Khóa luận tốt nghiệp địa lý tìm hiểu tình hình trồng và chế biến vải thiều ở tỉnh hải dương định hướng phát triển đến năm 2010

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp địa lý tìm hiểu tình hình trồng và chế biến vải thiều ở tỉnh hải dương định hướng phát, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Hằng
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thiện Hiền
• Trường học: Đại học Sư Phạm TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Địa lý
• Đề tài: Tìm Hiểu Tình Hình Trồng Và Chế Biến Vải Thiều Ở Tỉnh Hải Dương Định Hướng Phát Triển Đến Năm 2010
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hải Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Khái niệm lí luận
• 1.2. Vai trò của sự liên kết
• 1.3. Vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế
• 1.4. Vai trò của công nghiệp trong liên kết
• 1.5. Liên kết nông - công nghiệp ở Việt Nam
• 1.5.1. Những tiền đề khách quan của sự ra đời liên kết nông - công nghiệp ở Việt Nam
• 1.5.2. Liên kết nông nghiệp và công nghiệp là một trong những con đường tất yếu để phát triển kinh tế của nước ta
• 1.5.3. Thực trạng về liên kết nông - công nghiệp và các hình thức kết hợp ở Việt Nam
• 1.6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Phương pháp luận
• 1.6.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.2.1. Phương pháp phân tích thông tin
• 1.6.2.2. Phương pháp thực địa
• 1.6.2.3. Phương pháp bản đồ, biểu đồ
• 1.6.2.4. Phương pháp thống kê
• 1.6.2.5. Phương pháp dự báo
• 1.7. Kết cấu khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: TÌM HIỂU TÌNH HÌNH TRỒNG VÀ CHẾ BIẾN VẢI THIỂU Ở TỈNH HẢI DƯƠNG
• 2.1. Khái quát tỉnh Hải Dương
• 2.2. Sự phân chia hành chính
• 2.3. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.1. Địa hình
• 2.3.2. Khí hậu
• 2.3.3. Thủy văn
• 2.3.4. Khoáng sản
• 2.4. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.4.1. Nguồn nhân lực
• 2.4.2. Cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật
• 2.4.3. Sức hút của Hải Dương
• 2.5. Nguồn gốc, đặc điểm sinh thái, sinh lý, giá trị của vải thiều
• 2.5.1. Nguồn gốc
• 2.5.2. Đặc điểm thực vật học
• 2.5.3. Nhu cầu dinh dưỡng
• 2.5.4. Giống
• 2.5.5. Giá trị cây vải thiều
• 2.6. Khái quát tình hình trồng vải thiều ở Việt Nam
• 2.7. Tình hình trồng vải thiều ở tỉnh Hải Dương
• 2.7.1. Phân bố, diện tích, năng suất, sản lượng
• 2.7.1.1. Phân bố
• 2.7.1.2. Diện tích
• 2.7.1.3. Năng suất
• 2.7.2. Vốn đầu tư sản xuất
• 2.7.3. Thị trường tiêu thụ
• 2.7.4. Vai trò của cây vải thiều đối với sự phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hải Dương
• 2.7.4.1. Vai trò của cây vải thiều đối với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Hải Dương
• 2.7.4.2. Hiệu quả kinh tế
• 2.7.5. Tình hình thu hoạch, bảo quản và chế biến vải thiều ở tỉnh Hải Dương
• 2.7.5.1. Thu hoạch và bảo quản
• 2.7.5.2. Chế biến
• 2.7.6. Quy trình chế biến một số sản phẩm từ vải thiều
• 2.7.6.1. Chọn quả để chế biến đồ hộp
• 2.7.6.2. Sấy vải thiều
• 2.7.6.3. Làm nước si rô quả
• 2.7.6.4. Chế biến rượu vang
• 2.7.7. Sự du nhập của cây vải thiều tỉnh Hải Dương vào những vùng khác
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÂY VẢI THIỂU ĐẾN NĂM 2010. MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT
• 3.1. Định hướng phát triển cây vải thiều đến năm 2010
• 3.1.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn để đưa ra định hướng đến năm 2010
• 3.2. Tình hình trồng vải thiều
• 3.2.1. Về năng suất
• 3.2.2. Về sản lượng
• 3.2.3. Thị trường tiêu thụ
• 3.3. Một số giải pháp thúc đẩy cây vải thiều
• 3.3.1. Thực hiện tốt việc giao đất đến từng hộ
• 3.3.2. Giải quyết vốn cho hộ nông dân phát triển sản xuất
• 3.3.3. Không ngừng nâng cao trình độ khoa học công nghệ cho người dân
• 3.3.4. Tổ chức nhiều hình thức hỗ trợ, giúp nhau cùng nhau phát triển sản xuất
• 3.4. Một vài ý kiến đề xuất
• 3.4.1. Đầu tư về vốn
• 3.4.2. Đầu tư về kỹ thuật
• 3.4.3. Về chế biến
• 3.4.4. Về thị trường
• PHẦN KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình trồng và chế biến vải thiều Hải Dương

