Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 21 - 25 (Mahàprajnàparamitàsatra) Tác giả: Nàgàrjuna (Long Thọ) Dịch Phạn ra Hán: Cưu Ma La Thập Việt Dịch HT.Thiện Siêu Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam Ấn hành 1997 ---o0o--- Nguồn http://www.com Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 21 - 25 (Mahàprajnàparamitàsatra) Tác giả: Nàgàrjuna (Long Thọ) Dịch Phạn ra Hán: Cưu Ma La Thập Việt Dịch HT.Thiện Siêu Lời nói đầu. 6 Giải Thích: Tám Bội Xả, Tám Thắng Xứ, Chín Thứ Đệ Định, Mƣời Nhất Thiết Xứ .12 Giải Thích: Chín Tƣởng .19 Giải Thích: Tám Niệm .57 Giải Thích: Mƣời Tƣởng .70 Giải Thích: Mƣời Một Trí .79 Giải Thích: Mƣời Lực .99 Giải Thích: Bốn Việc Không Sợ, Bốn Trí Vô Ngại .99 Lời nói đầu Trong Tập II này gồm có nửa sau của phẩm Tựa đầu, từ chƣơng 31 đến chƣơng 46 (phẩm Tựa có 46 chƣơng, 30 chƣơng đầu đã in ở tập I – 1997). Tiếp đó là phẩm Dâng bát thứ hai, phẩm Tập tƣơng ƣng thứ ba, phẩm Vãng sanh thứ tƣ, phẩm Thán độ thứ năm, phẩm Tƣớng lƣỡi thứ sáu. Tất cả trải dài trong 20 cuốn, từ cuốn 21 đến cuốn 40.
Ngài Cƣu-ma-la-thập dịch luận Đại Trí Độ này vào khoảng năm 402-404, trƣớc Ngài Huyền Trang dịch trên hai thế kỷ, nên có những thuật ngữ rất xƣa, ít đƣợc phổ cập. Khi gặp các thuật ngữ nhƣ vậy, tôi đã đổi lại một số theo thuật ngữ của các vị dịch sau và đã đƣợc phổ cập nhiều hơn. Ví dụ: - Thuật ngữ ngũ tình, lục tình đổi lại là ngũ căn, lục căn - Thuật ngữ ngũ chúng, ngũ thọ chúng, ngũ ấm, ngũ thọ ấm đổi lại ngũ uẩn, ngũ thủ uẩn. - Thuật ngữ ngũ vô học chúng đổi lại ngũ vô lậu uẩn.
- Thuật ngữ ẩn một vô ký, phi ẩn một vô ký, đổi lại là hữu phú vô ký, vô phú vô ký. - Thuật ngữ sổ duyên tận, phi sổ duyên tận; sổ duyên diệt, phi sổ duyên diệt; trí duyên tận, phi trí duyên tận; trí duyên diệt, phi trí duyên diệt ở các chƣơng 23,24,29,30,43 đều đổi lại là trạch diệt, phi trạch diệt. Phái hữu bộ khái quát tất cả pháp vào 75 pháp, trong đó 72 pháp thuộc hữu vi và 3 pháp thuộc vô vi. Hữu vi là pháp có mang theo nó bốn tƣớng hữu vi là sanh, trụ, dị, diệt.
Còn pháp vô vi thì tức là chơn lý, chơn không, không có bốn tƣớng ấy. Ba pháp vô vi: 1. Hƣ không vô vi: chỉ cho tánh suốt thông không ngăn ngại của hƣ không đối với sự vật. Tính trống không của hƣ không thuộc sắc pháp, bị thay đổi sanh diệt, còn tính suốt thông không ngăn ngại của hƣ không thì không hề thay đổi sanh diệt, nên gọi là vô vi.
Trạch diệt vô vi: do trí tuệ lựa chọn, quán sát pháp Tứ đế, diệt đƣợc pháp hữu lậu hữu vi phiền não, làm hiển lộ bản tính thanh tịnh vô vi vô lậu ngoài bốn tƣớng hữu vi, đây tức là Niết-bàn. Phi trạch diệt vô vi: đây không phải do trí tuệ lựa chọn làm tiêu diệt, mà chính vì thiếu duyên, hoặc bị trở ngại nên pháp hữu lậu hữu vi tƣơng lai không sanh khởi đƣợc. Không sanh tức không diệt, nên cũng gọi là vô vi. Ba vô vi nhƣ vậy, dù dịch thuật ngữ có sai khác thì ý nghĩa cũng đồng nhau mà thôi.
Trong bản dịch này có đổi chỗ dựa theo kinh Đại Bát-nhã của Ngài Huyền Trang dịch. Đôi điều nhƣ vậy, tôi xin lƣu ý quí vị độc giả. 2542 Từ Đàm, mùa An cư Mậu Dần (1998) Thích Thiện Siêu --o0o -- Cuốn 21 Chương 31 Giải Thích: Tám Bội Xả, Tám Thắng Xứ, Chín Thứ Đệ Định, Mười Nhất Thiết Xứ Tám Bội xả: 1. Trong có sắc, ngoài cũng quán sắc.
