Khoá luận: Kế toán chi phí và phân tích biến động chi phí sản xuất

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt của các doanh nghiệp sản xuất, việc quản lý hiệu quả chi phí là yếu tố sống còn. 115 trang · Trường Đại Học Kinh Tế · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Khoá Luận Tốt Nghiệp Kế Toán Chi Phí Và Phân Tích Biến Động Chi Phí Sản Xuất Tại Công Ty TNHH SX TM Phước Thành IV
• Loại tài liệu: Khoá Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
• NHẬN XÉT CỦA ĐƠN VỊ THỰC TẬP
• LỜI CẢM ƠN
• DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT SỬ DỤNG
• DANH SÁCH CÁC BẢNG SỬ DỤNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH SỬ DỤNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• Mục tiêu chung
• Mục tiêu cụ thể
• PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• Phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• KẾT CẤU ĐỀ TÀI
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ VÀ PHÂN TÍCH BIẾN ĐỘNG CHI PHÍ SẢN XUẤT
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHI PHÍ
• 1.1.1. Khái niệm chi phí
• 1.1.2. Phân loại chi phí
• 1.1.2.1. Phân loại chi phí theo tính chất kinh tế của chi phí
• 1.1.2.2. Phân loại chi phí theo mục đích và công dụng của chi phí
• 1.1.2.3. Phân loại chi phí theo mối quan hệ với khối lượng sản phẩm
• 1.1.2.4. Phân loại chi phí theo phương pháp tập hợp chi phí và mối quan hệ với đối tượng chi phí
• 1.1.2.5. Phân loại chi phí theo nội dung cấu thành chi phí
• 1.1.2.6. Phân loại chi phí theo khả năng quy nạp chi phí vào giá thành
• 1.1.2.7. Phân loại chi phí theo lĩnh vực hoạt động
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT
• 1.2.1. Kế toán chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
• 1.2.2. Tài khoản sử dụng
• 1.2.3. Chứng từ và sổ sách sử dụng
• 1.2.4. Phương pháp hạch toán
• 1.3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ NGOÀI SẢN XUẤT
• 1.3.2. Tài khoản sử dụng
• 1.3.3. Chứng từ và sổ sách sử dụng
• 1.3.4. Phương pháp hạch toán
• 1.4. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH BIẾN ĐỘNG CHI PHÍ SẢN XUẤT
• 1.4.2. Ý nghĩa phân tích biến động chi phí
• 1.4.3. Sử dụng phương pháp so sánh
• 1.4.3.1. Phân tích chung toàn bộ chi phí
• 1.4.3.2. Phân tích từng khoản mục chi phí
• 1.4.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến chi phí và biện pháp khắc phục
• 1.4.4.1. Ảnh hưởng của nhân tố giá
• 1.4.4.2. Ảnh hưởng nhân tố lượng
• 1.4.4.3. Ảnh hưởng khác (chất lượng quản lý)
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CHI PHÍ VÀ PHÂN TÍCH BIẾN ĐỘNG CHI PHÍ SẢN XUẤT TẠI CÔNG TY TNHH SX – TM PHƯỚC THÀNH IV
• 2.1. GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TY TNHH SX – TM PHƯỚC THÀNH IV
• 2.1.1. Giới thiệu chung về công ty
• 2.1.1.1. Tên, địa chỉ, tư cách pháp nhân, hình thức kinh doanh
• 2.1.1.2. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.1.3. Chức năng, nhiệm vụ
• 2.1.1.4. Mặt hàng kinh doanh chủ yếu
• 2.1.2. Tổ chức bộ máy sản xuất kinh doanh
• 2.1.3. Bộ máy tổ chức quản lý của công ty
• 2.1.3.1. Sơ đồ tổ chức quản lý
• 2.1.3.2. Chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận
• 2.1.4. Tổ chức công tác kế toán tại công ty
• 2.1.4.1. Tổ chức bộ máy kế toán
• 2.1.4.2. Nhân sự kế toán
• 2.1.4.3. Niên độ kế toán, đơn vị tiền trong kế toán
• 2.1.4.4. Hình thức sổ kế toán
• 2.1.4.5. Tổ chức vận dụng chế độ kế toán và phương pháp kế toán
• 2.1.4.6. Ứng dụng tin học trong kế toán
• 2.1.5. Thuận lợi, khó khăn và phương hướng phát triển
• 2.1.5.1. Thuận lợi và khó khăn
• 2.1.5.2. Phương hướng phát triển
• 2.1.6. Kết quả kinh doanh một số năm gần đây
• 2.2. THỰC TRẠNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ VÀ PHÂN TÍCH BIẾN ĐỘNG CHI PHÍ SẢN XUẤT TẠI CÔNG TY TNHH SX – TM PHƯỚC THÀNH IV
• 2.2.1. Kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp
• 2.2.1.1. Chứng từ sử dụng và trình tự luân chuyển chứng từ
• 2.2.1.2. Tài khoản sử dụng
• 2.2.1.3. Một số nghiệp vụ kinh tế phát sinh
• 2.2.1.4. Sổ sách sử dụng
• 2.2.2. Kế toán chi phí nhân công trực tiếp
• 2.2.2.1. Chứng từ sử dụng và trình tự luân chuyển chứng từ
• 2.2.2.2. Tài khoản sử dụng
• 2.2.2.3. Một số nghiệp vụ kinh tế phát sinh
• 2.2.2.4. Sổ sách sử dụng
• 2.2.3. Kế toán chi phí sản xuất chung
• 2.2.3.1. Chứng từ sử dụng và trình tự luân chuyển chứng từ
• 2.2.3.2. Tài khoản sử dụng
• 2.2.3.3. Một số nghiệp vụ kinh tế phát sinh
• 2.2.3.4. Sổ sách sử dụng
• 2.2.4. Kế toán chi phí quản lý kinh doanh
• 2.2.4.1. Chứng từ sử dụng và trình tự luân chuyển chứng từ
• 2.2.4.2. Tài khoản sử dụng
• 2.2.4.3. Một số nghiệp vụ kinh tế phát sinh
• 2.2.4.4. Sổ sách sử dụng
• 2.2.5. Phân tích biến động chi phí sản xuất tại Công ty TNHH SX – TM Phước Thành IV
• 2.2.5.1. Phân tích biến động chung toàn bộ chi phí
• 2.2.5.2. Phân tích biến động chi phí nguyên vật liệu trực tiếp
• 2.2.5.3. Phân tích biến động chi phí nhân công trực tiếp
• 2.2.5.4. Phân tích biến động chi phí sản xuất chung
• 2.2.5.5. Phân tích các nguyên nhân dẫn đến sự biến động chi phí
• 3. Chương 3: GIẢI PHÁP
• 3.1. CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 3.2. Giải quyết vấn đề
• 3.2.1. Kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp
• 3.2.2. Kế toán chi phí nhân công trực tiếp
• 3.2.3. Kế toán chi phí sản xuất chung
• 3.3. HỆ THỐNG GIẢI PHÁP
• PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng dẫn kế toán chi phí và phân tích biến động chi phí SX

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt của các doanh nghiệp sản xuất, việc quản lý hiệu quả chi phí là yếu tố sống còn. Kế toán chi phí sản xuất không chỉ là công việc ghi chép số liệu mà còn là công cụ đắc lực của kế toán quản trị, cung cấp thông tin nền tảng để tính giá thành sản phẩm và đưa ra các quyết định kinh doanh chiến lược. Bài viết này, dựa trên nghiên cứu điển hình tại Công ty TNHH SX TM Phước Thành IV, sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về quy trình hạch toán, phương pháp phân tích, và các giải pháp thực tiễn nhằm kiểm soát chi phí hiệu quả. Việc hiểu rõ bản chất và cách phân loại chi phí là bước đầu tiên để xây dựng một hệ thống quản trị vững chắc. Thông qua việc phân tích sâu các khoản mục chi phí chính và sự biến động của chúng, nhà quản lý có thể xác định các điểm yếu trong quy trình sản xuất, từ đó đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời. Mục tiêu cuối cùng là tối ưu hóa chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.

