Kiểm soát tập trung kinh tế xuyên biên giới trong lĩnh vực năng lượng tái tạo: Thực tiễn tại Trung Quốc và kiến nghị cho Việt Nam

Khóa luận kiểm soát tập trung kinh tế xuyên biên giới lĩnh vực năng lượng tái tạo tại Trung Quốc và Việt Nam

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tiến Đạt
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Kiểm soát tập trung kinh tế xuyên biên giới trong lĩnh vực năng lượng tái tạo: Thực tiễn tại Trung Quốc và kiến nghị cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm soát tập trung kinh tế ngành năng lượng tái tạo

Năng lượng tái tạo đang trở thành trọng tâm chuyển dịch cơ cấu kinh tế toàn cầu. Các thương vụ sáp nhập và mua lại (M&A) quốc tế gia tăng nhanh chóng trong lĩnh vực này. Tập trung kinh tế xuyên biên giới tạo cơ hội huy động vốn, chuyển giao công nghệ hiện đại và mở rộng quy mô sản xuất. Tuy nhiên, hiện tượng này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về méo mó cấu trúc cạnh tranh. Việc các tập đoàn đa quốc gia thâu tóm chuỗi cung ứng dẫn đến nguy cơ hình thành vị trí thống lĩnh hoặc độc quyền nhóm. Cơ chế kiểm soát tập trung kinh tế là công cụ pháp lý quan trọng để bảo vệ trật tự thị trường. Quy trình giám sát bao gồm đánh giá thị phần, sức mạnh thị trường và rào cản gia nhập. Luật pháp nhiều quốc gia quy định rõ nghĩa vụ thông báo tiền kiểm trước khi hoàn tất giao dịch. Cơ quan quản lý cạnh tranh có thẩm quyền chấp thuận có điều kiện hoặc cấm thực hiện thương vụ. Sự can thiệp này bảo đảm phát triển bền vững nguồn năng lượng sạch. Đồng thời, chính sách cạnh tranh lành mạnh giúp ổn định giá điện tiêu thụ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

1.1. Khái niệm tập trung kinh tế trong lĩnh vực năng lượng

Tập trung kinh tế trong ngành năng lượng diễn ra dưới nhiều hình thức như sáp nhập, hợp nhất, mua lại và liên doanh. Mục đích chính là tối ưu hóa chi phí sản xuất và mở rộng thị phần cung ứng điện. Trong phân ngành năng lượng tái tạo, hoạt động này tập trung vào các dự án điện gió và điện mặt trời. Sự liên kết giúp doanh nghiệp khai thác lợi thế quy mô vốn và công nghệ. Tuy nhiên, giao dịch M&A có thể làm suy giảm số lượng đối thủ cạnh tranh trên thị trường. Doanh nghiệp sau sáp nhập dễ chiếm ưu thế bán buôn điện hoặc độc quyền hạ tầng đấu nối. Do đó, pháp luật cạnh tranh luôn thiết lập ngưỡng giám sát chặt chẽ đối với các thương vụ lớn.

1.2. Đặc thù xuyên biên giới của các dự án năng lượng sạch

Thị trường năng lượng sạch mang tính toàn cầu hóa cao độ. Chuỗi giá trị trải dài từ sản xuất thiết bị, tấm pin quang điện, turbine gió đến vận hành dự án. Các tập đoàn năng lượng quốc tế đẩy mạnh đầu tư xuyên biên giới qua việc thâu tóm doanh nghiệp bản địa. Yếu tố đa quốc gia khiến quá trình giám sát chống độc quyền trở nên phức tạp. Doanh nghiệp tham gia giao dịch thường có trụ sở tại nhiều nước khác nhau. Tài sản thâu tóm bao gồm cả hạn ngạch công suất và vị trí đấu nối điện trọng điểm. Cơ quan quản lý trong nước đối mặt thách thức lớn khi xác minh dữ liệu tài chính nước ngoài. Do đó, việc hoàn thiện khung pháp lý xuyên biên giới là yêu cầu cấp thiết.

II. Vấn đề kiểm soát tập trung kinh tế năng lượng tái tạo tại Việt Nam

Thực tiễn thị trường năng lượng tái tạo Việt Nam bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý đáng chú ý. Luật Cạnh tranh năm 2018 và Nghị định số 35/2020/NĐ-CP đã ban hành các tiêu chí kiểm soát tập trung kinh tế. Tuy nhiên, các tiêu chí này chủ yếu căn cứ vào tổng tài sản, doanh thu và thị phần kết hợp. Ngành năng lượng tái tạo sở hữu các đặc tính kỹ thuật rất riêng biệt. Nhiều thương vụ sáp nhập có giá trị tài sản chưa đạt ngưỡng thông báo bắt buộc nhưng lại chiếm giữ vị trí trọng yếu. Điển hình là việc chuyển nhượng quyền đấu nối lưới điện và hạn ngạch công suất phát điện cục bộ. Khoảng trống này tạo điều kiện cho các thương vụ thâu tóm ngầm, loại bỏ đối thủ tiềm năng. Ngoài ra, việc xác định thị trường liên quan đối với điện năng gặp nhiều vướng mắc. Tính bất định của điện gió, điện mặt trời cùng hiện tượng nghẽn mạch truyền tải chia cắt thị trường thành nhiều vùng cục bộ. Khung pháp lý hiện hành chưa cung cấp công cụ định lượng chính xác tác động hạn chế cạnh tranh tại từng nút lưới điện.

2.1. Lỗ hổng từ ngưỡng thông báo tập trung kinh tế

Quy định về ngưỡng thông báo tập trung kinh tế chủ yếu dựa trên doanh thu và tài sản. Trong ngành năng lượng tái tạo, nhiều dự án sơ khai chưa phát sinh doanh thu thương mại. Dù vậy, các dự án này nắm giữ giấy phép quy hoạch và điểm đấu nối lưới điện chiến lược. Nhà đầu tư nước ngoài có thể thâu tóm nhiều dự án tiềm năng mà không cần thông báo tiền kiểm. Tình trạng này dẫn đến nguy cơ triệt tiêu các đối thủ cạnh tranh mới nổi. Việc thiếu tiêu chí giá trị giao dịch tạo ra kẽ hở pháp lý đáng kể. Cơ quan quản lý khó ngăn chặn hành vi tích tụ công suất ngầm của các tập đoàn lớn.

