Bài 4: Văn Bản Nghị Luận Về Nguyên Hồng - Nhà Văn Của Những Người Cùng Khổ

Chuyên khảo văn học phân tích Giáo án môn ngữ văn 6 bài 4 sách cánh diều văn bản nghị luận nghị luận văn học, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Đăng Mạnh
• Trường học: thuvienhoclieu.com
• Chuyên ngành: Ngữ văn 6
• Đề tài: Khám Phá Văn Bản Nghị Luận Về Nguyên Hồng - Nhà Văn Của Những Người Cùng Khổ
• Loại tài liệu: bài giảng
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. I. MỤC TIÊU
• 1.1. Về kiến thức
• 1.2. Về năng lực
• 1.3. Về phẩm chất
• 2. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
• 2.1. Thiết bị
• 2.2. Học liệu
• 3. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
• 3.1. Hoạt động 1: Xác định vấn đề
• 3.1.1. Mục tiêu
• 3.1.2. Nội dung
• 3.1.3. Sản phẩm
• 3.1.4. Tổ chức thực hiện
• 3.2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
• 3.2.1. Mục tiêu
• 3.2.2. Nội dung
• 3.2.3. Sản phẩm
• 3.2.4. Tổ chức thực hiện
• 3.3. Hoạt động 3: Luyện tập
• 3.3.1. Mục tiêu
• 3.3.2. Nội dung
• 3.3.3. Sản phẩm
• 3.3.4. Tổ chức thực hiện
• 3.4. Hoạt động 4: Hoạt động vận dụng
• 3.4.1. Mục tiêu
• 3.4.2. Nội dung
• 3.4.3. Sản phẩm
• 3.4.4. Tổ chức thực hiện
• 4. TUẦN Bài 4 VĂN NGHỊ LUẬN (12 tiết)
• 5. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN VẺ ĐẸP CỦA MỘT BÀI CA DAO – Hoàng Tiến Tựu
• 5.1. I. Về kiến thức
• 5.2. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
• 5.3. Hoạt động 1: Xác định vấn đề
• 5.4. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nguyên Hồng Nhà Văn Của Những Người Cùng Khổ

Nguyên Hồng là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học hiện đại Việt Nam. Ông không chỉ nổi bật với những tác phẩm mang đậm tính nhân văn mà còn là tiếng nói của những người cùng khổ trong xã hội. Văn bản nghị luận về Nguyên Hồng giúp người đọc hiểu rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp của ông, từ đó cảm nhận được giá trị của văn học trong việc phản ánh hiện thực xã hội.

1.1. Cuộc Đời Và Sự Nghiệp Của Nguyên Hồng

Nguyên Hồng sinh ra trong một gia đình nghèo khó, trải qua nhiều biến cố trong cuộc đời. Ông mồ côi cha từ nhỏ và phải sống trong cảnh thiếu thốn tình thương. Những trải nghiệm này đã hình thành nên tâm hồn nhạy cảm và phong cách viết độc đáo của ông.

1.2. Tác Phẩm Nổi Bật Của Nguyên Hồng

Một số tác phẩm tiêu biểu của Nguyên Hồng như 'Những Ngày Thơ Ấu' và 'Trong Lòng Mẹ' không chỉ phản ánh cuộc sống khổ cực mà còn thể hiện tình yêu thương sâu sắc của ông đối với con người và cuộc đời.

II. Đặc Điểm Của Văn Bản Nghị Luận Về Nguyên Hồng

Văn bản nghị luận về Nguyên Hồng không chỉ đơn thuần là một bài viết mà còn là một tác phẩm nghệ thuật. Nó thể hiện rõ ràng các đặc điểm của thể loại nghị luận văn học, từ cách lập luận đến việc sử dụng dẫn chứng.

2.1. Cấu Trúc Của Văn Bản Nghị Luận

Văn bản được chia thành ba phần chính: mở bài, thân bài và kết bài. Mỗi phần đều có vai trò quan trọng trong việc trình bày ý kiến và lập luận của tác giả.

2.2. Nghệ Thuật Viết Của Nguyên Hồng

Nguyên Hồng sử dụng ngôn ngữ giản dị nhưng giàu hình ảnh, giúp người đọc dễ dàng cảm nhận được nỗi đau và niềm vui trong cuộc sống của những người cùng khổ.

III. Những Thách Thức Trong Cuộc Đời Nguyên Hồng

Cuộc đời của Nguyên Hồng không chỉ là những thành công mà còn là những thách thức lớn. Ông đã phải đối mặt với nhiều khó khăn trong cuộc sống, từ việc mồ côi cha đến những nỗi đau trong tình cảm.

