phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo thì khóa luận tốt nghiệp gồm 2 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về định hƣớng nghề nghiệp của học sinh khối THPT Chƣơng 2. Thực trạng và giải pháp góp phần hoàn thiện định hƣớng nghề nghiệp cho học sinh khối THPT tại trƣờng THPT Xuân Mai, huyện Chƣơng Mỹ, TP. Hà Nội 5 CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH HƢỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH KHỐI THPT 1. Cơ sở lý luận của nghiên cứu 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm hướng nghiệp Là hệ thống các biện pháp giúp cho con ngƣời lựa chọn và xác định nghề nghiệp của bản thân trong cuộc sống tƣơng lai trên cơ sở kết hợp nguyện vọng, sở trƣờng của cá nhân với nhu cầu xã hội.
Do tình hình nghề và việc làm hiện nay thƣờng xuyên thay đổi cho nên hoạt động hƣớng nghiệp không còn giới hạn ở trƣờng phổ thông mà cần thiết mở rộng cho các tầng lớp dân cƣ khác nhau. Hƣớng nghiệp đƣợc hiểu trên 2 bình diện: - Trên bình diện xã hội: Hƣớng nghiệp có thể hiểu nhƣ là một hệ thống tác động của xã hội về giáo dục, y học, xã hội học, kinh tế học,. nhằm giúp cho thế hệ trẻ chọn đƣợc nghề vừa phù hợp với hứng thú, năng lực nguyện vọng, sở trƣờng của cá nhân, vừa đáp ứng đƣợc nhu cầu cá nhân, vừa đáp ứng đƣợc nhu cầu nhân lực của các lĩnh vực sản xuất trong nền kinh tế quốc dân. - Trên bình diện trƣờng phổ thông: Hƣớng nghiệp là một hình thức hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò.
Với tƣ cách là hoạt động dạy của thầy, hƣớng nghiệp đƣợc coi nhƣ là công việc của tập thể giáo viên, tập thể sƣ phạm, có mục đích giáo dục học sinh trong việc chọn nghề, giúp các em tự quyết định nghề nghiệp tƣơng lai trên cơ sở phân tích khoa học về năng lực, hứng thú của bản thân và nhu cầu năng lực của các ngành sản xuất trong xã hội. Khái niệm nghề nghiệp Nghề nghiệp hay hoạt động nghề nghiệp đƣợc hiểu là hoạt đọng phục vụ cho cơ sở tồn tại và hƣớng vào việc kiếm sống, việc này phải làm miệt mài, lâu dài và để hoan thành cần có kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm (trình độ chuyên môn) theo tổ hợp đặc biệt. Khái niệm giáo dục hướng nghiệp Trong nhà trƣờng phổ thông, giáo dục hƣớng nghiệp đƣợc hiểu nhƣ là một bộ phận của quá trình giáo dục. Hƣớng nghiệp đòi hỏi nhà trƣờng tiến hành việc giáo dục về văn hóa, đạo đức, thẩm mỹ, giáo dục thể chất, lao động phải đồng thờicung cấp cho học sinh nắm đƣợc: Hệ thống các nghề nghiệp chủ yếu hiện có trong đời sống xã hội.
Nội dung cơ bản, các yêu cầu đối với những ngƣời tham gia các nghề nghiệp ấy. Các thông tin cần thiết về sự phân bổ, tuyển chọn, sử dụng nhân lực ở các nghề ấy. Hƣớng dẫn có tính chất tƣ vấn, tạo điều kiện để mỗi học sinh định hƣớng đúng trong việc lựa chọn nghề nghiệp thích hợp với năng lực, sở trƣờng của mình sau khi tốt nghiệp phổ thông. Quá trình nghiên cứu giáo dục hướng nghiệp tại trường THPT.
- Thu thập, lựa chọn và sàng lọc các tƣ liệu có liên quan đến GDHN và tham vấn nghề, đặc biệt là GDHN và tham vấn nghề cho HS ở THPT. - Đọc và ghi chép các thông tin, số liệu có liên quan. - Phân tích, đánh giá các thông tin, số liệu thu thập đƣợc. - Khái quát hóa, hệ thống hóa những thông tin thu thập đƣợc.
- Xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu. * Khó khăn trong quá trình nghiên cứu giáo dục hướng nghiệp tại trường THPT: - Do đợt dịch Covid-19 kéo dài nên không thể tiến hành thực hiện khoa luận theo đúng thời gian nhƣ dự kiến. - Do bản thân còn thiếu nhiều kinh nghiệm và kỹ năng nên trong quá trình nghiên cứu trong tránh khỏi những sai sót. - Do lần đầu tự mình thực hiện nghiên cứu nên còn gặp nhiều bỡ ngỡ khi tìm hiểu và lấy số liệu.
* Chức năng giáo dục hướng nghiệp trong trường phổ thông: 7 Hƣớng nghiệp là công việc xác lập sự phù hợp nghề của từng con ngƣời cụ thể trên cơ sở nghiên cứu mối tƣơng quan giữa những phẩm chất, đặc điểm tâm – sinh lí của con ngƣời. Trong công tác giáo dục, chúng ta có thể hiểu hƣớng nghiệp ở khía cạnh khác. Hƣớng nghiệp là quá trình chuẩn bị cho thế hệ trẻ đi vào cuộc sống lao động nghề nghiệp. Trong quá trình đó, phải hình thành ở các em sự sẵn sàng tâm lí đi vào lao động sản xuất trong một nghề cụ thể.
Sự sẵn sàng tâm lí đƣợc thể hiện ở nhiều phƣơng diện khác nhau nhƣ: sẵn sàng về đạo đức, sẵn sàng về tri thức, sẵn sàng về tình cảm, sẵn sàng về tƣ tƣởng. Vì vậy, chức năng giáo dục hƣớng nghiệp là: - Chuẩn bị cho trẻ em năng lực lao động, năng lực tiếp thu kĩ thuật sản xuất. - Chuẩn bị về đạo đức và lƣơng tâm nghề nghiệp, về tình cảm gắn bó với nghề. * Nhiệm vụ giáo dục hướng nghiệp trong trường phổ thông: - Một là, qua hƣớng nghiệp, học sinh đƣợc làm quen với những nghề cơ bản trong xã hội, những nghề có vị trí then chốt trong nền kinh tế quốc dân, những nghề cần thiết phải phát triển ngay địa phƣơng mình.
Nhiệm vụ này đƣợc thể hiện trong suốt những năm học sinh ngồi trên ghế nhà trƣờng. Từ sự làm quen này, giáo viên sẽ giúp học sinh trả lời câu hỏi: những nghề nào đang cần phát triển nhất? Thái độ đối với nghề đó nhƣ thế nào là đúng?. Đồng thời, học sinh còn phải biết những yêu cầu tâm sinh lý mà nghề đặt ra và những điều kiện vào học nghề. Tóm lại, nhiệm vụ thứ nhất là hình thành ở học sinh những biểu tƣợng đúng đắn về những nghề cần phát triển.
- Hai là, hƣớng dẫn phát triển hứng thú nghề nghiệp. Trong quá trình tìm hiểu nghề, ở học sinh sẽ xuất hiện và phát triển hứng thú nghề nghiệp. Tính chất lựa chọn của hứng thú sẽ từng bƣớc bộc lộ rõ dần. Em học sinh này thích nông nghiệp, em khác lại chỉ chú ý đến nghệ thuật.
Ngƣời làm hƣớng nghiệp sẽ hƣớng sự phát triển hứng thú của các em trên cơ sở phân tích những đặc điểm, năng lực và những điều kiện hoàn cảnh riêng của từng em. Hứng thú là một động lực hết sức quan trọng để con ngƣời gắn bó với nghề. 8 Vì vậy hứng thú đƣợc coi nhƣ một chỉ số quan trọng hàng đầu để xét sự phù hợp nghề của con ngƣời. Ở một số nƣớc trên thế giới, ngƣời ta đề ra nguyên tắc: không bố trí vào nghề nếu không có hứng thú.