Trong không sắc ngoài quán sắc. Tịnh bội xả thân tác chứng; cùng với bốn vô sắc định và một diệt thọ tƣởng định thành tám bội xả. Bội là trái, là sạch hết năm dục, lìa tâm tham đắm ấy, nên gọi là bội xả. * Không hoại sắc trong ngoài, không diệt tƣớng sắc trong ngoài, lấy tâm quán sắc ấy bất tịnh, là bội xả thứ nhất.
* Hoại sắc trong, diệt tƣớng sắc trong, không hoại sắc ngoài, không diệt tƣớng sắc ngoài, lấy tâm quán sắc ngoài ấy bất tịnh, là bội xả thứ hai. Hay bội xả này đều quán bất tịnh: 1. Quán trong quán ngoài bất tịnh, 2. Không thấy trong, chỉ thấy ngoài bất tịnh, vì cớ sao? Vì chúng sanh có hai phần hành, là ái hành và kiến hành.
Ngƣời ái nhiều thì đắm vui, phần nhiều bị buộc ở ngoại kiết sử hành; ngƣời kiến nhiều thì phần nhiều đắm theo thân kiến hành… bị nội kiết sử buộc. Do vậy nên ngƣời ái nhiều thì quán sắc ngoài bất tịnh, ngƣời kiến nhiều thì quán tự thân bất tịnh bại hoại. * Lại nữa, hành giả sơ tâm chƣa thu nhiếp vi tế, mà buộc tâm một nơi thì khó, cho nên quán cả trong và ngoài, dần dần tập luyện điều nhu, thì có thể bên trong hoại sắc tƣớng, chỉ còn quán sắc ngoài. Hỏi: Nếu không có tƣớng nội sắc, thì ai sẽ quán ngoài? Đáp: Ấy là đƣợc giải đạo, chẳng phải thật đạo, nghĩa là hành giả nghĩ tới ngày sau chết đi, lửa đốt trùng ăn, chốn vào trong đất, đều tiêu mất, nếu hiện tại quán cũng phân biệt thấy rõ thân này, cho đến mảy bụi cũng không còn, ấy gọi là bên trong không sắc tƣớng, bên ngoài quán sắc.
Hỏi: Hai thắng xứ đầu thấy sắc trong ngoài, sáu thắng xứ sau chỉ thấy sắc ngoài. Bội xả thứ nhất thấy sắc trong ngoài, bội xả thứ hai chỉ thấy sắc ngoài, cớ sao chỉ hoại sắc tƣớng bên trong còn sắc tƣớng bên ngoài không hoại đƣợc? Đáp: Hành giả mắt thấy thân này có tƣớng chết, lấy tƣớng chết trong vị lai ấy đem so với thân hiện nay, còn bốn đại bên ngoài không thấy tƣớng diệt của nó, nên khó có thể quán nó là không, cho nên không nói ngoại sắc tiêu hoại. * Lại nữa, trong khi lìa khỏi sắc giới, bấy giờ cũng không thấy sắc ngoài. * Tịnh bội xả thân tác chứng là, trong chỗ bất tịnh quán tịnh, nhƣ nói ở tám thắng xứ.
Tám nhất thiết xứ đầu quán địa, thủy, hỏa, phong và xanh, vàng, đỏ, trắng thanh tịnh. Quán sắc xanh nhƣ hoa sen, nhƣ núi vàng rồng, nhƣ hoa Ƣu-ma-già, nhƣ áo Bà-la-nại thật xanh; quán vàng, đỏ, trắng theo mỗi sắc cũng nhƣ vậy, nên gọi chung là tịnh bội xả. Hỏi: Nếu chung cả là tịnh bội xả, thì không nên nói nhất thiết xứ (khắp mọi chỗ)? Đáp: Bội xả là pháp hành ban đầu, thắng xứ là pháp hành chặng giữa, nhất thiết xứ là pháp hành thành tựu lâu dài. Bất tịnh quán có hai là bất tịnh và tịnh.
Trong bất tịnh quán có hai bội xả và bốn thắng xứ. Trong tịnh quán có một bội xả, bốn thắng xứ và tám nhất thiết xứ. Hỏi: Hành giả lấy bất tịnh làm tịnh, thì cho là điên đảo, sao quán tịnh bội xả lại không điên đảo? Đáp: Nữ sắc bất tịnh mà vọng thấy là tịnh, ấy gọi là điên đảo. Còn trong quán tịnh bội xả, tất cả sắc xanh thật là rộng lớn, nên không điên đảo.