1.1. Vai trò của kế toán chi phí trong quản trị doanh nghiệp

Kế toán chi phí là một bộ phận quan trọng của kế toán quản trị, đóng vai trò cung cấp thông tin chi tiết về chi phí phát sinh trong quá trình hoạt động. Chức năng chính của nó không chỉ dừng lại ở việc tập hợp chi phí để tính giá thành sản phẩm một cách chính xác. Quan trọng hơn, nó cung cấp dữ liệu cho việc lập dự toán, kiểm soát hoạt động và đánh giá hiệu quả của từng bộ phận, từng quy trình. Như trong khóa luận của tác giả Tô Ái Nhân, việc tổ chức tốt công tác kế toán chi phí giúp nhà quản lý tại Phước Thành IV "xác định mức chi phí tiêu hao", "chi tiêu theo định mức" và "phân tích sự biến động của chi phí để biết nguyên nhân tăng, giảm". Nhờ đó, các quyết định liên quan đến định giá bán, lựa chọn danh mục sản phẩm, hay quyết định tiếp tục hoặc ngừng sản xuất một mặt hàng đều dựa trên cơ sở dữ liệu tin cậy, giúp doanh nghiệp phản ứng linh hoạt với những thay đổi của thị trường.

1.2. Phân loại các yếu tố chi phí sản xuất cốt lõi

Để quản lý hiệu quả, chi phí sản xuất cần được phân loại một cách khoa học. Dựa trên cơ sở lý luận được trình bày trong nghiên cứu, chi phí sản xuất được cấu thành từ ba yếu tố chính. Thứ nhất là chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (NVLTT), bao gồm giá trị của nguyên vật liệu chính (như gạo lứt tại Phước Thành IV) cấu thành nên thực thể sản phẩm. Thứ hai là chi phí nhân công trực tiếp (NCTT), gồm tiền lương và các khoản trích theo lương của công nhân trực tiếp tham gia sản xuất. Yếu tố cuối cùng là chi phí sản xuất chung (SXC), tập hợp các chi phí phát sinh tại phân xưởng nhưng không thể tính trực tiếp cho từng sản phẩm, ví dụ như chi phí nhân viên quản lý phân xưởng, khấu hao máy móc thiết bị, và chi phí dịch vụ mua ngoài. Việc phân loại rõ ràng này là tiền đề cho việc áp dụng đúng phương pháp tập hợp chi phí và phân bổ chúng một cách hợp lý.

II. Top 3 thách thức trong kiểm soát chi phí sản xuất thực tế

Mặc dù vai trò của việc quản lý chi phí là không thể bàn cãi, các doanh nghiệp sản xuất như Phước Thành IV vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong thực tiễn. Kiểm soát chi phí không chỉ là một bài toán số học mà còn liên quan đến quản lý con người, quy trình và các yếu tố biến động từ thị trường. Thách thức lớn nhất thường đến từ việc dung hòa giữa chi phí thực tế và chi phí định mức. Sự chênh lệch có thể phát sinh do nhiều nguyên nhân khách quan như giá nguyên vật liệu tăng, hoặc chủ quan như hiệu suất lao động thấp, máy móc hỏng hóc. Việc xác định chính xác nguyên nhân của sự biến động này đòi hỏi một hệ thống thu thập dữ liệu minh bạch và kịp thời. Nếu không có một quy trình rõ ràng, doanh nghiệp sẽ khó có thể thực hiện phân tích chênh lệch chi phí một cách hiệu quả, dẫn đến các quyết định quản trị sai lầm và làm lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và khả năng cạnh tranh.

2.1. Khó khăn trong việc tập hợp chi phí thực tế chính xác

Một trong những trở ngại cơ bản là việc tập hợp đầy đủ và chính xác chi phí thực tế. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ phận, từ kho, sản xuất đến kế toán. Các chứng từ như phiếu xuất kho, bảng chấm công, hóa đơn dịch vụ mua ngoài phải được luân chuyển kịp thời và không có sai sót. Tuy nhiên, trong thực tế, việc ghi chép thủ công hoặc sai sót trong quá trình nhập liệu có thể dẫn đến số liệu không nhất quán. Tại Phước Thành IV, dù đã áp dụng phần mềm kế toán, việc đảm bảo tính chính xác của dữ liệu đầu vào vẫn là một thách thức. Bất kỳ sự chậm trễ hay thiếu sót nào trong việc ghi nhận chi phí đều ảnh hưởng đến tính kịp thời của báo cáo kế toán quản trị và làm giảm giá trị của các phân tích sau đó.

2.2. Bất cập khi xây dựng và kiểm soát định mức chi phí

Thách thức thứ hai nằm ở việc xây dựng một hệ thống định mức chi phí sản xuất khoa học và khả thi. Định mức là tiêu chuẩn để đo lường hiệu quả, nhưng nếu xây dựng quá cao sẽ gây lãng phí, còn nếu quá thấp sẽ tạo áp lực phi thực tế cho bộ phận sản xuất. Nghiên cứu tại Phước Thành IV cho thấy sự biến động của giá cả thị trường là một yếu tố gây khó khăn cho việc duy trì định mức ổn định, đặc biệt là định mức về giá nguyên vật liệu. Ngoài ra, việc kiểm soát tiêu hao thực tế so với định mức cũng không đơn giản. Nó đòi hỏi phải giám sát chặt chẽ quy trình sản xuất, từ khâu sàng lọc tạp chất, xát trắng đến đóng gói, để phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp sử dụng vật tư, nhân công vượt định mức, một nhiệm vụ đòi hỏi năng lực quản lý cao.

III. Phương pháp hạch toán chi phí NVLTT NCTT và SXC hiệu quả

Để vượt qua các thách thức, việc áp dụng một phương pháp tập hợp chi phí và hạch toán chuẩn mực là điều bắt buộc. Tại các doanh nghiệp sản xuất như Phước Thành IV, tài khoản trung tâm để tập hợp chi phí là TK 154 - "Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang". Mọi chi phí phát sinh liên quan trực tiếp đến việc tạo ra sản phẩm đều được ghi Nợ vào tài khoản này. Quy trình này bắt đầu từ việc thu thập và xử lý các chứng từ gốc hợp lệ, phản ánh chính xác từng loại hao phí. Việc hạch toán chi tiết cho từng khoản mục không chỉ phục vụ mục đích lập báo cáo tài chính mà còn là cơ sở dữ liệu quan trọng cho kế toán quản trị. Một hệ thống hạch toán được tổ chức tốt sẽ giúp theo dõi dòng chảy của chi phí qua từng công đoạn sản xuất, xác định chính xác giá trị sản phẩm dở dang cuối kỳ và là tiền đề không thể thiếu cho việc tính giá thành sản phẩm một cách khoa học.