Tỉnh Hải Dương nổi tiếng với sản phẩm vải thiều chất lượng cao. Đây là một trong những loại trái cây đặc sản của Việt Nam, mang lại giá trị kinh tế lớn cho người nông dân. Tình hình trồng và chế biến vải thiều Hải Dương đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

1.1. Đặc điểm sinh thái và điều kiện tự nhiên của Hải Dương

Hải Dương có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng vải thiều. Địa hình và khí hậu nơi đây rất phù hợp với sự phát triển của cây vải. Nguồn nước và đất đai cũng là những yếu tố quan trọng giúp cây vải phát triển tốt.

1.2. Vai trò của cây vải thiều trong nền kinh tế địa phương

Cây vải thiều không chỉ mang lại thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Hải Dương. Sản phẩm này đã trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực, tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

II. Những thách thức trong sản xuất và chế biến vải thiều

Mặc dù tình hình trồng vải thiều ở Hải Dương có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn gặp phải nhiều thách thức. Chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, quy trình chế biến còn lạc hậu và thị trường tiêu thụ chưa ổn định là những vấn đề cần giải quyết.

2.1. Vấn đề chất lượng sản phẩm vải thiều

Chất lượng vải thiều chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường trong và ngoài nước. Nhiều sản phẩm không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, gây khó khăn cho người nông dân trong việc tiêu thụ.

2.2. Quy trình chế biến và bảo quản sản phẩm

Quy trình chế biến vải thiều hiện nay chủ yếu là thủ công, dẫn đến chất lượng sản phẩm không cao. Cần có những cải tiến trong công nghệ chế biến để nâng cao giá trị sản phẩm.

III. Phương pháp phát triển bền vững cho cây vải thiều

Để phát triển bền vững cây vải thiều, cần áp dụng các phương pháp khoa học kỹ thuật hiện đại. Việc nâng cao trình độ cho nông dân và cải thiện quy trình sản xuất là rất cần thiết.

3.1. Ứng dụng công nghệ trong sản xuất vải thiều

Cần áp dụng công nghệ mới trong trồng và chăm sóc cây vải thiều để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý cũng rất quan trọng.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho nông dân

Đào tạo nông dân về kỹ thuật trồng và chế biến vải thiều là một trong những giải pháp quan trọng. Cần tổ chức các khóa học và hội thảo để chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc phát triển cây vải thiều có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn cho tỉnh Hải Dương. Các mô hình sản xuất hiệu quả đã được áp dụng và mang lại kết quả tích cực.

4.1. Mô hình sản xuất vải thiều hiệu quả

Một số mô hình sản xuất vải thiều đã được triển khai thành công, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Những mô hình này cần được nhân rộng để phát huy hiệu quả.

4.2. Thị trường tiêu thụ và giá trị kinh tế

Thị trường tiêu thụ vải thiều đang ngày càng mở rộng. Việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm này là rất cần thiết để nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân.

V. Định hướng phát triển cây vải thiều đến năm 2010

Định hướng phát triển cây vải thiều đến năm 2010 cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để thực hiện các giải pháp này.

