CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Âm nhạc 1 Âm nhạc là bộ môn nghệ thuật mà âm thanh là trung gian. Những yếu tố chung trong âm nhạc chính cao độ (yếu tố này chi phối giai điệu và sự hài hòa), nhịp điệu (và sự kết hợp của nó với nhịp độ, nhịp phách và âm điệu), động lực, và những chất lượng âm thanh của âm sắc và chất liệu. Âm nhạc dùng âm thanh để diễn đạt tình cảm, cảm xúc của con người.
Nó được chia ra hai loại chính, đó là Thanh nhạc và Khí nhạc. Thanh nhạc là âm nhạc dựa trên lời hát thể hiện rõ ý tưởng và tình cảm. Còn Khí nhạc là âm nhạc dựa trên âm thanh thuần túy của các nhạc cụ, nên trừu tượng, gây cảm giác và sự liên tưởng. Âm nhạc là những cấu trúc có sự kết hợp chặt chẽ đồng thời cũng chứa cả những khúc biến tấu tạo nên sự đa dạng khi trình diễn.
Âm nhạc có thể được chia làm nhiều thể loại và trong mỗi thể loại đó lại được chia ra nhiều thể loại nhỏ nữa. Tác dụng của âm nhạc2 Âm nhạc có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống con người. Chỉ có con người mới có khả năng hưởng thụ âm nhạc. Các nghiên cứu đã chỉ ra, âm nhạc, đặc biệt là nhạc giao hưởng có tác dụng tốt, kích thích sự phát triển trí não.
Do đó người ta khuyên cho trẻ nghe nhạc để phát triển trí tuệ của chúng. Trước đây, nhất là trong thời đại La Mã, các chiến binh trước khi ra trận thường được nghe các ca khúc nhạc mạnh mẽ mang tính chất cổ vũ, khích lệ để họ lấy được tinh thần chiến đấu dũng cảm. Khi giao tranh, để cổ vũ cho tinh thần binh 1 http://en.org/wiki/Music 2 http://vi.org/wiki/Âm_nhạc 10 sĩ người ta cũng thường đánh trống, khua chiêng một cách dồn dập để các chiến binh xông lên. Người ta cũng cho rằng âm nhạc làm dịu tâm thần là dùng âm nhạc làm giảm các cơn phấn khích, đưa người bệnh vào trạng thái buồn ngủ.
Khái quát lịch sử âm nhạc Hàn Quốc 1 Âm nhạc và múa truyền thống Hàn Quốc bắt nguồn từ những lễ cưới của các bộ tộc, bộ lạc từ khoảng 3000 năm trước. Nhảy múa và âm nhạc thường gắn liền với các hoạt động nông nghiệp, như là điệu “Nongak” (농악) ngày nay vẫn thấy ở Hàn Quốc, nhạc truyền thống của những người nông dân là yếu tố không thể thiếu trong các lễ hội và hôn lễ trong xã hội truyền thống. Sự đam mê nhảy múa và âm nhạc là được tìm thấy trong các tài liệu lịch sử cổ xưa ở Trung Quốc và Hàn Quốc và trên các bức họa khắc trên tường trong mộ của vua Muryeong (무령왕): “Ngôi mộ của những vũ công”, có từ thời Goguryeo (고구려 - 高句麗, 37 trCN –668)2. Vào thời kì đồ đá mới trong lịch sử Hàn Quốc, các cư dân ở bán đảo Triều Tiên và miền Nam Mãn Châu đã rất ưa chuộng âm nhạc, hát múa.
Vào buổi đầu của thời đại đồ đồng, khoảng năm 2000 trCN, các bộ lạc mới người Tungus từ Trung Á di cư qua Mãn Châu vào bán đảo Triều Tiên, mang theo văn hóa Sytho- Siberia bao gồm tôn giáo, âm nhạc và các nhạc cụ. Khi thời đại đồ đồng bắt đầu và nền văn hóa lúa nước hình thành vào thế kỷ 4 trCN, các vũ điệu và âm nhạc của đạo Shaman (사만) bắt đầu phát triển. 1 Nguyễn Long Châu – Tìm hiểu văn hóa Hàn Quốc 2000: 393 2 http://www.com/Dance/korea_dance_schools.htm 11 Khó mà xác định đúng người Triều Tiên cổ chơi loại nhạc gì, sử dụng nhạc cụ gì và trình diễn thể loại múa nào, nhưng có điều chắc chắn là cả các điệu múa và âm nhạc đều thuộc loại sơ khai, được phối hợp với niềm tin và tập tục tôn giáo, nhạc cụ hầu hết là các loại nhạc cụ gõ. Khi đời sống nông nghiệp phát triển thì múa và âm nhạc kết hợp với lễ hội tôn giáo theo mùa cũng phát triển tạo thành một di sản văn hóa mới.