2.2. Khó khăn khi xác định thị trường liên quan điện năng

Việc xác định thị trường liên quan trong ngành điện đòi hỏi phương pháp tiếp cận chuyên biệt. Thị trường sản phẩm điện năng không thể lưu trữ quy mô lớn với chi phí thấp như hàng hóa thông thường. Bên cạnh đó, thị trường địa lý bị giới hạn bởi năng lực truyền tải của lưới điện quốc gia. Tại Việt Nam, tình trạng nghẽn mạch đường dây tại các tỉnh miền Trung và miền Nam diễn ra thường xuyên. Một thương vụ M&A có thể chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trên toàn quốc nhưng lại đạt thế độc quyền tại vùng nghẽn lưới. Nếu cơ quan quản lý chỉ đánh giá phạm vi toàn quốc, hành vi hạn chế cạnh tranh cục bộ sẽ bị bỏ sót. Đây là rào cản kỹ thuật lớn nhất trong việc thực thi pháp luật cạnh tranh ngành năng lượng.

III. Kinh nghiệm Trung Quốc về kiểm soát tập trung kinh tế năng lượng

Trung Quốc là thị trường năng lượng tái tạo phát triển mạnh hàng đầu thế giới với hệ thống kiểm soát chống độc quyền toàn diện. Cơ quan Quản lý Nhà nước về Quy chế Thị trường (SAMR) của Trung Quốc thực thi Luật Chống độc quyền sửa đổi rất nghiêm ngặt. SAMR không chỉ áp dụng tiêu chí doanh thu truyền thống mà còn chú trọng vào năng lực công nghệ và chuỗi cung ứng linh kiện cốt lõi. Trong nhiều thương vụ M&A năng lượng xuyên biên giới, Trung Quốc đưa ra các biện pháp khắc phục có điều kiện mang tính ràng buộc cao. Doanh nghiệp sáp nhập buộc phải cấp phép bản quyền sáng chế theo nguyên tắc công bằng, hợp lý và không phân biệt đối xử (FRAND). Đồng thời, SAMR duy trì cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa cơ quan quản lý cạnh tranh và cơ quan quản lý năng lượng quốc gia. Quy trình này cho phép cơ quan chức năng phân tích sâu tác động của các nút thắt kỹ thuật hạ tầng. Nhờ đó, Trung Quốc vừa bảo vệ được doanh nghiệp nội địa, vừa duy trì thị trường điện xanh cạnh tranh công bằng.

3.1. Cơ chế giám sát chống độc quyền của cơ quan SAMR

Cơ quan SAMR giữ vai trò trung tâm trong kiểm soát tập trung kinh tế tại Trung Quốc. Cơ quan này thiết lập hệ thống thẩm tra đa tầng đối với các thương vụ M&A có yếu tố nước ngoài. Khung đánh giá tập trung vào mức độ tập trung thị trường thông qua chỉ số HHI. Bên cạnh đó, SAMR kiểm tra chặt chẽ quyền sở hữu trí tuệ công nghệ pin và thiết bị điện mặt trời. Nếu một thương vụ đe dọa tạo lập vị thế độc quyền, SAMR sẽ áp đặt điều kiện chia sẻ công nghệ hoặc yêu cầu thoái bớt vốn đầu tư. Cơ chế tiền kiểm nghiêm ngặt giúp ngăn ngừa rủi ro bóp nghẹt các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi cung ứng xanh.

3.2. Áp dụng biện pháp khắc phục hành vi và cấu trúc

Thực tiễn Trung Quốc chứng minh hiệu quả của việc kết hợp biện pháp khắc phục hành vi và cấu trúc. Biện pháp cấu trúc đòi hỏi doanh nghiệp phải bán bớt một phần nhà máy điện hoặc tài sản truyền tải. Mục tiêu nhằm giảm tỷ lệ tập trung thị trường sau giao dịch. Ngược lại, biện pháp hành vi buộc bên sáp nhập cam kết không áp đặt giá mua bán điện bất hợp lý. Doanh nghiệp cũng phải tạo điều kiện đấu nối mạng lưới bình đẳng cho bên thứ ba. Việc áp dụng linh hoạt hai nhóm biện pháp này giúp bảo toàn lợi ích kinh tế của thương vụ M&A. Thị trường vừa tiếp nhận thêm nguồn vốn đầu tư mới, vừa tránh được nguy cơ lạm dụng sức mạnh thị trường của các tập đoàn khổng lồ.

IV. Định hướng kiểm soát tập trung kinh tế ngành năng lượng tái tạo

Việt Nam cần hoàn thiện khung khổ pháp lý nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát tập trung kinh tế trong ngành năng lượng tái tạo. Trước hết, cơ quan lập pháp cần bổ sung tiêu chí giá trị giao dịch vào ngưỡng thông báo tập trung kinh tế. Giải pháp này giúp kiểm soát triệt để các thương vụ mua lại dự án tiềm năng nhưng chưa có doanh thu. Thứ hai, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cần ban hành hướng dẫn chi tiết về xác định thị trường liên quan đối với điện năng. Việc phân chia thị trường địa lý phải tính đến các điểm nghẽn hạ tầng lưới điện khu vực. Thứ ba, cơ chế phối hợp giữa Bộ Công Thương và Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cần được chuẩn hóa và thực thi đồng bộ. Sự kết hợp giữa chuyên môn kỹ thuật điện và nghiệp vụ chống độc quyền bảo đảm tính chuẩn xác trong đánh giá hồ sơ M&A. Cuối cùng, Việt Nam cần tăng cường hợp tác quốc tế trong chia sẻ thông tin điều tra xuyên biên giới. Điều này giúp ngăn chặn từ sớm nguy cơ thao túng thị trường của các dòng vốn ngoại.

