Nghiên Cứu Thành Phần Các Loài Chim Tại Xã Quyết Chiến, Huyện Tân Lạc, Tỉnh Hòa Bình

Nghiên cứu thành phần các loài chim tại xã Quyết Chiến, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình, cung cấp cái nhìn sâu sắc về đa dạng sinh học địa phương.

• Tác giả: Nguyễn Tiến Hưng
• Người hướng dẫn: ThS. Giang Trọng Toàn
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Thành Phần Các Loài Chim Tại Xã Quyết Chiến, Huyện Tân Lạc, Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. PHẦN I: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các nghiên cứu tiêu biểu về thành phần loài chim ở Việt Nam
• 2.2. Các đặc điểm hình thái được sử dụng trong phân loại chim
• 2.3. Vùng phân bố chim tại Việt Nam
• 2.4. Một số nghiên cứu về khu hệ chim tại xã Quyết Chiến và vùng lân cận
• 3. PHẦN II: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu chung
• 3.1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.5.2. Phương pháp phỏng vấn
• 3.5.3. Phương pháp điều tra tuyến
• 3.5.4. Bắt thả chim bằng lưới mờ
• 3.5.5. Phương pháp xử lí và bảo quản mẫu
• 3.5.6. Phương pháp xác định các mối đe dọa đến các loài chim
• 3.5.7. Phương pháp xử lí số liệu
• 3.5.8. Phương pháp xử lý số liệu xác định thành phần loài chim
• 3.5.9. Phương pháp đánh giá các mối đe dọa tới các loài chim
• 4. PHẦN III: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Tài nguyên rừng
• 4.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.2.1. Dân số và dân tộc
• 4.2.2. Hoạt động kinh tế
• 5. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Thành phần các loài chim tại xã Quyết Chiến
• 5.1.1. Thành phần loài
• 5.1.2. Giá trị bảo tồn các loài chim tại xã Quyết Chiến
• 5.1.3. Mô tả các loài chim thu được mẫu được trong đợt điều tra
• 5.2. Các mối đe dọa đến loài chim
• 5.2.1. Săn bắn trái phép
• 5.2.2. Khai thác gỗ trái phép
• 5.2.3. Phá rừng làm dẫy
• 5.2.4. Khai thác lâm sản ngoài gỗ
• 5.2.5. Chăn thả gia súc
• 5.2.6. Xếp hạng các mối đe dọa đến các loài chim
• 5.3. Đề xuất giải pháp
• 5.3.1. Giải pháp bảo vệ rừng
• 5.3.2. Giải pháp tuyên truyền giáo dục
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám Phá Thành Phần Chim Tại Xã Quyết Chiến Huyện Tân Lạc

Xã Quyết Chiến, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình là một trong những khu vực có sự đa dạng sinh học phong phú, đặc biệt là về thành phần các loài chim. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định số lượng và thành phần các loài chim tại khu vực này, từ đó góp phần bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Tổng Quan Về Hệ Sinh Thái Xã Quyết Chiến

Xã Quyết Chiến nằm trong vùng đệm của Khu BTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông, với diện tích rừng chiếm 77% tổng diện tích tự nhiên. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài chim quý hiếm.

1.2. Vai Trò Của Chim Trong Hệ Sinh Thái

Chim đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, phát tán hạt giống và kiểm soát côn trùng. Sự đa dạng của các loài chim cũng phản ánh sức khỏe của hệ sinh thái.

II. Những Thách Thức Đối Với Thành Phần Chim Tại Quyết Chiến

Mặc dù có sự đa dạng về loài, nhưng các loài chim tại xã Quyết Chiến đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác rừng, săn bắn trái phép và biến đổi khí hậu đang đe dọa sự tồn tại của chúng.

2.1. Mối Đe Dọa Từ Khai Thác Rừng

Khai thác gỗ trái phép và phá rừng làm nương dẫy đã làm giảm diện tích sống của nhiều loài chim, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng.

2.2. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến môi trường sống của chim, làm thay đổi chu kỳ sinh sản và nguồn thức ăn của chúng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thành Phần Chim Tại Quyết Chiến

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra thực địa, phỏng vấn người dân địa phương và phân tích số liệu thu thập được. Các phương pháp này giúp xác định chính xác thành phần các loài chim tại khu vực.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Thực Địa

Sử dụng lưới mờ để bắt và thu thập mẫu chim, từ đó xác định các loài chim có mặt tại xã Quyết Chiến.

3.2. Phỏng Vấn Người Dân Địa Phương

Phỏng vấn người dân giúp thu thập thông tin về các loài chim mà họ thường thấy, từ đó bổ sung vào danh sách các loài chim tại khu vực.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thành Phần Chim Tại Xã Quyết Chiến

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều loài chim quý hiếm được ghi nhận tại xã Quyết Chiến. Những loài này không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn có giá trị bảo tồn cao.

