CHƯƠNG I. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TY QUẢN LÝ TÀI SẢN 1.KHÁI NIỆM CHỨC NĂNG VÀ VAI TRÒ CỦA AMC 1.Khái niệm AMC là loại quản lý nợ và khai thác tài sản được sử dụng ở nhiều nước. Tại mỗi nước, tuỳ theo điều kiện kinh tế và chính sách phát triển của từng nước mà công ty quản lý nợ và khai thác tài sản lại có những tên gọi, đặc trưng, quyền và nghĩa vụ riêng. Nhưng chung nhất, có thể coi “Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản là một định chế có mục tiêu đặc biệt, có trách nhiệm và quyền lực đặc biệt trong công việc thực hiện chức năng mua, quản lý các khoản nợ khó đòi từ hệ thống ngân hàng và xử lý các khoản nợ đó một cách tối ưu” Mục tiêu hoạt động : Như vậy công ty quản nợ và khai thác tài sản được thành lập nhằm mục tiêu phục hồi sức mạnh cho hệ thống ngân hàng.
Các tổ chức tín dụng chính là kênh dẫn truyền các khoản tiết kiệm trong dân cư vào việc đầu tư cho các hoạt động kinh tế ngoài xã hội. Một khi tỉ lệ các khoản nợ quá hạn khó đòi trên tổng dư nợ cao tức là các khoản đầu tư cho vay ra của ngân hàng không hiệu quả,thì có nghĩa sự lành mạnh cũng cũng như năng lực tài chính của ngân hàng đang bị suy giảm và đứng trước nguy cơ rủi ro. Khi đó, để củng cố lại hệ thống ngân hàng, các AMC sẽ mua, tiếp quản các khoản nợ khó đòi đó và tìm cách xử lý chúng một cách “thông minh” và hiệu quả nhất. Hoạt động của công ty này sẽ luôn hướng tới việc làm sao để tối đa hoá được giá trị của các khoản nợ tồn đọng được giao và giảm thiểu chi phí trong quá trình cải tổ hệ thống ngân hàng và các doanh nghiệp.
AMC không hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận. Hơn nữa lĩnh lực hoạt động của AMC mang tính đặc thù, đối tượng mua bán của nó không phải là hàng hoá thuộc vào ngành sản xuất thông thường mà là các hàng hoá đặc biệt - khoản nợ khó đòi với tài sản đảm bảo có giả trị thấp, thậm chí có giá trị bằng 0 hoặc tài sản không đủ giấy tờ, không còn đối tượng để thu nợ… nên hầu như công ty cũng không thể tạo ra lợi nhuận được hoặc có thì cũng rất thấp. Tóm lại, AMC được thành lâp với mục đích chính là giúp chuyên nghiệp hoá hoạt động quản lý, xử lý nợ quá hạn của toàn hệ thống; góp phần xử lý nợ xấu 4 HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG nhanh chóng và hiệu quả; cơ cấu lại nợ tồn đọng ,tiếp nhận quản lý các khoản nợ này bằng các biện pháp khác nhau như sau: giãn nợ, miễn giảm lãi suất, đầu tư thêm, chuyển đổi nợ thành góp vốn …; từ đó góp phần cải tiến quản lý rủi ro trong hoạt động tín dụng toàn ngành; từng bước phát triển hoạt động mua bán nợ, quản lý, kinh doanh tài sản (cho thuê, mua bán, khai thác); lấy thu đủ bù chi ,bảo toàn và phát triển vốn; quản lý an toàn tài sản ngân hàng giao; đóng góp một phần lợi nhuận cho ngân hàng. Quyền lực hoạt động: Với những mục tiêu hoạt động được đặt ra của AMC cho thấy AMC là một tổ chức vô cùng đặc biệt vì vậy không hề khó hiểu khi quyền lực của AMC cũng vô cùng đặc biệt.