3.1. Tuổi Thơ Cay Đắng

Tuổi thơ của Nguyên Hồng gắn liền với những kỷ niệm buồn. Ông đã phải sống trong cảnh thiếu thốn tình thương và sự chăm sóc của cha mẹ.

3.2. Những Nỗi Đau Trong Tình Cảm

Nguyên Hồng đã trải qua nhiều mối tình không trọn vẹn, điều này đã ảnh hưởng sâu sắc đến tâm hồn và sáng tác của ông.

IV. Phương Pháp Phân Tích Văn Bản Nghị Luận Về Nguyên Hồng

Để hiểu rõ hơn về văn bản nghị luận này, cần áp dụng các phương pháp phân tích phù hợp. Việc phân tích không chỉ dừng lại ở nội dung mà còn cần chú ý đến hình thức và nghệ thuật của văn bản.

4.1. Phân Tích Nội Dung

Nội dung văn bản cần được phân tích một cách sâu sắc, từ các luận điểm chính đến các dẫn chứng cụ thể để làm rõ ý kiến của tác giả.

4.2. Phân Tích Nghệ Thuật

Nghệ thuật viết của Nguyên Hồng cần được xem xét kỹ lưỡng, từ cách sử dụng ngôn ngữ đến việc xây dựng hình ảnh, giúp người đọc cảm nhận được chiều sâu của tác phẩm.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Văn Bản Nghị Luận

Văn bản nghị luận về Nguyên Hồng không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Nó giúp người đọc nhận thức rõ hơn về cuộc sống và con người xung quanh.

5.1. Giá Trị Nhân Văn Trong Tác Phẩm

Tác phẩm của Nguyên Hồng mang lại giá trị nhân văn sâu sắc, giúp người đọc cảm nhận được nỗi đau và khát vọng sống của những người cùng khổ.

5.2. Khơi Dậy Tình Yêu Thương Đối Với Con Người

Văn bản khuyến khích người đọc có cái nhìn nhân ái hơn đối với những người xung quanh, từ đó tạo ra một xã hội tốt đẹp hơn.

VI. Kết Luận Về Nguyên Hồng Và Tương Lai Của Văn Học

Nguyên Hồng không chỉ là một nhà văn mà còn là một biểu tượng của lòng nhân ái và sự đồng cảm. Tương lai của văn học Việt Nam cần tiếp tục phát huy những giá trị mà ông đã để lại.

6.1. Di Sản Văn Học Của Nguyên Hồng

Di sản văn học của Nguyên Hồng sẽ mãi là nguồn cảm hứng cho các thế hệ nhà văn sau này, giúp họ nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình đối với xã hội.

6.2. Tương Lai Của Văn Học Việt Nam

Văn học Việt Nam cần tiếp tục phát triển theo hướng nhân văn, phản ánh chân thực cuộc sống và tâm tư của con người trong xã hội hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập và thiết kế bài giảng chuyên đề Bài 4: Văn bản nghị luận (Nghị luận văn học) thuộc chương trình đào tạo phân môn Ngữ văn cấp Trung học cơ sở (lớp 6) và là học liệu tham khảo nghiệp vụ sư phạm trong chương trình đào tạo cử nhân Sư phạm Ngữ văn. Với tổng thời lượng phân bổ 12 tiết, tài liệu định vị văn bản nghị luận văn học như một phân môn quan trọng nhằm rèn luyện tư duy phản biện, khả năng phân tích lập luận và năng lực cảm thụ văn bản nghệ thuật.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào ba trục chuẩn đầu ra:

• Kiến thức: Cung cấp tri thức nền tảng về thể loại nghị luận văn học; xác lập và phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa ý kiến (luận điểm), lí lẽ (luận cứ) và bằng chứng (dẫn chứng); nhận diện đặc điểm ngữ pháp của thành ngữ và chức năng cú pháp của dấu chấm phẩy; củng cố các tri thức lịch sử văn học liên quan đến tác giả Nguyễn Đăng Mạnh, Hoàng Tiến Tựu, Bùi Mạnh Nhị và nhà văn Nguyên Hồng.
• Năng lực: Phát triển năng lực tiếp nhận văn bản qua kỹ năng đọc hiểu cấu trúc lập luận; năng lực tạo lập văn bản qua việc viết đoạn văn cảm nghĩ về thơ lục bát; năng lực giao tiếp qua hoạt động thuyết trình, phản biện ý kiến về một vấn đề đời sống; năng lực ngôn ngữ và hợp tác nhóm.
• Phẩm chất: Bồi dưỡng phẩm chất nhân ái qua sự đồng cảm với các số phận bất hạnh (ngữ liệu Nguyên Hồng), lòng yêu nước và niềm tự hào truyền thống chống giặc ngoại xâm (ngữ liệu Thánh Gióng), tình yêu đối với di sản văn học dân gian (ca dao) và ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.