3.1. Hạch toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp TK 154

Đối với chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, quy trình hạch toán bắt đầu khi bộ phận sản xuất lập phiếu yêu cầu vật tư và thủ kho xuất kho. Căn cứ vào phiếu xuất kho, kế toán ghi Nợ TK 154 và Có TK 152 (Nguyên liệu, vật liệu). Giá trị nguyên vật liệu xuất kho được xác định theo phương pháp mà doanh nghiệp lựa chọn (ví dụ, bình quân gia quyền cuối kỳ như tại Phước Thành IV). Việc theo dõi chi tiết lượng vật tư tiêu hao cho từng lệnh sản xuất hoặc từng sản phẩm là rất quan trọng để kiểm soát chi phí và phát hiện sự lãng phí. Mọi trường hợp vật tư hỏng, phế liệu thu hồi cũng cần được hạch toán rõ ràng để giảm trừ chi phí, đảm bảo số liệu trên TK 154 phản ánh đúng giá trị thực tế.

3.2. Kế toán chi phí nhân công trực tiếp và các khoản trích

Với chi phí nhân công trực tiếp, cơ sở để hạch toán là bảng chấm công và bảng thanh toán lương. Dựa trên số liệu này, kế toán tiến hành tính lương, thưởng và các khoản phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất. Đồng thời, các khoản trích theo lương như BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ cũng được tính toán. Kế toán định khoản Nợ TK 154 (tổng chi phí lương và các khoản trích theo lương của công nhân sản xuất) và Có các tài khoản liên quan như TK 334 (Phải trả người lao động) và TK 338 (Phải trả, phải nộp khác). Việc hạch toán chính xác chi phí nhân công giúp đánh giá đúng hiệu suất lao động và là một cấu phần quan trọng trong giá thành sản phẩm.

3.3. Quy trình tập hợp và phân bổ chi phí sản xuất chung

Hạch toán chi phí sản xuất chung là phức tạp nhất vì nó liên quan đến nhiều loại chi phí gián tiếp tại phân xưởng. Ban đầu, các chi phí này được tập hợp vào Nợ TK 627 (theo từng yếu tố như chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí vật liệu, chi phí công cụ dụng cụ, khấu hao TSCĐ...). Cuối kỳ, kế toán tiến hành tổng hợp toàn bộ chi phí trên TK 627 và kết chuyển sang Nợ TK 154. Bước quan trọng tiếp theo là lựa chọn tiêu thức phân bổ hợp lý (như giờ công lao động trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, hoặc số lượng sản phẩm) để phân bổ tổng chi phí sản xuất chung cho từng đối tượng cần tính giá thành. Việc phân bổ chính xác giúp giá thành sản phẩm phản ánh đúng mức độ tiêu hao nguồn lực chung của phân xưởng.

IV. Bí quyết phân tích biến động chi phí sản xuất và chênh lệch

Sau khi đã tập hợp chi phí, bước tiếp theo và cũng là bước mang lại giá trị cao nhất cho nhà quản trị là phân tích chênh lệch chi phí. Đây là quá trình so sánh giữa chi phí thực tế phát sinh với chi phí kế hoạch, định mức hoặc chi phí của kỳ trước để xác định mức độ và nguyên nhân của sự biến động. Như được trình bày trong khóa luận, phương pháp so sánh là công cụ chủ yếu được sử dụng. Phân tích biến động không chỉ dừng lại ở con số tổng thể mà cần đi sâu vào từng khoản mục chi phí: NVLTT, NCTT và SXC. Việc phân tích này giúp trả lời các câu hỏi quan trọng: Tại sao chi phí tăng/giảm? Nguyên nhân đến từ giá cả đầu vào (nhân tố giá) hay do hiệu quả sử dụng (nhân tố lượng)? Kết quả của quá trình này là cơ sở để quy trách nhiệm cho các bộ phận liên quan và đề ra các hành động khắc phục, hướng tới mục tiêu tối ưu hóa chi phí sản xuất.

4.1. Phương pháp so sánh trong phân tích chênh lệch chi phí

Phương pháp cốt lõi trong phân tích chênh lệch chi phí là phương pháp so sánh. Khóa luận nghiên cứu tại Phước Thành IV đã áp dụng hai dạng so sánh chính: so sánh số tuyệt đối (∆A = A1 – A0) để thấy mức chênh lệch bằng tiền và so sánh số tương đối (tỷ lệ %) để thấy tốc độ thay đổi. Việc so sánh thường được thực hiện giữa kỳ phân tích và kỳ gốc (có thể là kỳ trước hoặc kỳ kế hoạch). Để phân tích sâu hơn, các nhà phân tích thường điều chỉnh số liệu kỳ gốc theo sản lượng thực tế của kỳ phân tích để loại bỏ ảnh hưởng của sự thay đổi quy mô sản xuất. Điều này giúp cô lập và xác định rõ hơn các biến động do hiệu quả quản lý, thay vì chỉ do sản xuất nhiều hơn hay ít hơn.

4.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng chính Giá và Lượng

Mọi biến động chi phí đều có thể quy về hai nhóm nhân tố chính: giá và lượng. Biến động về giá (Price Variance) phản ánh sự thay đổi của đơn giá đầu vào so với đơn giá định mức hoặc kỳ trước (ví dụ: giá mua 1kg gạo lứt, đơn giá tiền lương 1 giờ công). Biến động về lượng (Quantity/Efficiency Variance) phản ánh sự chênh lệch giữa lượng đầu vào thực tế sử dụng và lượng định mức cho phép để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm (ví dụ: số kg gạo tiêu hao, số giờ công sử dụng). Việc tách bạch hai nhân tố này giúp nhà quản lý xác định đúng nguồn gốc vấn đề. Ví dụ, biến động giá bất lợi có thể do phòng mua hàng, trong khi biến động lượng bất lợi có thể do quản đốc phân xưởng quản lý kém hiệu quả.