5.1. Chính sách hỗ trợ nông dân

Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc phát triển cây vải thiều. Việc cung cấp vốn và kỹ thuật là rất quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.2. Tăng cường liên kết giữa sản xuất và chế biến

Tăng cường liên kết giữa nông dân và các cơ sở chế biến là một trong những giải pháp quan trọng. Điều này sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và đảm bảo đầu ra cho nông dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Tìm hiểu tình hình trồng và chế biến vải thiều ở tỉnh Hải Dương. Định hướng phát triển đến năm 2010" do sinh viên Nguyễn Thị Hằng thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thiện Hiển (Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, hoàn thành tháng 05/2005). Đề tài nghiên cứu dựa trên bối cảnh nền nông nghiệp Việt Nam sau công cuộc Đổi mới (từ năm 1986) đang đẩy mạnh phát triển sản xuất hàng hóa theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tỉnh Hải Dương là địa phương có diện tích, năng suất và sản lượng vải thiều dẫn đầu cả nước; cây vải thiều không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và lao động mà còn có giá trị phòng hộ môi trường, phủ xanh đất trống đồi trọc và phục vụ y học.

Tuy nhiên, mối liên kết giữa khâu sản xuất nông nghiệp (trồng trọt) và công nghiệp chế biến tại Hải Dương vẫn còn nhiều bất cập. Vùng nguyên liệu tuy rộng lớn nhưng chất lượng chưa đồng đều; các cơ sở chế biến chủ yếu hoạt động ở quy mô nhỏ lẻ, công nghệ thủ công dẫn đến chất lượng sản phẩm sau chế biến chưa cao, làm giảm khả năng cạnh tranh. Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ thiếu tính ổn định, xuất hiện hiện tượng các giống vải khác mượn nhãn hiệu vải thiều để phá giá, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng thương hiệu và hoàn thiện chuỗi liên kết kinh tế nông - công nghiệp.

Khóa luận xác định các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Nghiên cứu tổng quan điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của tỉnh Hải Dương tác động đến ngành trồng và chế biến vải thiều.
2. Làm rõ nguồn gốc lịch sử, đặc điểm sinh vật học, sinh thái, sinh lý và các nhân tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng, phát triển của cây vải thiều.
3. Phân tích thực trạng tình hình sản xuất, thu hoạch, bảo quản, chế biến và thị trường tiêu thụ vải thiều trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
4. Đề xuất định hướng phát triển và các nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của cây vải thiều đến năm 2010.

Mục đích nghiên cứu của đề tài gồm 4 nội dung: Đánh giá tổng quát tình hình trồng và chế biến vải thiều; đánh giá hiệu quả kinh tế của cây vải thiều đối với địa phương; phân tích thực trạng thị trường tiêu thụ; từ đó đề xuất các giải pháp khả thi về kỹ thuật, vốn, liên kết sản xuất và chế biến.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn như sau:

• Về không gian: Tập trung nghiên cứu trên địa bàn hành chính tỉnh Hải Dương (chú trọng các vùng trồng trọng điểm như huyện Thanh Hà, Chí Linh).
• Về thời gian: Thu thập và xử lý số liệu giai đoạn 1994 – 2004, xây dựng định hướng phát triển đến năm 2010. Tác giả chọn mốc bắt đầu từ năm 1994 vì trước thời điểm này, số liệu thống kê về diện tích, năng suất, sản lượng cây vải thiều còn được ghi nhận gộp chung với các loại cây ăn quả khác.
• Về nội dung: Tập trung vào thực trạng sản xuất nông nghiệp, công nghệ chế biến và mối liên kết kinh tế giữa trồng trọt và chế biến vải thiều.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận đối tượng nghiên cứu dưới góc độ Địa lý kinh tế - xã hội kết hợp lý thuyết liên kết kinh tế nông - công nghiệp:

• Khung lý thuyết về liên kết nông - công nghiệp: Khóa luận phân tích tính tất yếu của mối quan hệ biện chứng giữa nông nghiệp và công nghiệp trong quá trình phân công lao động xã hội. Công nghiệp cung cấp tư liệu sản xuất, máy móc, kỹ thuật chế biến để nâng cao giá trị nông sản; ngược lại, nông nghiệp đóng vai trò cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định cho công nghiệp nhẹ và công nghiệp thực phẩm.
• Quan điểm phương pháp luận Địa lý học:
  • Quan điểm hệ thống: Đặt ngành sản xuất và chế biến vải thiều tỉnh Hải Dương như một phân hệ kinh tế trong mối quan hệ hữu cơ với toàn bộ cơ cấu kinh tế - xã hội của tỉnh và vùng kinh tế Đồng bằng sông Hồng.
  • Quan điểm tổng hợp lãnh thổ: Phân tích sự phân hóa không gian của các điều kiện tự nhiên (đất đai, khí hậu, thủy văn) và nhân tố kinh tế - xã hội để lý giải sự phân bố vùng trồng và cơ sở chế biến.
  • Quan điểm lịch sử viễn cảnh: Khảo sát quá trình phát triển của cây vải từ nguồn gốc lịch sử, đối chiếu hiện trạng 1994 - 2004 để làm căn cứ dự báo xu hướng biến động đến năm 2010.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp thông tin: Xử lý tài liệu, báo cáo chuyên đề và số liệu thống kê.
• Phương pháp thực địa: Khảo sát trực tiếp thực trạng canh tác, thu hoạch và chế biến tại các hộ nông dân và cơ sở chế biến ở các huyện Thanh Hà, Chí Linh.
• Phương pháp bản đồ, biểu đồ: Trực quan hóa không gian phân bố địa lý và biểu diễn động thái phát triển kinh tế qua các giai đoạn.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, phân loại, tính toán các chỉ tiêu về diện tích, năng suất, sản lượng, cơ cấu lao động, vốn đầu tư.
• Phương pháp dự báo: Sử dụng các luận cứ khoa học và thực tiễn để dự phóng các chỉ tiêu đến năm 2010.

Nguồn dữ liệu của khóa luận được thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Hải Dương (các năm 1998, 1999, 2003), Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công nghiệp, Sở Địa chính tỉnh Hải Dương, Phòng Nông nghiệp các huyện Thanh Hà, Chí Linh, Nhà máy chế biến nông sản thực phẩm tỉnh Hải Dương cùng các tài liệu khoa học của GS.TSKH. Trần Thế Tục, GS. Ngô Thế Dân, KS. Nguyễn Văn Cống, Vũ Công Hậu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về vai trò của nông nghiệp và công nghiệp trong nền kinh tế quốc dân, đồng thời phân tích bản chất của mối liên kết nông - công nghiệp. Tác giả chỉ ra rằng liên kết nông - công nghiệp là quy luật khách quan xuất phát từ sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội.

Tại Việt Nam, sự hình thành liên kết nông - công nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, giúp giảm thiểu rủi ro từ tính mùa vụ và tính bấp bênh của tự nhiên. Khóa luận đánh giá thực trạng các hình thức liên kết sản xuất - chế biến cây công nghiệp và cây ăn quả ở nước ta (như mô hình cao su ở Đông Nam Bộ, chè, cà phê, vải, nhãn ở miền Bắc), chỉ ra tình trạng mất cân đối phổ biến giữa quy mô vùng nguyên liệu và công suất, trình độ công nghệ của các cơ sở chế biến.

Chương 2: Tìm hiểu tình hình trồng và chế biến vải thiều ở tỉnh Hải Dương

Chương 2 là nội dung trọng tâm của khóa luận, phân tích toàn diện các điều kiện phát triển, đặc điểm sinh học của cây vải và thực trạng ngành vải thiều Hải Dương:

1. Khái quát điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tỉnh Hải Dương:

• Vị trí và hành chính: Tỉnh Hải Dương nằm ở trung tâm Đồng bằng sông Hồng (tọa độ từ 20°36'B đến 21°33'B, 106°30'Đ đến 106°36'Đ), tiếp giáp 6 tỉnh/thành phố: Bắc Ninh, Bắc Giang, Quảng Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng, Thái Bình. Diện tích tự nhiên là 1.661,2 km² (chiếm 0,5% cả nước). Đơn vị hành chính gồm 1 thành phố (Hải Dương) và 11 huyện (Chí Linh, Nam Sách, Thanh Hà, Kinh Môn, Kim Thành, Cẩm Giàng, Bình Giang, Gia Lộc, Tứ Kỳ, Thanh Miện, Ninh Giang).
• Địa hình và thổ nhưỡng: Địa hình chia làm hai vùng rõ rệt: Vùng đồi núi thấp rộng 140 km² (chiếm 9% diện tích, tập trung ở Chí Linh, Kinh Môn) với các đỉnh cao như Dây Diều (618m), Đèo Chê (523m), Yên Phụ (264m), Côn Sơn (200m); vùng đồng bằng rộng 1.521,2 km² (chiếm 91% diện tích) được bồi đắp bởi phù sa hệ thống sông Thái Bình và sông Hồng. Nhóm đất phù sa chiếm 89% diện tích, nhóm đất đồi núi chiếm 11%.
• Khí hậu và thủy văn: Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh; nhiệt độ trung bình năm 23,3°C, tổng nhiệt độ hoạt động 8.500°C, lượng mưa trung bình 1.400 - 1.700 mm/năm. Hệ thống sông ngòi dày đặc với sông Thái Bình dài 63 km qua địa phận tỉnh, chia thành các nhánh Kinh Thầy, Lai/Gia, Mía, Kinh Môn, Rạng.