Cấu trúc giáo trình vận hành theo mô hình tích hợp đồng bộ bốn trục kỹ năng: Đọc hiểu văn bản - Thực hành Tiếng Việt - Viết - Nói và nghe. Điểm đặc sắc về mặt sư phạm của tài liệu là việc chuẩn hóa tiến trình dạy học qua chuỗi hoạt động 4 bước (Xác định vấn đề, Hình thành kiến thức mới, Luyện tập, Vận dụng), đi kèm hệ thống phiếu học tập (Phiếu số 1, 2, 3a-d, 4), bảng kiểm tra thái độ và bảng tiêu chí đánh giá (rubric).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung 12 tiết được triển khai qua hệ thống các đơn vị bài học tích hợp có tính logic lũy tiến:

1. Đọc hiểu văn bản: "Nguyên Hồng – nhà văn của những người cùng khổ" (Nguyễn Đăng Mạnh): Khảo sát bài phê bình của tác giả Nguyễn Đăng Mạnh (1930–2018). Cấu trúc văn bản gồm 3 phần tương ứng với hệ thống luận điểm: Nguyên Hồng là người rất dễ xúc động và hay khóc; Nguyên Hồng có tuổi thơ thiếu thốn tình thương bắt nguồn từ hoàn cảnh gia đình mồ côi cha từ năm 12 tuổi, mẹ đi tha hương (dẫn chứng từ tập hồi ký Những ngày thơ ấu); Phong cách sống và sáng tác mang đậm "chất dân nghèo, chất lao động" hình thành từ năm 16 tuổi khi ông sống tại Hải Phòng.
2. Đọc hiểu văn bản: "Vẻ đẹp của một bài ca dao" (Hoàng Tiến Tựu): Khảo sát bài nghiên cứu của tác giả Hoàng Tiến Tựu (1933–1998) về bài ca dao "Đứng bên ni đồng ngó bên tê đồng...". Cấu trúc lập luận triển khai theo hai trục thẩm mỹ: vẻ đẹp rộng lớn, trù phú của cánh đồng quê hương (hai câu đầu) và vẻ đẹp căng đầy sức sống của cô gái thăm đồng được ví như "chẽn lúa đòng đòng" dưới "ngọn nắng hồng ban mai" (hai câu cuối).
3. Thực hành Tiếng Việt: "Thành ngữ và Dấu chấm phẩy": Định nghĩa thành ngữ là cụm từ cố định, quen dùng, có tính hình tượng và biểu cảm. Phân tích các ngữ liệu thành ngữ đối xứng, so sánh và ẩn dụ (lớn nhanh như thổi, cá chậu chim lồng, buôn thúng bán bưng, ngọt như mía lùi, ma cũ bắt nạt ma mới). Định nghĩa chức năng của dấu chấm phẩy dùng để phân tách ranh giới các bộ phận trong phép liệt kê phức tạp thông qua văn bản mẫu Chuyện vui về dấu câu và trích đoạn ngạn ngữ.
4. Thực hành đọc hiểu: "Thánh Gióng – tượng đài vĩnh cửu của lòng yêu nước" (Bùi Mạnh Nhị): Khảo sát trích đoạn từ công trình Phân tích tác phẩm văn học dân gian trong nhà trường (2012) của GS. Bùi Mạnh Nhị (1955). Cấu trúc văn bản chia làm 5 phần: Đặt vấn đề về biểu tượng lòng yêu nước; Sự ra đời kì lạ của Gióng; Sự lớn lên kì lạ gắn với việc nuôi dưỡng của toàn dân; Quá trình Gióng vươn vai ra trận đánh giặc; Ý nghĩa của việc Gióng bay về trời và các chứng tích lịch sử còn lưu giữ (hội Gióng, ao hồ, dấu chân ngựa sắt).
5. Thực hành Viết: "Viết đoạn văn nêu cảm nghĩ về bài thơ lục bát": Quy chuẩn hóa cấu trúc đoạn văn biểu cảm gồm Mở đoạn, Thân đoạn, Kết đoạn dựa trên ngữ liệu các bài thơ lục bát như À ơi tay mẹ, Về thăm mẹ hoặc các bài ca dao. Hướng dẫn quy trình 4 bước: Chuẩn bị, Tìm ý và lập dàn ý, Viết bài, Kiểm tra và chỉnh sửa.
6. Thực hành Nói và nghe: "Trình bày ý kiến về một vấn đề": Rèn luyện kỹ năng diễn thuyết và phản biện qua đề tài xã hội: "Đi tham quan, du lịch, chúng ta sẽ được mở rộng tầm mắt và học hỏi được nhiều điều" hoặc vấn đề sử dụng từ tiếng Anh trong giao tiếp của giới trẻ. Tổ chức hoạt động sân khấu hóa qua mô hình cuộc thi "Em là nhà hùng biện".