V. Case study Áp dụng phân tích chi phí tại Cty Phước Thành IV

Lý thuyết sẽ trở nên vô nghĩa nếu không được áp dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu tại Công ty Phước Thành IV cung cấp một ví dụ sinh động về việc ứng dụng kế toán chi phí sản xuất và phân tích biến động vào một doanh nghiệp sản xuất cụ thể. Dữ liệu giai đoạn 2019 - 2020 cho thấy những biến động đáng kể trong cơ cấu chi phí của công ty. Tổng chi phí sản xuất đã có sự thay đổi, đòi hỏi phải có sự phân tích sâu để tìm ra nguyên nhân gốc rễ. Việc phân tích này không chỉ giúp công ty đánh giá lại hiệu quả hoạt động trong quá khứ mà còn cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu cho việc lập kế hoạch và định mức chi phí sản xuất trong tương lai. Kết quả phân tích là cơ sở vững chắc để ban lãnh đạo đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán và quản lý, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

5.1. Phân tích biến động chung chi phí sản xuất 2019 2020

Theo Bảng 2.2 của khóa luận, chi phí sản xuất tại Phước Thành IV có sự biến động lớn giữa năm 2019 và 2020. Việc phân tích tổng thể cho thấy sự thay đổi không đồng đều giữa các khoản mục. Cụ thể, trong khi một số khoản mục chi phí tăng lên, các khoản mục khác lại giảm xuống. Phân tích chung giúp ban lãnh đạo có cái nhìn bao quát về xu hướng chi phí, xác định được khoản mục nào có biến động bất thường nhất và cần được ưu tiên xem xét chi tiết. Chẳng hạn, một sự gia tăng đột biến trong chi phí nguyên vật liệu trực tiếp có thể là dấu hiệu của việc tăng giá đầu vào hoặc gia tăng tỷ lệ hao hụt trong quy trình sản xuất.

5.2. Đánh giá chi tiết chênh lệch chi phí NVLTT và NCTT

Đi sâu vào chi tiết, Bảng 2.3 và 2.5 trong tài liệu gốc đã phân tích cụ thể biến động của chi phí NVLTT và chi phí NCTT. Đối với NVLTT, phân tích chỉ ra sự chênh lệch đến từ cả hai yếu tố: giá mua nguyên vật liệu và lượng tiêu hao. Tương tự, chi phí nhân công biến động do sự thay đổi về đơn giá tiền lương hoặc do thay đổi về số giờ công sử dụng để hoàn thành một đơn vị sản phẩm. Những phân tích chi tiết này giúp nhà quản lý xác định chính xác vấn đề nằm ở khâu nào. Ví dụ, nếu lượng NVLTT tiêu hao tăng, cần xem xét lại chất lượng nguyên liệu đầu vào hoặc tay nghề công nhân. Nếu số giờ công tăng, cần đánh giá lại hiệu suất máy móc hoặc quy trình làm việc.

VI. Giải pháp hoàn thiện công tác kế toán và kiểm soát chi phí

Từ những phân tích thực trạng, việc đề xuất các giải pháp khả thi là mục tiêu cuối cùng của mọi nghiên cứu ứng dụng. Để hoàn thiện công tác kế toán và tăng cường kiểm soát chi phí, các giải pháp cần mang tính hệ thống, tác động đến cả quy trình, công nghệ và con người. Tại Phước Thành IV, các đề xuất tập trung vào việc chuẩn hóa quy trình tập hợp chứng từ, xây dựng lại hệ thống định mức khoa học hơn và tăng cường vai trò của báo cáo kế toán quản trị trong việc hỗ trợ ra quyết định. Việc áp dụng thành công các giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu lãng phí, tối ưu hóa chi phí sản xuất mà còn tạo ra một văn hóa quản trị dựa trên dữ liệu, minh bạch và hiệu quả, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh một cách bền vững.

6.1. Đề xuất hoàn thiện quy trình tập hợp và kiểm soát chi phí

Để nâng cao tính chính xác và kịp thời của thông tin, giải pháp đầu tiên là hoàn thiện công tác kế toán thông qua việc chuẩn hóa quy trình luân chuyển chứng từ. Cần có quy định rõ ràng về thời gian và trách nhiệm của từng bộ phận (kho, sản xuất) trong việc cung cấp chứng từ cho phòng kế toán. Bên cạnh đó, cần xây dựng một hệ thống định mức chi phí sản xuất linh hoạt, được cập nhật định kỳ dựa trên biến động của thị trường và cải tiến công nghệ. Việc áp dụng các công cụ kiểm soát như thẻ kho, phiếu theo dõi sản lượng và báo cáo tiêu hao vật tư hàng ngày sẽ giúp phát hiện sớm các chênh lệch so với định mức, cho phép can thiệp kịp thời thay vì chờ đến cuối kỳ.

6.2. Giải pháp tối ưu hóa chi phí sản xuất nâng cao hiệu quả

Vượt ra ngoài phạm vi kế toán, các giải pháp nhằm tối ưu hóa chi phí sản xuất cần sự phối hợp liên phòng ban. Dựa trên kết quả phân tích biến động, doanh nghiệp có thể tìm kiếm nhà cung cấp nguyên vật liệu mới với giá tốt hơn mà vẫn đảm bảo chất lượng. Tổ chức các khóa đào tạo nâng cao tay nghề cho công nhân để giảm tỷ lệ sản phẩm hỏng và hao hụt vật tư. Lên kế hoạch bảo trì, bảo dưỡng máy móc định kỳ để duy trì hiệu suất hoạt động ổn định, giảm thời gian ngừng máy. Cuối cùng, việc xây dựng các báo cáo kế toán quản trị trực quan, dễ hiểu, phân tích sâu về biến động chi phí và gửi định kỳ cho ban lãnh đạo sẽ giúp các quyết định được đưa ra nhanh chóng và chính xác hơn, trực tiếp góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý và điều tiết của Nhà nước, cạnh tranh về giá là một trong những công cụ trọng yếu quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Thực tiễn giai đoạn vừa qua cho thấy thị trường có nhiều biến động lớn về giá cả vật tư, công cụ dụng cụ và nguyên vật liệu đầu vào, tạo ra áp lực trực tiếp lên biên lợi nhuận của các đơn vị sản xuất kinh doanh. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến và kinh doanh nông sản (cụ thể là ngành hàng lúa gạo), chi phí sản xuất chiếm tỷ trọng chi phối trong tổng chi phí hoạt động. Việc tổ chức công tác kế toán chi phí chính xác và phân tích biến động chi phí một cách khoa học giúp nhà quản trị nhận diện rõ nguyên nhân gây tăng, giảm chi phí, từ đó tìm kiếm các giải pháp hạ giá thành sản phẩm nhưng vẫn duy trì và nâng cao chất lượng.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Kế toán chi phí và phân tích biến động chi phí sản xuất tại Công ty TNHH SX – TM Phước Thành IV" do sinh viên Tô Ái Nhân thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Hồ Trúc Mai tại Khoa Tài chính – Kế toán, Trường Đại học Cửu Long (niên khóa 2021) được triển khai nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn trên.

Hệ thống mục tiêu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Thông qua việc tìm hiểu thực trạng công tác kế toán chi phí tại doanh nghiệp, tiến hành phân tích sự biến động của chi phí sản xuất theo từng khoản mục chi phí cụ thể; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm quản lý chi phí hiệu quả, tiết kiệm hao phí và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh tại Công ty TNHH Sản Xuất – Thương Mại Phước Thành IV.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về công tác kế toán chi phí sản xuất và phương pháp phân tích biến động chi phí sản xuất trong doanh nghiệp.
   • Khảo sát, mô tả và đánh giá thực trạng công tác tổ chức kế toán chi phí, đồng thời phân tích chi tiết biến động chi phí sản xuất theo từng khoản mục tại Công ty TNHH SX – TM Phước Thành IV.
   • Đề xuất các nhóm giải pháp khả thi nhằm khắc phục các mặt hạn chế, kiểm soát tốt các nhân tố ảnh hưởng và nâng cao hiệu quả quản lý chi phí tại công ty.