Trên quan điểm chủ nghĩa nhân đạo cũng nhƣ quan điểm tâm lí học, nguyên tắc đó hoàn toàn đúng. Tuy nhiên, việc giáo dục đạo đức, chính trị có ý nghĩa lớn đối với sự hình thành và phát triển hứng thú. Trong xã hội loài ngƣời, không ít nghề ở ngoài sự định hƣớng của học sinh, nhƣng khi thấy hết tầm quan trọng một nghề, có những học sinh đã dứt khoát chọn nghề ấy và cảm thấy thoải mái hoặc hài lòng với sự lựa chọn của mình, từ đó nảy nở hứng thú với nghề. - Ba là, giúp học sinh hình thành năng lực nghề nghiệp tƣơng ứng.
Ngƣời ta chỉ có thể yên tâm sống lâu dài với nghề nếu họ có năng lực chuyên môn thực sự vàđóng góp đƣợc sức lực, trí tuệ một cách hữu hiệu với nghề của mình. Xét đến cùng, ai cũng muốn có năng suất lao động cao, có uy tín trong lao động nghề nghiệp. Mặt khác, nghề nghiệp cũng không chấp nhận những ngƣời thiếu năng lực. Vì vậy, trong quá trình hƣớng nghiệp, phải tạo điều kiện cho học sinh hình thành đƣợc năng lực tƣơng ứng và có hứng thú với nghề mà mình đã chọn.
Đối với học sinh phổ thông, con đƣờng hình thành năng lực nghề nghiệp là tổ chức lao động sản xuất kết hợp với dạy nghề. Học sinh sẽ đƣợc thử sức trong các hình thức hoạt động nói trên và từ đó năng lực nghề nghiệp sẽ nảy nở và phát triển. - Bốn là, giáo dục cho học sinh thái độ lao động, ý thức tôn trọng ngƣời lao động thuộc các ngành nghề khác nhau và ý thức tiết kiệm, bảo vệ của công… Đây là những phẩm chất nhân cách không thể thiếu đƣợc ở ngƣời lao động trong xã hội của chúng ta. Có thể coi đây là nhiệm vụ giáo dục đạo đức và lƣơng tâm nghề nghiệp.
Là nhiệm vụ chủ yếu đối với thế hệ trẻ. Cùng với các nhiệm vụ trên, nhiệm vụ này góp phần vào việc làm cho những phẩm chất nhân cách của ngƣời lao động đƣợc hài hòa và cân đối. Tóm lại, hƣớng nghiệp có mục đích cơ bản là hƣớng dẫn và chuẩn bị cho thếhệ trẻ sẵn sàng đi vào các ngành nghề mà đất nƣớc hay ở từng địa phƣơng 9 đang cần. Quá trình giáo dục hƣớng nghiệp phải làm cho học sinh có những hiểu biết cần thiết về thị trƣờng lao động, biết cách lựa chọn nghề nghiệp có cơ sở khoa học và đƣợc làm quen với nghề để có hứng thú và thái độ đúng đắn, yêu quý nghề.
Điều quan trọng là học sinh có đƣợc tình cảm, thói quen lao động để tiến tới có thể biết làm một số nghề truyền thống, nghề thông dụng đang cần duy trì và phát triển ở địa phƣơng. Ngay từ khi học phổ thông, học sinh đã đƣợc chuẩn bị tâm thế và kỹ năng sẵn sàng đi vào cuộc sống. Các em có thể tự tạo việc làm ở gia đình và tham gia lao động ở các thành phần kinh tế khác. Đây cũng chính là việc làm thiết thực góp phần xóa đói giảm nghèo, xây dựng đất nƣớc quê hƣơng giàu mạnh * Tầm quan trọng của hướng nghiệp cho học sinh THPT - Hƣớng nghiệp giúp cho học sinh thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi chọn nghề.
Hƣớng nghiệp còn giúp học sinh chọn trƣờng học theo chiều hƣớng phù hợp giữa lựa chọn của cá nhân với gia đình, xã hội và với các yêu cầu của các ngành nghề. Qua đó đảm bảo lợi ích tối đa của cá nhân và xã hội, khai thác và sử dụng triệt để khả năng, tiềm năng và ƣu thế của cá nhân trong việc hành nghề trong suốt cuộc đời. Đảm bảo sự khai thác hợp lý nguồn nhân lực trong sự phát triển kinh tế của xã hội. - Hƣớng nghiệp không chỉ hƣớng tới việc định hƣớng chọn nghề trong tƣơng lai, mà còn tác động vào nhận thức của học sinh đối với nghề định chọn.