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết thể loại văn bản nghị luận: Xác định văn bản nghị luận là phương thức biểu đạt hướng tới mục đích thuyết phục người đọc, người nghe về một tư tưởng, quan điểm cụ thể. Nghị luận văn học là phân nhánh chuyên biệt dùng để bàn luận, đánh giá các vấn đề, hiện tượng, tác giả hoặc tác phẩm văn học.
• Hệ thống ba thành tố lập luận: Giáo trình xác lập khung cấu trúc tam giác nghị luận: $$\text{Văn bản Nghị luận} = \text{Ý kiến (Luận điểm)} + \text{Lí lẽ (Luận cứ logic)} + \text{Bằng chứng (Dẫn chứng thực nghiệm/tác phẩm)}$$
• Tri thức ngôn ngữ học: Đơn vị từ vựng cố định (thành ngữ mang biện pháp tu từ tương phản, so sánh, ẩn dụ) và cú pháp học (cơ chế phân định vế câu đẳng lập và phân tầng thành phần liệt kê phức tạp bằng dấu chấm phẩy).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích cấu trúc (Analytical skills): Khả năng bóc tách, lập sơ đồ logic mối quan hệ giữa luận điểm bao trùm, luận điểm bộ phận, lí lẽ minh giải và hệ thống bằng chứng trích xuất từ văn bản nghệ thuật.
• Kỹ năng ngôn ngữ kỹ thuật (Technical skills): Kỹ năng sử dụng chính xác thành ngữ theo ngữ cảnh; đặt câu và phân ngắt cú pháp bằng dấu chấm phẩy; lập dàn ý đoạn văn biểu cảm có mở - thân - kết mạch lạc.
• Kỹ năng thực hành tổng hợp (Practical competencies): Năng lực trình bày bài nói trước đám đông với các tiêu chí chuẩn mực về âm lượng, tốc độ, phong thái và ngôn ngữ phi ngôn ngữ; năng lực đánh giá đồng đẳng (peer assessment) và tự đánh giá dựa trên bảng tiêu chí (rubric).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai tiếp cận dạy học dựa trên năng lực (Competency-Based Education - CBE) và phương pháp sư phạm thể loại (Genre-Based Pedagogy). Trọng tâm của tiến trình giảng dạy là chuyển từ việc truyền đạt nội dung bình giảng sang việc hướng dẫn người học tự giải mã mã thể loại nghị luận.

Tiến trình bài dạy được chuẩn hóa thành chuỗi 4 pha hoạt động sư phạm:

1. Khởi động / Xác định vấn đề: Sử dụng câu hỏi gợi mở, liên hệ trải nghiệm cá nhân hoặc trò chơi ngôn ngữ ("Nhìn hình đoán chữ", đoạn phim hoạt hình Tom and Jerry) để kết nối tri thức thực tế với bài học mới.
2. Hình thành kiến thức mới: Kết hợp kỹ thuật làm việc cá nhân và thảo luận nhóm (cặp đôi, nhóm 4 người) thông qua hệ thống phiếu học tập định hướng (Phiếu số 1, 2, 3a-d). Giảng viên giữ vai trò chuyển giao nhiệm vụ, giám sát và chốt tri thức chuẩn xác lên màn chiếu.
3. Luyện tập: Vận dụng tri thức đã học để giải quyết các bài tập cụ thể như giải nghĩa thành ngữ, phân tích tác dụng dấu câu, viết đoạn văn ngắn từ 4-10 dòng có chứa yêu cầu ngữ pháp (biện pháp so sánh, thành ngữ, dấu chấm phẩy).
4. Vận dụng: Yêu cầu người học hệ thống hóa bài học bằng sơ đồ tư duy, liên hệ thực tế đời sống hoặc sưu tầm tư liệu ngôn ngữ mở rộng (sưu tầm thành ngữ hình ảnh con chuột, con mèo).

Hệ thống đánh giá được đa dạng hóa thông qua:

• Đánh giá thường xuyên trong tiến trình bằng phiếu học tập và bảng kiểm tra thái độ nhóm.
• Đánh giá sản phẩm viết thông qua Phiếu góp ý bài viết số 3 (kiểm tra tên tác giả, hình thức đoạn văn, nội dung cảm xúc, chỉnh sửa lược bỏ/bổ sung từ ngữ).
• Đánh giá kỹ năng nói thông qua bảng Rubric gồm 4 tiêu chí định lượng: Tên thí sinh, Nội dung bài nói, Diễn đạt ngôn ngữ, Tác phong trình bày.