Phạm vi và đối tượng nghiên cứu của khóa luận:

• Đối tượng nghiên cứu: Các khoản mục chi phí cấu thành chi phí sản xuất tại đơn vị, bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (NVLTT), Chi phí nhân công trực tiếp (NCTT) và Chi phí sản xuất chung (SXC).
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại Công ty TNHH Sản Xuất – Thương Mại Phước Thành IV (Địa chỉ: Số 179 ấp Long Hòa, xã Lộc Hòa, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và sử dụng dữ liệu kế toán chi phí chi tiết trong Quý IV năm 2020; số liệu báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 3 năm từ 2018 đến 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành của Việt Nam, đặc biệt là Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa (thay thế Quyết định số 48/2006/QĐ-BTC).

Hệ thống lý luận được tác giả tổng hợp qua các nội dung chính:

• Khái niệm và 7 tiêu thức phân loại chi phí:
  • Theo tính chất kinh tế của chi phí (yếu tố chi phí): Chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí khấu hao tài sản cố định (TSCĐ), chi phí dịch vụ mua ngoài, chi phí bằng tiền khác.
  • Theo mục đích và công dụng kinh tế (khoản mục chi phí): Chi phí NVLTT, Chi phí NCTT, Chi phí SXC.
  • Theo mối quan hệ với khối lượng sản phẩm sản xuất: Biến phí (gồm biến phí tỷ lệ dạng $Y = aX$ và biến phí cấp bậc dạng $Y = a_j X_j$), Định phí (gồm định phí bắt buộc $Y = B$ và định phí tùy ý $Y = B_j$), và Chi phí hỗn hợp.
  • Theo phương pháp tập hợp chi phí và mối quan hệ với đối tượng chịu chi phí: Chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp.
  • Theo nội dung cấu thành chi phí: Chi phí đơn nhất và chi phí tổng hợp.
  • Theo khả năng quy nạp vào giá thành sản phẩm: Chi phí trong giá thành và chi phí ngoài giá thành.
  • Theo lĩnh vực hoạt động: Chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh, chi phí hoạt động tài chính và chi phí khác.
• Tài khoản và phương pháp hạch toán theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC:
  • Tập hợp chi phí sản xuất qua Tài khoản 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang (không sử dụng các tài khoản 621, 622, 627 như Thông tư số 200/2014/TT-BTC mà hạch toán trực tiếp chi tiết theo từng đối tượng trên TK 154).
  • Chi phí ngoài sản xuất tập hợp qua Tài khoản 642 – Chi phí quản lý kinh doanh.
• Khung phân tích biến động chi phí:
  • Định nghĩa phân tích biến động: So sánh chi phí thực tế với chi phí định mức hoặc chi phí kỳ gốc nhằm xác định độ lệch, tìm nguyên nhân và đề xuất phương hướng kiểm soát.
  • Mô hình nhân tố ảnh hưởng: Đánh giá chi phí dưới sự tác động của 3 nhân tố trọng yếu gồm Nhân tố giá (đơn giá nguyên vật liệu, đơn giá nhân công, giá dịch vụ), Nhân tố lượng (mức tiêu hao định mức, quy mô sản lượng, trình độ tay nghề, tình trạng máy móc), và Nhân tố chất lượng quản lý (hoạch định tồn kho, luân chuyển hàng hóa, điều hành sản xuất).

Tác giả phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp hạch toán kế toán: Sử dụng hệ thống chứng từ kế toán, tài khoản kế toán và sổ kế toán để phản ánh, tổng hợp và kiểm soát các nghiệp vụ kinh tế phát sinh liên quan đến chi phí.
• Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Trao đổi, phỏng vấn trực tiếp kế toán trưởng, nhân viên kế toán các phần hành và cán bộ quản lý sản xuất về quy trình luân chuyển chứng từ, phương pháp ghi sổ và công tác quản lý thu mua vật tư.
• Phương pháp so sánh trong phân tích kinh tế:
  • So sánh số tuyệt đối: $\Delta A = A_1 - A_0$ (phản ánh quy mô biến động tăng hoặc giảm của chi phí).
  • So sánh số tương đối: $% = \frac{A_1}{A_0} \times 100%$ (phản ánh tốc độ tăng trưởng hoặc mức độ hoàn thành chi phí).
  • So sánh kết hợp điều chỉnh theo nhân tố quy mô/sản lượng sản xuất giữa các kỳ phân tích.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm: Tài liệu sơ đồ quy trình sản xuất của Bộ phận sản xuất; Báo cáo tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2018 – 2020; các chứng từ kế toán gốc (Phiếu nhập kho, Phiếu xuất kho, Bảng chấm công, Bảng thanh toán tiền lương, Bảng phân bổ khấu hao TSCĐ, Giấy báo Nợ) và sổ kế toán tổng hợp, sổ chi tiết trích xuất từ phần mềm kế toán MISA của Phòng Kế toán Công ty TNHH SX – TM Phước Thành IV.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán chi phí và phân tích biến động chi phí sản xuất

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kế toán chi phí và phân tích hoạt động kinh tế. Tác giả làm rõ bản chất của chi phí là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác phát sinh trong kỳ. Chương này phân tích chi tiết kết cấu và nguyên tắc hạch toán của Tài khoản 154 (Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang) theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC, nhấn mạnh quy tắc không hạch toán vào TK 154 các khoản chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí tài chính hay các chi phí vượt định mức bình thường (các khoản vượt mức phải chuyển thẳng vào giá vốn hàng bán TK 632).

Bên cạnh đó, chương 1 trình bày sơ đồ luân chuyển hạch toán chi phí ngoài sản xuất qua TK 642, kết chuyển cuối kỳ vào TK 911 để xác định kết quả kinh doanh. Về phương pháp phân tích, tác giả thiết lập công thức so sánh biến động tổng chi phí và từng khoản mục chi phí (NVLTT, NCTT, SXC) gắn với sản lượng sản xuất kỳ trước và kỳ sau, đồng thời phân tích cơ chế tác động của biến động giá đầu vào, biến động định mức tiêu hao và chất lượng quản lý của doanh nghiệp.

