Đặt vấn đề Lƣơng thực (đặc biệt là lúa gạo) là nguồn thực phẩm chính cung cấp hơn một nửa nhu cầu năng lƣợng cho con ngƣời. Hơn nữa, các hạt lƣơng thực còn cung cấp cho chúng ta protein, vitamin và một số loại khoáng chất. Trong bữa ăn hàng, lƣơng thực đƣợc tiêu thụ với tỷ lệ cao nhất so với tất cả các loại thực phẩm khác, khoảng 2/3 khối lƣợng thức ăn, vậy nên có thể nói lƣơng thực là mặt hàng nhận đƣợc sự ƣu tiên hàng đầu của các quốc gia, các chính sách, kế hoạch về lƣơng thực là những chủ đề nóng hổi trên thế giới. Đối với nƣớc ta, trong những năm gần đây, thực hiện chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nƣớc, ngành nông nghiệp đã tăng trƣởng khá nhanh, từ nghèo đói thiếu ăn nay đã vƣợt lên đáp ứng đƣợc nhu cầu đời sống nhân dân trong nƣớc và có bảo quản dự trữ lƣơng thực khối lƣợng lớn.
Với nƣớc ta hiện nay, công tác bảo quản và chế biến nông sản sau thu hoạch đang đƣợc nghiên cứu và ứng dụng rất nhiều nhƣng so với các nƣớc phát triển trong khu vực thì trang thiết bị còn lạc hậu, dây chuyền công nghệ chậm đổi mới. nên vẫn có sự thiệt hại trong quá trình bảo quản dự trữ một cách đáng kể. Mạng lƣới các Cục Dự trữ đƣợc dải khắp toàn quốc với quy mô dự trữ hàng triệu tấn thóc, gạo. Công tác bảo quản cũng đang tiếp tục nghiên cứu ứng dụng từ các phƣơng pháp bảo quản khác nhau nhƣ: Bảo quản thóc đóng bao thông thoáng tự nhiên, bảo quản kín có bổ sung khí CO2 , N2 ,… Phƣơng pháp bảo quản thóc đóng bao thông thoáng tự nhiên đã đƣợc áp dụng nhiều năm nay nhƣng phƣơng pháp này cần sử dụng đến một số hóa chất nhƣ Sumithion, Malathion, ĐVP (Dichlios), Phosphine,… để phòng trừ côn trùng.
Mặc dù phƣơng pháp này kéo dài thời gian bảo quản nhƣng chất lƣợng thóc bị giảm đáng kể, côn trùng vẫn phát triển, tốn sức lao động và do sử dụng hóa chất thƣờng để lại dƣ lƣợng thuốc trừ sâu có hại trong hạt, gây ô nhiễm môi trƣờng, ảnh hƣởng đến sức khỏe con ngƣời… Bảo quản thóc c 2 đóng bao trong điều kiện áp suất thấp là thóc đƣợc bảo quản trong môi trƣờng kín, lô thóc luôn đƣợc duy trì một áp suất âm (áp suất nhỏ hơn 760 mmHg) trong phần lớn thời gian bảo quản. Bảo quản bằng phƣơng pháp này hạn chế đến mức thấp nhất những hao hụt, tổn thất trong quá trình bảo quản, giữ đƣợc giá trị thƣơng phẩm và giảm lao động nặng nhọc, độc hại cho ngƣời bảo quản. Là sinh viên theo học chuyên ngành Công nghệ sau thu hoạch, bản thân tôi tự ý thức đƣợc tầm quan trọng của ngành Dự trữ quốc gia, do vậy tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo sát quy trình bảo quản thóc đóng bao trong điều kiện áp suất thấp tại Chi cục Dự trữ Nhà nước Việt Yên - Cục Dự trữ Nhà nước khu vực Hà Bắc”. Mục đích và yêu cầu nghiên cứu.
Mục đích của đề tài Ban đầu làm quen với nghiên cứu khoa học. Khảo sát quy trình bảo quản thóc trong điều kiện áp suất thấp. Rèn luyện kỹ năng thực hành, nắm chắc đƣợc quy trình kỹ thuật bảo quản lƣơng thực, hàng hóa trong kho theo quy trình kỹ thuật quốc gia của ngành Dự trữ Nhà nƣớc. Biết cách phòng ngừa và xử lý có hiệu quả các sự cố xảy ra trong quá trình bảo quản thóc trong điều kiện áp suất thấp.
