiên cứu dưới hai góc độ khác nhau bao gồm góc độ khoa học luật hình sự và khoa học luật tố tụng hình sự. Dưới góc độ luật tố tụng hình sự, QĐHP là hoạt động nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự của Hội đồng xét xử (“HĐXX”) dựa trên các kết quả của các giai đoạn tố tụng hình sự khác nhau và là kết quả hoạt động của Thẩm phán, các Hội thẩm trong giai đoạn xét xử đối với người thực hiện tội phạm.4 Dưới góc độ khoa học luật hình sự, thuật ngữ “quyết định hình phạt” từng được gọi là “lượng hình”.
Tuy nhiên, kể từ khi BLHS năm 1985 được ban hành và có hiệu lực, thuật ngữ “lượng hình” đã được thay thế bằng “quyết định hình phạt”. Thuật ngữ này tiếp tục được duy trì trong BLHS năm 1999 và BLHS năm 2015.5 QĐHP được quy định trong chương VIII-BLHS năm 2015, ngoài ra được thể chế hóa trong các quy định về người dưới 18 tuổi phạm tội trong chương XII (khóa luận chỉ đề cập tới trường hợp cá nhân phạm tội). Tác giả Nguyễn Ngọc Hòa khi viết về QĐHP trong luật hình sự Việt Nam cũng như một số tác giả khi nghiên cứu luận văn thạc sĩ cùng quan điểm cho rằng: “Quyết định hình phạt là việc Tòa án lựa chọn loại hình phạt cụ thể (bao gồm hình phạt chính và có thể cả hình phạt bổ sung) với mức độ cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng cho người phạm tội”.6 Đối với nhiều tác giả, quan điểm về QĐHP như trên là hiểu theo nghĩa hẹp, tức là QĐHP bao gồm QĐHP chính và QĐHP bổ sung.7 Theo 4 Võ Khánh Vinh, Áp dụng pháp luật hình sự lý luận và thực tiễn, sách chuyên khảo, Nxb. 5 Dương Tuyết Miên, Định tội danh và quyết định hình phạt, tái bản lần thứ hai có sửa đối bổ sung, sách chuyên khảo, Nxb.
6 Nguyễn Ngọc Hòa, "Quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam”, Tạp chỉ Tòa án nhân dân, số 1/1993. Có thể thấy quan điểm tương tự trong "Quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam" TS. Trần Văn Sơn, Luận văn thạc sĩ luật học, Hà Nội, năm 1996, tr. 7 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật hình sự (phần chung), Nxb.
10 nghĩa rộng, QĐHP được hiểu là các hoạt động xác định người phạm tội có thuộc diện được miễn TNHS hoặc miễn hình phạt hay không. Trên thực tế, QĐHP chỉ có thể đặt ra với các trường hợp chủ thể chịu TNHS mà không được miễn TNHS hoặc miễn hình phạt. Điều này có nghĩa là hình phạt chỉ được áp dụng trong những trường hợp cần thiết nhằm mục đích trừng trị và giáo dục người phạm tội. Phần lớn các quy định pháp luật về tội phạm đều xác định chế tài với nhiều loại hình phạt chính khác nhau.
Khi QĐHP đối với người chịu TNHS, cơ quan có thẩm quyền phải lựa chọn một trong các hình phạt chính được quy định, đồng thời xác định mức hình phạt phù hợp trong phạm vi khung hình phạt đã được pháp luật định. Trường hợp chế tài chỉ quy định một loại hình phạt chính với các mức khác nhau, việc QĐHP sẽ tập trung vào việc xác định mức hình phạt cụ thể trong phạm vi khung hình phạt đã được đặt ra. QĐHP bổ sung cũng được thực hiện theo nguyên tắc tương tự như QĐHP chính. Cơ quan có thẩm quyền sẽ lựa chọn loại hình phạt bổ sung phù hợp, có thể áp dụng một hoặc nhiều hình phạt bổ sung kèm với hình phạt chính nếu BLHS có quy định.
Vì thế, tác giả đồng quan điểm rằng QĐHP nên được hiểu theo nghĩa hẹp. Như vậy, có thể hiểu QĐHP là “Quyết định hình phạt là sự lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt (đối với loại hình phạt có các mức khác nhau) trong phạm vi luật định để áp dụng đối với chủ thể chịu TNHS”.8 Bàn về một số đặc điểm trong quy định về Tội CYGTT hoặc GTH cho sức khỏe cho người khác như sau: Tội danh này được quy định tại Điều 134 thuộc Chương XIV: Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phầm, danh dự của con người của BLHS năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 (được sửa đổi, bổ sung theo quy định tại khoản 22 Điều 1 của Luật số 12/2017/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS số 100/2015/QH13 có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2018) có nhiều thay đổi so với BLHS năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009. Tuy nhiên trong các BLHS của nước ta đều chưa đưa ra định nghĩa về tội danh này. Có quan điểm định nghĩa Tội CYGTT hoặc GTH cho sức khỏe cho người khác là “Tội cố ý gây thương tích và tổn hại cho sức khỏe của người khác là hành vi cố ý gây tổn hại cho sức khỏe của người khác dưới dạng thương tích hoặc thương tổn 8 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật hình sự (phần chung), Nxb.9 Xét một cách toàn diện, quan điểm trên đã phân tích tương đối bao quát các hành vi CYGTT hoặc GTH cho sức khỏe của người khác.