Việc cấp quyền cho AMC cũng phát sinh từ một thực tế là quá trình xử lý các khoản nợ khó đòi liên quan đến nhiều nhánh luật khác nhau nên dễ dàng gây ra sự chồng chéo, mâu thuẫn dễ dẫn đến việc “lách luật” của các tổ chức, cá nhân đồng thời gây mất thời gianvà có thể không xử lý được. Điều đó cho thấy AMC cần có những quyền hạn và kỹ năng đặc biệt để vận hành bộ máy xử lý nợ xấu một cách trôi chảy và tối ưu nhất. AMC cũng có những thẩm quyền để xử lý nợ xấu một cách hiệu quả nhất như thẩm quyền quản lý các khoản vay và tài sản, thẩm quyền quản lý các khoản vay và tài sản,thẩm quyền tuyên bố lệnh hoãn nợ, thẩm quyền mua nợ, tài sản không cần sự đồng ý trước của con nợ, thẩm quyền quyết định bán tài sản, quyền được pháp luật bảo vệ và miễn trừ… 1.2 Chức năng AMC được thành lập với hai chức năng cơ bản là mua lại các khoản nợ tồn đọng khó đòi và tối đa hoá khả năng thu hồi các khoản nợ đó. Với sứ mệnh xử lý số nợ khó đòi khổng lồ, “làm sạch” bảng cân đối tài sản của toàn ngân hàng, dường như những người thành lập ra AMC coi đó là hình thức “xử lý hậu quả” cuối cùng khi hệ thống ngân hàng bị cục máu đông nợ xấu đe doạ.
Thứ nhất, việc mua lại nợ khó đòi từ hệ thống ngân hàng được AMC thực hiện những phưng thức và các mức giá khác nhau, tuỳ thuộc vào tình trạng của khoản nợ cũng như sự thoả thuận giữa hai bên mua bán. AMC sẽ mua lại nợ của ngân hàng tuỳ theo phân loại nợ, nợ thuộc nhóm càng xấu thì giá càng thấp đồng thời dựa trên những đánh giá về tài sản đảm bảo và các vấn đề đi kèm với khoản nợ. 5 HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG Đầu tiên khi tiếp xúc với khoản nợ xấu, AMC sẽ tổ chức thẩm định, đánh giá khoản nợ dựa vào các tiêu chí định tính và định lượng sau đó sẽ xem xét khoảng nợ có thuộc đối tượng mua bán của mình không và ra quyết định mua nợ. Theo tiến trình nếu khoản nợ được mua về, AMC sẽ tiếp tục bán và xử lý chúng.
Thông thường ngân hàng sẽ có nhu cầu bán lại nợ khi tỷ lệ nợ quá hạn của hệ thống vượt quá 3% (mức tối đa cho phép theo thông lệ quốc tế). Thứ hai, việc tối đa hoá khả năng thu hồi các khoản nợ đó gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc đòi hỏi AMC phải linh hoạt, chủ động trong nghiệp vụ xử lý nợ xấu. Một số biện pháp thường được sử dụng là dung tài sản thế chấp để góp vốn liên kết cho thuê,sửa chữa, đầu tư để tăng giá trị tài sản trước khi đem bán,chuyển nợ thành vốn cổ phần bằng phương pháp cổ phần hoá để trở thành cổ đông của doanh nghiệp, hoặc có thể bán lại một phần, toàn bộ khoản nợ cho khách mới,hay bán lại sau khi đã chứng khoán hoá và biện pháp cuối cùng được sử dụng là xoá nợ.1 Đối với nền kinh tế AMC mua bán,xử lý nợ xấu là giúp thúc đẩy quá trình chu chuyền vốn và hàng hoá trong nền kinh tế, giúp ổn định và lành mạnh hoá các hệ thống tài chính - ngân hàng, giúp định hướng đầu tư lợi ích, tăng cường uy tín,vị thế của quốc gia nói chung và các doanh nghiệp trong nước nói riêng trong cộng đồng tài chính quốc tế, tham gia hội nhập vào thị trường vốn toàn cầu. Lịch sử đã chứng minh, hệ thống tài chính-ngân hàng là một mắt xích vô cùng quan trọng, thể hiện bộ mặt cũng như sự thay đổi tổng thể của nền kinh tế.
