CHƯƠNG 1. NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Lý luận về hoạt động cho vay doanh nghiệp của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay doanh nghiệp của NHTM Theo quyết định số 1627/2001/QĐ – NHNN của Thống đốc NHNN về việc ban hành Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với KH, cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho KH sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Cho vay doanh nghiệp là một hình thức cho vay của NHTM mà đối tượng được vay vốn là doanh nghiệp. Theo khoản 1 điều 4 Luật doanh nghiệp ngày 29/11/2005 và khoản 1 điều 2 Nghị định 139/2007/NĐ – CP ngày 05/09/2007 hướng dẫn chi tiết thi hành một số điều của Luật doanh nghiệp: “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp bao gồm: công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân, bao gồm cả công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần được chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, doanh nghiệp của tổ chức Đảng và của các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài”. Đặc trưng của cho vay doanh nghiệp ❖ Quy mô mỗi khoản vay lớn Các doanh nghiệp thường vay vốn để đầu tư cải tiến hoặc nâng cấp cơ sở vật chất, trang bị, máy móc để sản xuất hay đầu tư dự án mới và chi phí trả cho những hoạt động này khá lớn, vốn sẵn có của hầu hết các doanh nghiệp lại không nhiều nên nhu cầu vay vốn ngân hàng cho những hoạt động này là rất lớn.
Để bắt kịp với sự hội nhập của nền kinh tế cũng như đáp ứng nhu cầu khách hàng, các doanh nghiệp luôn luôn phải đổi mới, đầu tư những dự án, sản phẩm mới để tăng sức cạnh Khóa luận tốt nghiệp 6 Vũ Tuấn Anh Khoa Tài Chính – Ngân Hàng GVHD: TS. Lê Quang Thắng tranh trên thị trường. Do đó, nhu cầu vay vốn ngân hàng trở thành nhu cầu chung của các doanh nghiệp, vì vậy tổng quy mô vay doanh nghiệp là rất lớn. ❖ Chi phí một khoản vay doanh nghiệp là không nhiều so với giá trị khoản vay Điều này là do quy mô mỗi khoản vay doanh nghiệp thường lớn, số lượng các món vay không quá nhiều.
Việc cập nhật các thông tin doanh nghiệp cũng có thể nhanh chóng, đầy đủ và chính xác mà không mất nhiều thời gian như cho vay cá nhân. Do vậy, quá trình cho vay từ lúc tiếp nhận hồ sơ, thẩm định khách hàng, giải ngân cho đến lúc thu nợ, ngân hàng sẽ bớt được một số khoản chi phí phụ trội. ❖ Lợi nhuận thu về từ hoạt động cho vay doanh nghiệp rất lớn Với quy mô khoản vay lớn, kỳ hạn vay tương đối dài, hoạt động cho vay doanh nghiệp mang về cho ngân hàng những khoản lợi nhuận rất lớn. Vì vậy, cho vay doanh nghiệp luôn là một hoạt động được các ngân hàng đặc biệt chú trọng.
❖ Ảnh hưởng trực tiếp tới uy tín của NHTM Đây là một đặc trưng chỉ có ở cho vay doanh nghiệp. Một NHTM nếu có quan hệ tín dụng tốt với nhiều khách hàng doanh nghiệp lớn, có uy tín thì tên tuổi của NH đó sẽ được phủ sóng rộng rãi, uy tín của NH được nâng lên, và nếu NH duy trì tốt những mối quan hệ đó, sau này NH sẽ không cần chủ động tạo lập mối quan hệ tín dụng với các DN khác, mà chính các DN sẽ chủ động đề cập vấn đề này với NH. Đây là một lợi thế, nhưng cũng rất dễ trở nên bất lợi với NH khi chỉ cần NH không duy trì được một trong những mối quan hệ tín dụng đó, hoặc khi DN đó làm ăn phá sản, thua lỗ thì thiệt hại của NH không chỉ về tiền bạc mà uy tín của NH với các DN cũng sẽ giảm sút trầm trọng. ❖ Rủi ro tín dụng lớn Các khoản cho vay doanh nghiệp đều tiềm ẩn rủi ro tín dụng lớn.
Điều này xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân: về phía doanh nghiệp, rủi ro từ đạo đức kinh doanh, năng lực kinh doanh, tính khả thi của dự án kinh doanh,v., về phía ngân hàng, rủi ro này xuất phát từ trình độ, kinh nghiệm và đạo đức của cán bộ tín dụng, quy trình thẩm định, quy trình thu hồi nợ,v. Khóa luận tốt nghiệp 7 Vũ Tuấn Anh Khoa Tài Chính – Ngân Hàng GVHD: TS. Lê Quang Thắng 1. Quy trình cho vay doanh nghiệp của NHTM Quy trình cho vay chung bao gồm nhiều giai đoạn mang tính chất liên hoàn, có quan hệ chặt chẽ và gắn bó với nhau, được thực hiện theo một trình tự 7 bước: Bước 1: Hướng dẫn KH lập hồ sơ xin vay Bước 2: Tiếp nhận, phân tích và thẩm định hồ sơ Bước 3: Quyết định và ký hợp đồng tín dụng Bước 4: Giải ngân Bước 5: Kiểm tra giám sát tiền vay Bước 6: Thu nợ gốc và lãi, xử lý những phát sinh Bước 7: Thanh lý hợp đồng cho vay Hầu hết các NHTM đều thiết kế cho mình quy trình cho vay cụ thể, bao gồm nhiều bước đi khác nhau, quy trình cho vay doanh nghiệp cũng nằm trong quy trình cho vay chung của NH và đều thông qua các bước chính như sơ đồ sau: Khóa luận tốt nghiệp 8 Vũ Tuấn Anh Khoa Tài Chính – Ngân Hàng GVHD: TS.