Hướng dẫn tự học định hướng rõ ràng: đọc trọn vẹn tập hồi ký Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng, chuẩn bị trước bài học bằng phiếu bài tập tại nhà và hoàn thiện việc nộp sản phẩm qua các kênh công nghệ thông tin (Zalo, Gmail).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính tích hợp cao: Thiết kế các phân môn Đọc văn, Tiếng Việt, Tập làm văn và Luyện nói thành một thể thống nhất xoay quanh trục thể loại "Văn bản nghị luận". Bài học Tiếng Việt (thành ngữ, dấu chấm phẩy) cung cấp công cụ ngôn ngữ trực tiếp cho bài Viết đoạn văn và bài Nói hùng biện.
• Học liệu hàn lâm chuẩn mực: Trích dẫn các công trình nghiên cứu và phê bình văn học chính thống của các nhà nghiên cứu đầu ngành tại Việt Nam: bài phê bình của GS. Nguyễn Đăng Mạnh, công trình nghiên cứu văn học dân gian của PGS. Hoàng Tiến Tựu và tác phẩm Phân tích tác phẩm văn học dân gian trong nhà trường (2012) của GS. Bùi Mạnh Nhị.
• Cấu trúc công cụ hóa hoạt động học: Cung cấp sẵn hệ thống công cụ dạy học thực hành gồm 4 mẫu Phiếu học tập đọc hiểu, Phiếu định hướng viết (Phiếu số 1), Phiếu tìm ý và lập dàn ý (Phiếu số 2), Phiếu góp ý bài viết (Phiếu số 3) và Bảng rubric chấm điểm thuyết trình.
• Gắn kết thực tiễn và đa phương tiện: Đưa các đề tài mang tính thời sự xã hội vào bài luyện nói (mở rộng hiểu biết qua tham quan du lịch, hiện tượng sử dụng tiếng Anh trong giới trẻ); sử dụng trò chơi nhận diện thành ngữ qua hình ảnh hoạt hình trực quan.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn: Sinh viên đại học và cao đẳng ngành Giáo dục Sư phạm Ngữ văn, học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn sử dụng làm giáo trình phân tích phương pháp thiết kế bài giảng (kế hoạch bài dạy) theo chuẩn định hướng phát triển năng lực.
• Giáo viên Ngữ văn cấp Trung học cơ sở: Dùng làm tài liệu mẫu (lesson plan chuẩn) để triển khai giảng dạy mạch kiến thức văn bản nghị luận văn học lớp 6 với thời lượng 12 tiết.
• Học sinh và người tự học: Học sinh lớp 6 THCS sử dụng để tự rèn luyện kỹ năng tiếp nhận văn bản nghị luận, tra cứu cách dùng thành ngữ, dấu chấm phẩy và quy trình viết đoạn văn nêu cảm nghĩ.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững tri thức đọc hiểu cơ bản về các thể loại văn học tự sự (truyền thuyết dân gian) và trữ tình (thơ lục bát, ca dao); nắm vững cấu trúc câu đơn và các thành phần câu cơ bản trong ngữ pháp tiếng Việt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn mực cho sinh viên đại học ngành Sư phạm Ngữ văn, giáo viên giảng dạy phân môn Ngữ văn 6 và học sinh cần tài liệu tiếp cận thể loại văn bản nghị luận văn học theo chương trình mới.

2. Cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi học chuyên đề này?

Người học cần có tri thức nền tảng về đọc hiểu các tác phẩm văn học cụ thể như truyện dân gian (Thánh Gióng), hồi ký (Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng), thơ lục bát (À ơi tay mẹ, Về thăm mẹ) và bài ca dao "Đứng bên ni đồng ngó bên tê đồng...".

3. Cấu trúc của một văn bản nghị luận văn học trong giáo trình được xác định như thế nào?

Theo giáo trình, một văn bản nghị luận hoàn chỉnh bắt buộc phải cấu thành từ ba yếu tố mật thiết: Ý kiến (quan điểm nhận định của tác giả), Lí lẽ (hệ thống giải thích logic) và Bằng chứng (dẫn chứng cụ thể từ cuộc đời tác giả, chi tiết hoặc câu chữ trong văn bản nghệ thuật).