Đánh giá hiệu quả quy trình bảo quản thóc đóng bao trong điều kiện áp suất thấp. Yêu cầu của đề tài Khảo sát đƣợc quy trình bảo quản thóc trong điều kiện áp suất thấp. Đánh giá sự biến đổi các chỉ tiêu hóa lý, hóa sinh, cảm quan, vi sinh vật, hàm lƣợng dinh dƣỡng (gluxit, protein, lipit, vitamin B1) của thóc trong quá trình bảo quản. c 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Tóm lƣợc về cơ sở thực tập.
Sự hình thành Cục Dự trữ Quốc gia Dự trữ Quốc gia là một bộ phận kinh tế Nhà nƣớc, nhằm chủ động tích lũy một bộ phận của cải vật chất thành lƣợng dự phòng chiến lƣợc để sử dụng vào mục đích nhƣ phòng ngừa, khắc phục hậu quả thiên tai, phục vụ an ninh, quốc phòng, góp phần phát triển sản xuất, ổn định đời sống và thực hiện các nhiệm vụ khác của Chính phủ. Trên thế giới, hầu nhƣ không có nƣớc nào lại không quan tâm đến dự trữ quốc gia. Ở nƣớc ta cách đây hàng ngàn năm, dữ trữ quốc gia đã đƣợc chú trọng tới. Chính từ ý nghĩa, vai trò to lớn của dự trữ quốc gia “Tích lũy, phòng cơ” mà ngay từ khi lập nƣớc ông cha ta đã chú trọng đến việc dự trữ lƣơng thực để phòng ngừa thiên tai và chống giặc ngoại xâm.
Kế tục truyền thống đó, từ sau cách mạng tháng Tám 1945, Đảng, Bác Hồ và Nhà nƣớc ta đã thƣờng xuyên quan tâm đến việc tổ chức lực lƣợng dự trữ, chuẩn bị lực lƣợng hậu cần hùng hậu để phục vụ công cuộc kháng chiến và kiến quốc vĩ đại của dân tộc ta. Sau năm 1954 để củng cố miền Bắc, chúng ta phải tiến hành khôi phục nền kinh tế và phải có một tiềm lực Dự trữ Quốc gia đủ lớn. Ngày 15/9 – 20/9/1955, Quốc hội khóa I nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã họp, ra Nghị Quyết có tính cấp bách và mang ý nghĩa lịch sử đối với hệ thống Dự trữ Quốc gia là: “Phải xây dựng đƣợc một lực lƣợng dự trữ hùng hậu để ứng phó với mọi tình huống bất trắc xảy ra” và đề ra những nguyên tắc cơ bản hình thành lực lƣợng Dự trữ Quốc gia. Tìm hiểu chung về Cục Dự trữ Nhà nước khu vực Hà Bắc và Chi cục Dự trữ Nhà nước Việt Yên.
Cục Dự trữ Nhà nƣớc khu vực Hà Bắc Cục Dự trữ Nhà nƣớc khu vực Hà Bắc là tổ chức trực thuộc Tổng cục Dự trữ Nhà nƣớc có chức năng trực tiếp quản lý hàng dự trữ nhà nƣớc và thực hiện quản lý nhà nƣớc các hoạt động dự trữ nhà nƣớc trên địa bàn thuộc phạm vi quản lý. c 4 Cục Dự trữ Nhà nƣớc khu vực Hà Bắc có tƣ cách pháp nhân; có trụ sở; có con dấu và đƣợc mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nƣớc theo quy định của pháp luật. Đƣợc giao nhiệm vụ quản lý hàng dự trữ quốc gia trên 02 tỉnh (tỉnh Bắc Giang và tỉnh Bắc Ninh) theo địa bàn hành chính. Các tổ chức giúp việc Cục trƣởng Cục Dự trữ Nhà nƣớc khu vực Hà Bắc: - Phòng Kế hoạch và Quản lý hàng dự trữ.
- Phòng Kỹ thuật bảo quản. - Phòng Tài chính kế toán. - Phòng Tổ chức hành chính. - Phòng Thanh tra.
Các Chi cục Dự trữ Nhà nước trực thuộc Cục Dự trữ Nhà nước khu vực Hà Bắc: 1. Chi cục Dự trữ Nhà nƣớc Tiên Sơn 2. Chi cục Dự trữ Nhà nƣớc Lạng Giang 3. Chi cục Dự trữ Nhà nƣớc Giang Lƣơng 4.