Ảnh hưởng văn hóa Trung Quốc càng phát triển nhanh sau sự du nhập của Nho giáo, Phật giáo và các nền văn hóa khác vào thế kỷ thứ 4. Nho giáo khuyến khích người dân học tập, sống theo tư tưởng của đạo mình, sử dụng thơ Trung Quốc, kết hợp âm nhạc và các điệu múa trong nghi lễ Nho giáo. Phật giáo thì phát triển một thể nhạc mới (tụng niệm) và các điệu múa trong và sau thời kỳ Ba Vương Quốc (57 trCN - 668 sCN)1. Vương quốc Goguryeo do ở gần với Trung Quốc hơn nên sớm tiếp nhận nhiều ảnh hưởng của Trung Quốc hơn so với Silla (신라 - 新羅) (57 trCN – 935 sCN) và Baekje (백제 - 百濟) (18 trCN – 660 sCN), nằm ở phía Nam bán đảo Triều Tiên.
Thế nên cả tôn giáo mới lẫn âm nhạc và các điệu múa đã phát triển ở Goguryeo sớm hơn ở hai vương quốc còn lại. Thông qua các công trình nghiên cứu về khảo cổ, người ta đã phát hiện ra nhiều di vật có giá trị, minh họa việc nhảy múa của các vũ công dưới thời Goguryeo. Trong các tác phẩm văn học Trung Quốc như thơ của Lý Bạch và Bạch Cư Dị2 cũng có nói qua việc các nhạc sĩ và vũ công Goguryeo đã đến trình diễn các điệu múa và âm nhạc của mình ở nhà Đường. 1 Ba vương quốc lúc bấy giờ là Goguryeo nằm ở phía Bắc, Baekje và Silla nằm ở phía Nam bán đảo Triều Tiên.
2 Lý Bạch (701 – 762) và Bạch Cư Dị (772 – 846) là hai nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường. 12 Khi ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Quốc thâm nhập vào các vương quốc phía nam, nhạc, múa được phát triển lên rất nhiều ở Baekje. Nhiều nhạc sĩ và nhạc công Baekje được phái sang Nhật vào thế kỷ thứ 6 và đã phát triển những hình thức nghệ thuật mới ở đó. Ở Silla, lúc này giáo lý đạo Khổng và phong trào học tập thơ Trung Quốc phát triển, lời các bài hát bản địa bắt đầu được viết bằng chữ Hán.
Những điệu múa mặt nạ đầu tiên phát triển ở Goguryeo, Baekje và Silla trở thành những điệu múa tiên phong cho thể loại múa mặt nạ Hàn Quốc ngày nay. Sau khi Silla thống nhất ba vương quốc năm 668 SCN, ngoài các lễ cúng Shaman và lễ hội mùa, người Triều Tiên còn cử hành lễ “Đèn Phật” với mục đích truyền bá công đức của Phật. Ngoài ra còn các lễ hội tế trời đất, cầu mùa khác, do đó biên niên sử Trung Quốc thế kỷ thứ 6 và 7 đã ghi nhận: ca, múa là đặc điểm của lễ hiến tế trời, đất của người Hàn. Ở Silla, ngoài những thầy cúng Shaman, các Hwarang (화랑) (Hoa lang = thanh niên quý tộc) cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển múa và nhạc.
Họ thường xuyên đi thăm viếng những nơi linh thiêng như các núi, thung lũng, sông ở khắp vương quốc, soạn lời ca, điệu múa để cầu nguyện cho đất nước hòa bình, hưng thịnh. Sự phát triển của âm nhạc Hàn Quốc gắn liền với ảnh hưởng của Phật giáo, Nho giáo trong và sau thời kì Ba Vương Quốc. Xu hướng đó vẫn tiếp tục đến thời kì Goryeo (고려 - 高麗) (918-1352) và đầu thời Joseon (조선 - 朝鮮) (1392-1910), hình thành nên âm nhạc truyền thống Hàn Quốc. Bao gồm các thể loại như nhạc cung đình, nhạc tôn giáo và nhạc dân tộc.
