ISSN 1859 - O11X So 199- Thang 12, 2018 Vol.199 Dec 2018 Banking Science & Training Review © Banking Academy, Hanoi, Vietnam Kiểm định mối quan hệ nhân quả giữa lạm phát và biến động của thị trường chứứng khoán tại Việt Nam Dương Ngân Hà Ngày nhận: 25/07/2018 Ngày nhận bản sửa: 20/12/2018 Ngày duyệt đăng: 26/12/2018 Nghiên cứu này nhăm mục tiêu kiểm định mối quan hệ nhân quả giữa lạm phát và biến động của thị trường chứng khoán (TTCK) tại Việt Nam kế từ thời điểm TTCK bắt đầu giao dich. Tu moi quan hệ này, nghiên cứu chỉ ra moi quan hệ cũng như mức độ tác động của lạm phát tới thay đổi của TTCK trong thời gian đài. Bài nghiên cứu sư dụng dữ liệu về chỉ số VN-Index đề đại diện cho TTCK Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 8/2000 tới tháng 5/2018. Giá trị của chỉ số được lấy bình quản các ngày giao dịch trong tháng đó.
Đối với biến số lạm phát, chuối dữ liệu về sự thay đổi của CPI (Consumer Price Index- chỉ số giá tiêu dùng) được sử dụng để đại diện cho sự thay đổi về lạm phát theo tháng tuong ung voi gia trị của chỉ số VN-Index bình quán tháng. Kết quả của kiểm định Granger cho thấy sự biến động của chỉ số CPI có tác động tới sự thay đổi điểm trung bình tháng cua chỉ số VN-Index. Mặc dù mức độ thay đổi chỉ số CPI là lớn nhưng lại không tác động ngay/trực tiếp tới chỉ số VN-Index, mà can độ trể lên tới 6 tháng. Từ khóa: Chỉ số VN-Index, Chỉ số CPI, Lạm phát, kiểm định Granger I.
Giới thiệu chung tới hoạt động của nền của nên kinh tế nói chung, kinh tế và tác động riêng tới TTCK chịu ảnh hưởng bởi lạm ạm phát được hiệu quả của TTCK. Về phía phát. Sự tăng lên của lạm phát hiểu là sự tăng TTCK, được biết tới là một sẽ tác động làm tăng giá các lên của giá cả trong các bộ phận câu thành tài sản tài chính. Cụ thê, khi hàng hóa dịch vụ lên thị trường tài chính và lạm phát tăng thể hiện sự bất và nó sẽ tác động phản ảnh mức độ tăng trưởng én trong nền kinh tế, nhà đầu © Học viện Ngân hàng Tap chi Khoa hoc & Bao tao Ngan hang ISSN 1859 - 011X 1 $ố 199- Thang 12.
2018 CHÍNH SÁCH & THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ tư sẽ có xu hướng rút khỏi nói cách khác, khi lạm phát cứu trong giai đoạn từ tháng TTCK khiến giá chứng khoán kỳ vọng tăng lên, giá cô phiếu 7/2000 tới tháng 12/2012 và giảm. Kết hợp với các chính sẽ giảm xuông. Mối quan hệ 01/2014, với 06 nhóm chỉ số sách thắt chặt tiền tệ của ngược chiều giữa lạm phát và thị trường được sử dụng để Chính phủ trong thời kỳ này giá chứng khoán còn được tìm đại diện cho TICK Việt Nam có thê làm thanh khoản của thị thấy bởi các nhà nghiên cứu và các biến số vĩ mô như lạm trường giảm xuống. trước đó tại nhiều thị trường phát, tỷ giá, cung tiền, lãi TTCK Việt Nam được hình như Nhật Bản (NaJandand suất, giá trị sản lượng công thành từ năm 1997 nhưng giao và cộng sự, 1988), Trung nghiệp.
