CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, ý nghĩa và nhiệm vụ của phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là việc xem xét đánh giá kết quả của việc quản lý và điều hành tài chính doanh nghiệp thông qua các số liệu trên báo cáo tài chính.
Phân tích những điểm đã làm được và những gì chưa làm được, kết quả đạt được ra sao. Những điểm mạnh của doanh nghiệp cần phát huy và những điểm yếu còn tồn tại để có biện pháp khắc phục kịp thời. Bùi Hữu Phước, Tài chính doanh nghiệp, NXB Lao động – Xã hội, 2005). Phân tích tài chính doannh nghiệp là việc ứng dụng các công cụ và kỹ thuật phân tích đối với các báo cáo tài chính tổng hợp và mối liên hệ giữa các dữ liệu để đưa ra các dữ liệu và kết luận hữu ích trong phân tích hoạt động kinh doanh.
Phân tích tài chính còn là việc sử dụng các báo cáo tài chính để phân tích năng lực và vị thế tài chính của một Công ty và để đánh giá năng lực tài chính trong tương lai. Mối quan tâm hàng đầu của các nhà phân tích là đánh giá rủi ro phá sản tác động tới các doanh nghiệp mà biểu hiện của nó là khả năng thanh toán, đánh giá khả năng cân đối vốn, năng lực hoạt động cũng như khả năng sinh lãi của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó các nhà phân tích tài chính doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu và đưa ra những dự đoán về kết quả hoạt động nói chung và mức doanh lợi nói riêng của doanh nghiệp trong tương lai. Nói cách khác, phân tích tài chính là cơ sở để dự đoán tài chính – một trong các hướng dự đoán doanh nghiệp.
Phân tích tài chính có thể được ứng dụng theo nhiều hướng khác nhau: với mục đích tác nghiệp (chuẩn bị các quyết định nội bộ), với SVTH: Nguyễn Thị Thu Thủy 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Ái Mỹ mục đích nghiên cứu, thông tin hoặc vị trí của nhà phân tích (trong hay ngoài doanh nghiệp). Ý nghĩa của phân tích tài chính doanh nghiệp Hoạt động tài chính có mối liên hệ trực tiếp với hoạt động sản xuất kinh doanh. Do đó, tất cả hoạt động sản xuất kinh doanh đều có ảnh hưởng đến tình hình tài chính của doanh nghiệp. Ngược lại tình hình tài chính doanh nghiệp tốt hay xấu đều có tác động thúc đẫy hoặc kìm hãm đối với quá trình sản xuất kinh doanh.
Vì vậy cần phải thường xuyên theo dõi đánh giá kịp thời, kiểm tra tình hình tài chính doanh nghiệp, trong đó công tác phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp đóng vai trò vô cùng quan trọng. Nhu cầu thông tin về tình hình TCDN của các đối tượng khác nhau là khác nhau, do vậy với mỗi đối tượng, vai trò của phân tích tình hình tài chính cũng có những đặc trưng riêng biệt, phục vụ các mối quan tâm khác nhau gắn với các lợi ích khác nhau. Đối với nhà quản lý: Các nhà quản lý là những người trực tiếp tham gia vào quá trình quản lý doanh nghiệp, là những người trực tiếp ra quyết định về chiến lược sản xuất kinh doanh, những chính sách tác động đến kết quả sản suất kinh doanh của doanh nghiệp. Do vậy, nhu cầu cầu thông tin của nhà quản trị luôn là lớn nhất, chi tiết nhất có thể.
Nhằm đáp ứng nhu cầu này, doanh nghiệp thậm chí còn tổ chức một hệ thống kế toán riêng, đó là kế toán quản trị với đặt trưng là sự linh hoạt trong thu thập và trình bày báo cáo, tính tức thời của thông tin, mà trong đó bao hàm rất nhiều thông tin nội bộ, bí mật. Phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp giúp các nhà quản trị đưa ra những chiến lược đầu tư dài hạn cho doanh nghiệp. Từ việc phân tích tình hình, hiệu quả sử dụng tài sản doanh nghiệp, các nhà quản lý sẽ cân nhắc nên đầu tư vào loại tài sản nào cho phù hợp. Bên cạnh đó, dựa vào việc phân tích diễn biến sử dụng vốn và hiệu quả sử dụng vốn, các nhà quản trị tài chính sẽ nhận định về tình hình cân đối vốn của doanh nghiệp, tử đó quyết định tăng giảm các khoản mục nguồn vốn cũng như cách thức huy động vốn một cách hợp lý nhất.
Nhà quản lý doanh nghiệp phải lựa chọn xem SVTH: Nguyễn Thị Thu Thủy 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Ái Mỹ doanh nghiệp nên huy động vốn từ nguồn nào và cơ cấu ra sao để chi phí cho mỗi đồng vốn vay là thấp nhất. Phân tích tình hình tài chính giúp dự báo tình hình TCDN trong tương lai. Bất kì một doanh nghiệp nào trong quá trình hoạt động, nhà quản lý điều cần đặt ra mục tiêu ngắn hạn hay dài hạn trong tương lai. Do đó, nhờ những dự báo tài chính có được từ việc phân tích mà nhà quản lý doanh nghiệp có thể điều chỉnh mục tiêu sao cho phù hợp nhất trong khả năng và định hướng phát triển của doanh nghiệp.