4.1. Danh Sách Các Loài Chim Ghi Nhận

Danh sách các loài chim được ghi nhận bao gồm nhiều loài quý hiếm, trong đó có một số loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam.

4.2. Giá Trị Bảo Tồn Các Loài Chim

Việc bảo tồn các loài chim không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển du lịch sinh thái tại địa phương.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Chim Tại Xã Quyết Chiến

Để bảo tồn các loài chim tại xã Quyết Chiến, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và cộng đồng. Các hoạt động tuyên truyền giáo dục về bảo vệ môi trường và bảo tồn thiên nhiên là rất cần thiết.

5.1. Tuyên Truyền Giáo Dục Về Bảo Tồn

Tổ chức các buổi hội thảo, lớp học cho người dân về tầm quan trọng của việc bảo tồn các loài chim và môi trường sống của chúng.

5.2. Xây Dựng Kế Hoạch Bảo Tồn

Xây dựng kế hoạch bảo tồn cụ thể cho các loài chim, bao gồm việc quản lý rừng bền vững và bảo vệ các khu vực sinh sản của chúng.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Chim Tại Quyết Chiến

Nghiên cứu thành phần các loài chim tại xã Quyết Chiến là bước đầu quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi tình hình các loài chim để có những biện pháp bảo tồn hiệu quả.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về thành phần chim mà còn góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn thiên nhiên.

6.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần có các nghiên cứu tiếp theo để cập nhật thông tin về các loài chim và tình trạng của chúng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sự đa dạng của tài nguyên động vật rừng nói chung và các loài chim nói riêng đã góp phần tạo nên sự phong phú đa dạng sinh học ở Việt Nam. Các loài chim có vai trò quan trọng trong mạng lưới thức ăn tự nhiên, phát tán hạt giống và tạo điều kiện tồn tại, phát triển nhiều hệ thực vật trên trái đất; tạo nên sự cân bằng sinh thái và đa dạng cho quần xã. Số lượng các loài chim ở Việt Nam không ngừng tăng lên trong những năm gần đây từ 887 loài thuộc 88 họ, 20 bộ (Nguyễn Lân Hùng Sơn và Nguyễn Thanh Vân, 2011) lên đến 916 loài (Richard, Le Quy Minh, 2018) và cập nhật nhất hiện nay là 918 loài thuộc 101 họ và 24 bộ (Lê Mạnh Hùng và cs, 2012). Với sự phát hiện liên tục các loài chim mới ở Việt Nam cho thấy khu hệ chim ở nước ta vẫn còn rất nhiều bí ẩn cần nghiên cứu và khám phá.

Cũng giống như các nhóm động vật khác, tài nguyên chim Việt Nam đang bị suy giảm quần thể nghiêm trọng, nhiều loài đang có nguy cơ bị tuyệt chủng bởi tình trạng khai thác quá mức và phá hủy sinh cảnh sống của chúng. Trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007 có 76 loài chim đang bị đe dọa tuyệt chủng (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2007). Nhiều loài chim hiện vẫn chưa được phát hiện trong khi nguy cơ mất loài ngày càng tăng, đang là tiếng chuông cảnh báo về sự suy giảm đa dạng sinh học ở nước ta. Trước tình hình trên, việc đánh giá tài nguyên chim tại các vùng miền và xây dựng kế hoạch bảo tồn là cần thiết và cần triển khai rộng khắp trên toàn bộ lãnh thổ.

Xã Quyết Chiến là xã vùng cao thuộc huyện Tân Lạc, tỉnh Hoà bình; cách thị trấn Tân Lạc 20km về phía Tây Bắc và là xã vùng đệm của Khu BTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông.960,62 ha rừng (chiếm 77% diện tích tự nhiên), trong đó có 1.950,52 ha rừng tự nhiên phòng hộ và 10 ha rừng trồng phòng hộ. Diện tích rừng của xã Quyết Chiến được quản lý bởi Chi cục Kiểm lâm tỉnh Hòa Bình, liền kề với rừng của Khu BTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông, nơi được coi là hành lang đa dạng sinh học nối liền VQG Cúc Phương (tỉnh 1 Ninh Bình) đến KBTTN Pù Luông (tỉnh Thanh Hoá). Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào về tài nguyên động vật của khu vực làm thiếu hụt việc đánh giá toàn diện thành phần động vật rừng của tỉnh Hòa Bình và của Việt Nam. Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu thành phần các loài chim tại xã Quyết Chiến, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình”.