4.1. Bổ sung tiêu chí kiểm duyệt giá trị giao dịch M A

Bổ sung tiêu chí ngưỡng giá trị giao dịch là bước đi cấp thiết trong sửa đổi pháp luật cạnh tranh. Thực tiễn thị trường cho thấy nhiều dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn được chuyển nhượng khi chưa hòa lưới điện. Các giao dịch này có giá trị hàng chục đến hàng trăm triệu USD nhưng doanh thu bằng 0. Nếu tiếp tục duy trì tiêu chí doanh thu truyền thống, pháp luật sẽ để lọt các vụ việc thâu tóm chiến lược. Quy định mới cần xác định mức giá trị giao dịch cụ thể buộc phải thông báo tiền kiểm. Giải pháp này giúp cơ quan cạnh tranh kịp thời đánh giá nguy cơ triệt tiêu cạnh tranh và kiểm soát dòng vốn ngoại thâu tóm tài nguyên hạ tầng.

4.2. Tăng cường phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế

Kiểm soát tập trung kinh tế trong ngành năng lượng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cần phối hợp thường xuyên với Cục Điều tiết Điện lực thuộc Bộ Công Thương. Sự trao đổi thông tin kỹ thuật về quy hoạch lưới điện giúp nhận diện chính xác các rủi ro độc quyền vùng. Song song đó, việc thiết lập mạng lưới hợp tác với các cơ quan chống độc quyền khu vực như SAMR Trung Quốc mang lại giá trị thực tiễn lớn. Hoạt động chia sẻ dữ liệu về các tập đoàn năng lượng đa quốc gia hỗ trợ công tác thẩm định hồ sơ M&A nhanh chóng, chính xác. Mối quan hệ liên ngành và liên quốc gia là nền tảng vững chắc để xây dựng thị trường năng lượng công bằng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và cam kết phát triển bền vững, năng lượng tái tạo (NLTT) như điện gió, điện mặt trời đã trở thành trụ cột chiến lược của mọi quốc gia. Tuy nhiên, chuỗi giá trị NLTT quốc tế đang chứng kiến sự phụ thuộc lớn vào các quốc gia nắm giữ công nghệ lõi và nguyên liệu đầu vào thiết yếu. Làn sóng mua bán và sáp nhập (M&A) xuyên biên giới của các tập đoàn đa quốc gia ngày càng gia tăng, hình thành các siêu tập đoàn kiểm soát từ linh kiện bán dẫn, chip điều hành (Inverter) đến nguồn cung khoáng sản chiến lược như lithium phục vụ pin lưu trữ năng lượng (ESS). Nếu không có cơ chế kiểm soát tập trung kinh tế (TTKT) hiệu quả, các quốc gia đang phát triển sẽ đối mặt với rủi ro bị thao túng giá và hạn chế tiếp cận công nghệ.

Trung Quốc là quốc gia sở hữu chuỗi cung ứng NLTT hoàn chỉnh và đã khẳng định quyền tài phán ngoài lãnh thổ thông qua Tổng cục Quản lý Thị trường Quốc gia (SAMR) để bảo vệ chuỗi cung ứng chiến lược qua các phán quyết phê duyệt sáp nhập có điều kiện. Tại Việt Nam, mặc dù Luật Cạnh tranh 2018 đã mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các hành vi ngoài lãnh thổ, nhưng cơ chế thực thi trong ngành NLTT còn bộc lộ nhiều khoảng trống: thiếu tiêu chí định lượng về sức mạnh thị trường dựa trên quyền sở hữu trí tuệ, thiếu cơ chế giám sát thực thi hậu sáp nhập và hạn chế trong phối hợp liên ngành khi tiếp nhận dòng vốn ngoại.

Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ sau:

• Mục đích nghiên cứu: Phân tích các quy định pháp luật và thực tiễn kiểm soát TTKT xuyên biên giới trong ngành NLTT, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật cạnh tranh Việt Nam.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm soát TTKT xuyên biên giới trong lĩnh vực NLTT.
  2. Đánh giá thực trạng pháp luật và những khoảng trống trong kiểm soát TTKT ngành NLTT tại Việt Nam hiện nay.
  3. Phân tích các thương vụ điển hình tại Trung Quốc (AMD/Xilinx, Tianqi Lithium/SQM, ChemChina/Syngenta) để rút ra bài học kinh nghiệm về kỹ thuật pháp lý và cơ chế giám sát cho Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác định rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Các quan điểm, lý thuyết khoa học pháp lý về TTKT và kiểm soát TTKT xuyên biên giới; quy định của pháp luật Việt Nam; quy định pháp luật và án lệ thực tiễn của Trung Quốc.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các biện pháp khắc phục hành vi và cấu trúc trong kiểm soát TTKT xuyên biên giới trong lĩnh vực NLTT.
• Phạm vi không gian: Trọng tâm tại Việt Nam và Trung Quốc; có đối chiếu, tham chiếu quy định của Liên minh Châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản và một số quốc gia khác.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu, văn bản pháp luật trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2026.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận pháp luật cạnh tranh hiện đại và các học thuyết pháp lý kinh tế quốc tế:

• Khung lý thuyết và học thuyết pháp lý:
  • Học thuyết hiệu ứng (Effects Doctrine): Cơ sở lý luận để xác lập thẩm quyền tài phán ngoài lãnh thổ của cơ quan cạnh tranh đối với các hành vi M&A diễn ra ở nước ngoài nhưng tạo tác động hạn chế cạnh tranh tại thị trường nội địa.
  • Học thuyết sức mạnh thị trường (Market Power): Phân tích sức mạnh định giá và sức mạnh loại trừ đối thủ cạnh tranh thông qua phân tích tác động đơn phương và tác động phối hợp.
  • Học thuyết doanh nghiệp bên bờ vực phá sản (Failing Firm Defense): Đánh giá ngoại lệ chấp thuận TTKT khi một bên tham gia không còn khả năng duy trì hoạt động độc lập nhằm bảo toàn nguồn lực sản xuất.
  • Lý thuyết điều tiết kép trong ngành hạ tầng - năng lượng: Sự giao thoa giữa pháp luật cạnh tranh và pháp luật chuyên ngành về điện lực, an ninh năng lượng.
• Hệ thống văn bản pháp lý làm căn cứ: Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14; Nghị định số 35/2020/NĐ-CP; Luật Điện lực số 28/2004/QH11 (sửa đổi, bổ sung năm 2022); Quy hoạch điện VIII (Quyết định số 500/QĐ-TTg); cùng các đạo luật quốc tế như Quy định EC số 139/2004 (EU), Đạo luật Clayton (Hoa Kỳ), Đạo luật ARC (Đức), Đạo luật AMA (Nhật Bản), Luật Cạnh tranh Thái Lan 1999.
• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp lịch sử: Khảo cứu quá trình hình thành, phát triển của các quy định kiểm soát TTKT xuyên biên giới và sự chuyển dịch chính sách cạnh tranh của Trung Quốc qua các thời kỳ.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Mổ xẻ các điều khoản của Luật Cạnh tranh 2018, Nghị định 35/2020/NĐ-CP và các văn bản liên quan nhằm khái quát đặc trưng pháp lý của thị trường NLTT.
  • Phương pháp so sánh luật học: Phương pháp chủ đạo dùng để đối chiếu hệ thống quy phạm của Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế và mô hình thực thi của SAMR (Trung Quốc).
  • Phương pháp nghiên cứu tình huống (Case Study): Khảo sát chi tiết các vụ việc M&A quốc tế điển hình gồm AMD/Xilinx (2022), Tianqi Lithium/SQM (2018), ChemChina/Syngenta (2017) và vụ sáp nhập nội địa EVN Telecom/Viettel.
• Nguồn dữ liệu: Các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo thường niên của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (VCC), tài liệu hướng dẫn của Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNCTAD), Mạng lưới Cạnh tranh Quốc tế (ICN), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và các quyết định phê duyệt kèm điều kiện của SAMR.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về tập trung kinh tế và pháp luật kiểm soát tập trung kinh tế xuyên biên giới trong lĩnh vực năng lượng tái tạo

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về TTKT và pháp luật kiểm soát TTKT xuyên biên giới. Tác giả phân tích các trường phái tiếp cận khái niệm TTKT trên phạm vi quốc tế:

Trường phái quốc gia / Khu vực	Trọng tâm tiếp cận bản chất TTKT	Căn cứ pháp lý tiêu biểu
Liên minh Châu Âu (EU) & Pháp	Nhấn mạnh sự thay đổi quyền kiểm soát trên cơ sở lâu dài; bao gồm cả việc lập liên doanh đầy đủ chức năng (full-function joint ventures).	Quy định EC số 139/2004; Điều L430-1 Bộ luật Thương mại Pháp.
Đức & Nhật Bản	Định lượng hóa các ngưỡng sở hữu cổ phần cụ thể (25% hoặc 50%); kiểm soát cấu trúc sở hữu chéo và công ty nắm giữ cổ phần (holding companies).	Luật Chống hạn chế cạnh tranh Đức (ARC); Đạo luật Chống độc quyền Nhật Bản (AMA).
Hoa Kỳ	Tiếp cận dựa trên hệ quả thực tế đối với cạnh tranh; cấm các giao dịch có xu hướng tạo lập độc quyền hoặc làm giảm đáng kể tính cạnh tranh.	Đạo luật Clayton (1914); Hướng dẫn sáp nhập theo chiều ngang (Horizontal Merger Guidelines).
Liên bang Nga	Nội hàm mở rộng; bao quát mọi hợp đồng, hành vi làm biến đổi điều kiện luân chuyển hàng hóa trên thị trường.	Luật Cạnh tranh Liên bang Nga.
ASEAN & Thái Lan	Kết hợp mô hình liệt kê hành vi và đánh giá tác động; phân loại rõ sáp nhập chiều ngang và chiều dọc.	Mục 26 Luật Cạnh tranh Thái Lan 1999.

Tại Việt Nam, Điều 29 Luật Cạnh tranh 2018 tiếp cận theo phương pháp liệt kê hành vi (sáp nhập, hợp nhất, mua lại, liên doanh và các hành vi khác). TTKT về bản chất là hành vi tích tụ quyền lực thị trường (market power) thể hiện qua sức mạnh định giá và sức mạnh loại trừ đối thủ. Kiểm soát TTKT xuyên biên giới được định hình theo Điều 1 Luật Cạnh tranh 2018 căn cứ vào học thuyết tác động, điều chỉnh cả các giao dịch diễn ra ngoài lãnh thổ nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường trong nước.

Đặc thù của kiểm soát TTKT trong ngành NLTT là cơ chế điều tiết kép: vừa tuân thủ pháp luật cạnh tranh, vừa chịu sự chi phối của quy hoạch điện quốc gia và đặc tính độc quyền tự nhiên của hạ tầng truyền tải. Cơ chế kiểm soát vận hành qua các cấp độ: tự do TTKT (dưới ngưỡng), thông báo và thẩm định hai bước (sơ bộ, chính thức), miễn trừ có điều kiện theo lợi ích công cộng và cấm tuyệt đối đối với các giao dịch gây hạn chế cạnh tranh đáng kể.

Chương 2: Thực trạng pháp luật kiểm soát tập trung kinh tế xuyên biên giới trong lĩnh vực năng lượng tái tạo tại Việt Nam

Chương 2 đi sâu phân tích khung pháp lý thực định theo Luật Cạnh tranh 2018 và Nghị định 35/2020/NĐ-CP. Quy trình thẩm định sơ bộ sử dụng tổ hợp chỉ số mức độ tập trung thị trường Herfindahl-Hirschman (HHI) và mức tăng HHI ($\Delta HHI$):

• Thị trường tập trung thấp ($HHI < 1.000$): Giao dịch mặc nhiên được thông qua sơ bộ.
• Thị trường tập trung trung bình ($1.000 \le HHI \le 1.800$): Giao dịch được thông qua sơ bộ nếu $\Delta HHI < 100$.
• Thị trường tập trung cao ($HHI > 1.800$): Được thông qua sơ bộ nếu $\Delta HHI < 100$. Nếu $\Delta HHI \ge 100$, giao dịch bắt buộc phải chuyển sang giai đoạn thẩm định chính thức.