Dựa trên cơ sở phân dịch chính thức phiên đầu Quốc (Zhao, 1999), Australia tích tác động của các yếu tổ tiên tại Trung tâm giao dịch (Crossby, 2001), Nigeria với mô hình hồi quy cô điển chứng khoán Thành phố Hồ (Ogunmuyiwa, 2015). Nghién dành cho chuỗi thời gian, kết Chí Minh vào ngày 28/7/2000. cứu tại Nigeria cho thấy mối hợp với các kiểm định đồng Tính từ thời điểm đó tới nay, quan hệ gián tiếp giữa lạm liên kết nhóm tác giả đã tìm TTCK đã có nhiều biến động. phát và TTCK cũng như lạm thấy mối quan hệ giữa các Tuy nhiên, xét trong dài hạn, phát không phải là yếu tố biến số vĩ mô và sự thay đổi xu thế tăng vẫn được duy trì.
chính tác động lên TTCK của các chỉ số chứng khoán Đối với lạm phát trong nước, trong nước. đại diện cho thị trường. Kết mức độ lạm phát của Việt Tại Việt Nam, các nghiên cứu quả nghiên cứu của nhóm Nam được thể hiện thông qua trước đây về mối quan hệ giữa tác giả cho thấy nhân tố lạm chỉ số CPI được thống kê theo lạm phát và TTCK được thực phát có tác động tiêu cực tới tháng, quý và năm. Bởi sự hiện tại nhiều nghiên cứu về tat cả các chỉ số cô phiếu tại thay đổi của TTCK theo ngày đánh giá mức độ ảnh hưởng Sở Giao dịch chứng khoán trong khi CPI được thống kê của các biến số vĩ mô tới (SGDCK) TP.
Hồ Chí Minh, theo tháng, thêm vào đó các TTCK. Nguyễn Minh Kiểu va đặc biệt những tác động này mục tiêu tăng trưởng kinh tế cộng sự (2013) đã nghiên cứu có mức độ khác nhau đối với vĩ mô thường được đặt ra theo các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng các chỉ số theo từng nhóm năm, bởi vậy việc công bồ chỉ tới TFCK Việt Nam trong ngành. số CPI theo tháng chỉ mang giai đoạn từ tháng 01/2004 Như vậy, các nghiên cứu đều tính chất tham khảo về lạm đến tháng 12/2011 thông qua chứng minh răng có tồn tại phát tại thời điểm đó. Chính phương pháp hồi quy với môi quan hệ giữa lạm phát và nguyên nhân này dẫn tới mối mô hình đồng tích hợp cho sự thay đối của TTCK tại các quan hệ giữa lạm phát và 04 biến độc lập là lạm phát, nước trên thế giới cũng như TTCK thường xuất hiện trong cung tiền, giá vàng và tỷ giá tại Việt Nam.
Mức độ ảnh dài hạn, ít khi xuất hiện phản hối đoái và biến phụ thuộc là hưởng của lạm phát lên chỉ ứng trực tiếp theo tháng của chỉ số VN-Index. Theo đó, số chứng khoán thường cho TTCK với thông tin CPI tháng nhóm tác giả đã tìm thây mối thấy là tiêu cực, tuy nhiên độ đó khi được cong bố. quan hệ nghịch biến giữa chỉ lớn của sự tác động này còn Nghiên cứu về mối quan hệ số CPI với TTCK Việt Nam tùy thuộc vào từng thị trường giữa lạm phát và TTCK tại trong dài hạn, mối quan hệ cũng như giai đoạn nghiên các nước, nhiều tác giả đã chỉ trong ngăn hạn của hai biến cứu. Thêm vào đó, các nghiên ra mối quan hệ tích cực và sô này là không rõ ràng bên cứu tại Việt Nam mới chỉ tiêu cực giữa hai yếu tố này.
cạnh các mối quan hệ cúa các dừng lại ở những kiểm định Tanggaard (2002) và Sharfe biến số khác. Cũng thực hiện hồi quy về mức độ ảnh hưởng (2002) đã tìm thấy mối quan nghiên cứu sự ảnh hưởng của của các biến số vĩ mô lên chỉ hệ thuận giữa sinh lời kỳ vọng các biến vĩ mô tới thị trường, số chứng khoán trong đó có của cô phiếu với lạm phát kỳ Thân Thị Thu Thủy và cộng lạm phát, từ đó chỉ ra tác động vọng tại thị trường Mỹ hay sự (2015) đã thực hiện nghiên của lạm phát tới chỉ số chứng 2_ Số 199- Tháng 12. 2018 Tap chi Khoa hoc & Dao tao Ngan hang CHINH SACH & THI TRUONG TAI CHÍNH - TIỀN TE khoan. Tuy nhién, trong cac Két qua kiém dinh cua ADF k nghiên cứu chưa chỉ ra mối va PP thuong rat nhay cam +».