* Lại nữa, vì điều phục tâm nên quán tịnh. Do tập quán bất tịnh lâu thì tâm sanh nhàm chán, do đó nên tập quán tịnh chẳng phải điên đảo, và cũng không đắm trƣớc trong đó vậy. * Lại nữa, hành giả trƣớc quán thân bất tịnh, nƣơng theo các thứ bất tịnh trong ngoài nơi thân, buộc tâm vào trong cảnh quán, bấy giờ sanh nhàm chán thân, nên dâm, nộ, si mỏng dần, liền tự kinh ngạc tỉnh ngộ: ta thật là không mắt, thân này nhƣ vậy; tại sao sanh tâm đắm trƣớc! Nhiếp tâm thật sự quán sát không để mê lầm nữa. Tâm đã đƣợc đều phục nhu thuận, tƣởng tƣợng thân: da, thịt, máu, tủy, các bất tịnh đều trừ bỏ, chỉ còn có xƣơng trắng, buộc tâm vào bộ xƣơng ngƣời, nếu nó chạy loạn ra ngoài thì thu nhiếp nó lại, nhiếp tâm sâu vào nên thấy xƣơng trắng tỏa ra ánh sáng, nhƣ mã não, nhƣ xa cừ, có thể chiếu sáng các vật trong ngoài.
AṠlà cửa ban đầu của tịnh bội xả; vậy sau quán bộ xƣơng ngƣời cũng tan mất, chỉ thấy xƣơng tỏa sáng, thủ lấy sắc tinh khiết bên ngoài. * Lại nữa, hoặc Kim cang, ngọc thật, vàng bạc, vật báu, hoặc đất sạch, hoặc nƣớc trong, nhƣ lửa tinh khiết không khói không củi, hoặc gió thanh không bụi. Các sắc xanh nhƣ núi vàng ròng, các sắc vàng nhƣ hoa Chiêm-bặc, các sắc đỏ nhƣ hoa sen đỏ, các sắc trắng nhƣ tuyết trắng…, thủ lấy tƣớng ấy, buộc tâm quán tịnh, tùy các sắc ấy, mỗi thứ đều có ánh sáng trong sạch, bấy giờ hành giả đƣợc cảm thọ mừng vui lan khắp trong thân, ấy gọi là tịnh bội xả. Vì duyên theo tƣớng thanh tịnh, nên gọi là tịnh bội xả, vì khắp thân thọ vui, nên gọi là thân chứng.
Đƣợc thứ tâm vui này thì trái bỏ năm dục, không còn mừng vui theo nó nữa, nên gọi là bội xả. Nhƣng chƣa dứt hết lậu hoặc, trung gian hoặc còn sanh tâm kiết sử, đắm theo tịnh sắc, nên phải siêng tinh tấn để dứt tâm đắm trƣớc đó, biết rằng tịnh quán đó từ tâm tƣởng phát sanh. Ví nhƣ ngƣời chủ làm trò huyễn, xem vật huyễn biết từ mình làm ra, tâm không sanh ái trƣớc. Có thể không đeo theo sở duyên, nên bấy giờ bội xả đổi lại gọi là thắng xứ.
Đối với quán tịnh tuy đã cao hơn, nhƣng chƣa đƣợc rộng lớn. Khi ấy hành giả trở lại thủ lấy tƣớng tịnh, dùng sức bội xả và sức thắng xứ thủ lấy tƣớng đất sạch mà quán, khiến nó dần dần biến khắp mƣời phƣơng hƣ không. Quán tƣớng nƣớc, gió, lửa cũng nhƣ vậy. Thủ lấy tƣớng xanh mà quán, khiến nó dần dần rộng lớn, cũng biến khắp mƣời phƣơng hƣ không; quán tƣớng vàng, đỏ, trắng cũng nhƣ vậy.
Bấy giờ thắng xứ lại đổi gọi là nhất thiết xứ. Ba việc này cùng một ý nghĩa, mà chuyển đổi làm ba tên. Hỏi: Ba bội xả một, hai, ba, tám thắng xứ, mƣời nhất thiết xứ ấy, là thật quán hay là đắc giải quán? Nếu là thật quán thì thân có da có thịt sao chỉ quán thấy bộ xƣơng ngƣời trắng? Do ba mƣơi sáu vật hợp làm thân cớ sao lại phân biệt quán rời ra ba? Bốn đại đều có tƣớng, sao dứt bỏ ba đại, chỉ quán một địa đại? Bốn màu chẳng phải là xanh cả, cớ sao đều quán làm màu xanh? Đáp: Có thật quán cũng có đắc giải quán. Thân tƣớng thật bất tịnh, quán bất tịnh ấy là thật quán, các pháp ngoài thân có tƣớng tịnh, các thứ sắc tƣớng ấy là thanh tịnh thật, quán tịnh ấy là thật quán.