4. Giáo trình hướng dẫn quy trình viết đoạn văn cảm nghĩ về thơ lục bát qua các bước nào?

Quy trình viết gồm 4 bước kỹ thuật:

• Bước 1: Chuẩn bị (đọc kỹ bài thơ, xác định đối tượng).
• Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý (sử dụng Phiếu số 2 phân bổ cho Mở đoạn, Thân đoạn, Kết đoạn).
• Bước 3: Viết bài thành đoạn hoàn chỉnh (không xuống dòng tùy tiện, có câu chủ đề và liên kết câu).
• Bước 4: Kiểm tra và chỉnh sửa bài viết (sử dụng Phiếu góp ý số 3 để đánh giá chéo hoặc tự sửa).

5. Có những tài liệu tham khảo và học liệu bổ trợ nào được tích hợp trong giáo trình?

Học liệu đi kèm bao gồm: Sách giáo khoa và Sách giáo viên Ngữ văn 6, tập hồi ký Những ngày thơ ấu (Nguyên Hồng), tập nghiên cứu Phân tích tác phẩm văn học dân gian trong nhà trường (Bùi Mạnh Nhị, 2012), bảng rubric đánh giá bài nói, hệ thống phiếu học tập từ số 1 đến số 4 và máy chiếu minh họa.

---

Kết luận

Giáo trình chuyên đề Bài 4: Văn bản nghị luận (Nghị luận văn học) cung cấp khung lý thuyết thể loại chuẩn xác, xác lập mối quan hệ biện chứng giữa ý kiến, lí lẽ và bằng chứng trong văn bản nghiên cứu phê bình.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Tiếp nhận và giải mã cấu trúc lập luận qua các văn bản mẫu của Nguyễn Đăng Mạnh, Hoàng Tiến Tựu và Bùi Mạnh Nhị.
2. Hoàn thiện công cụ ngữ pháp thông qua bài học thành ngữ và dấu chấm phẩy.
3. Chuyển hóa tri thức tiếp nhận thành kỹ năng tạo lập văn bản viết đoạn văn cảm nghĩ và kỹ năng diễn thuyết hùng biện trước tập thể.

Nguồn tài liệu tham khảo bổ trợ trọng tâm bao gồm công trình Phân tích tác phẩm văn học dân gian trong nhà trường (Bùi Mạnh Nhị, 2012) và tập hồi ký Những ngày thơ ấu (Nguyên Hồng).

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu trích dẫn bài ca nào được tác giả chú ý phân tích nhiều hơn? dao thuvienhoclieu. Bản thân em đã từng được trải nghiệm nhìn ngắm => Cách vào đề trực tiếp cánh đồng lúa quê hương chưa? Đó là thời điểm lúa đang ở giai đoạn nào? Nêu một vài cảm nghĩ của em + Hai cái đẹp: cánh đồng về cánh đồng lúa. và cô gái thăm đồng. => B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập Được miêu tả ấn tượng HS: - Làm việc theo cặp đôi, theo nhóm + Cái hay: độc đáo, riêng - Đại diện cặp đôi lên báo cáo kết quả thảo luận, HS biệt không thấy ở những nhóm khác theo dõi, nhận xét và bổ sung (nếu cần) cho bài ca dao khác nhóm bạn.

- Từ ngữ, hình ảnh: mênh GV: theo dõi, quan sát HS thảo luận, hướng dẫn, hỗ trợ mông bát ngát, bát ngát học sinh nếu cần mênh mông, chẽn lúa, ngọn B 3: Báo cáo kết quả và thảo luận nắng hồng ban mai. GV:- Yêu cầu HS báo cáo, nhận xét, đánh giá. HS:- Đại diện lên báo cáo sản phẩm của nhóm mình. +Nội dung chính của văn bản là phân tích vẻ đẹp và bố => Khẳng định bài ca dao cục của bài cao dao Đứng bên ni đồng… Nhan đề đã mang vẻ đẹp và cái hay khái quát được nội dung chính của văn bản riêng.

+ Theo tác giả, bài ca dao trên có 2 vẻ đẹp: vẻ đẹp cánh đồng và vẻ đẹp của cô gái ngắm cánh đồng. - Vẻ đẹp ấy được nêu khái quát ở phần 1 của văn bản. - Vẻ đẹp của cô gái (chẽn lúa đòng đòng) trên cánh đồng được tác giả chú ý phân tích hơn - Nhóm khác theo dõi, nhận xét và bổ sung (nếu cần) cho nhóm bạn. B4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ - Yêu cầu học sinh nhận xét câu trả lời.

- Gv sửa chữa, đánh giá, chốt kiến thức. Cảm nhận, đánh giá B1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập: bài ca dao - GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua hệ thống câu hỏi 1.Tác giả lần lượt trình bày ý kiến của mình về hai câu a. Hai câu đầu đầu và hai câu cuối của bài ca dao như thế nào? - Không có chủ ngữ. Nêu một số từ ngữ, cụm từ có tác dụng làm tăng tính thuyết phục cho ý kiến tác giả nêu ra.