Chỉ tiêu tự nhiên - kinh tế (Số liệu giai đoạn 1998 - 2003)	Giá trị thống kê
Diện tích tự nhiên toàn tỉnh	1.661,2 km²
Tỷ lệ diện tích đồi núi / đồng bằng	9% / 91%
Cơ cấu sử dụng đất năm 1999: Đất nông nghiệp	59,58%
Cơ cấu sử dụng đất năm 1999: Đất lâm nghiệp	7,42%
Cơ cấu sử dụng đất năm 1999: Đất chuyên dùng	14,50%
Cơ cấu sử dụng đất năm 1999: Đất ở	6,28%
Cơ cấu sử dụng đất năm 1999: Đất chưa sử dụng	12,57%
Dân số tỉnh năm 1999	1.652.992 người
Mật độ dân số trung bình năm 1999 (TP. Hải Dương)	995 người/km² (3.397 người/km²)
Tỷ lệ dân thành thị / nông thôn năm 2004	14,3% / 85,7%
Cơ cấu lao động năm 1998: Nông nghiệp / Công nghiệp / Dịch vụ	75,8% / 12,8% / 11,4%

• Hạ tầng và công nghiệp: Tỉnh có mạng lưới giao thông thuận lợi với Quốc lộ 5 (44 km qua tỉnh), Quốc lộ 18 (20 km), Quốc lộ 183, 37, 38; đường sắt Hà Nội - Hải Phòng, Kép - Bãi Cháy; đường thủy có cảng Cống Câu (công suất 300.000 tấn/năm). Nguồn điện từ Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại công suất 440.000 kW. Giai đoạn 1994 - 2004, tỉnh thu hút 83 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 670 triệu USD, trong đó ngành công nghiệp chế biến năm 2003 chiếm 56,2 triệu USD / 80 triệu USD tổng vốn đăng ký mới.

2. Nguồn gốc và giá trị của cây vải thiều:

• Nguồn gốc lịch sử: Tên khoa học của vải thiều là Nephelium litchi (họ Bổ Hòn - Sapindaceae). Nguồn gốc cây vải tổ tại Hải Dương do cụ Hoàng Văn Cơm (sinh ngày 10/5/1848, năm Mậu Thân - Tự Đức thứ nhất, quê tại làng Thúy Lâm, nay thuộc xã Thanh Sơn, huyện Thanh Hà) đem 3 hạt vải ngon sau một lần dự tiệc với người Hoa Kiều ở Hải Phòng về ươm. Kết quả ươm được một cây sống sót, thích nghi với thổ nhưỡng ven sông Thái Bình và trở thành cây vải tổ.
• Thực trạng trồng trọt, thu hoạch và chế biến: Khóa luận phân tích phân bố không gian cây vải tập trung nhiều nhất tại Thanh Hà và Chí Linh; đánh giá hiệu quả kinh tế vượt trội so với cây lương thực truyền thống, đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng. Về chế biến, tác giả phân tích các phương thức: Bán quả tươi, sấy khô thủ công bằng lò than/lò củi, chế biến vải đóng hộp nước đường, làm nước xi-rô quả và sản xuất rượu vang vải.