Tại giai đoạn thẩm định chính thức, cơ quan cạnh tranh đánh giá tác động đơn phương, tác động phối hợp, khả năng gia nhập thị trường của đối thủ tiềm năng, hiệu quả kinh tế và các yếu tố lợi ích công cộng (Điều 32 Luật Cạnh tranh 2018). Tác giả dẫn chứng tiền lệ sáp nhập EVN Telecom vào Viettel để minh họa cho việc cơ quan quản lý cân bằng giữa yếu tố cạnh tranh và lợi ích tái cơ cấu hạ tầng thiết yếu, cứu vãn doanh nghiệp yếu kém.

Tuy nhiên, chương này chỉ ra ba nhóm khó khăn và bất cập lớn khi áp dụng vào lĩnh vực NLTT:

1. Bất cập trong xác định thị trường liên quan và phép thử SSNIP: Giá điện NLTT tại Việt Nam không vận hành thuần túy theo quy luật cung cầu mà chịu sự định giá của Nhà nước (giá FIT hoặc khung giá đấu thầu), khiến phép thử tăng giá giả định 5% - 10% (SSNIP) không phản ánh đúng phản ứng của thị trường.
2. Thiếu vắng tiêu chí đánh giá tài sản vô hình: Các quy định hiện hành chỉ tập trung vào thị phần sản lượng, bỏ qua sức mạnh thị trường tạo lập từ bằng sáng chế thiết yếu tiêu chuẩn (SEPs), công nghệ Inverter và thuật toán điều phối lưới điện.
3. Khoảng trống kiểm soát "thâu tóm sát thủ" (Killer Acquisitions) đối với doanh nghiệp dự án (SPV): Nhà đầu tư nước ngoài thường mua lại các pháp nhân mục đích đặc biệt (SPV) nắm giữ giấy phép dự án điện gió, điện mặt trời và vị trí đấu nối lưới điện khi dự án chưa vận hành thương mại. Do SPV chưa có doanh thu hoặc thị phần trong quá khứ, các giao dịch này không chạm ngưỡng thông báo tài chính tại Điều 33 Luật Cạnh tranh 2018, dẫn đến việc chuyển dịch tài nguyên và công suất nguồn bị bỏ lọt khỏi quy trình thẩm định.

Chương 3: Thực tiễn kiểm soát tập trung kinh tế xuyên biên giới của Trung Quốc trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và kiến nghị cho Việt Nam

Chương 3 khảo cứu thẩm quyền và kỹ thuật pháp lý của cơ quan quản lý SAMR (Trung Quốc) trong việc xác lập quyền tài phán ngoài lãnh thổ đối với các ngành chiến lược, minh họa qua 3 vụ việc cụ thể:

• Vụ AMD mua lại Xilinx (2022): SAMR phê duyệt có điều kiện nhằm ngăn chặn việc AMD kết hợp chip xử lý với chip mảng cổng lập trình được dạng trường (FPGA) của Xilinx để tạo rào cản kỹ thuật. SAMR buộc các bên cam kết duy trì tính tương thích của sản phẩm và cung ứng liên tục cho các nhà sản xuất thiết bị NLTT tại Trung Quốc.
• Vụ Tianqi Lithium mua lại cổ phần SQM (2018): Nhằm ngăn chặn nguy cơ độc quyền nhóm về nguồn cung nguyên liệu lithium phục vụ pin lưu trữ năng lượng (ESS), SAMR áp đặt các biện pháp khắc phục hành vi, cấm Tianqi Lithium cử đại diện can thiệp vào hoạt động điều hành và tiếp cận thông tin nhạy cảm của SQM.
• Vụ ChemChina mua lại Syngenta (2017): SAMR yêu cầu thoái vốn đối với các tài sản trùng lặp trên thị trường nhằm duy trì cấu trúc cạnh tranh cân bằng trước khi hoàn tất sáp nhập.

Từ kinh nghiệm của Trung Quốc, tác giả đề xuất 3 nhóm kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam:

1. Hoàn thiện tiêu chí thẩm định TTKT trong NLTT: Bổ sung ngưỡng thông báo dựa trên giá trị giao dịch (transaction value threshold) để kiểm soát các thương vụ thâu tóm SPV; xây dựng hướng dẫn thẩm định sức mạnh thị trường dựa trên quyền sở hữu trí tuệ và công nghệ lõi.
2. Xây dựng cơ chế giám sát thực thi hậu sáp nhập: Luật hóa quy trình theo dõi việc thực hiện các cam kết về hành vi (cung cấp công bằng, không ràng buộc kỹ thuật) và cam kết cấu trúc (thoái vốn, chuyển nhượng tài sản) sau khi giao dịch được chấp thuận có điều kiện.
3. Nâng cao năng lực thể chế và phối hợp liên ngành: Thiết lập quy chế phối hợp chính thức giữa Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (VCC) và Bộ Công Thương (Cục Điều tiết Điện lực) nhằm tích hợp dữ liệu quy hoạch lưới điện và công suất nguồn vào hồ sơ thẩm định cạnh tranh.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu và đóng góp học thuật cụ thể:

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Hệ thống hóa các chỉ số định lượng HHI và $\Delta HHI$ trong kiểm soát cạnh tranh, đồng thời chỉ ra tính bất tương thích của phép thử SSNIP khi áp dụng cho thị trường điện lực chịu sự điều tiết của Nhà nước.
  • Nhận diện và làm rõ cơ chế lách ngưỡng thông báo thông qua hình thức mua bán doanh nghiệp dự án (SPV) trong lĩnh vực điện gió, điện mặt trời tại Việt Nam.
  • Khái quát hóa kinh nghiệm thực thi của SAMR trong việc áp dụng biện pháp khắc phục hành vi để bảo vệ an ninh chuỗi cung ứng công nghệ và nguyên liệu pin lưu trữ.
• Kiến nghị giải pháp: Đề xuất sửa đổi, bổ sung các văn bản hướng dẫn Luật Cạnh tranh 2018 theo hướng bổ sung ngưỡng giá trị giao dịch, quy chuẩn hóa việc đánh giá tài sản vô hình và thiết lập cơ chế giám sát hậu M&A.
• Đóng góp khoa học: Khóa luận là công trình nghiên cứu chuyên sâu ở cấp độ cử nhân luật kinh tế, kết nối giữa lý luận kiểm soát TTKT xuyên biên giới với tính chất kỹ thuật đặc thù của ngành năng lượng tái tạo, tạo nguồn tài liệu so sánh pháp lý giữa Việt Nam và Trung Quốc trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng 2017 - 2026.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Do giới hạn tiếp cận dữ liệu thực tế tại các cơ quan quản lý cạnh tranh, khóa luận chủ yếu tiếp cận các thương vụ công khai thông qua tài liệu án lệ của Trung Quốc và các báo cáo quốc tế; chưa có điều kiện khảo sát số liệu định lượng chi tiết về các vụ việc chuyển nhượng cổ phần dự án năng lượng nội bộ tại các địa phương ở Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế kiểm soát sở hữu chéo và liên kết dọc giữa đơn vị phát điện NLTT với đơn vị vận hành hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) khi thị trường bán lẻ điện cạnh tranh tại Việt Nam vận hành đầy đủ.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực đối với:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Đầu tư - Kinh doanh: Tham khảo phương pháp tiếp cận kinh tế - luật học, cách tính toán chỉ số HHI và phân tích các trường phái cạnh tranh quốc tế.
• Cơ quan quản lý nhà nước (VCC, Bộ Công Thương): Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng thông tư hướng dẫn đánh giá TTKT trong các ngành hạ tầng kỹ thuật và năng lượng sạch.
• Doanh nghiệp và đơn vị tư vấn pháp lý M&A: Nắm bắt các rủi ro pháp lý liên quan đến ngưỡng thông báo, thủ tục thẩm định sơ bộ - chính thức và các điều kiện cam kết khi thực hiện giao dịch mua bán dự án NLTT xuyên biên giới.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phép thử SSNIP truyền thống lại khó áp dụng khi xác định thị trường liên quan trong ngành năng lượng tái tạo tại Việt Nam?
Phép thử SSNIP giả định mức tăng giá nhỏ nhưng đáng kể và không kéo dài (5% - 10%) để đo lường sự chuyển dịch nhu cầu của khách hàng. Tuy nhiên, giá điện NLTT tại Việt Nam chịu sự điều tiết bởi khung giá trần của Chính phủ hoặc giá FIT cố định, đồng thời phụ thuộc vào hạ tầng truyền tải mang tính độc quyền tự nhiên. Do đó, doanh nghiệp không thể tự do điều chỉnh giá bán theo cơ chế thị trường thuần túy, làm mất đi tính khả thi của phép thử SSNIP.

2. Hiện tượng "thâu tóm sát thủ" (Killer Acquisitions) đối với các doanh nghiệp dự án (SPV) trong ngành NLTT tạo ra lỗ hổng pháp lý nào?
Các nhà đầu tư nước ngoài thường mua lại các SPV nắm giữ giấy phép dự án và vị trí đấu nối lưới điện khi dự án chưa vận hành thương mại. Do SPV chưa có doanh thu hay thị phần trong năm tài chính trước đó, giao dịch không chạm các ngưỡng thông báo quy định tại Điều 33 Luật Cạnh tranh 2018, giúp các tập đoàn nước ngoài thâu tóm công suất tiềm năng mà không phải chịu sự thẩm định cạnh tranh.

3. Tiêu chí phân loại mức độ tập trung thị trường theo chỉ số HHI và $\Delta HHI$ trong giai đoạn thẩm định sơ bộ được quy định ra sao?
Theo quy định hướng dẫn Luật Cạnh tranh 2018, thị trường có $HHI < 1.000$ được thông qua sơ bộ. Thị trường có HHI từ $1.000$ đến $1.800$ được thông qua sơ bộ nếu $\Delta HHI < 100$. Thị trường có $HHI > 1.800$ chỉ được thông qua sơ bộ khi $\Delta HHI < 100$; nếu $\Delta HHI \ge 100$, vụ việc bắt buộc phải chuyển sang giai đoạn thẩm định chính thức.

4. Cơ quan quản lý SAMR của Trung Quốc đã áp dụng biện pháp gì trong vụ thâu tóm AMD/Xilinx để bảo vệ chuỗi cung ứng NLTT?
SAMR đã phê duyệt thương vụ kèm theo các cam kết hành vi bắt buộc: yêu cầu AMD tiếp tục cung ứng chip xử lý và chip FPGA của Xilinx cho thị trường Trung Quốc trên cơ sở công bằng, hợp lý, không phân biệt đối xử (FRAND), đồng thời duy trì tính tương thích linh hoạt với các phần mềm của bên thứ ba.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thanh Hạnh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm soát tập trung kinh tế xuyên biên giới và phân tích sâu sắc tính chất đặc thù của lĩnh vực năng lượng tái tạo. Công trình đã chỉ rõ những bất cập trong kỹ thuật pháp lý của Luật Cạnh tranh 2018, đặc biệt là tình trạng bỏ lọt các giao dịch thâu tóm doanh nghiệp dự án (SPV) và sự thiếu hụt tiêu chí đánh giá tài sản công nghệ vô hình. Dựa trên việc phân tích các tiền lệ thực thi của SAMR tại Trung Quốc, khóa luận đã đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện tiêu chí thẩm định, cơ chế hậu kiểm và phối hợp liên ngành nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa thu hút đầu tư quốc tế và bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẬP TRUNG KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT KIỂM SOÁT TẬP TRUNG KINH TẾ XUYÊN BIÊN GIỚI TRONG LĨNH VỰC NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO 1. Khái quát về tập trung kinh tế 1. Khái niệm, đặc điểm của tập trung kinh tế 1. Khái niệm TTKT trong pháp luật của một số quốc gia Khái niệm TTKT không có sự thống nhất tuyệt đối trong pháp luật quốc tế mà biến đổi linh hoạt tùy theo trình độ phát triển kinh tế và mục tiêu chính sách cạnh tranh của từng quốc gia.