Đối với các nhà đầu tư: Đối với các nhà đầu tư, mối quan tâm hàng đầu của họ là thời gian hoàn vốn, mức sinh lãi và sự rủi ro. Vì vậy, họ cần các thông tin về điều kiện tài chính, tình hình hoạt động, kết quả kinh doanh và tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp. Trước hết họ quan tâm tới lĩnh vực đầu tư và nguồn tài trợ. Trên cơ sở phân tích các thông tin về tình hình hoạt động, về kết quả kinh doanh hàng năm, các nhà đầu tư sẽ đánh giá được khả năng sinh lợi và triển vọng phát triển của doanh nghiệp, từ đó đưa ra những quyết định phù hợp.
Các nhà đầu tư sẽ chỉ chấp thuận đầu tư vào một dự án nếu ít nhất thỏa mãn một điều kiện là giá trị hiện tại ròng của nó dương. Bên cạnh đó, chính sách phân phối cổ tức và cơ cấu nguồn tài trợ doanh nghiệp cũng là một vấn đề được các nhà đầu tư hết sức coi trọng vì nó tác động trực tiếp đến thu nhập của họ. Ngược lại, họ sẽ không chịu góp vốn hay rút vốn nếu TCDN cho họ dự báo về thua lỗ, ảm đạm. Đối với các chủ nợ: Nếu phân tích tài chính đươc các nhà đầu tư và quản lý doanh nghiệp thực hiện nhằm mục đích đánh giá khả năng sinh lợi và tăng trưởng của doanh nghiệp thì phân tích tài chính lại được các ngân hàng và nhà cung cấp tín dụng thương mại cho doanh nghiệp nhằm đảm bảo khả năng trả nợ của doanh nghiệp.
Trong nội dung phân tích này khả năng thanh toán của doanh nghiệp được xem xét trên hai khía cạnh là ngắn hạn và dài hạn. Nếu là những khoản cho vay ngắn hạn, người cho vay đặt biệt quan tâm đến khả năng thanh toán nhanh của doanh nghiệp, SVTH: Nguyễn Thị Thu Thủy 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Ái Mỹ nghĩa là khả năng ứng phó của doanh nghiệp đối với các món nợ khi đến hạn trả. Nếu là những khoản cho vay dài hạn, người cho vay phải tin chắc khả năng hoàn trả và khả năng sinh lời của doanh nghiệp mà việc hoàn trả vốn và lãi sẽ tùy thuộc vào khả năng sinh lời này. Đối với các ngân hàng và nhà cho vay tín dụng, mối quan tâm của họ chủ yếu hướng vào khả năng trả nợ của doanh nghiệp.
Vì vậy, họ chú ý đặt biệt đến số lượng tiền và các tài sản khác có thể chuyển nhanh thành tiền, từ đó so sánh với số nợ ngắn hạn để biết đươc khả năng thanh toán tức thời của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, họ cũng rất quan tâm tới số vốn của chủ sở hữu, bởi vì số vốn này là khoản bảo hiểm cho họ trong trường hợp doanh nghiệp bị rủi ro. Như vậy, kỹ thuật phân tích có thể thay đổi theo bản chất và theo thời hạn của các khoản nợ, nhưng cho dù đó là cho vay ngắn hạn hay dài hạn thì người cho vay đều quan tâm đến cơ cấu tài chính biểu hiện mức độ mạo hiểm của doanh nghiệp đi vay. Đối với các nhà cung cấp vật tư hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp, họ phải quyết định xem có cho phép khách hàng sắp tới được mua chịu hàng hay không, họ cần phải biết được khả năng thanh toán của doanh nghiệp hiện tại và trong thời gian sắp tới.
Đối với người lao động: Bên cạnh các nhà đầu tư, nhà quản lý và các chủ nợ doanh nghiệp, người hưởng lương doanh nghiệp cũng rất quan tâm tới các thông tin tài chính của doanh nghiệp. Điều này cũng dễ hiểu bởi kết quả hoạt động của doanh nghiệp có tác động trực tiếp tới tiền lương, khoản thu nhập chính của người lao động. Ngoài ra trong một số doanh nghiệp, người lao động được tham gia góp vốn mua một số lượng cổ phiếu nhất định. Như vậy họ cũng là chủ doanh nghiệp nên có quyền lợi và trách nhiệm gắn với doanh nghiệp.
Biết được tình hình tài chính doanh nghiệp giúp người lao động yên tâm làm việc, gắn bó lâu dài với doanh nghiệp. Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Trong các cơ quan Nhà Nước, cơ quan thuế là đơn vị quan tâm nhiều và thường xuyên nhất đến báo cáo TCDN nhằm xác định số thuế của doanh nghiệp phải nộp từng giai đoạn, so sánh với số tiền đã nộp, từ đó đánh giá về tình trạng thực hiện nghĩa vụ SVTH: Nguyễn Thị Thu Thủy 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Ái Mỹ thuế của doanh nghiệp. Ngoài ra, các cơ quan quản lý Nhà nước cũng dựa vào tình hình tài chính để kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh, hoạt động tài chính tiền tệ của doanh nghiệp có tuân thủ theo đúng chính sách, chế độ và luật pháp quy định hay không, cảnh báo, xử lý ngay những doanh nghiệp có dấu hiệu gian lận, bất thường trong kinh doanh. Tóm lại, phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp mà trọng tâm là phân tích báo cáo tài chính và các chỉ tiêu tài chính đặc trưng thông qua một hệ thống các phương chính, quyết định tài trợ và đầu tư phù hợp pháp, công cụ và kỹ thuật phân tích, giúp người sử dụng thông tin từ các góc độ khác nhau, vừa đánh giá toàn diện, tổng hợp khái quát, lại vừa xem xét một cách chi tiết hoạt động TCDN, tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu từ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, để nhận biết, phán đoán, dự báo và đưa ra quyết định tài chính.