mở đầu tuy còn bé, những cuộc bãi công phản kháng”. Sự nổi danh đương thời của Tolstoi khiến ông được nhiều người ngưỡng vọng. Dostoevski cho ông là người giỏi nhất trong số những nhà văn cùng thời trong khi Gustave Flaubert so sánh ông với Shakespeare và thổ lộ: “Thật là một nghệ sĩ và thật là một nhà tâm lý!”. Ivan Turgenev đã gọi Tolstoi là một “nhà văn vĩ đại của vùng đất Nga”.
Những nhà phê bình và tiểu thuyết sau này tiếp tục ca ngợi tài năng của ông. Virginia Woolf tuyên bố ông là “người vĩ đại nhất trong số những nhà văn viết tiểu thuyết”. Marcel Proust, William Faulkner, Vladimir Nabokov, những người coi ông đứng trên tất cả các tiểu thuyết gia Nga khác, thậm chí cả Gogol, đánh giá ông tương đương với Puskin trong số những nhà thơ Nga. Sự nghiệp sáng tác Tolstoi viết rất nhiều thể loại: kịch, ký… nhưng giới phê bình đánh giá cao nhất ở ông vẫn là tiểu thuyết.
Mỗi một tiểu thuyết lại thể hiện một tư tưởng khác nhau của ông trong một giai đoạn nhất định: GVHD: Trần Thị Nâu SVTH: Bùi Thị Phương Lan 11 Thế giới nhân vật trong tác phẩm “Chiến tranh và hòa bình” của Liev Tolstoi Tiểu thuyết đầu tay của ông phải kể đến Tuổi thơ (1852). Tác phẩm được hoan nghênh ngay từ buổi đầu và đánh dấu tên tuổi của nhà văn trên văn đàn Nga lúc bấy giờ. Ivan Tourgueniev, ngôi sao Bắc Đẩu trên văn đàn Nga thời đó đã viết: “Anh chàng ấy có tài chắn chắn đấy”. Với thành công của Tuổi thơ ông viết tiếp tuổi thiếu niên rồi Tuổi thanh niên.
Hai trong nhiều tiểu thuyết của ông được thế giới đánh giá cao nhất là Chiến tranh và hòa bình (1869) và Anna Karenina (1877). Năm 1887, Tolstoi viết Khúc nhạc tặng Kreutzerg tả những cái cực “bẩn thỉu” trong hôn nhân để chứng minh rằng ái tình nhục dục rất đổi bẩn thỉu, nó gây đủ tật xấu. Nhà văn bảo rằng: “Cái dâm đãng xấu xa nhất là dâm đãng giữa vợ chồng”, tóm lại “hôn nhân là sự mãi dâm hợp pháp hóa”. Cuốn tiểu thuyết cuối cùng của ông là Phục sinh, xuất bản năm 1899, kể câu chuyện của một vị quý tộc tìm cách chuộc lại một lỗi lầm đã phạm phải từ nhiều năm trước, trong đó thể hiện rất nhiều quan điểm mới của Tolstoi về cuộc sống.
Một tiểu thuyết ngắn khác, Hadji Murat (hoàn thành năm 1904), miêu tả cuộc kháng chiến của dân núi miền Caucase khi bị quân Nga xâm lăng; một bên là những người dân chất phác, một bên là bọn người văn minh; và sau khi ông mất tác phẩm mới được xuất bản, năm 1912. Những năm cuối đời Tolstoi ít viết truyện mà thay vào đó là những tác phẩm thể hiện tư tưởng của ông. Những bài viết về tôn giáo, phản đối chế độ giáo dục, xã hội, Nga hoàng… Tolstoi viết rất nhiều sách về tôn giáo như: Tự thú, bản dịch bốn sách Phúc Âm, Tín ngưỡng của tôi, Tù nhân miền Caucase, Con người sống bằng gì?, Trời biết đấy nhưng còn đợi… Các tác phẩm chính luận của ông gồm có: Nhân cuộc điều tra nhân khẩu Moscou (1881) miêu tả cảnh trụy lạc, đời sống chui rúc của dân nghèo ở Moscou, nhắc nhở mọi người nhớ lòng bác ái Ki Tô. Chúng ta phải làm gì? (1886) đả kích kịch liệt Nhà nước, Giáo hội, Khoa học và cả Nghệ thuật, ông cho rằng đó toàn là những dụng cụ dùng để đàn áp kẻ yếu.
