MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Trong đời sống xã hội, giáo dục và đào tạo là lĩnh vực có vai trò vô cùng quan trọng đối với mọi quốc gia, dân tộc ở mọi thời đại. Trong xu thế phát triển tri thức ngày nay, giáo dục – đào tạo được xem là chính sách, biện pháp quan trọng hàng đầu để phát triển ở nhiều quốc gia trên thế giới và Việt Nam không phải là ngoại lệ. Nhận thức rõ vai trò của giáo dục - đào tạo đối với sự phát triển, Đảng và Nhà nước ta khẳng định: “Giáo dục và khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu”.
Một trong những mục tiêu cơ bản của giáo dục là làm sao cho mọi trẻ em trong độ tuổi đi học đều được đến trường trong đó có cả trẻ khuyết tật. Kể từ đầu những năm 1990, Chính phủ Việt Nam đã tiến hành xây dựng các chính sách nhằm đảm bảo trẻ khuyết tật được tiếp cận giáo dục. Quan niệm này được thể hiện rõ trong: Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992, Luật phổ cấp giáo dục tiểu học, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Pháp lệnh về người tàn tật, Thông tư liên tịch số: 42 /2013/TTLT-BGDĐT-BLĐTBXH-BTC, kế hoạch quốc gia “Giáo dục người khuyết tật giai đoạn 2018 - 2020”,… (Kế hoạch giáo dục người khuyết tật giai đoạn 2018 -2020 của Ngành Giáo Dục, 2018). Trong đó có những điều khoản đảm bảo quyền lợi được giáo dục của trẻ khuyết tật.
Trong những năm qua, với sự nỗ lực của Chính phủ và các Bộ, Ngành, ngày càng có nhiều trẻ khuyết tật được đến trường để không còn thiệt thòi về tri thức, được gặp gỡ, giao lưu với trẻ cùng trang lứa và giảm bớt sự lệ thuộc trong cuộc sống tương lai. Trẻ khiếm thính là một trong những đối tượng quan tâm của giáo dục trẻ khuyết tật. Trẻ khiếm thính cũng giống như mọi trẻ khuyết tật khác, đều có quyền học tập và vui chơi. Hơn thế nữa trẻ rất cần sự thông cảm, yêu thương và được cư xử như những người bình thường.
Hiện nay, các chương trình giáo dục phổ cập THCS dành cho trẻ khiếm thính đang được áp dụng một cách rộng rãi ở nhiều địa phương cùng với sự hỗ trợ bởi các phương pháp đặc biệt giúp cho học sinh khiếm thính có nhiều cơ hội được học tập, được giao lưu và hòa nhập. Nhiều em đã được phổ cập chương THCS, tạo 2 tiền đề để học nghề, lao động sau khi hoàn tất chương trình THCS. Một số có cơ hội tiếp tục hoàn thành chương trình THPT, thậm chí là cao đẳng và đại học. Tuy nhiên, trong quá trình học tập các em gặp rất nhiều khó khăn so với học sinh bình thường, trong đó có những có khăn tâm lý.
Đã và đang có nhiều công trình nghiên cứu những khó khăn, trở ngại về chủ đề giáo dục hòa nhập cho trẻ em khuyết tật theo hướng can thiệp sớm, giao tiếp hoặc thực trạng thái độ của cộng đồng đối với việc hòa nhập của trẻ khuyết tật. Tuy nhiên, vẫn còn khá ít đề tài nghiên cứu về khó khăn tâm lý trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính nói chung và học sinh khiếm thính bậc THCS nói riêng. Do vậy, việc nghiên cứu những KKTL của học sinh khiếm thính bậc THCS trong hoạt động học tập và tìm ra giải pháp giúp khắc phục những KKTL của các em có ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Do đó, tác giả lựa chọn và thực hiện đề tài “Khó khăn tâm lý trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc trung học cơ sở” làm đề tài luận văn thạc sĩ Tâm lý học của mình.
Mục đích nghiên cứu Xác định thực trạng những KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS và tìm hiểu nguyên nhân của những thực trạng trên. Từ đó, đề xuất một số biện pháp nhằm khắc phục những KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa những vấn đề lý luận có liên quan đến KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS. - Khảo sát thực trạng những KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS, xác định nguyên nhân của thực trạng.
- Đề xuất một số biện pháp nhằm hỗ trợ khắc phục những KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS và thử nghiệm một số biện pháp tác động nhằm hạn chế những KKTL trong hoạt động học tập của các em. Đối tượng, khách thể nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS. 3 - Khách thể nghiên cứu là: 100 học sinh khiếm thính đang THCS tại các trường chuyên biệt, trung tâm bảo trợ dạy nghề và tạo việc làm cho khuyết tật và 55 cán bộ (giáo viên, nhân viên) đang trực tiếp giảng dạy, làm việc với các em học sinh là khách thể nghiên cứu chính nói trên. Giả thuyết khoa học - Đa số học sinh khiếm thính bậc THCS đều gặp KKTL trong hoạt động học tập ở mức độ thỉnh thoảng trở lên.