Yếu tố nội hàm của khái niệm Tội CYGTT đó là: Hành vi cố ý của một người tác động vào cơ thể của người khác, gây tổn thương với một tỷ lệ theo quy định của luật và do người đủ tuổi và có năng lực TNHS thực hiện. Như vậy, có thể hiểu “Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là hành vi dùng sức mạnh vật chất cố ý tác động một cách trái pháp luật lên thân thể của người khác làm cho người đó mất đi một phần hoặc toàn bộ sức lực, gây thiệt hại đáng kể cho sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn thương trên cơ thể nhất định theo quy định của Bộ luật Hình sự, do người đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện”.10 Về bản chất, Tội CYGTT hoặc GTH cho sức khỏe của người khác là 02 tội ghép được quy định chung trong một điều luật, hành vi và hậu quả của chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau nên được xếp chung vào một điều luật. Do đó, có thể hiểu CYGTT là hành vi xâm phạm đến sức khỏe của con người nhưng thể hiện bằng các dấu vết có thể nhìn thấy được nên dấu hiệu bắt buộc của Tội CYGTT là hậu quả GTT, vết thương trên cơ thể. CYGTH cho sức khỏe là hành vi xâm phạm đến sức khỏe nhưng không thể hiện bằng các dấu vết ra bên ngoài, hậu quả bắt buộc của nó là những tổn thương về mặt thần kinh, tâm lý (Ví dụ: bị sang chấn tâm lý, tâm thần.
Từ những phân tích trên, tác giả có thể đưa ra khái niệm về QĐHP đối với Tội CYGTT hoặc GTH cho sức khỏe của người khác như sau: “Quyết định hình phạt đối với tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác là một giai đoạn, nội dung của áp dụng pháp luật hình sự thể hiện ở việc Tòa án (Hội đồng xét xử) xác định loại hình phạt và mức hình phạt cụ thể theo quy định của Bộ luật hình sự để áp dụng đối với người phạm tội này”. Đặc điểm của quyết định hình phạt đối với Tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác QĐHP là một hoạt động áp dụng pháp luật hình sự, do đó, nó mang đầy đủ các đặc trưng của hoạt động áp dụng pháp luật nói chung. Cụ thể, QĐHP thể hiện tính quyền lực của Nhà nước; phải tuân thủ chặt chẽ các trình tự, thủ tục theo quy định 9 Lê Đình Tĩnh, Các tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại đến sức khỏe của người khác trong luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014, tr. 10 Nguyễn Thị Hồng Nhung, Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác từ thực tiễn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sỹ luật học, Hà Nội, 2021, tr.
12 của pháp luật; là hoạt động điều chỉnh mang tính cá biệt, áp dụng đối với những quan hệ xã hội cụ thể; đồng thời đòi hỏi sự vận dụng linh hoạt và sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật. Bên cạnh những đặc điểm chung, QĐHP còn có các đặc điểm riêng biệt về tính chất, chủ thể thực hiện, nội dung, mục đích và đối tượng áp dụng. Tương tự, QĐHP đối với Tội CYGTT hoặc GTH cho sức khỏe của người khác có những đặc điểm sau đây: Thứ nhất, về tính chất, QĐHP đối với Tội CYGTT hoặc GTH cho sức khỏe của người khác mang đặc trưng điển hình của hoạt động tư pháp, khác biệt so với các hình thức áp dụng pháp luật khác. Nó thuộc nhóm hoạt động tư pháp với mục đích trực tiếp nhằm bảo vệ pháp luật, đảm bảo công lý, công bằng xã hội, cũng như góp phần phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm.11 Đối với những người phạm Tội CYGTT hoặc GTH cho sức khỏe của người khác, nghĩa vụ chấp hành hình phạt của họ không mặc nhiên phát sinh nếu không có hoạt động xét xử của cơ quan Tòa án được tiến hành dựa trên cơ sở tuân thủ nghiêm ngặt những quy trình, thủ tục do BLTTHS quy định để chứng minh người đó phạm tội và áp dụng các biện pháp chế tài của điều luật đó đối với họ dựa trên tính chất, mức độ của hành vi phạm tội.
Do vậy, QĐHP đối với Tội CYGTT hoặc GTH cho sức khỏe của người khác là hoạt động nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự do HĐXX trên cơ sở căn cứ vào quy định của điều luật về tội phạm này và các quy định khác có liên quan. Hình phạt được áp dụng dựa trên khung hình phạt quy định tại Điều 134 BLHS năm 2015, tương xứng mức độ nguy hiểm của hành vi, tỷ lệ thương tật và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Tuy nhiên, hoạt động này chịu sự chi phối rất lớn bởi kết quả hoạt động của các cơ quan khác trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Bởi lẽ, chỉ có thể quyết định một hình phạt đúng trên cơ sở nhận thức đúng các tình tiết của vụ án.