Qua nghiên cứu, có thể phân định thành các trường phái tiếp cận chính như sau: Trường phái Liên minh Châu Âu (EU) và Pháp: Nhấn mạnh vào sự thay đổi quyền kiểm soát Pháp luật EU và Pháp không chỉ nhìn vào việc sáp nhập về mặt cơ học mà tập trung vào bản chất của quyền chi phối. - Tại EU: Quy định EC số 139/2004 định nghĩa TTKT dựa trên sự thay đổi quyền kiểm soát trên cơ sở lâu dài. Điều này bao gồm cả việc thành lập các liên doanh có đầy đủ chức năng của một thực thể kinh tế độc lập (full- function joint ventures)1. Triết lý ở đây là ngăn chặn việc hình thành các thực thể có khả năng làm biến dạng cấu trúc cạnh tranh của thị trường chung Châu Âu.

- Tại Pháp: Bộ luật Thương mại Pháp (Điều L430-1) sử dụng phương pháp liệt kê nhưng mở rộng nội hàm ra cả các hành vi gián tiếp. Quyền kiểm soát được hiểu rộng rãi là khả năng ảnh hưởng đến thành phần, việc bỏ phiếu hoặc các quyết định của các cơ quan quản lý trong doanh nghiệp2,3. Trường phái Đức và Nhật Bản: Định lượng hóa ngưỡng kiểm soát Đức và Nhật Bản có xu hướng cụ thể hóa các ngưỡng sở hữu để tạo ra sự minh bạch tối đa cho doanh nghiệp. - Tại Đức: Luật Chống hạn chế cạnh tranh (ARC - sửa đổi 2017) xác định TTKT thông qua các ngưỡng sở hữu cổ phần cụ thể (25% hoặc 50%).

Điểm đặc biệt của Đức là họ kiểm soát cả những hành vi có ảnh hưởng đáng kể về 1 ECMR Điều 3 (1). 2 Bộ luật Thương mại Cộng hòa Pháp, Luật sửa đổi 2013. Truy cập tại: https://www.fr/Media/Traductions/English-en/code_commerce_part_L_EN_20130701 (truy cập ngày 24/03/2026). 3 Xem Ủy ban Quốc gia về hợp tác kinh tế Quốc tế (2005), Chính sách và thực tiễn PLCT của Cộng hòa Pháp, Tập 1, Nxb.

Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 4 mặt cạnh tranh ngay cả khi chưa đạt ngưỡng sở hữu đa số, nhằm ngăn chặn các tập đoàn lớn chi phối các doanh nghiệp nhỏ hơn thông qua các thỏa thuận ngầm4,5. - Tại Nhật Bản: Đạo luật AMA chú trọng vào việc ngăn chặn sự tập trung quyền lực kinh tế quá mức. Nhật Bản đặc biệt quan tâm đến các công ty nắm giữ cổ phần (holding companies) và các cấu trúc sở hữu chéo có khả năng làm giảm động lực cạnh tranh trên thị trường6,7.

Trường phái Hoa Kỳ: Tiếp cận dựa trên hậu quả Khác với sự chi tiết của Châu Âu, Hoa Kỳ đi theo hướng thực dụng. Đạo luật Clayton không định nghĩa TTKT một cách tĩnh mà tập trung vào hệ quả. Một vụ mua lại tài sản hay cổ phần chỉ bị coi là TTKT bất hợp pháp nếu nó có xu hướng tạo ra độc quyền hoặc làm giảm đáng kể tính cạnh tranh trên thị trường8. Cách tiếp cận này cho phép CQCT Hoa Kỳ (FTC và DOJ) linh hoạt xử lý các hình thức liên kết mới phát sinh trong nền kinh tế số mà luật chưa kịp liệt kê.

Trường phái Liên bang Nga: Nội hàm mở rộng và định hướng bảo vệ thị trường Pháp luật Nga đưa ra một khái niệm cực kỳ rộng, bao hàm mọi hợp đồng hoặc hành động làm ảnh hưởng đến tình trạng cạnh tranh9. Theo các học giả Nga, TTKT là quá trình tập trung các nguồn lực vật chất và năng lực quản trị để củng cố vị thế kinh tế. Điều này dẫn đến một hệ quả là chủ thể mới có thể gây ảnh hưởng lên toàn bộ điều kiện luân chuyển hàng hóa trên thị trường liên quan, buộc các đối thủ yếu hơn phải rút lui hoặc thu hẹp quy mô. Khu vực ASEAN và Thái Lan: Sự tương đồng với mô hình Việt Nam Các nước ASEAN, điển hình là Thái Lan, có sự giao thoa giữa mô hình liệt kê của Châu Âu và mô hình đánh giá tác động.

Luật Cạnh tranh Thái Lan không chỉ kiểm soát sáp nhập, hợp nhất mà còn phân loại kỹ các vụ TTKT theo chiều dọc (giữa nhà sản xuất và nhà phân phối) và chiều ngang. Thái Lan cũng thể hiện thái độ thận trọng với hình thức hợp nhất công ty để tránh việc giảm số lượng thực thể kinh tế quá 4 Luật Chống hạn chế cạnh tranh của Đức (1957). 5 Sửa đổi lần thứ 9 Luật Chống hạn chế Cạnh tranh thông qua tháng 9/2017 (Act against Restraints of Competition - ARC). 6 Đạo luật AMA Nhật Bản (Luật số 54 ngày 14/4/1947).Truy cập tại: http://www.jp/en/legislation_gls/amended_ama09/index.files/The_Antimonopoly_Act.

7 Điều 9 và 10 Luật Chống độc quyền Nhật Bản năm 1947 (sửa đổi). 8 Đạo luật Chống độc quyền Clayton (1914) và Hướng dẫn Sáp nhập (Horizontal Mergers Guidelines 2010). Xem https://www.gov/sites/default/files/attachments/merger-review/100819hmg.Truy cập tại: http://uristinfo.net/korporativnoe-pravo/128-isshitkina-korporativnoe-pravo. 5 nhanh trên thị trường10.

Như vậy, có thể thấy rằng hầu hết các quốc gia đều không đưa ra một định nghĩa đầy đủ về TTKT. Thay vào đó, khái niệm TTKT được thể hiện bằng cách liệt kê các hành vi TTKT. Khái niệm này thường thể hiện dưới dạng các điều khoản về giải thích từ ngữ hoặc thể hiện trong các quy định cụ thể về kiểm soát TTKT. Ngoài ra, khái niệm TTKT thường gắn liền với vấn đề cơ cấu lại doanh nghiệp dẫn đến những thay đổi trong cấu trúc thị trường cũng như tương quan của các doanh nghiệp trên thị trường.