=> Người nghe cảm thấy - HS tiếp nhận nhiệm vụ. như đang được đi thăm B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập cánh đồng mênh mông, HS: rộng lớn cùng cô gái - Làm việc nhóm 5’ (trao đổi, chia sẻ và đi đến thống nhất để hoàn thành câu trả lời).com Trang 14 - Đại diện lên báo cáo kết quả thảo luận nhóm, HS b. Hai câu cuối nhóm khác theo dõi, nhận xét và bổ sung (nếu cần) cho - Dẫn dắt bằng kiểu kết cấu nhóm bạn. “ nếu như hai câu đầu…thì GV: Hướng theo dõi, quan sát HS thảo luận nhóm, ở hai câu cuối…”=>rất tự hỗ trợ (nếu HS gặp khó khăn).

nhiên , thuyết phục B3: Báo cáo kết quả và thảo luận - Tập trung ngắm nhìn , đặc GV: tả "chẽn lúa đòng đòng" - Yêu cầu HS báo cáo, nhận xét, đánh giá. đang phất phơ dưới "ngọn - Hướng dẫn HS trình bày ( nếu cần). nắng hồng ban mai". HS: - Đại diện lên báo cáo sản phẩm của nhóm mình.

- Tả "chẽn lúa đòng đòng" - Nhóm khác theo dõi, nhận xét và bổ sung (nếu cần) trong mối liên hệ so sánh cho nhóm bạn. với bản thân. B4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ => Cô gái đến tuổi dậy thì, - Yêu cầu học sinh nhận xét câu trả lời. căng đầy sức sống.

- Gv sửa chữa, đánh giá, chốt kiến thức. Nhiệm vụ 3: Tổng kết a. Mục tiêu: Hs nắm được những đặc sắc về nội dung nghệ thuật từ đó có những hiểu biết đầy đủ, cụ thể hơn về đặc điểm của văn bản nghị luận b. Nội dung: Hướng dẫn học sinh nêu ý kiến để khái quát lại những thành công về nghệ thuật, nội dung.

Sản phẩm: Các câu trả lời của học sinh d. Tổ chức thực hiện B1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập: III. Tổng kết GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua hệ thống 1. Nghệ thuật: câu hỏi - Ý kiến nêu ra rõ ràng, chân 1.

Nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của văn thực, trình bày có hệ thống bản? - Lí lẽ ngắn gọn, thuyết phục, 2. Tóm tắt lại nội dung chính của các phần giàu cảm xúc 3. Đọc thuộc 1 bài ca dao mà em đã học => Bộc lộ tình cảm yêu mến, trân B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập trọng của tác giả với bài ca dao - Học sinh làm việc cá nhân, suy nghĩ, trả lời. - Giáo viên: theo dõi, định hướng, hỗ trợ học sinh 2.

Nội dung (nếu cần) Qua Vẻ đẹp của một bài ca dao, B3: Báo cáo kết quả và thảo luận Hoàng Tiến Tựu đã nêu lên ý -Học sinh trình bày cá nhân kiến của mình về vẻ đẹp cũng - Hoạt động theo cặp đôi, đại diện trình bày như cách khai thác nội dung của một bài ca dao cụ thể. Từ đó khơi gợi được sự đồng cảm và tình yêu đối với ca dao ở bạn đọc 3. Hoạt động 3: Luyện tập a) Mục tiêu: Học sinh biết vận dụng kiến thức vừa học giải quyết bài tập cụ thể. b) Nội dung: GV hướng dẫn cho HS làm bài tập.com Trang 15 c) Sản phẩm: Câu trả lời học sinh d) Tổ chức thực hiện: B1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập IV.

Luyện tập *GV phát phiếu học tập cho học sinh 1.Hãy chỉ ra những dấu hiệu về hình thức, nội dung 1.Vẻ đẹp của một bài ca dao để cho ta thấy văn bản Vẻ đẹp của một bài ca dao là văn bản nghị luận. Kết hợp với kiến thức đã học ở bài 2, hãy nêu những hiểu biết của em về nội dung và hình thức của Hình thức Nội dung ca dao. B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập Ý kiến, lí lẽ, Chủ đề: vẻ đẹp - Học sinh tiếp nhận: Nắm được yêu cầu, thực hiện bằng chứng của một bài ca nhiệm vụ. dao B3: Báo cáo kết quả và thảo luận - Học sinh phát biểu tuỳ theo cảm nhận của từng cá nhân.