Chương 2: Thực trạng kế toán chi phí và phân tích biến động chi phí sản xuất tại Công ty TNHH SX – TM Phước Thành IV

Chương 2 trình bày bức tranh toàn cảnh về doanh nghiệp và thực trạng công tác kế toán chi phí:

• Tổng quan doanh nghiệp: Tiền thân là Doanh nghiệp tư nhân Phước Thành IV thành lập năm 1994, chuyển đổi thành Công ty TNHH SX – TM Phước Thành IV vào năm 2005. Doanh nghiệp có diện tích nhà xưởng mở rộng từ 5.000 $\text{m}^2$ lên 20.000 $\text{m}^2$, hệ thống bồn chứa dung tích 10.000 tấn (tăng gấp 5 lần so với mức 2.000 tấn ban đầu), công suất máy đạt 1.000 tấn/ngày đêm và sở hữu nhà máy sản xuất bao bì riêng. Doanh nghiệp đạt chứng nhận HACCP, ISO 22000 vào năm 2015; sản phẩm chủ lực gồm gạo Tài Nguyên, gạo 64 Thơm, Thơm Lài, Thơm Jasmine, gạo Hàm Trâu, gạo 504, gạo Đài Loan tiêu thụ nội địa và xuất khẩu sang EU, Hàn Quốc, Nhật Bản.
• Quy trình công nghệ sản xuất: Sử dụng nguyên liệu chính là gạo lứt, trải qua 11 bước liên hoàn: Nguyên liệu $\rightarrow$ Thùng chứa $\rightarrow$ Sàng tạp chất $\rightarrow$ Xát (1, 2, 3) $\rightarrow$ Trống đảo (tách tấm) $\rightarrow$ Lau bóng (1, 2, 3) $\rightarrow$ Thùng sấy gió $\rightarrow$ Ủ (12 tiếng) $\rightarrow$ Tách màu $\rightarrow$ Thành phẩm $\rightarrow$ Đóng gói.
• Tổ chức bộ máy kế toán và chế độ áp dụng: Bộ máy kế toán tổ chức theo mô hình tập trung do Kế toán trưởng điều hành; áp dụng hình thức sổ Nhật ký chung thực hiện hoàn toàn trên phần mềm kế toán MISA; kỳ kế toán theo năm dương lịch (01/01 – 31/12); đơn vị tiền tệ VNĐ; phương pháp kế toán hàng tồn kho kê khai thường xuyên; xuất kho tính theo phương pháp bình quân gia quyền cuối kỳ; phương pháp tính giá thành theo phương pháp hệ số; khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng; nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
• Thực trạng kết quả kinh doanh 2018 – 2020: Phân tích bảng tổng hợp kinh doanh cho thấy doanh thu và chi phí có sự biến động lớn qua các năm.

Chỉ tiêu	Năm 2018 (VNĐ)	Năm 2019 (VNĐ)	Năm 2020 (VNĐ)	Chênh lệch 2019/2018 (%)	Chênh lệch 2020/2019 (%)
Doanh thu thuần BH & CCDV	646.883	815.567	481.308	+26,15%	-41,00%
Doanh thu hoạt động tài chính	12.401	911.519	Giảm	Tăng mạnh	-24,26%
Chi phí tài chính	474.424	1.262	471.252	Biến động	-71,55%
Chi phí quản lý kinh doanh	7.586	26.945	23.033	+264,49%	-11,30%
Lợi nhuận sau thuế TNDN	Dương	Tăng	Giảm	Dương	-18,84%

(Nguồn: Số liệu trích xuất từ Bảng 2.1 của khóa luận)

• Thực trạng kế toán các khoản mục chi phí: Khóa luận mô tả chi tiết quy trình ghi chép, hệ thống chứng từ, tài khoản sử dụng và mẫu sổ kế toán đối với:
  • Chi phí NVLTT (chủ yếu là gạo lứt, bao bì): Sử dụng phiếu xuất kho, phiếu nhập kho gia công, theo dõi trên TK 154 (chi tiết NVLTT).
  • Chi phí NCTT: Căn cứ bảng chấm công, bảng thanh toán tiền lương công nhân trực tiếp xát, lau bóng, đóng gói, phản ánh vào TK 154 (chi tiết NCTT).
  • Chi phí SXC: Tập hợp chi phí điện năng vận hành máy xát, sấy, chi phí khấu hao máy móc bồn chứa, chi phí công cụ dụng cụ vào TK 154 (chi tiết SXC).
  • Chi phí quản lý kinh doanh: Hạch toán các khoản lương quản lý, chi phí bán hàng, cước vận chuyển vào TK 642.
• Phân tích biến động chi phí sản xuất: Tiến hành so sánh số liệu Quý IV/2020 và giai đoạn 2019 – 2020 theo các bảng so sánh (Bảng 2.2 đến 2.6), bóc tách nguyên nhân biến động do biến động giá mua lúa gạo nguyên liệu trên thị trường thế giới và trong nước, tác động của tay nghề công nhân và chi phí vận hành máy móc.

Chương 3: Giải pháp

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng hạch toán và các nguyên nhân gây biến động chi phí ở Chương 2, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp cụ thể:

1. Giải pháp đối với kế toán và quản lý chi phí NVLTT: Hoàn thiện khâu lập định mức tiêu hao nguyên liệu cho từng loại gạo (Hàm Trâu, 504, Jasmine); thắt chặt quy trình kiểm tra chất lượng gạo lứt đầu vào nhằm giảm tỷ lệ tạp chất và hạt hỏng; xây dựng kế hoạch thu mua dự trữ nguyên liệu tại vùng ĐBSCL vào thời điểm giá vụ mùa ổn định để tránh biến động giá tiêu cực.
2. Giải pháp đối với chi phí NCTT: Tổ chức đào tạo nâng cao tay nghề cho công nhân vận hành hệ thống máy tách màu, máy sấy gió; áp dụng định mức khoán khối lượng hợp lý nhằm nâng cao năng suất lao động và giảm thiểu thời gian lãng phí.
3. Giải pháp đối với chi phí SXC: Tăng cường công tác bảo trì, bảo dưỡng định kỳ hệ thống máy móc thiết bị xay xát và bồn chứa 10.000 tấn để giảm tiêu hao điện năng; kiểm soát chặt chẽ các chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí dụng cụ sản xuất.
4. Hoàn thiện công tác kế toán: Khai thác triệt để các phân hệ quản lý chi phí và tính giá thành trên phần mềm kế toán MISA, đảm bảo cung cấp số liệu phân tích biến động chi phí kịp thời phục vụ công tác ra quyết định của Ban Giám đốc.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả thực chứng: Khóa luận đã hệ thống hóa và mô tả chi tiết toàn bộ chu trình kế toán chi phí sản xuất theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC tại một doanh nghiệp chế biến lúa gạo quy mô lớn tại tỉnh Vĩnh Long. Khóa luận cung cấp các chuỗi số liệu tài chính thực tế giai đoạn 2018 – 2020 (Doanh thu thuần năm 2019 tăng 26,15% đạt 815.567 đồng; năm 2020 giảm 41% xuống 481.308 đồng; lợi nhuận sau thuế năm 2020 giảm 18,84%).
• Hệ thống giải pháp ứng dụng: Đề xuất giải pháp kiểm soát chi phí gắn chặt với đặc thù kỹ thuật chế biến 11 bước của ngành gạo (từ gạo lứt qua xát, lau bóng, sấy, ủ, tách màu đến đóng gói), kết hợp giải pháp công nghệ trên phần mềm MISA.
• Đóng góp học thuật và thực tiễn: Khóa luận là công trình nghiên cứu ứng dụng thực tế, minh họa rõ nét cách thức vận dụng tài khoản 154 và 642 trong doanh nghiệp nhỏ và vừa, giải quyết hài hòa giữa lý luận kế toán chi phí và thực tiễn quản trị biến động giá nguyên liệu nông sản.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Số liệu phân tích chuyên sâu về các khoản mục chi phí NVLTT, NCTT, SXC tập trung chủ yếu vào phạm vi Quý IV năm 2020 và chuỗi báo cáo tài chính 2018 – 2020 tại một doanh nghiệp đơn lẻ; tác giả tự nhận định do kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn bước đầu nên nghiên cứu chưa so sánh đối chuẩn (benchmarking) với các doanh nghiệp cùng ngành trên địa bàn ĐBSCL.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sang việc thiết lập hệ thống tính giá thành theo phương pháp định mức tiêu chuẩn (Standard Costing), ứng dụng các mô hình kinh tế lượng để dự báo biến động giá nguyên liệu lúa gạo theo mùa vụ và thị trường xuất khẩu.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán – Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp: Tham khảo cấu trúc khóa luận chuẩn mực, phương pháp thu thập chứng từ, hạch toán chi phí sản xuất và phân tích biến động chi phí theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC.
• Cán bộ kế toán và nhà quản lý doanh nghiệp chế biến lương thực: Vận dụng quy trình luân chuyển chứng từ, sơ đồ hạch toán và phương pháp bóc tách nhân tố giá – lượng để kiểm soát giá thành xay xát, đóng gói lúa gạo trên phần mềm kế toán MISA.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty TNHH SX – TM Phước Thành IV áp dụng chế độ kế toán và hình thức ghi sổ nào?
Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính, sử dụng hình thức sổ Nhật ký chung và xử lý dữ liệu kế toán thông qua phần mềm MISA trên hệ thống máy vi tính.