Ngoài ra, thực tiễn pháp luật kiểm soát TTKT của các nước thể hiện quan điểm chỉ kiểm soát/ngăn cấm những vụ TTKT có gây ra hoặc khả năng gây tác động tiêu cực đến cạnh tranh. Khái niệm TTKT ở Việt Nam Tại Việt Nam, khái niệm TTKT được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau, từ kinh tế học chính trị đến khoa học pháp lý lý thuyết và thực thi. Theo quan điểm của các học giả tại Trường Đại học Kinh tế - Luật (ĐHQG TP.HCM), TTKT – hay còn gọi là tập trung tư bản – được hiểu là sự gia tăng quy mô tư bản thông qua việc hợp nhất nhiều nguồn lực sẵn có11 hoặc sự thu hút, thâu tóm từ một thực thể tư bản này đối với thực thể khác12. Đồng quan điểm về sự tích tụ nguồn lực, PGS.TS Tăng Văn Nghĩa nhận định TTKT là tổng thể các hình thức tích tụ, tập trung nguồn lực của doanh nghiệp trên thị trường nhằm hình thành nên những thực thể kinh doanh có quy mô lớn hơn, hoặc tạo ra sự liên kết giữa các doanh nghiệp độc lập để trở thành một chủ thể thống nhất.

Bên cạnh đó, một hướng tiếp cận khác lại đặt trọng tâm vào hậu quả đối với cấu trúc thị trường. Theo Giáo trình Luật Cạnh tranh của Trường Đại học Luật TP.HCM, TTKT là hành vi tích tụ quyền lực thị trường của các doanh nghiệp trên cùng một thị trường liên quan, nhằm mục đích hạn chế cạnh tranh thông qua việc giảm bớt số lượng đối thủ hoặc thiết lập các liên kết gây hại cho môi trường kinh doanh³. Định nghĩa này cho thấy xu hướng chỉ tập trung xem xét TTKT ở góc độ các đối thủ cạnh tranh trực tiếp (chiều ngang) và các tác động tiêu cực mà hành vi này mang lại. Tựu trung lại, có thể hệ thống hóa khái niệm TTKT qua ba cách tiếp cận chủ đạo sau đây: Thứ nhất, TTKT gắn liền với sự hình thành và biến đổi của cấu trúc thị trường.

Ở góc độ này, TTKT được nhìn nhận là một tiến trình làm giảm số lượng các 10 Mục 26 Luật Cạnh tranh Thái Lan năm 1999 (Competition Act 1999). Truy cập tại: http://www.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=215726 (truy cập ngày 24/03/2026). 11 Tư bản được hiểu là các giá trị kinh tế trên thị trường được sử dụng để tìm kiếm giá trị thặng dư như vốn, công nghệ, trình độ quản lý. 12 Tăng Văn Nghĩa (2009), Giáo trình LCT, Nxb.

Giáo dục Việt Nam, tr. 6 đơn vị kinh doanh độc lập trên thị trường thông qua các giao dịch sáp nhập (nghĩa rộng) hoặc thông qua sự tăng trưởng nội sinh dựa trên việc mở rộng năng lực sản xuất vốn có13. Cách nhìn nhận này đã làm rõ nguyên nhân và hậu quả của TTKT đối với cấu trúc thị trường cạnh tranh, coi hiện tượng tích tụ tư bản là một phần của khái niệm TTKT. Ở góc độ này, khái niệm TTKT có thể phân biệt với tập trung sản xuất14.

Cách tiếp cận này giúp phân định rõ giữa khái niệm TTKT và tập trung sản xuất⁵, đồng thời làm sáng tỏ mối liên hệ nhân quả giữa hiện tượng tích tụ tư bản và sự thay đổi diện mạo của thị trường cạnh tranh. Thứ hai, TTKT được xem xét dưới tư cách là hành vi của doanh nghiệp có khả năng gây hạn chế cạnh tranh. Trong nền kinh tế thị trường, TTKT là hoạt động phổ biến nhằm củng cố tiềm lực kinh tế và tối ưu hóa quy mô. Tuy nhiên, bản chất của quá trình này luôn tiềm ẩn nguy cơ hình thành các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh hoặc vị trí độc quyền.

Khi sở hữu vị thế này, doanh nghiệp thường có xu hướng lạm dụng sức mạnh để thực hiện các hành vi gây phương hại cho thị trường như áp đặt giá, hạn chế sản lượng hoặc dựng lên các rào cản gia nhập ngành đối với các đối thủ tiềm năng. Chính vì lý do đó, việc thiết lập cơ chế kiểm soát TTKT là một yêu cầu tất yếu để bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng và các doanh nghiệp khác15. Ba là, TTKT được xem dưới góc độ là một hành vi pháp lý cụ thể. Khác với cách định nghĩa mang tính học thuật, Luật Cạnh tranh 2018 không đưa ra một định nghĩa khái quát mà sử dụng phương pháp liệt kê các hình thức thực hiện16.

Cụ thể, Điều 29 của Luật quy định TTKT bao gồm: sáp nhập; hợp nhất; mua lại; liên doanh giữa các doanh nghiệp và các hành vi khác theo quy định của pháp luật17. Việc liệt kê này giúp định hình rõ ràng các khuôn khổ giao dịch pháp lý. Thực 13 Lê Viết Thái (2005), Chuyên đề nghiên cứu về hành vi TTKT, Đề tài nghiên cứu khoa học “Thể chế cạnh tranh tại Việt Nam trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường tại Việt Nam”, Viện Nghiên cứu thương mại, Bộ Thương mại. 14 Tập trung sản xuất được hiểu là sự hợp nhất một số cơ sở sản xuất thành một xí nghiệp lớn, sự mở rộng sản xuất trên cơ sở quá trình phát triển khách quan của lực lượng sản xuất dựa vào kỹ thuật máy móc.