Chương 3: Định hướng phát triển cây vải thiều đến năm 2010. Một số giải pháp và ý kiến đề xuất

Chương 3 xây dựng các định hướng phát triển ngành sản xuất và chế biến vải thiều Hải Dương đến năm 2010 dựa trên cơ sở khoa học và điều kiện thực tiễn:

• Định hướng mục tiêu: Quy hoạch ổn định diện tích vùng trồng theo hướng thâm canh tăng năng suất, nâng cao chất lượng quả, hạn chế tình trạng phát triển tự phát làm giảm phẩm cấp giống; mở rộng thị trường nội địa và hướng mạnh ra xuất khẩu.
• Các nhóm giải pháp thực hiện:
  1. Đất đai: Thực hiện tốt công tác giao đất lâu dài, tạo điều kiện cho hộ nông dân yên tâm đầu tư vốn thâm canh vườn vải.
  2. Vốn: Mở rộng các kênh tín dụng nông thôn, giải quyết nguồn vốn vay ưu đãi thông qua Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Quỹ tín dụng nhân dân.
  3. Khoa học kỹ thuật: Chuyển giao quy trình kỹ thuật tỉa cành, tạo tán, phòng trừ sâu bệnh, ứng dụng công nghệ thu hoạch và bảo quản tươi kéo dài thời gian tiêu thụ.
  4. Tổ chức liên kết: Xây dựng các tổ chức hợp tác sản xuất, tăng cường liên kết giữa hộ nông dân với các nhà máy chế biến nông sản thực phẩm trên địa bàn tỉnh.
• Ý kiến đề xuất: Đầu tư đổi mới công nghệ chế biến hiện đại (sấy công nghiệp, đồ hộp xuất khẩu, nước ép tinh chế); xây dựng thương hiệu bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho vải thiều Hải Dương nhằm chống hiện tượng giả mạo nhãn hiệu và phá giá trên thị trường.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể:

• Hệ thống hóa các nguồn tư liệu lịch sử, làm rõ nguồn gốc cây vải tổ Thúy Lâm (Thanh Hà) gắn với nhân vật lịch sử cụ Hoàng Văn Cơm năm 1848 và quá trình phát triển lan tỏa của giống vải thiều.
• Cung cấp bức tranh phân tích chi tiết về mối quan hệ giữa điều kiện địa lý tự nhiên (đặc biệt là đặc điểm phù sa sông Thái Bình, biên độ nhiệt mùa đông) với sự hình thành vùng chuyên canh cây ăn quả đặc sản tại Hải Dương.
• Đánh giá khách quan thực trạng liên kết kinh tế giữa sản xuất nguyên liệu và công nghiệp chế biến tại Hải Dương giai đoạn 1994 – 2004, chỉ rõ khâu chế biến còn mang tính thủ công, tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch còn cao và cơ cấu sản phẩm xuất khẩu chưa đa dạng.
• Đóng góp của đề tài thể hiện ở việc áp dụng quan điểm địa lý tổng hợp lãnh thổ để nghiên cứu một loại cây trồng cụ thể trên địa bàn cấp tỉnh, đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ từ khâu giống, đất đai, vốn tín dụng đến quy trình kỹ thuật chế biến (đồ hộp, sấy, xi-rô, rượu vang) phục vụ định hướng phát triển đến năm 2010.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn nguồn số liệu thống kê giai đoạn trước năm 2005, việc phân tách số liệu định lượng chi tiết về sản lượng và tỷ trọng của từng dòng sản phẩm chế biến sâu (đồ hộp, rượu vang) ở quy mô cấp xã/huyện còn hạn chế. Các thông số đánh giá thị trường xuất khẩu quốc tế chủ yếu dừng lại ở các phân tích định tính từ các đầu mối xuất khẩu nông sản của tỉnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật của các dây chuyền chế biến công nghiệp khi các cụm công nghiệp tập trung (Tiền Trung, Lai Cách, Nhị Chiểu, Phú Thái) đi vào vận hành sau năm 2005; nghiên cứu sâu hơn về tiêu chuẩn chất lượng và rào cản kỹ thuật của các thị trường xuất khẩu quốc tế đối với sản phẩm quả vải tươi và vải chế biến.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên và giảng viên ngành Địa lý (Địa lý kinh tế - xã hội, Địa lý nông nghiệp), Quản lý kinh tế nông thôn tham khảo về phương pháp luận phân tích địa lý lãnh thổ và liên kết nông - công nghiệp cấp tỉnh.
• Cán bộ quản lý nông nghiệp, khuyến nông và các nhà nghiên cứu địa phương làm tài liệu tham khảo khi xây dựng đề án quy hoạch vùng trồng cây ăn quả đặc sản và xây dựng chuỗi giá trị nông sản tại Hải Dương.
• Các chương mục đáng chú ý để trích dẫn: Phần tổng hợp điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội tỉnh Hải Dương (Chương 2, Mục 2.1) và các quy trình chế biến sản phẩm từ vải thiều (Chương 2, Mục 2.6).

