MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong bất kì lĩnh vực nào của đời sống xã hội, vấn đề con người và quan hệ con người có ý nghĩa quan trọng quyết định tới hiệu quả hoạt động và hình thành nhân cách. Con người quan hệ với nhau qua hoạt động giao tiếp. Giao tiếp là một dạng hoạt động đặc thù của con người, có mặt trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội, là phương tiện có ý nghĩa quan trọng nhất để con người trao đổi thông tin, tình cảm, hợp tác và tiến hành các loại hoạt động.
Có thể nói trong hoạt động giao tiếp, giao tiếp là điều kiện để cả xã hội loài người tồn tại và phát triển; Bởi vì giao tiếp là phương thức tồn tại của cá nhân và cả xã hội loài người. Sự phong phú trong đời sống tâm lý mỗi cá nhân phụ thuộc vào sự phong phú các mối quan hệ quan hệ của họ. Các quan hệ này không phải tự nhiên mà có mà phải được xác lập lên, hơn nữa một khi đã được xác lập thì không phải mặc nhiên chúng cứ thế tồn tại mà phải vận hành, điều khiển làm phong phú thêm lên. Nhà tâm lý học Xô Viết nổi tiếng B.Lômôv cho rằng: “Khi chúng ta nghiên cứu lối sống của một cá nhân cụ thể, chúng ta không thể chỉ giới hạn ở sự phân tích xem nó làm cái gì và làm như thế nào? mà còn phải nghiên cứu xem nó giao tiếp với ai? và như thế nào?” [23;56] Như vậy, giao tiếp có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự phát triển của mỗi cá nhân và cả xã hội, là điều kiện của sự hình thành và phát triển nhân cách.
Nhờ giao tiếp con người gia nhập vào các quan hệ xã hội, lĩnh hội nền văn hoá xã hội, chuẩn mực xã hội và “tổng hoà các quan hệ xã hội” làm thành bản chất con người; Đồng thời thông qua giao tiếp, con người góp tài lực của mình vào kho tàng chung của nhân loại, nhờ vậy lịch sử của loài người được tiếp nối. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ Bùi Thị Thu Hằng Tuy nhiên, không phải bao giờ quá trình giao tiếp cũng diễn ra một cách suôn sẻ, thuận chiều giữa các chủ thể mà trong mối quan hệ đó thường xuyên xảy ra những khó khăn tâm lý nhất định làm cản trở quá trình giao tiếp. Vì vậy, để nâng cao hiệu quả của quá trình giao tiếp chúng ta cần tìm cách khắc phục những khó khăn đó. Trong trường học luôn tồn tại mối quan hệ thầy và trò - đây là mối quan hệ giữa thế hệ trước và thế hệ sau; Thế hệ trước truyền đạt những kinh nghiệm mọi mặt cho thế hệ sau bước vào cuộc sống, vào hoạt động sống và hoạt động nghề nghiệp.
Giao tiếp sư phạm là một trong những nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo chung của nhà trường. Thực tế cho thấy trong các nhà trường mối quan hệ này không phải bao giờ cũng diễn ra thuận lợi, đặc biệt ở những học sinh khuyết tật và khuyết tật các cơ quan nhận và phát thông tin thì những mối quan hệ giao tiếp này có phần khó khăn hơn nhiều. Trường Trung học Tư thục Kinh tế - Du lịch Hoa Sữa là nơi đào tạo nghề cho các trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, hoàn cảnh đặc biệt như: Con liệt sỹ, con thương binh, con các gia đình khó khăn, trẻ mồ côi, trẻ khuyết tật (trong đó có trẻ khiếm thính). Do học sinh khiếm thính khó có thể nghe và nói được vì vậy trong giao tiếp với bạn, với thầy cô giáo các em còn gặp rất nhiều khó khăn.
Đây là yếu tố tiêu cực ảnh hưởng đến mối quan hệ, đến kết quả học tập, rèn luyện và làm việc của các em. Việc tìm hiểu những khó khăn tâm lý trong giao tiếp với giáo viên của học sinh khiếm thính, tìm ra nguyên nhân và thử nghiệm các biện pháp hạn chế những khó khăn tâm lý là việc làm cần thiết và cấp bách giúp trẻ khiếm thính vượt qua khó khăn tâm lý trong giao tiếp. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ Bùi Thị Thu Hằng Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Những khó khăn tâm lý trong giao tiếp với giáo viên của học sinh khiếm thính Trường Trung học Tư thục Kinh tế - Du lịch Hoa Sữa”. Mục đích nghiên cứu Phát hiện những khó khăn tâm lý trong giao tiếp với giáo viên của học sinh khiếm thính, tìm hiểu nguyên nhân những khó khăn đó, đồng thời thử nghiệm biện pháp tác động nhằm hạn chế những khó khăn này.
Khách thể nghiên cứu Khách thể chính: 48 học sinh khiếm thính Trường Trung học Tư thục Kinh tế - Du lịch Hoa Sữa, đồng thời nghiên cứu trên 48 học sinh bình thường của trường để có kết quả so sánh, đối chiếu với học sinh khiếm thính. Giả thuyết nghiên cứu Trong giao tiếp với giáo viên, học sinh khiếm thính gặp khó khăn tâm lý trên cả 3 mặt: Nhận thức, xúc cảm-tình cảm và hành vi ứng xử; Những khó khăn đó ảnh hưởng đến mối quan hệ và hiệu quả giao tiếp của học sinh. Nếu giúp học sinh khiếm thính khắc phục được những khó khăn tâm lý đó thì sẽ tăng được hiệu quả giao tiếp. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài tập trung vào giải quyết các nhiệm vụ sau: 1.