Chi cục Dự trữ Nhà nƣớc Việt Yên 5. Chi cục Dự trữ Nhà nƣớc Tân Hiệp Chi cục Dự trữ Nhà nƣớc Việt Yên - Nằm tại xã Hƣơng Mai, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. - Chi cục Dự trữ Nhà nƣớc Việt Yên gồm 4 dãy kho.Nguồn gốc, phân loại thóc (lúa) 2. Nguồn gốc Cây lúa trồng hiện nay có nguồn gốc từ cây lúa dại đƣợc tiến hóa dần qua quá trình chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo.
Cây lúa là cây trồng có từ lâu đời và gắn liền với lịch sử phát triển của loài ngƣời, nhất là vùng Châu Á. Tồn tại rất nhiều những ý kiến, những học thuyết khác nhau về sự xuất hiện khác nhau về nguồn gốc cây lúa. Theo tài liệu của Trung Quốc thì nghề trồng lúa của Trung Quốc đã xuất hiện từ những năm 2008 – 2007 trƣớc Công nguyên. Theo nhiều nguồn tài liệu thì cây lúa có nguồn gốc ở vùng Đông Nam Châu Á từ hơn 3000 năm trƣớc Công nguyên [14].H cây lúa xuất phát từ Đông Nam Á, từ đó lan dần lên phía Bắc.
Gutchtchin, Ghose, Erughin và nhiều tác giả khác thì cho rằng Đông Dƣơng là cái nôi của lúa trồng. De Candolle, Rojevich lại quan niệm rằng Ấn Độ mới là nơi xuất phát chính của lúa trồng [2]. Sasato (Nhật Bản) nói lúa có nguồn gốc từ Ấn Độ, Việt Nam, Myanmar.S cho rằng lúa bắt đầu đƣợc trồng không phải ở một vùng mà ở vài vùng địa lý khác nhau. Có thể là phía đông bán đảo Đông Dƣơng, vùng đông nam Trung Quốc, hạ lƣu sông Ganga và sông Baramapoate [1].
Tóm lại, qua các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả ở nhiều nƣớc đã thấy rõ nguồn gốc cây lúa là ở vùng đầm lầy Đông Nam Á, có thể thuộc nhiều nƣớc khác nhau. Từ vùng nóng ẩm của Đông Nam Á cây lúa đƣợc lan truyền đi các nơi. Việc xuất hiện cây lúa và việc trồng trọt lúa đã có từ lâu đời và gắn liền với quá trìnhphát triển lịch sử các dân tộc ở những vùng này. Phân loại Ngƣời ta có thể phân loại lúa (gạo) theo nhiều cách khác nhau.
Có thể phân loại theo đặc tính thực vật học, theo sinh thái địa lý, theo phẩm chất hạt, theo điều kiện môi trƣờng canh tác, theo đặc tính sinh hóa hạt gạo [2]. c 6 Theo đặc tính thực vật học, lúa trồng thuộc họ Gramminae, loại Oryza, loài Oryza sativa… Lúa Oryza có 28 loài khác nhau, phân bố ở nhiều nơi trên thế giới. Trong đó có hai loại lúa trồng là Oryza glaberrina phổ biến ở Tây Phi và Oryza sativa phổ biến ở nhiều nơi. Hầu hết các giống lúa trồng hiện nay đều xuất phát từ Oryza sativa, Từ Oryza sativa phân hóa ra 3 dạng khác nhau là lúa tiên (India), lúa cánh (Japonica) và dạng trung gian (Jaranica).
Lúa tiên là loại hình gần với nguồn gốc trồng ở các vùng nhiệt đới. Qua quá trình phát triển, cây lúa đƣợc đƣa lên trồng ở nhiều vùng vĩ độ khác nhau, có khí hậu khác nhau đã hình thành nên lúa cánh. Còn loại hình trung gian là sự lai tạp giữa hai loại trên [2]. Cấu tạo của thóc (lúa) Thóc là loại lƣơng thực có vỏ trấu bao bọc, tiếp theo lớp vỏ trấu đến lớp vỏ hạt.
Vỏ hạt là lớp vỏ mỏng bao bọc nội nhũ, có màu trắng đục hoặc đỏ cua. Cấu tạo phẫu thuật của hạt thóc gồm các bộ phận chính nhƣ sau: Mày thóc Tùy theo loại thóc và điều kiện canh tác mà mày thóc có độ dài ngắn khác nhau nhƣng nói chung mày thóc không vƣợt quá 1/3 chiều dài vỏ trấu. Trong quá trình bảo quản, do sự cọ sát giữa các hạt thóc, phần lớn các mày thóc rụng ra làm tăng lƣợng tạp chất trong khối thóc [18].