Câu hỏi thường gặp

1. Cây vải tổ tại tỉnh Hải Dương có nguồn gốc lịch sử như thế nào theo văn bản khóa luận?
Theo ghi chép trong khóa luận, cụ Hoàng Văn Cơm (sinh ngày 10/5/1848, niên hiệu Tự Đức năm thứ nhất) tại làng Thúy Lâm (nay thuộc xã Thanh Sơn, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương) trong một chuyến buôn hoa quả ra Hải Phòng đã được dự tiệc với người Hoa Kiều và thưởng thức loại vải ngon. Cụ đã mang 3 hạt về ươm tại quê nhà; cả 3 hạt nảy mầm nhưng sau đó chỉ có 1 cây duy nhất sống sót, phát triển tốt nhờ thổ nhưỡng phù sa ven hạ lưu sông Thái Bình và trở thành cây vải tổ đầu tiên của vùng.

2. Vì sao tác giả lựa chọn mốc thời gian nghiên cứu thực trạng từ năm 1994 đến năm 2004?
Tác giả chọn mốc thời gian bắt đầu từ năm 1994 vì trước thời điểm này, cây vải thiều tại Hải Dương chưa được đầu tư mạnh về vốn và ứng dụng khoa học kỹ thuật, năng suất và chất lượng chưa ổn định nên số liệu thống kê về diện tích, năng suất, sản lượng vải thiều của ngành thống kê địa phương còn bị gộp chung vào nhóm cây ăn quả nói chung. Từ năm 1994 trở đi mới có hệ thống số liệu thống kê độc lập, đầy đủ phản ánh riêng cho cây vải thiều.

3. Khóa luận sử dụng các quan điểm phương pháp luận Địa lý học nào để tiếp cận đề tài?
Đề tài dựa trên 3 quan điểm phương pháp luận truyền thống của Địa lý kinh tế - xã hội: Quan điểm hệ thống (xem ngành vải thiều là phân hệ có tác động qua lại với các ngành kinh tế trong tỉnh và vùng Đồng bằng sông Hồng); Quan điểm tổng hợp lãnh thổ (xem xét mối quan hệ giữa tự nhiên, kinh tế, xã hội và mối liên kết liên ngành nông nghiệp - công nghiệp chế biến trên không gian lãnh thổ); Quan điểm lịch sử viễn cảnh (phân tích biến đổi theo thời gian để làm cơ sở dự báo tương lai).

4. Thực trạng thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) tại Hải Dương giai đoạn 1994 - 2004 có điểm gì đáng chú ý liên quan đến ngành chế biến?
Theo số liệu thống kê trong khóa luận, giai đoạn 1994 - 2004 Hải Dương có 83 dự án FDI được cấp phép với tổng vốn 670 triệu USD từ khoảng 15 quốc gia và vùng lãnh thổ (trong đó Mỹ có vốn đăng ký lớn nhất đạt 124,70 triệu USD). Đáng chú ý, ngành công nghiệp chế biến là lĩnh vực thu hút vốn đầu tư lớn; riêng năm 2003, vốn FDI đăng ký vào ngành chế biến chiếm 56,2 triệu USD trên tổng số 80 triệu USD của toàn tỉnh.