Sự tăng trưởng hay suy giảm của nền kinh tế được thể hiện qua sự hùng mạnh hay yếu kém của hệ thống tài chính ngân hàng. Ngược lại sức khoẻ của hệ thống ngân hàng cũng ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình sức khoẻ của nền kinh tế. Mỗi cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ đi qua, các quốc gia lại tập chung khắc phục hậu quả mà nó gây ra bằng một trong những biện pháp quan trọng trước tiên của cơ cấu, phục hồi lại sức mạnh cho hệ thống ngân hàng với biện pháp thành lập AMC để “quét” đi các khoản nợ khổng lồ. Do đó có thể coi AMC góp phần lành mạnh hoá hoạt động ngân hàng cũng như hoạt động của nền kinh tế.Sự tăng trưởng kinh tế bền vững kết hợp với tình hình chính trị ổn định chính là yếu tố quan trọng kích thích đầu tư nội địa 6 HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG và thu hút đầu tư nước ngoài.
Dòng vốn luân chuyển vào nền kinh tế nhiều hơn, quay vòng nhanh, sinh lời cao, tạo nhiều lợi nhuận từ đó là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển khoa học kỹ thuật. Khi đó nợ tồn đọng được xử lý, cục máu đông tan rã, vốn sẽ được thu hồi một phần để đầu tư những lĩnh vực khả quan hơn. Dòng tiền di rời từ những nơi đầu tư kém hiệu quả, gây ứ đọng sang những ngành nghề lĩnh vực có tiềm năng phát triển, từ đó thay đổi cơ cấu theo hướng hợp lý, an toàn.2 Đối với từng ngân hàng và toàn bộ hệ thống ngân hàng Việc thành lập công ty quản lý tài sản là một tất yếu khách quan đối với các nước kinh tế thị trường có tỷ lệ nợ quá hạn trên 5% hoặc gặp các vấn đề nghiêm trọng về nợ tồn đọng. Tỷ lệ tăng trưởng nợ quá hạn cao và nợ tồn đọng không ngừng tăng về quy mô đòi hỏi phải có một bộ máy chuyên nghiệp hơn, với tính chất hoạt động như một doanh ngiệp nhằm hỗ trợ NH cả về công tác quản lý nợ và khai thác tài sản.
Do đó nhu cầu thành lập một AMC chung để chung môn hoá việc quản lý nợ, xử lý nợ xấu và cơ cấu lại các khoản nợ của NH là một nhu cầu thực tế và thiết yếu. Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản đóng một vai trò quan trọng trong việc cơ cấu lại ngân hàng. Việc thành lập AMC trước hết làm lành mạnh hoá hoạt động ngân hàng bằng những kỹ năng và quyền lực đặc biệt của mình trong việc xử lý các khoản nợ xấu. Bản thân tải sản của ngân hàng sẽ trở nên “sạch sẽ” hơn, giúp ngân hàng khơi thông nguồn vốn của mình, qua đó thúc đẩy sự tăng trưởng tín dụng vì nếu có nợ xấu thì không thể mở rộng tín dụng, sẽ vi phạm các quy định về an toàn của ngân hàng Nhà Nước.
Hơn nữa, ngân hàng không phải lo ngại về vấn đề rủi ro thanh khoản cũng như rủi ro về uy tín. Ngăn chặn khủng hoảng bằng cách cung cấp một cơ chế cho các ngân hàng yếu kém bán tài sản có vấn đề để lấy tiền hay giấy nhận nợ. AMC như một bàn tay vô hình chủ động và tích cực trong việc kiểm soát, thúc đẩy phát triển khu vực ngân hàng, cho phép cả khu vực được hoạt động kinh doanh thương mại với chất lượng được cải thiện; đông thời cũng ra sức ngăn chặn khủng hoảng ngân hàng bằng cách “bơm tiền” vào hệ thống.