Năm 1891, ông viết cuốn Nghệ thuật là gì? Lúc này ông cho rằng nghệ thuật không phải là một phương tiện tạo thú vui mà là một phương tiện của đời sống xã hội. Năm 1903, Tolstoi viết tập phê bình Bàn về Shakespeare và hí khúc. Ông chỉ trích kịch liệt tác giả Vua Lear, chỉ trích ngành kịch nói riêng và mọi ngàng văn chương nói chung. Trong thời gian 1893, khi đọc cuốn Christian Non resistance của Adin Ballou, cảm hứng ông viết Thiên quốc ở trong lòng chúng ta để bày thuyết bất đề kháng (bằng bạo động) và đề hành mọi người thực hành theo qui tắc: “Kỷ sở bất dục vật thi ư nhân”.
Tập này về sau ảnh hưởng lớn đến Gandhi. GVHD: Trần Thị Nâu SVTH: Bùi Thị Phương Lan 12 Thế giới nhân vật trong tác phẩm “Chiến tranh và hòa bình” của Liev Tolstoi Ngoài ra, Tolstoi viết rất nhiều tác phẩm kịch. Tuy nhiên, ở thể loại kịch ông không đạt được thành công như ở thể loại tiểu thuyết. Bi kịch về một người nông dân: Polikouchka (1863).
Năm 1886, ông viết tiếp bi kịch Sức mạnh của bóng tối để diễn cho nông dân nhưng rồi bi kịch bị cấm. Tiếp theo là một hài kịch Kết quả của giáo dục. Hành thi, bi kịch về sự thối nát trong một gia đình tiểu tư sản. Tolstoi luôn lưu ý tới trẻ em và văn học cho trẻ em.
Ông đã viết nhiều truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn. Một số truyện ngụ ngôn của ông được phỏng theo truyện ngụ ngôn Ê dốp và từ truyện Hindu. Suốt quảng đời mình Tolstoi đã để lại cho nền văn học thế giới một số lượng sáng tác đồ sộ với đầy đủ các thể loại, thể hiện đầy đủ và toàn bộ khối tư tưởng rộng lớn với nhiều mặt mâu thuẫn của nhà văn. Tác phẩm “Chiến tranh và hòa bình” 1.
Quá trình sáng tác Chiến tranh và hòa bình được tác giả viết trong khoảng sáu năm, từ năm 1864 đến năm 1869. Một tác phẩm vĩ đại. Theo một bài Tựa (sau đã bỏ, không in) cho Chiến tranh và hòa bình, Tolstoi bảo ông đã bắt đầu viết từ năm 1856 một tiểu thuyết mà nhân vật chính là một người của phong trào tháng chạp năm 1825. Phong trào ở Petersbourg đòi lật đổ Nga hoàng Nicolas đệ Nhất để đưa đại hầu tước Constantin lên ngôi, thực hiện nhiều cải cách tự do.
Phong trào bị đàn áp dữ dội: một số bị xử tử, một số bị đày qua Siberia. Năm 1856 Nicolas đệ Nhất mất. Alexandre lên ngôi, ân xá cho họ. Hai thi sĩ nổi danh, Pouchkine và Nekrassov làm thơ ca tụng vợ của các tội nhân đã bỏ cuộc đời êm đẹp, xa hoa ở nhà mà theo chồng trong cuộc đời lưu đày.
Tolstoi cũng ngưỡng mộ những nhà cách mạng đó, muốn chép lại truyện cho họ. Nhưng khi tìm hiểu đời của họ thì thấy có người đã dự chiến dịch 1812, 1813 rồi biết đến những tư tưởng cách mạng của Pháp mà nảy ra ý định đòi những cải cách cho quê hương. Vậy muốn vạch ra được sự chuyển biến trong tâm hồn họ phải lùi đến thời 1812 - 1814. Ông muốn bắt đầu từ cuộc lui binh của quân Pháp năm 1812, nếu vậy phải giảng giải tại sao, vậy phải trở lui hơn nữa, tới năm 1807, 1805.