OjX_—; + Ur, quan hệ nhân quả giữa hai với chiều dài độ trễ k nên biến số này, liệu có mỗi quan sau khi thực hiện kiểm định j= hệ hai chiều giữa lạm phát nghiệm đơn vị, tiêu chuân Với sự thay đôi của các hệ số và chỉ số VN- Index, và nêu AIC (Akaike’s Information hồi quy B, 1955 mối quan hệ tồn tại mối quan hệ này thì sự Criterion) duoc str dung dé giữa hai biên X. và Y được tác động sẽ xảy ra trong ngăn lựa chọn k tối ưu cho mô hình. xác định như sau: hạn hay dài hạn. Bài viết này Giá trị k được lựa chọn sao - Nếu B, # Ova co y nghia sẽ tập trung làm rõ mối quan cho AIC là nhỏ nhất.
thong kê, nhưng ö, không có ý hệ trên thông qua kiêm định Giả thuyết kiểm định: nghĩa thì sự biến động của X Granger. Ho: Y, là chuỗi dữ liệu không là nguyên nhân gây ra sự biến dừng động cua Y. Phương pháp nghiên cứu HI: Y, là chuỗi dữ liệu dừng - Néu B, khong co y nghia théng ké, nhung ò,# 0 và có ý Phương pháp kiêm định nhân 2. Kiém dinh Granger nghĩa thì sự biến động của Y quả Granger cho phép nghiên là nguyên nhân gây ra sự biến cứu mỗi quan hệ giữa lạm Kiém dinh nhan qua Ganger động của X.
phát và TTCK. Tuy vậy, kiêm được thê hiện theo mô hình - Nếu B,# 0 và ồ,# 0 và có ý định Granger sẽ được thực sau: nghĩa thống kê thì X và Y có hiện khi các chuỗi dữ liệu k tác động qua lại lẫn nhau. phải đáp ứng điều kiện về tính Y, = QA) + » BX + - Nếu P, và 6. đều không có ý dừng thông qua kiêm định J=l1 nghĩa thống kê thì X và Y là nghiệm đơn vị.
k độc lập với nhau. Kiểm định nghiệm đơn vị +) vk, + Vie 3. Kết quả nghiên cứu ja Đề kiểm tra tính dừng của k 3. M6 ta dit liéu chuỗi dữ liệu nghiên cứu, tác x, = a+) BY + giả sẽ sử dụng hai kiểm định Dữ liệu nghiên cứu mối quan j=l là ADF (Augmented Dickey hệ giữa lạm phát và TTCK Fuller) va Phillips Perron (PP) Hai kiêm định này đều có mô Hình 1.
Biến động chỉ số VN-Index bình quân tháng hình được viết dưới dạng như từ 8/2000 đến 5/2018 sau: 1,200 „ —————— AY, = Qo + BY,-41 1 1,000 k + » Ø,AY, ,+e, Œ) 800 j=1 Ỳ, = Qo + 6, + BY,-1 + 600 k 400 +> @, AY,-; +& (2) j1 Mo hinh (1) va(2) khac nhau ở biến xu hướng. về thời gian, STITT TTT Tee or dành cho những chuỗi dữ liệu 2002 2004 2006 2010 2012 2014 2016 có xu thể biến động. Nguồn: Dữ liệu ngày từ Caƒ@fvn; mức điểm lấy bình quân theo thang- Xư lý dữ liệu trên Pview 10 Tap chi Khoa hoc & Bao tao Ngan hang Số 199- Tháng 12.2018 3 HÍNH SÁPH & THỊ TRƯỪNG TÀI PHÍNH - TIỀN TỆ Hình 2. Biến động chỉ số CPI theo tháng từ 8/2000 đến 5/2018 lây theo tháng theo thông kê 180.
= tir IMF va dữ liệu về chỉ số VN-Index được tính bình quân 160 3 tháng theo dữ liệu theo ngày aT 140 | Z của chỉ số này. Với tông số quan sat la 214 quan sat cho 120 | mỗi chuỗi dữ liệu tương ứng với 214 tháng nghiên cứu. Các 100 | kết quả nghiên cứu sử dụng 80 phần mềm Eview 10.