Mục đích của nghiên cứu này là đi tìm câu trả lời cho 3 câu hỏi: (1). Có bao nhiêu loài chim tại xã Quyết Chiến? (2). Các loài động vật nói chung và các loài chim nói riêng đang đối mặt với các mối nguy hại nào? (3). Làm thế nào để quản lý và bảo vệ được các loài chim tại xã Quyết Chiến? 2 PHẦN I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Các nghiên cứu tiêu biểu về thành phần loài chim ở Việt Nam Thành phần các loài chim ở Việt Nam thay đổi theo thời gian và khác nhau giữa các tác giả. Số lượng các loài chim mới được phát hiện không ngừng tăng lên trong những năm gần đây (bảng 1.1: Phân loại chim ở Việt Nam theo thời gian Thời gian Thành phần chim Tài liệu Tác giả Bộ Họ Loài Chim Việt Nam 1975 và 1981 773 - Hình thái và Võ Quý phân loại Danh lục chim 1995 và 1999 19 81 828 Võ Quý vàNguyễn Cử Việt Nam Nguyễn Cử, Lê Trọng 2000 và 2005 19 81 867 Chim Việt Nam Trải và Karen Phillipps Danh lục chim Nguyễn Lân Hùng Sơn 2011 20 88 887 Việt Nam và Nguyễn Thanh Vân Các loài chim 2020 24 101 918 Lê Mạnh Hùng và cs Việt Nam Võ Quý (1975; 1981) đã xây dựng tài liệu về hình thái và phân loại chim ở Việt Nam. Tác giả đã xây dựng khóa định loại chim cho 773 loài theo phương pháp “phân chia đối lập”. Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên về mặt hình thái phân loại và phân bố tự nhiên của chim trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam.

Tuy nhiên các thông tin mô tả về loài và hình ảnh của các loài còn rất hạn chế. Năm 1995, Võ Quý và Nguyễn Cử đã tổng hợp các kết quả nghiên cứu tại nhiều vùng trong cả nước và đưa ra danh lục các loài chim ở Việt Nam gồm 828 loài, 81 họ và 19 bộ trong cuốn “Danh lục Chim Việt Nam”. Tên tiếng Anh, tên 3 khoa học và thứ tự sắp xếp các loài trong bản danh lục được sử dụng theo Richard Howard và Alick Moore “A complete Checklist of the Birds of the World”. Năm 1999, Võ Quý và Nguyễn Cử tiếp tục tái bản một lần nữa cuốn “Danh lục chim Việt Nam”.

Tuy nhiên, số lượng của các loài vẫn không có sự thay đổi so với các nghiên cứu trước đó. Năm 2000, Nguyễn Cử, Lê Trọng Khải, Karen Phillips đã xây dựng cuốn “Chim Việt Nam” trên cơ sở cuốn sách Chim Hồng Kông và Nam Trung Quốc của các tác giả Clive Viney, Lam Chiu Ying và Karen Phillipps (1994). Trong tài liệu có bổ sung và thay đổi dựa trên các tài liệu mô tả trước đó. Tình trạng của các loài và các loài mới được phát hiện ở Việt Nam cũng được cập nhật.

Trong phần phụ lục của cuốn sách Danh lục Chim Việt Nam có sự kế thừa của các tác giả Võ Quý và Nguyễn Cử (1995, 1999) về thành phần loài và tên phổ thông của các loài. Cuốn sách đã sử dụng các bản đồ trong báo cáo mở rộng hệ thống rừng đặc dụng của Việt Nam cho thế kỷ 21. Ngoài ra, các tác giả có mô tả về đặc điểm loài (có cả hình ảnh minh họa), tình trạng, phân bố, nơi ở của 500 loài trên tổng số 850 loài thuộc 81 họ và 19 bộ. Vì vậy, các thông tin về các loài chưa được mô tả cần tiếp tục bổ sung trong các nghiên cứu tiếp theo.

Năm 2011, Nguyễn Lân Hùng Sơn và Nguyễn Thanh Vân đã xây dựng tài liệu “Danh lục chim Việt Nam”. Bản danh lục là sự kế thừa các nghiên cứu trước đây của Võ Quý và Nguyễn Cử và sắp xếp danh lục chim theo hệ thống phân loại được đề xuất bởi Sibley - Ahlquist - Monroe (SAM) và được sử dụng trong Danh lục chim thế giới (Complete Checklist of the Birds of the World), tái bản lần thứ 3 có chỉnh lý và bổ sung (Dickinson ed. Bên cạnh đó, các tác giả có bổ sung một số dẫn liệu mới về phân loại chim được công bố gần đây và tham khảo thêm cuốn Danh lục chim thế giới (The Clements Checklist of Birds of the World) tái bản lần thứ 6 năm 2007 của James F. Năm 2020, Lê Mạnh Hùng và cs xuất bản cuốn “Các Loài Chim Việt Nam – Birds of Vietnam”.