Thế là ông bỏ luôn đề tài Các người tháng chạp, ông tính viết một truyện dài hơn nhiều, bao quát cả một thời đại rực rỡ , gồm những biến cố lớn lao nhất trong lịch nước Nga. Trong suốt mùa đông 1863 - 1864, Tolstoi tìm hiểu thời đại mà ông muốn làm sống lại: 1805 - 1812. Nhạc phụ của ông - bác sĩ Behrs gởi cho ông nhiều tài liệu quí ở Moscou, và chính ông cũng mua tất cả những cuốn liên quan đến những chiến tranh của Napoléon… cả Những tài liệu lịch sử về người Pháp ở Moscou năm 1812, Hồi ký chiến tranh của một pháo thủ, Thư từ ngoại giao… Trong một bức thư cho bạn thân Fet, cuối năm 1864, Tolstoi bảo công việc “cày sâu để sửa soạn đất mà GVHD: Trần Thị Nâu SVTH: Bùi Thị Phương Lan 13 Thế giới nhân vật trong tác phẩm “Chiến tranh và hòa bình” của Liev Tolstoi gieo hạt” đó cực nhọc vô cùng “phải trù hoạch kết hợp cả triệu dự định rồi mới lựa chọn được một”. Mới đầu ông dùng nhan đề Năm 1805.
Cuối năm 1864, viết xong phần thứ nhất quyển I, ông gởi đăng lần lần trên tờ Thông tin Nga, nhưng năm 1866, ông thấy rằng một truyện dài như vậy đăng từng đoạn ngắn trên báo, độc giả không hiểu hết được ý nghĩa và giá trị mà phê bình lầm lẫn nên ông nghe lời bà, ngừng đăng báo mà cho in thành sách. Trọn bộ gồm sáu cuốn, in làm 4. Nhan đề Năm 1805 không hợp nữa vì truyện kéo dài tới sau 1812. Ông đã tính đổi ra là Cái gì chung cục mà tốt thì là tốt, nhưng rồi ông bổng nhớ đến tên nhan đề một tập triết lí của Proudhon mà ông rất thích, tập Chiến tranh và hòa bình và ông mượn ngay nhan đề này.
Chiến tranh và hòa bình được hoan nghênh nhiệt liệt. Các nhà phê bình khen là “tuyệt”, “vĩ đại nhất trong văn học Nga”, “hoàn toàn Nga”; có người gọi Tolstoi là “con sư tử” trên văn đàn Nga. Strakhov, một nhà phê bình có danh thời đó, sau này thành bạn thân của ông, viết trên tờ Bình minh: “To lớn làm sao mà cân xứng làm sao! Không một văn học nào có một tác phẩm giống như vậy được”. Ngay từ lúc đầu mới đăng báo, đã có nhiều người trách tác giả, trong một tiểu thuyết Nga mà cho nhiều nhân vật nói tiếng Pháp, nhất là cho xen vô truyện nhiều đoạn nghị luận lạc đề.
Càng gần tới cuối bộ, những chương bàn về triết lí càng nhiều; lời trách lại càng mạnh. Điểm thứ nhất - cho nhân vật nói tiếng Pháp - tác giả giữ quan điểm của mình và giải thích trong bài Vài lời về cuốn Chiến tranh và hòa bình. Điểm thứ hai, ông nhận rằng lời trách của độc giả có lý, cho nên in lần ba, ông bỏ hết những chương bàn về triết lí ở đầu mỗi phần. Ông đưa những chương về lý thuyết quân sự xuống cuối sách, thành phần phụ lục, và những đoạn tiếng Pháp dài quá thì ông dịch ra tiếng Nga.
Sáu cuốn sắp lại thành bốn cuốn. Năm 1886, lần in thứ năm, bà Tolstoi và Strakhov nhận thấy rằng cắt bỏ và dời các chương như vậy có hại cho tác phẩm, làm mất sự liên lạc, vì vậy trở lại hình thức thứ nhất lập lại các đoạn bằng tiếng Pháp, mà chỉ giữ cách phân làm bốn cuốn trong lần in thứ ba và thứ tư thôi. Trong đời tác giả, Chiến tranh và hòa bình còn được in thêm bốn lần nữa. Đại thể không có nhiều thay đổi.
Có nhiều chổ sai, như tên của Denissov (khi là Dmitrievitch, khi là Flodorovitch), về sợi dây chuyền có ảnh thánh mà Maria tặng cho André… Tác phẩm là một câu chuyện miêu tả từ những hoạt động trong cuộc sống gia đình tới tổng hành dinh của Napoléon, từ triều đình Alexander I Nga tới những chiến trường Austerlitz và Borodino.