2. Quy trình sản xuất kinh doanh lúa gạo tại doanh nghiệp gồm những công đoạn kỹ thuật nào?
Quy trình sản xuất bắt đầu từ tiếp nhận nguyên liệu gạo lứt, qua thùng chứa $\rightarrow$ sàng tách tạp chất $\rightarrow$ hệ thống máy xát (1, 2, 3) $\rightarrow$ trống đảo tách tấm $\rightarrow$ máy lau bóng (1, 2, 3) $\rightarrow$ thùng sấy gió $\rightarrow$ ủ hạt (12 tiếng) $\rightarrow$ máy tách màu $\rightarrow$ tạo thành phẩm nguyên chất $\rightarrow$ đóng gói xuất xưởng.

3. Doanh thu thuần của Công ty biến động như thế nào trong giai đoạn 2018 – 2020?
Theo số liệu Bảng 2.1, Doanh thu thuần bán hàng và cung cấp dịch vụ năm 2018 đạt 646.883 VNĐ, năm 2019 tăng lên 815.567 VNĐ (tương ứng tăng 26,15%), nhưng sang năm 2020 giảm xuống còn 481.308 VNĐ (tương ứng giảm 41,00% so với năm 2019).

4. Theo chế độ kế toán áp dụng, doanh nghiệp sử dụng tài khoản nào để tập hợp chi phí sản xuất và chi phí quản lý?
Doanh nghiệp sử dụng Tài khoản 154 (Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang) để tập hợp toàn bộ chi phí NVLTT, NCTT và SXC; và sử dụng Tài khoản 642 (Chi phí quản lý kinh doanh) để tập hợp toàn bộ chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.

5. Tác giả đã xác định những nhóm nhân tố chính nào gây ra sự biến động chi phí sản xuất?
Tác giả xác định 3 nhóm nhân tố chính gồm: Nhân tố giá (biến động giá mua gạo lứt đầu vào, đơn giá nhân công, giá dịch vụ), Nhân tố lượng (mức độ hao hụt nguyên liệu, quy mô sản lượng sản xuất, tình trạng máy móc thiết bị, tay nghề công nhân) và Nhân tố chất lượng tổ chức quản lý doanh nghiệp.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Tô Ái Nhân đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu về kế toán chi phí và phân tích biến động chi phí sản xuất tại Công ty TNHH SX – TM Phước Thành IV theo chuẩn Thông tư số 133/2016/TT-BTC. Tác giả đã kết hợp chặt chẽ giữa khung lý luận kế toán chi phí với thực tiễn tổ chức hạch toán trên phần mềm MISA và quy trình công nghệ chế biến lúa gạo 11 công đoạn. Các phân tích định lượng về biến động doanh thu, chi phí giai đoạn 2018 – 2020 và quý IV/2020 là cơ sở vững chắc cho hệ thống giải pháp quản trị giá thành được đề xuất trong công trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ VÀ PHÂN TÍCH BIẾN ĐỘNG CHI PHÍ SẢN XUẤT 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHI PHÍ 1.1 Khái niệm chi phí Chi phí là khoản tiêu hao của các nguồn nhân lực đã sử dụng cho một mục đích, biểu hiện bằng tiền. Chi phí là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác mà doanh nghiệp bỏ ra để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ.2 Phân loại chi phí Có nhiều tiêu thức phân loại chi phí. Sau đây là một số tiêu thức phân loại cơ bản: 1.1 Phân loại chi phí theo tính chất kinh tế của chi phí Theo cách phân loại này, toàn bộ các chi phí được chia thành các yếu tố như sau: - Chi phí nguyên vật liệu: bao gồm toàn bộ các chi phí về nguyên liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế,…xuất sử dụng trong kỳ, ngoại trừ chi phí NVL sử dụng không hết để lại cho kỳ sau, xuất kho XDCB, xuất bán ra ngoài,… - Chi phí nhân công: bao gồm tiền lương, các khoản phụ cấp, trợ cấp và các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN) của công nhân và nhân viên phục vụ sản xuất. - Chi phí khấu hao TSCĐ: bao gồm toàn bộ số tiền trích khấu hao của TSCĐ phục vụ cho sản xuất của doanh nghiệp.

- Chi phí dịch vụ mua ngoài: như điện, nước, điện thoại, internet, bưu phí,… phục vụ cho sản xuất của doanh nghiệp. SVTH: Tô Ái Nhân Trang 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồ Trúc Mai - Chi phí bằng tiền khác: bao gồm toàn bộ các chi phí khác dùng cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp ngoài các khoản tiền, như chi phí tiếp khách.2 Phân loại chi phí theo mục đích và công dụng của chi phí Theo cách phân loại này, toàn bộ các chi phí được chia thành các yếu tố như sau: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: chi phí nguyên liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu sử dụng vào mục đích trực tiếp sản xuất sản phẩm. - Chi phí nhân công trực tiếp: tiền lương, các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, KPCĐ), phải trả khác cho công nhân trực tiếp sản xuất.

- Chi phí sản xuất chung: là chi phí dùng chung ở các phân xưởng, các đội, trại sản xuất mà ngoài 2 khoản mục chi phí trên bao gồm các khoản mục: chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí vật liệu dùng phân xưởng, chi phi dụng cụ sản xuất, chi phí khấu hao TSCĐ phân xưởng, chi phí dịch vụ mua ngoài dùng ở phân xưởng và các chi phí bằng tiền khác.3 Phân loại chi phí theo mối quan hệ với khối lượng sản phẩm Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: biến phí và định phí  Biến phí: Chi phí có tổng số thay đổi tỷ lệ thuận với mức độ hoạt động. Ngược lại, trên một đơn vị, biến phí thường là một hằng số. - Có 2 loại biến phí: Biến phí tỷ lệ là biến phí cấp bậc + Biến phí tỷ lệ: Biến phí luôn thay đổi tuyến tính với mức độ hoạt động. Hoạt động tồn tại biến phí xuất hiện, ngưng hoạt động biến phí bằng không.