+ Nội dung: Ca dao, dân ca là - Giáo viên: Quan sát, theo dõi quá trình học sinh những bài thơ dân gian do nhân thực hiện, gợi ý nếu cần dân lao động sáng tác và thuộc Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ thể loại trữ tình đã diễn tả một -Học sinh nhận xét câu trả lời. cách sinh động và sâu sắc đời - Giáo viên nhận xét, chốt kiến thức sống tâm hồn, tình cảm, tư tưởng của người lao động. + Hình thức: Thể thơ gồm những loại chính như: các thể vãn, thể lục bát, thể song thất và song thất lục bát, thể hỗn hợp (hợp thể) 4. Hoạt động 4: Vận dụng a) Mục tiêu: HS vận dụng những kiến thức đã học để thực hiện theo định hướng của giáo viên b) Nội dung: Nêu ý kiến của em về một bài ca dao đã được học d) Tổ chức thực hiện: B1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập *GV giao bài tập Trình bày ngắn gọn ý kiến của em về một bài ca dao đã được học B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - Học sinh trả lời câu hỏi - Giáo viên: quan sát, động viện, khích lệ B3: Báo cáo kết quả và thảo luận Học sinh thảo luận theo bàn ,cử đại diện trình bày.

- Giáo viên: Quan sát, theo dõi quá trình học sinh thực hiện, gợi ý nếu cần B4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ Học sinh nhận xét câu trả lời -Giáo viên sửa chữa, đánh giá, chốt kiến thức.com Trang 16 * Hướng dẫn tự học: - Đọc lại hai văn bản đọc hiểu để nắm rõ hơn kiểu bài nghị luận văn học - Chuẩn bị trước bài “ Thực hành Tiếng Việt thành ngữ, dấu chấm phẩy” - Vận dụng kiến thức đọc trước văn bản “Thánh Gióng- tượng đài vĩnh cửu của long yêu nước” Ngày soạn: ……………… Ngày dạy:……………. TUẦN Bài 4 VĂN NGHỊ LUẬN (12 tiết) THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT THÀNH NGỮ, DẤU CHẤM PHẨY Môn Ngữ văn 6 Thời gian thực hiện: 1 tiết I. Về kiến thức: + Tri thức được thành ngữ, dấu chấm phẩy + Nghĩa của thành ngữ, công dụng của dấu chấm phẩy. Về năng lực: - Nhận biết được một số thành ngữ.

- Giải thích được nghĩa của một số thành ngữ thông dụng. - Nhận biết được công dụng của dấu chấm phẩy. - Rèn luyện được kĩ năng nói, viết, đặt câu có sử dụng thành ngữ, dấu chấm phẩy. -Biết cách viết một đoạn văn theo mẫu có phép so sánh.

Về phẩm chất: - Yêu nước: Hiểu và tự hào về sự phong phú của tiếng Việt, bồi dưỡng tình yêu với tiếng Việt – ngôn ngữ của dân tộc chúng ta. - Chăm chỉ: HS có ý thức vận dụng bài học vào các tình huống, hoàn cảnh thực tế đời sống của bản thân. -Trách nhiệm: Làm chủ được bản thân trong quá trình học tập, có ý thức vận dụng kiến thức vào giao tiếp và tạo lập văn bản. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1.

Thiết bị: Máy chiếu, máy tính, Giấy A1 hoặc bảng phụ để HS làm việc nhóm, Phiếu học tập, Bảng kiểm tra, đánh giá thái độ làm việc nhóm, rubic chấm đoạn văn, bài trình bày của HS. Học liệu: Sgk, kế hoạch bài dạy, sách tham khảo, phiếu học tập,. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 1. HĐ 1: Xác định vấn đề Mục tiêu: HS kết nối kiến thức trong cuộc sống vào nội dung của bài học.com Trang 17 Nội dung: GV tổ chức cho HS chơi trò chơi: Nhìn hình đoán chữ Tổ chức thực hiện Dự kiến sản phẩm GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua trò chơi: “Nhìn hình đoán chữ” Luật chơi: HS quan sát các hình ảnh minh họa trên Nhắm –Mở Khóc – Cười MC (1) Đoán các từ trái nghĩa.

(2) Tìm các cụm từ thông dụng được tạo lên từ các cặp từ trái nghĩa vừa tìm mà Mắt em thường gặp trong cuộc sống? +Giáo viên gọi tinh thần xung phong để nhắ Kẻ học sinh thể hiện sự tự tin của mình. m khóc Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - Giáo viên: hướng dẫn học sinh đoán mắt người từ, gợi ý nếu cần - Học sinh làm việc cá nhân, suy nghĩ, mở cười trả lời. Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận - Học sinh lần lượt trả lời.