Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VA THUC TIEN CUA VIỆC THIET KE QUY TRÌNH TO CHỨC HỌC SINH THUYET TRÌNH THEO HƯỚNG PHÁT TRIÊN KĨ NĂNG TRONG DẠY HOC DIA LÍ LỚP 11 - BAN CƠ BẢN 1. Đặc điểm của các phương pháp dạy học tích cực a. Day học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh Trong phương pháp tô chức.
người học - đối tượng của hoạt động “day”, dong thời là chú thé của hoạt động “học” - được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức vả chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều minh chưa rõ chử không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp đặt. Được đặt vào những tinh huống của đời sống thực tế, người học trực tiếp quan sat, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết van dé đặt ra theo cách suy nghĩ của minh, từ đó nắm được kiến thức, kĩ năng mới. vừa nắm được phương pháp “tim ra" kiến thức, kĩ năng đó. không rap khuôn theo những mẫu sẵn có, được thể hiện và phát huy tiềm năng sáng tạo.
Dạy học theo cách này thì giáo viên không chi đơn giản truyền dat tri thức ma côn là người hướng dẫn, tổ chức hành động. Chương trình dạy học phải giúp cho từng học sinh biết cách hành động và tích cực tham gia vao các chương trình hành động của cộng đồng. Quan điểm day học day học tích cực thực ra không phải là hoàn toàn mới. Khổng Tử, ngay tir 500 năm trước công nguyên đã cho rằng cách học hiệu quả nhất là lôi kéo sự tham gia của người học vào quá trình hình thành tri thức.
Ông nói: “Noi cho tỏi biết, tôi sẽ quên; Chỉ cho tôi thấy, có thể tôi sẽ nhớ; Cho tôi tham gia, tôi sẽ hiểu `. Day và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học Phương pháp dạy học tích cực xem việc rén luyện phương pháp học tập cho học sinh không chi là một biện pháp nâng cao hiệu qua dạy học ma con 14 một mục tiêu đạy học. Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh - với sự bùng nỗ thông tín, khoa học. kĩ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão - thi không thé nhồi nhét vào đầu óc trẻ khối lượng kiến thức ngày càng nhiều.
Phải quan tâm day cho trẻ phương pháp học ngay từ bậc Tiêu học và càng lên bậc học cao hơn điều này cảng phải được chú trọng. Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học. Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp. thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học.
khơi đậy khả năng vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên rất nhiều. Vì vay, ngày nay người ta nhắn mạnh mặt hoạt động học trong quá trinh dạy học. nỗ lực tạo ra sự chuyển biến tir học tập thu động sang tự học chủ động. dat vẫn dé phát triển tự học ngay trong trưởng phd thong, không chi tự học ở nha sau bài lén lớp ma tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên.
Tăng cường học tập cá nhân, phối hợp với học tập hợp tác Trong một lớp học mà trinh độ kiến thức, tư đuy của học sinh không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phan hoá vẻ cưởng độ, tiến độ hoản thanh nhiệm vụ học tập, nhất là khi bai học được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập. Ap dụng phương pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hoá này cảng lớn. Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽ dap ứng yêu cầu cá thé hoá hoạt động học tập theo nhu câu và khả năng của mỗi học sinh. trong học tập, không phải mọi tri thức.
kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân. Lop học là môi trường giao tiếp thay - trỏ. trò - trò, tạo nên mỗi quan hệ hợp tác giữa các cả nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thẻ, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ.
khang định hay bác bỏ. qua đó người học nâng minh lén một trình độ mới. Học tập hợp tác làm tang hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn dé gay gat, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân dé hoàn thành nhiệm vụ chung. Trong hoạt động theo nhóm nhỏ tử 4 đến 6 thảnh viên sẽ không thẻ có hiện tượng ý lại: tính cach, năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nan, phát triển tinh bạn.
ý thức tổ chức. tinh thân tương trợ. Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm cho các thành viên quen dan với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội. Trong nên kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia: năng lực hợp tác phải trở thành một kĩ năng của và là mục tiêu giáo dục mà nhà trường phải chuẩn bị cho học sinh.
Kết hợp đánh giá của thay với tự đánh giá của trò Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chí nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò ma còn dong thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chính hoạt động dạy của thay. Trước đây giáo viên “giữ độc quyên” trong đánh giá học sinh. Với phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau.
Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cẳn cho sự thành đạt trong cuộc sống ma nhà trưởng phải trang bị cho học sinh. Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực, để đảo tạo những con người năng động, sớm thích nghỉ với đời sống xã hội. thì việc kiểm tra, đánh giá không thẻ dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức. lặp lại các kĩ năng đã học mả phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tinh hudng thực tế.
10 Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật. kiểm tra đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn đẻ linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy. chi đạo hoạt động học. Từ day và học thụ động sang day va học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kẻ, tô chức.
hướng dan các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ dé học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thai độ theo yêu cau của chương trình. Giáo viên phải cỏ trình độ chuyển môn vững vang, cỏ trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của học sinh một cách có hiệu quả. Phương pháp thuyết trình 1. Khái niệm phương pháp thuyết trình Phương pháp thuyết trình đã ra đời và được sử dụng từ rất sớm trong lịch sử giáo dục với những tên gọi khác nhau như: phương pháp dùng lời, phương pháp diễn giảng.
phương pháp thuyết trình. Ngày nay phương pháp thuyết trình vẫn được sử dụng khá phổ biến trong quá trình dạy học. Trong “Bdo cáo Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học món chỉnh trị (phan triét học Mác-Lênin) ở trường Cao đăng nghề giao thông vận tai trung wong II Hải Phong”, đã có nhiều ý kiến nêu lên cách hiểu và định nghĩa khác nhau về phương pháp thuyết trình: Phương pháp thuyết trình là phương pháp giáo viên sử dụng ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để cung cấp cho người học hệ thống thông tin về nội dung học tập. người học tiếp thu hệ thống thông tin đó từ người dạy và xử lí chóng theo chú thể người học va yêu cầu của người học.
Phương pháp thuyết trình là phương pháp mà ở đó thay giáo nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị bai giảng va trực tiếp điều khiển thông báo lượng thông tin tri thức đến học sinh. học sinh tiếp nhận những thông tin đó bang việc nghe, nhìn, cùng tư duy theo lời giáng của thay, hiểu, ghi chép và ghi nhớ. II Phương pháp thuyết trình la phương pháp day học trong đó giáo viên ding lời nói sinh động. gợi cam, thuyết phục dé truyền thụ hệ thong tri thức môn học cho sinh viên theo chủ đích nhất định, nhờ vậy sinh viên tiếp thu bài giảng một cách sinh động.
Từ các quan niệm được trình bày ở trên ta có thẻ thấy phương pháp thuyết trình trong day học là phương pháp trình bảy một van dé của bai học trước nhiều học sinh bang lời thuyết trình của giáo viên. Trong dé tài "Thiết kẻ quy trình tổ chức học sinh thuyết trình theo hướng rèn luyện kỹ năng trong dạy học địa lí lớp I1 ", phương pháp thuyết trình có điểm khác là giáo viên không phải là người thuyết trình mà sẽ tổ chức, hướng dẫn cho học sinh thực hiện thuyết trình va được định nghĩa như sau: "Phương pháp tô chức cho học sinh thuyết trình được hiểu là bài trình bày, bao cáo của học sinh vẻ một van dé trong bài học đã được giáo viên phân công trước đó với các yêu câu. hướng dân và tiêu chi đảnh gid cụ thẻ nhằm khai thác kién thức chuẩn SGK. cập nhật kiến thức bài học, rèn luyện được các kĩ năng trong chương trình Địa lí” 1.
Đặc điểm, yêu cầu và nguyên tắc của phương pháp thuyết trình a. Đặc điểm của phương pháp thuyết trình - Phương pháp thuyết trình nhân mạnh đến các thao tác trình bày, nhận xét, chứng minh, giải thích. Khi tiễn hành thuyết trình. người thuyết trình sẽ phải tổ chức các hoạt động báo cáo để người nghe có thé hiểu, di theo hướng khai thác nội dung mà người thuyết trình đã dự liệu trước.
Muốn đạt được điều đó, người thuyết trình phải có các kiến thức vig chắc, cách trình bay lôgic, dé hiểu, giải dap rõ rang dé người nghe tiếp thu và tin theo những kiến thức mà người thuyết trình đưa ra. - Thuyết trình dé cao việc ứng dung các hình thức mới, dem lại hiệu quả cao phù hợp với đặc điểm, nội dung của van dé can trình bày. Dé thuyết trình về một van để. nhiều người từ trước đến nay thường dùng hình thức thẻ hiện là trình chiều PowerPoint, phương pháp diễn giải.