Lê Quang Thắng Hình 1. Quy trình cho vay doanh nghiệp của NHTM Nhân viên tín Lập hồ sợ: Khách hàng: dụng: Giấy đề nghị vay Cung cấp các tài Tiếp xúc, hướng - Hồ sơ pháp lý liệu và thông tin dẫn. Phỏng vấn - Phương án, Dự khách hàng án Kết quả ghi Tổ chức phân nhận: Thu thập thông tích và thẩm - Biên bản, báo tin qua phỏng định: cáo vấn, viếng thăm, -Pháp lý - Tờ trình trao đổi -Đảm bảo nợ vay - Giấy tờ về bảo đảm nợ Quyết định cho Cập nhật thông vay: tin thị trường, - Hội đồng phán Giấy báo lý Từ chối chính sách, quyết do khung pháp lý - Cá nhân phán quyết Hợp đồng tín dụng: Chấp - Đàm phán thuận -Ký kết HĐTD - Ký kết hợp đồng khác Giải ngân: - Chuyển tiền vào tài khoản KH - Trả cho nhà cung cấp Tổ chức giám sát: - Nhân viên kế toán Vi phạm hợp - Nhân viên tín dụng Giám sát tín dụng đồng - Thanh tra, kiểm soát viên Thanh lý Không đủ HĐTD bắt Thu nợ: cả gốc và lãi Không đúng hạn buộc Biệp pháp: cảnh báo, tăng Đầy đủ và đúng hạn cường kiểm soát, ngừng giải ngân, tái xét tín dụng Thanh lý HĐTD mặc nhiên Xử lý: Không đủ Tòa án Không đúng hạn Cơ quan thẩm quyền (Nguồn: Nguyễn Đăng Dờn, 2012) 1. Cơ sở lý luận về chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM Lý luận về chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM được xây dựng căn cứ vào lý luận về cho vay doanh nghiệp của NHTM đã trình bày ở trên bao gồm ba nội dung chính: khái niệm về chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM, một số chỉ Khóa luận tốt nghiệp 9 Vũ Tuấn Anh Khoa Tài Chính – Ngân Hàng GVHD: TS.
Lê Quang Thắng tiêu đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM. Khái niệm chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM “Chất lượng” là một khái niệm được sử dụng rất phổ biến, vậy chất lượng là gì? Hiểu một cách khái quát, “Chất lượng là khả năng của tập hợp các đặc tính của một sản phẩm, hệ thống hay quá trình để đáp ứng các yêu cầu của khách hàng và các bên có liên quan” – Theo dự thảo DIS 9000:2000 của Tổ chức Quốc tế về Tiêu chuẩn hoá ISO. Một khoản cho vay có chất lượng là một khoản cho vay mà sau một thời hạn cho vay nhất định đã được thoả thuận trong hợp đồng cho vay, ngân hàng thu hồi được cả gốc và lãi từ khách hàng vay vốn, qua đó ngân hàng có thu nhập và đảm bảo được sự an toàn trong hoạt động theo quy định của pháp luật. Chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM là thuật ngữ chỉ mức độ an toàn và khả năng tạo ra lợi nhuận của hoạt động cho vay doanh nghiệp mà NHTM thực hiện.
Chất lượng cho vay doanh nghiệp được đánh giá thông qua việc thu hồi nợ của NHTM đối với các doanh nghiệp: nếu NHTM thu hồi nợ tốt qua đó mức độ an toàn của cho vay doanh nghiệp được đảm bảo và ngân hàng có được thu nhập lớn thì điều đó có nghĩa là chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM là tốt, và ngược lại, nếu ngân hàng thu hồi nợ nhưng mức độ an toàn của cho vay doanh nghiệp không được đảm bảo và ngân hàng không có thu nhập hoặc có rất ít thì tức là chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM là không tốt. Các NHTM luôn có xu hướng tăng quy mô cho vay doanh nghiệp qua các năm. Khi quy mô cho vay doanh nghiệp tăng lên thì chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM cũng thay đổi. Chính vì vậy, các ngân hàng thường xây dựng lên một hệ thống các chỉ tiêu phản ánh chất lượng cho vay doanh nghiệp để từ đó đánh giá chất lượng cho vay doanh nghiệp của mình và đưa ra các biện pháp giải quyết kịp thời.
Khóa luận tốt nghiệp 10 Vũ Tuấn Anh Khoa Tài Chính – Ngân Hàng GVHD: TS. Lê Quang Thắng 1. Các tiêu chí đánh giá chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM Từ khái niệm chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM được nêu ra ở trên, một số chỉ tiêu phản ánh chất lượng cho vay doanh nghiệp của NHTM cần được xem xét bao gồm: 1. Dư nợ cho vay và tỷ lệ tăng trưởng dư nợ Dư nợ cho vay là số tiền mà ngân hàng hiện đang còn cho doanh nghiệp vay vào thời điểm cuối kỳ báo cáo (năm).
Dư nợ cho vay thấp đánh giá chất lượng cho vay của NHTM thấp, ngân hàng không có khả năng mở rộng hoạt động cho vay. Tuy nhiên, dư nợ cho vay cao chưa chắc đã phản ánh chất lượng cho vay cao vì nó còn phụ thuộc vào cân đối nguồn vốn huy động được của ngân hàng đó.