Cuốn sách không những là tài liệu tra cứu nhanh các loài 4 chim thông qua đặc điểm hình thái mà còn cập nhật danh lục Chim Việt Nam với 918 loài thuộc 101 họ và 24 bộ. Trong cuốn sách trên, hệ thống phân loại, thứ tự và danh pháp được tác giả sử dụng theo Danh lục chim của Hiệp hội nghiên cứu chim quốc tế (IOC); tên phổ thông của các loài dựa trên các tài liệu: Danh lục chim Việt Nam của Võ Quý và Nguyễn cử (1995), Chim Việt Nam của Nguyễn Cử và cs (2000) và Giới thiệu một số loài chim Việt Nam của Lê Mạnh Hùng (2012). Cuốn sách là tài liệu hữu ích phục vụ cho công tác điều tra ngoại nghiệp với 1205 bức ảnh màu của 731 loài. Bên cạnh đó, thành phần các loài chim được cập nhật và được tra cứu theo cả tên khoa học, tên tiếng Anh và tên phổ thông.

Các loài chim không những được mô tả các đặc điểm cơ bản nhất mà còn được mô tả về sinh cảnh và phân bố của chúng. Một số thay đổi của tài liệu với các tài liệu trước đây được khái quát như sau: - Tên của một số loài chim mới được ghi nhận ở Việt Nam được cập nhật cho phù hợp hơn với điều kiện sử dụng hiện tại, bao gồm: Sả mày vàng Todiramphus sanctu, Sẻ hồng Fansipan carpodacus vinaceus, Chích bụi tây nguyên Locustella indones, Khướu mỏ quặp ngọc linh Pteruthius xanthochlorus, Khướu đất cánh vằn Spelaeornis troglodytoides, Khướu ria mép Lanthocincla cineracea, Hải âu đuôi nhọn Ardena pacifica, Trèo cây bụng vàng Sitta neglecta, Trèo tường Tichodroma muraria, Đớp ruồi xanh mũi trắng Cyornis rufigastra, Chim manh mày trắng Anthus sylvanus. - Một số loài phụ trước đây đã tách loài mới như: Chiền chiện núi Prinia rocki, Cu rốc tai tím Psilopogon auricularis. - So với các hệ thống phân loại trước đây, một số họ, giống và loài trong cuốn sách của Lê Mạnh Hùng và cs (2020) đã được thay đổi, bổ sung dựa trên các nghiên cứu di truyền học gồm: Họ Cú muỗi mỏ rộng Podargidae, họ Giả phường trèo Vangidae, họ Khướu mỏ quặp Vireonidae, họ Giả đớp ruồi Stenostiridae, họ Khướu mỏ cong Timalidae, họ Chuối tiêu Perllorneidae, họ Khướu Leithridae, họ khướu mỏ dẹt Sylvidae, họ Chim lam Ireidae, họ Khướu đất Pnoepygidae, họ Chim xanh Chloropseidae, họ Rồng rộc Ploeidae, họ Sẻ 5 thông Fringillidae, họ Trèo tường Tichodromidae.

Các loài đuôi cụt từ giống Pitta sang Hydronis. Các loài cu rốc, thầy chùa từ megalaima sang Psilopogon. Các loài sáo đá từ Sturnus sang Gracupica. Các loài vịt cánh trắng, Vịt lưỡi liềm, Vịt đầu vàng từ giống Anas sang giống Mareca.

Vịt mỏ thìa, Mòng két mày thẳng từ Anas sang Spatula. Các loài Hoét vàng, Hoét siberia từ Zoothera sang Geokichla. Oanh cổ đỏ từ Luscinia sang Calliope. Oanh lưng xanh, Oanh cổ trắng sang larvivora.

Đớp ruồi họng trắng, Đớp ruồi mày hung từ Ficedula sang anthipes. Hút mật bụng vạch từ Hypogramma sang Kurochkinegramma. Vành khuyên nhật bản từ Zosterops simplex. Đớp ruồi họng vàng Cyomis sumatrensis.

Trước khi cuốn “Các loài chim Việt Nam” của Lê Mạnh Hùng và cs (2020) ra đời, tài liệu “Danh lục chim Việt Nam” của Nguyễn Lân Hùng Sơn và Nguyễn Thanh Vân (2011) được sử dụng phổ biến trong việc kế thừa hệ thống phân loại, tên phổ thông, tên khoa học để xây dựng thành phần loài cho các khu vực điều tra, nghiên cứu. Tuy nhiên, với việc cập nhật đầy đủ nhất về thành phần chim Việt Nam hiện nay, Danh lục chim Việt Nam đề cập trong tài liệu của Lê Mạnh Hùng và cs (2020) là tài liệu được sử dụng trong việc lập danh sách các loài chim tại xã Quyết Chiến của nghiên cứu này.