5. Khóa luận đã phân tích những quy trình kỹ thuật chế biến sản phẩm nào từ quả vải thiều?
Khóa luận đã phân tích cụ thể 4 quy trình công nghệ chế biến sản phẩm từ quả vải thiều bao gồm: Quy trình chọn quả và chế biến vải đóng hộp nước đường; Quy trình sấy khô quả vải thiều; Quy trình chế biến nước xi-rô từ quả vải; và Quy trình lên men chế biến rượu vang vải.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hằng đã phản ánh bức tranh toàn diện về tiềm năng, thực trạng sản xuất và công nghiệp chế biến vải thiều tại tỉnh Hải Dương trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế 1994 – 2004. Bằng việc vận dụng các phương pháp nghiên cứu địa lý kinh tế kết hợp số liệu thực địa và thống kê địa phương, công trình đã làm sáng tỏ tính cấp thiết của việc tăng cường liên kết nông - công nghiệp để khắc phục tình trạng chế biến nhỏ lẻ, nâng cao giá trị thương phẩm của quả vải. Các định hướng và giải pháp đề xuất đến năm 2010 về quy hoạch vùng trồng, hỗ trợ vốn, chuyển giao kỹ thuật và phát triển đa dạng các sản phẩm chế biến công nghiệp có giá trị thực tiễn đối với sự phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững của tỉnh Hải Dương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN Nông nghiệp ngày nay được quan niệm là một ngành sản xuất bao gồm 4 phân ngành: trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, ngư nghiệp. Nông nghiệp có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ với các ngành kinh tế khác, đặc biệt là đối với ngành công nghiệp. Đến mức nó khó thể phát triển được nếu thiếu ngành này. Nông nghiệp tiếp nhận của công nghiệp không chỉ tư liệu sản phẩm, mà cả những cách tiến hành hợp lý của một xí nghiệp, công nghiệp sử dụng mọi phương pháp và nguyên tắc công nghiệp có lợi cho sản xuất nhầm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

Ở mức độ nhất định công nghiệp thúc đẩy cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp phát triển. Như vậy, lực lượng sản xuất phát triển, phân công lao động sâu sắc. Trình độ tập trung hóa, chuyên môn hóa sản xuất nâng cao thì các khâu của quá trình sản xuất, phụ thuộc chặt chẽ vào nhau tạo nên qui trình kỹ thuật thống nhất. Điều đó thể hiện đậm nét trong việc tổ chức lãnh thổ sản xuất nông nghiệp.

Ngược lại, nông nghiệp lại cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp nhẹ, công nghiệp thực phẩm và công nghiệp chế biến. Nguồn nguyên liệu phong phú va ổn định là một trong những tiền để quan Trang 12 Tim Hiểu Tình Hình Trồng Và Chế Biến Vải Thiều Ở Tỉnh Hải Dương Định Hướng Phát Triển Đến Năm 2010 trọng nhất cho các ngành công nghiệp trên phát triển. Và các ngành công nghiệp đó có phát triển thì giá trị nông nghiệp mới cao mới kích thích nông nghiệp phát triển được. Chúng ta, thấy rõ hơn mối quan hệ chặt chẽ giữa nông nghiệp và công nghiệp khi nhìn vào thực tiễn các nước nông nghiệp lạc hậu.

Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất tạo nên tình trạng lạc hậu ở các nước này chính là do mối liên kết giữa công nghiệp và nông nghiệp chưa có hoặc rất yếu kém. Kỹ thuật canh tác lạc hậu thì quy mô sản xuất, năng suất, sản lượng không thể cao được. Chất lượng nông sản không cao, khả năng xuất khẩu hạn chế.1 Khái niệm liên kết Liên kết : có nghĩa là sự xích lại gần nhau, quyện chặt với nhau, thống nhất hữu cơ giữa các xí nghiệp và các ngành riêng biệt nhưng phụ thuộc chặt chẽ vào nhau trong những tổng thể sản xuất lãnh thổ thống nhất. Theo nghĩa kinh tế của từ, liên kết là tập hợp các mối liên hệ thường xuyên lâu dài và ổn định về sản xuất kỹ thuật và kinh tế giữa các bộ phận tương đối biệt lập, phụ thuộc lẫn nhau của một chính thể nào đó nhằm tối ưu hóa cấu trúc và bảo dim cho nó phát triển một cách tổng hợp, cân đối, nhịp nhàng,.

Liên kết trong nông nghiệp là qui luật khách quan của sự phát triển lực lượng sản xuất dưới tác động tích cực của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật. Nó bắt nguồn từ quá trình phân công sâu sắc từ chuyên môn hóa, tập trung hóa, từ việc mở rộng quan hệ hàng hóa giữa các xí nghiệp nông nghiệp với nhau và giữa nông nghiệp với các ngành kinh tế khác.2 Vai trò của sự liên kết Trang 13 Tìm Hiểu Tình Hình Trồng Và Chế Biến Vải Thiểu Ở Tinh Hải Dương Định Hướng Phát Triển Đến Năm 2010 Sự liên kết là quy luật khách quan xuất phát từ sự phát triển ngày càng cao của lực lượng sản xuất và sự phân công lao động xã hội ngày càng sâu sắc.