- Có thể khắc phục một số KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS thông qua việc tổ chức các chuyên đề tâm lý – giáo dục như: Thiết lập mục tiêu học tập, phương pháp lập kế hoạch học tập hiệu quả, phương pháp học tập hiệu quả và thực hiện lồng ghép các chuyên đề tâm lý – giáo dục xen kẽ trong các buổi sinh hoạt tập thể. Giới hạn phạm vi nghiên cứu - Giới hạn đối tượng nghiên cứu: KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS trên ba mặt: Nhận thức – thái độ – hành vi (kỹ năng). - Giới hạn khách thể nghiên cứu: 100 học sinh khiếm thính và 55 cán bộ (giáo viên, nhân viên) đang trực tiếp giảng dạy, làm việc với các em học sinh khiếm thính ở các Trung tâm bảo trợ dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật Thành phố Hồ Chí Minh; Trung tâm Nghiên cứu và Thúc Đẩy Văn hóa Điếc, Trung tâm nuôi dạy trẻ khuyết tật Tỉnh Đồng Nai. - Giới hạn địa bàn nghiên cứu: nghiên cứu được thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh và Tỉnh Đồng Nai.
Phương pháp nghiên cứu Đề tài được tiến hành thông qua việc phối hợp đồng bộ một số phương pháp nghiên cứu sau: 7. Phương pháp nghiên cứu lý luận Tiến hành phân tích và tổng hợp những tài liệu có nội dung là các cơ sở lý thuyết có liên quan đến vấn đề KKTL, hoạt động học tập, học sinh khiếm thính; những thành tựu lý thuyết đã đạt được liên quan đến KKTL trong hoạt động học tập trên sách, báo, tạp chí, các luận văn, luận án trước đây. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Đây là phương pháp chính của đề tài.
Dựa trên cơ sở lý luận của đề tài và các phương pháp luận để xây dựng bảng hỏi phù hợp với mục đích yêu cầu. Bảng hỏi được xây dựng theo các bước: Bước 1: Xây dựng phiếu thăm dò mở Bước 2: Xây dựng phiếu thăm dò thử nghiệm Bước 3: Xây dựng phiếu thăm dò chính thức Bảng hỏi được xây dựng dựa trên các nội dung chính sau: -Thực trạng những KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS. -Những nguyên nhân dẫn đến thực trạng KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS. -Một số đề xuất nhằm khắc phục những KKTL trong hoạt động học tập của học sinh khiếm thính bậc THCS.
Bảng thăm dò được xây dựng thành hai phần, phần một là phần giới thiệu và hướng dẫn trả lời. Phần hai là nội dung hỏi. Bảng thăm dò cũng sử dụng nhiều kiểu câu hỏi khác nhau để làm tăng tính giá trị. Các khách thể nghiên cứu được điều tra theo nguyên tắc khuyết danh để đảm bảo sự trung thực và chính xác nhất.
Phương pháp quan sát Quan sát được thực hiện thông qua hình thức dự giờ lớp đối với một số lớp học sinh khiếm thính từ lớp 6 đến lớp 9 để tìm hiểu thực trạng những KKTL trong quá trình học tập của các em tại lớp. Phương pháp phỏng vấn Phương pháp này thực hiện theo hình thức phỏng vấn sâu cá nhân: lựa chọn một số nội dung quan trọng trong vấn đề nghiên cứu để phỏng vấn một số đối tượng nhằm làm rõ thêm vấn đề nghiên cứu. Nội dung phỏng vấn nhấn mạnh việc mô tả thực trạng KKTL, tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng và các biện pháp nhằm khắc phục KKTL của học sinh khiếm thính bậc THCS. Phương pháp xin ý kiến chuyên gia Phương pháp chuyên gia được thực hiện dựa trên cơ sở đánh giá tổng kết kinh nghiệm, khả năng phản ánh một cách tự nhiên của các chuyên gia giỏi trong lĩnh vực tâm lý, giáo dục đặc biệt.
Nhiệm vụ của phương pháp thu thập ý kiến của chuyên gia về thực trạng những KKTL mà học sinh khiếm thính bậc THCS gặp phải trong hoạt động học tập của mình và các biện pháp khắc phục những KKTL trong hoạt động học tập của các em. Phương pháp được sử dụng thường xuyên trong suốt quá trình nghiên cứu của chính tôi. Trong muỗi gia đoạn thực hiện đề tài, chúng tôi đều lấy ý kiến các chuyên gia tâm lý học, giáo dục đặc biệt. Kết quả tổng hợp, phân tích ý kiến của các chuyên gia giúp chúng tôi chỉnh sửa, điều chỉnh và hoàn thiện các phương pháp hỗ trợ học sinh khiếm thính bậc THCS khắc phục KKTL trong quá trình học tập.
Phương pháp thực nghiệm Phương pháp TNg được thực hiện nhằm để đánh giá hiệu quả tác động của các biện pháp tâm lý - giáo dục nhằm khắc phục KKTL của học sinh khiếm thính bậc THCS trong hoạt động học tập của mình. Tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên hai nhóm học sinh: nhóm ĐC và nhóm TNg. Thực hiện tác động đối với nhóm TNg bằng cách áp dụng biện pháp tác động tâm lý - giáo dục: chuyên đề kỹ năng về động cơ học tập, mục tiêu học tập, lập kế hoạch học tập, phương pháp học tập, lồng ghép các kỹ năng sống xen kẽ trong các buổi sinh hoạt tập thể, sau một thời gian tác động đo lại sự biến đổi của các KKTL trong hoạt động học tập của học sinh. Sau đó so sánh mức độ KKTL trong hoạt động học tập của học sinh nhóm ĐC – nhóm TNg và của nhóm TNg trước - sau TNg.
Phương pháp thống kê toán học Sử dụng phần mềm: SPSS for Window 24.