Trong đó nhạc cing đình lại được phân chia thành 3 nhánh, bắt đầu từ thời Goryeo, nhưng phải đến thời kì vua Sejong (세종) (1418-1450) và Sejo (세조) (1455-1468) của triều đại Joseon thì sự phân chia này mới thực sự rõ ràng. Âm nhạc truyền thống Hàn Quốc Phân loại âm nhạc truyền thống Hàn Quốc 1 Nhạc truyền thống Hàn Quốc có thể chia làm 3 loại chính: nhạc cung đình, nhạc tôn giáo và nhạc dân tộc. Nhạc cung đình Nhạc cung đình (Gungjung eumak 궁중 음악) là một thuật ngữ hiện đại, còn theo cách gọi truyền thống thì thể loại nhạc này có tên là “Quốc nhạc” (Gukak 국악). Nó bao gồm không chỉ nhạc kết hợp với các nghi lễ cung đình mà còn với cả nghi lễ Khổng Miếu, nghi lễ Tông miếu hoàng gia, cũng như nhạc thế tục của giai cấp thượng lưu Hàn Quốc Yangban (양반) trong triều đình nhà Lý (Lee) (이).
Thể loại nhạc này còn được gọi là chính nhạc (Jeongak 정악). Nhạc cung đình gồm có 3 loại: Đường nhạc (Dangak 당악), Nhã nhạc (Aak 아악) và Hương nhạc (Hyangak 향악). Sự phân loại nhạc cung đình thành ba nhánh này bắt đầu vào thời kỳ Goryeo, nhưng phải đến tận thời vua Sejong (1418- 1450) và Sejo (1455-1468) của Joseon sự phân chia này mới được rõ ràng. Đường nhạc (Dangak 당악) Từ “Đường nhạc” không chỉ nói đến nhạc thường thức đời Đường Trung Quốc được du nhập vào Shilla thống nhất từ sau thế kỷ thứ 7 mà còn nói đến âm nhạc đời nhà Tống và nhà Nguyên du nhập vào Triều Tiên từ đầu thế kỷ 12 trở đi.
Đó là những bài trường ca với nhịp bất định đời Tống gọi là “Ci” (詞) (tiếng Hàn 1 Nguyễn Long Châu 2000: 393. 14 đọc là “Sa” 사). Thông thường Đường nhạc được trình bày cùng với 13 nhạc cụ trong đó có Janggu. Nhã nhạc (Aak 아악) Aak (nhã nhạc) hay lễ nhạc là nhạc dùng trong các nghi lễ Nho giáo, được chính hoàng đế nhà Tống gởi tặng triều đình Goryeo cả bộ kí âm và nhạc cụ vào năm 1116.
Sau đó Aak đã trở thành Jeongak (chính nhạc) được sử dụng trong các nghi lễ đền Khổng Tử và trong các buổi lễ tổ tiên hoàng gia cũng như trong các nghi lễ cung đình. Aak cũng trở thành âm nhạc của giới quý tộc Hàn Quốc. Aak được trình diễn bằng đàn dây, một số khác lại sử dụng khí nhạc như nhạc cụ chính. Aak ban đầu chỉ âm nhạc của các lễ nghi Nho giáo, nhưng sau đó nó chỉ toàn bộ âm nhạc truyền thống của triều đình và giai cấp quý tộc Hàn Quốc.
Hương nhạc (Hyangak 향악) Hyangak có nghĩa là Hương nhạc hay còn gọi là nhạc bản xứ. Tuy nhiên các nhà nghiên cứu âm nhạc của cả hai thời kỳ Goryeo và Joseon khi phân loại nhạc đã không gộp chung nhạc dân tộc vào với Hyangak, vì nhạc dân tộc được xem là nhạc của hạ dân, không đáng được người trí giả quan tâm. Từ Hyangak (xuất hiện từ cuối thời Silla và Hyangak (các bài ca của Silla) được đặt ra để phân biệt các bài ca bản địa với các bài hát của nhà Đường. Thời Goryeo, Hyangak được gọi là Sokak 속악(tục nhạc).
Hyangak được trình diễn bởi bảy loại nhạc cụ là 3 loại đàn dây, 1 đàn luýt, 3 loại sáo. Quân nhạc (Gunak 군악) 15 Quân nhạc cũng là một phần quan trọng của nhạc cung đình truyền thống Hàn Quốc.