Phân tích một số vấn đề lí luận và làm sáng tỏ một số khái niệm quan trọng trong phạm vi nghiên cứu của đề tài (Giao tiếp, phương tiện giao tiếp, giao tiếp sư phạm, khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ảnh hưởng của khó khăn tâm lý đến hiệu quả giao tiếp…). Phát hiện thực trạng một số khó khăn tâm lý trong giao tiếp với giáo viên của học sinh khiếm thính và nguyên nhân nảy sinh các khó khăn đó. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ Bùi Thị Thu Hằng 3. Thử nghiệm biện pháp tác động nhằm hạn chế khó khăn tâm lý trong giao tiếp với giáo viên của học sinh khiếm thính.
Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận 6. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 6. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Xây dựng 3 bảng hỏi cho giáo viên, học sinh khiếm thính và học sinh thường.
Phương pháp quan sát Dự một số giờ học văn hóa và học nghề (gồm cả học lý thuyết và thực hành), quan sát việc giao tiếp của giáo viên với học sinh trong các giờ dạy, giờ ra chơi để thấy được khó khăn tâm lý của học sinh trong giao tiếp với giáo viên. Quan sát giao tiếp của học sinh khiếm thính với các cán bộ quản lí, cán bộ tâm lý, nhân viên y tế. trong các giờ sinh hoạt cá nhân như: Giờ ăn, giờ học bài tại nội trú, giờ vui chơi, giờ sinh hoạt ngoại khoá…. Do học sinh khiếm thính chủ yếu sống ở nội trú trong trường dưới sự quản lí của tổ Quản lí nội trú sau giờ các em lên lớp, vì vậy việc quan sát cũng sẽ cung cấp rất nhiều thông tin cần thiết cho đề tài nghiên cứu.
Phương pháp phỏng vấn sâu Với học sinh: Trao đổi với một số học sinh khiếm thính, học sinh bình thường để thấy được ý kiến chủ quan và khách quan của các em về những khó khăn tâm lý trong giao tiếp với giáo viên. Với giáo viên: Trao đổi trực tiếp với giáo viên giảng dạy, cán bộ quản lí, cán bộ tâm lý để tham khảo ý kiến nhận xét của họ về những khó khăn tâm lý trong giao tiếp của học sinh khiếm thính. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ Bùi Thị Thu Hằng 6. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động Do học sinh của trường chủ yếu là học nghề may và thêu.
Hàng ngày, học sinh đến lớp chủ yếu để học và làm ra các sản phẩm may, thêu. Vì vậy, chúng tôi có thể nghiên cứu các sản phẩm của các em về độ nhanh, độ chính xác, độ khéo léo…để đi đến những kết luận về hiệu quả của việc các em tiếp thu những điều giáo viên đã dạy. Phương pháp nghiên cứu ca điển hình Trên cơ sở nghiên cứu cụ thể khó khăn tâm lý của từng học sinh để đưa ra biện pháp khắc phục khó khăn tâm lý cho các em. Nhóm phương pháp thống kê toán học Sử dụng các công thức toán học để xử lí kết quả nghiên cứu thực tiễn từ đó rút ra các kết luận khoa học về thông tin thu được.
Đóng góp của đề tài: Thông qua khảo sát, nghiên cứu những học sinh khiếm thính phát hiện những khó khăn tâm lý trong giao tiếp của những học sinh này, tìm giải pháp khắc phục. Những kết qủa nghiên cứu của đề tài có ý nghĩa ứng dụng thực tiễn rất thiết thực, đặc biệt cho giáo viên và các nhà quản lí các trường có học sinh khuyết tật khiếm thính. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ Bùi Thị Thu Hằng CHƢƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ GIAO TIẾP VÀ KHÓ KHĂN TÂM LÝ TRONG GIAO TIẾP 1. Vài nét lịch sử nghiên cứu vấn đề Khó khăn tâm lý trong giao tiếp là vấn đề còn khá nhiều mới mẻ trong tâm lý học giao tiếp, vì vậy nó còn ít được nghiên cứu trong tâm lý học.
Trên thế giới Đối với con người, giao tiếp là một hoạt động không thể thiếu được, là điều kiện quyết định để biến con người sinh học thành con người xã hội, từ cá nhân trở thành nhân cách. Giao tiếp với tư cách là một vấn đề khoa học, là một vấn đề mới trong khoa học nói chung và trong tâm lý học nói riêng. Từ thời cổ Hy Lạp có hai tác giả là Socrate (407 - 399TCN) và Platon (428 - 347 TCN) đã nói đến đối thoại như là sự giao tiếp trí tuệ, phản ánh mối quan hệ giữa con người với con người. Vào thế kỷ XIX có một số nhà triết học như: L.
đã đề cập đến vấn đề giao tiếp.Phơbach (1804 - 1872) nhấn mạnh: Bản chất con người chỉ thể hiện trong giao tiếp, trong sự thống nhất của con người, trong sự thống nhất dựa trên tính hiện thực giữa tôi và bạn.Mác (1818 - 1883) đã có tư tưởng về nhu cầu xã hội giữa con người và con người trong hoạt động xã hội và trên cùng xã hội con người phải thật sự giao tiếp với người khác. Nhưng đến thế kỷ XX vấn đề giao tiếp mới được nhiều nhà Triết học, Tâm lý học, Xã hội học quan tâm nghiên cứu như: G.