Y = aX, X € [m,n] Trong đó: Y: Tổng biến phí a: Biến phí đơn vị X: Mức độ hoạt động SVTH: Tô Ái Nhân Trang 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồ Trúc Mai + Biến phí cấp bậc: Biến phí thay đổi theo từng bậc khi mức độ hoạt động đạt đến một mức thay đổi nhất định. Y = ajXj, X € [m,n] Cần kiểm soát tính hữu ích hoạt động phát sinh chi phí; định mức, mức hoạt động và chi phí trung bình.  Định phí: Chi phí có tổng số ít hoặc không thay đổi theo mức độ hoạt động.

Ngược lại, trên một đơn vị, định phí thường thay đổi tỷ lệ nghịch với mức hoạt động. - Có 2 loại định phí: Định phí bắt buộc và định phí tùy ý + Định phí bắt buộc: Định phí có nguồn gốc từ chi phí sử dụng tài sản dài hạn, chi phí tổ chức quản lý và rất khó cắt giảm trong kỳ. Y=B + Định phí tùy ý: Định phí có nguồn gốc từ chi phí quảng cáo, hành chính, quản trị trong kỳ, có thể cắt giảm trong kỳ. Y = Bj  Chi phí hỗn hợp: Là chi phí bao gồm định phí và biến phí.4 Phân loại chi phí theo phương pháp tập hợp chi phí và mối quan hệ với đối tượng chi phí Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí trực tiếp: là những chi phí sản xuất có liên quan trực tiếp đến việc sản xuất ra một sản phẩm hoặc trực tiếp thực hiện một lao vụ, dịch vụ nhất định.

- Chi phí gián tiếp: là những khoản chi phí sản xuất có liên quan đến nhiều loại sản phẩm sản xuất, nhiều công việc lao vụ thực hiện.5 Phân loại chi phí theo nội dung cấu thành chi phí Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí đơn nhất: là chi phí do một yếu tố duy nhất cấu thành như: nguyên liệu, vật liệu chính dùng trong sản xuất, tiền lương công nhân sản xuất. SVTH: Tô Ái Nhân Trang 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồ Trúc Mai - Chi phí tổng hợp: là chi phí do nhiều yếu tố khác nhau tập hợp lại theo cùng một công dụng như chi phí sản xuất chung.6 Phân loại chi phí theo khả năng quy nạp chi phí vào giá thành Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí trong giá thành: là những chi phí có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc sản xuất, chế tạo ra sản phẩm. - Chi phí ngoài giá thành: là những chi phí không được tính vào giá thành sản phẩm như: các khoản thiệt hại do thiên tai, chi phí phục vụ phúc lợi,… 1.7 Phân loại chi phí theo lĩnh vực hoạt động Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí hoạt động SXKD: bao gồm các khoản chi phí có liên quan đến hoạt động sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa và quản lý doanh nghiệp.

- Chi phí hoạt động tài chính: bao gồm các chi phí có liên quan đến hoạt động về vốn và đầu tư tài chính như: góp vốn liên doanh, đầu tư chứng khoán, cho vay vốn,… - Chi phí khác: là những khoản chi phí phát sinh do các sự kiện hay nghiệp vụ riêng biệt với hoạt động thông thường của doanh nghiệp như: chi phí thanh lý, nhượng bán TSCĐ, bị phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế.  Lưu ý: Từng tiêu thức phân loại chi phí trên đều có những ưu – nhược điểm riêng và có tác dụng cụ thể đối với công tác quản lý chi phí của doanh nghiệp.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT Cơ sở lý luận về kế toán chi phí sản xuất được trình bày theo Thông tư số 133/2016/TT – BTC ngày 26/08/2016 Hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa.1 Kế toán chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang 1.1 Khái niệm SVTH: Tô Ái Nhân Trang 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồ Trúc Mai Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang là toàn bộ chi phí phát sinh ở doanh nghiệp sản xuất sản phẩm, các chi phí cấu thành nên giá vốn sản phẩm hay giá thành hàng hóa 1.2 Tài khoản sử dụng Căn cứ theo thông tư 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 về việc hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa, kế toán sử dụng tài khoản 154 – “ Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang” (chi tiết theo yêu cầu quản lý) để tập hợp chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm.  Nguyên tắc hạch toán: Tài khoản 154 “Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang” phản ánh chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong kỳ; chi phí sản xuất, kinh doanh của khối lượng sản phẩm, dịch vụ hoàn thành trong kỳ; chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang đầu kỳ, cuối kỳ của các hoạt động sản xuất, kinh doanh chính, phụ và thuê ngoài gia công chế biến ở các doanh nghiệp sản xuất hoặc ở các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ.

Tài khoản 154 cũng phản ánh chi phí sản xuất, kinh doanh của các hoạt động sản xuất, gia công chế biến, hoặc cung cấp dịch vụ của các doanh nghiệp thương mại, nếu có tổ chức các loại hình hoạt động này. Chi phí sản xuất, kinh doanh hạch toán trên Tài khoản 154 phải được chi tiết theo địa điểm phát sinh chi phí (phân xưởng, bộ phận sản xuất, đội sản xuất, công trường,…); theo loại, nhóm sản phẩm, hoặc chi tiết, bộ phận sản phẩm; theo từng loại dịch vụ hoặc theo từng công đoạn dịch vụ. Chi phí sản xuất, kinh doanh phản ánh trên Tài khoản 154 gồm những chi phí sau: – Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp; – Chi phí nhân công trực tiếp; – Chi phí sử dụng máy thi công (đối với hoạt động xây lắp); – Chi phí sản xuất chung. Chi phí nguyên liệu, vật liệu, chi phí nhân công vượt trên mức bình thường và chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ thì không được tính vào giá trị hàng tồn kho mà phải tính vào giá vốn hàng bán của kỳ kế toán.

SVTH: Tô Ái Nhân Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồ Trúc Mai Cuối kỳ, phân bổ chi phí sản xuất chung cố định và chi phí sản xuất chung biến đổi vào chi phí chế biến cho mỗi đơn vị sản phẩm theo chi phí thực tế phát sinh. Không hạch toán vào Tài khoản 154 những chi phí sau: – Chi phí bán hàng; – Chi phí quản lý doanh nghiệp; – Chi phí tài chính; – Chi phí khác; – Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp; – Chi đầu tư xây dựng cơ bản; – Các khoản chi được trang trải bằng nguồn khác.  Kết cấu tài khoản: Tài khoản 154 – Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang – Các chi phí nguyên liệu, vật liệu trực – Giá thành sản xuất thực tế của sản tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí phẩm đã chế tạo xong nhập kho, chuyển sử dụng máy thi công, chi phí sản xuất đi bán, tiêu dùng nội bộ ngay hoặc sử chung phát sinh trong kỳ liên quan đến dụng ngay vào hoạt động XDCB.

sản xuất sản phẩm và chi phí thực hiện – Giá thành sản xuất sản phẩm xây lắp dịch vụ.