CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỄ TẾT VÀ TẾT NGUYÊN ĐÁN 1. Khái niệm Lễ Tết Việt Nam cũng như các Quốc gia khác trên Thế giới đều có rất nhiều những ngày lễ để kỷ niệm, để tưởng nhớ và đánh dấu lại những thời khắc quan trọng trong lịch sử. Lễ Tết là dịp người Việt tụ hội, sum họp, cúng gia tiên, dâng lễ thánh thần, ăn uống và vui vẻ nên khái niệm Lễ Tết đồng nghĩa với những gì vui. Đây là dịp để người Việt hưởng thú thanh nhàn trong những lúc nông nhàn 1.
Một số Lễ Tết đặc trưng trong năm của người Việt 1. Tết Nguyên Đán Đây cũng là Tết lớn nhất trong năm của người Việt. Nó diễn ra vào ngày 1/1 âm lịch hằng năm. Tết Nguyên tiêu Tết Nguyên Tiêu (rằm tháng Giêng) là ngày lễ hội cổ truyền tại Trung Quốc và là tết Thượng Nguyên tại Việt Nam, đây là một dịp quan trọng không kém so với Tết Nguyên Đán, thường tổ chức vào ngày rằm tháng Giêng Âm lịch.
Lễ hội trăng rằm diễn ra từ giữa đêm 14 (đêm trước trăng rằm), trọn ngày 15 (ngày rằm) cho đến nửa đêm 15 (đêm trăng rằm) của tháng Giêng Âm lịch. Giỗ tổ Hùng Vương Ngày giỗ Tổ Hùng Vương hoặc Lễ hội Đền Hùng hoặc Quốc giỗ là một ngày lễ của Việt Nam. Đây là ngày hội truyền thống của Người Việt tưởng nhớ công lao dựng nước của Hùng Vương[1]. Nghi lễ truyền thống được tổ chức hàng năm vào mùng 10 tháng 3 Âm lịch tại Đền Hùng, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ và được người dân Việt Nam trên toàn thế giới kỷ niệm.
Tết Đoan Ngọ Tết Đoan Ngọ hay dân gian quen gọi là tết diệt sâu bọ, tết nửa năm. rơi vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm. Chỉ vào ngày 5 tháng 5 âm lịch, các loại ký sinh này thường ngoi lên, chúng ta mới có thể tận dụng để loại bỏ chúng bằng cách ăn những thức 11 ăn có vị chua, cay, chát, trong đó nổi bật nhất là rượu nếp hay nếp cẩm. Đặc biệt, nếu thưởng thức món rượu này vào buổi sáng, ngay khi thức dậy thì càng hiệu nghiệm.
Lễ Vu Lan Lễ Vu Lan hay còn gọi là lễ báo hiếu, là một trong các ngày lễ lớn của đạo Phật nhằm tưởng nhớ, báo ân, báo hiếu công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ, tổ tiên. Qua hàng ngàn năm với ý nghĩa đầy nhân văn, giờ đây lễ Vu Lan không chỉ là ngày lễ của Phật Giáo mà trở thành ngày lễ báo hiếu của tất cả người dân Việt Nam. Lễ Vu Lan diễn ra vào ngày rằm tháng 7 âm lịch hàng năm, trùng với ngày Xá tội vong nhân của phong tục Á Đông. Vu Lan là ngày để báo ân, báo hiếu cha mẹ, tổ tiên của cả kiếp này và cả những kiếp trước.
Tết trung thu Tết Trung Thu được biết đến là ngày có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong tiềm thức của mỗi người dân Việt Nam. Dù đã trải qua hơn 1000 năm nhưng ngày Tết Trung Thu vẫn được dân ta gìn giữ cho đế thời điểm hiện tại. Đây là dịp để gia đình cùng đoàn tụ và cảm nhận hương vị của tình thân, của sự sung túc. Bên mâm ngũ quả cùng những món ăn truyền thống, những thành viên trong gia đình sẽ cùng hàn huyên ôn lại những câu truyện cũ vào trao tay những món quà đầy yêu thương.Tết Trung Thu diễn ra vào ngày 15/8 âm lịch hằng năm.
Tiễn Táo Quân về trời Cúng ông Công, ông Táo là một phong tục đẹp có từ rất lâu đời ở Việt Nam. Truyền thuyết kể lại, ông Công là vị thần cai quản đất đai trong nhà, còn ông Táo trông coi việc bếp núc. Đây là những vị thần được Ngọc Hoàng phái xuống trần gian theo dõi, ghi chép những việc trong năm, để đến ngày 23 tháng Chạp, các thần sẽ cưỡi cá chép lên thiên đình báo cáo những việc tốt, xấu của gia đình. Do đó, trong quan niệm của người Việt, ông Công, ông Táo là những vị thần định đoạt cát hung, phước đức cho gia đình.
Lễ Tết Niên Tất niên còn gọi là lễ Tất niên hay tiệc Tất niên là một nghi thức nhằm đánh dấu kết thúc một năm và chuẩn bị bước sang năm mới. Đây là phong tục tập quán lâu đời và mang nét đẹp văn hóa của người Việt Nam. Lễ tất niên được tiến hành vào chiều ngày 30 Tết. Vào ngày này, mọi người thường quây quần bên nhau, tổ chức tiệc mừng, văn nghệ, để tổng kết, nhìn lại một năm đã qua, cùng đón giao thừa và mừng năm mới.
Họ tận hưởng bầu không khí ấm cúm và tràn ngập niềm vui bên cạnh các thành viên trong gia đình sau một năm tất bật học tập, làm việc và chạy đua với cuộc sống. Một số lễ tết khác 15/1: Tết Nguyên Tiêu (Lễ Thượng Nguyên). 8/3: Ngày Quốc tế Phụ nữ. 30/4: Ngày giải phóng miền Nam.
1/5: Ngày Quốc tế Lao động. 20/10: Ngày Phụ nữ Việt Nam. 20/11: Ngày Nhà giáo Việt Nam. Và rất nhiều ngày lễ tết khác 15 CHƯƠNG 2: PHONG TỤC TRONG NHỮNG NGÀY TẾT NGUYÊN ĐÁN 2.
Hành hương về quê đón tết Đối với người Việt, Tết Nguyên Đán là những ngày trọng đại nhất trong năm. Người người nhà nhà, dù là ở đâu và làm gì, đều cố gắng thu xếp trở về quê nhà để đón tết cùng với gia đình, dòng họ. Có thể bạn ngồi máy bay vài tiếng, có thể bạn ngồi tàu lửa xuyên đêm, cũng có thể nằm trên những chuyến xe khách, hoặc là tự lái xe máy về quê, dù là với phương tiện nào, thời gian bao lâu thì cũng đều có những kỉ niệm đáng nhớ riêng. Trong quá trình hành hương về nhà, người ta có thể mua những món quà để biếu tết cho ông bà, cha mẹ hoặc người thân.
Như vậy, về quê đón tết là nhu cầu tự nhiên của con người, muốn hướng về cội nguồn, về người thân gia đình của mình. Về quê ăn tết 2. Cúng ông Công, ông Táo Tương truyền rằng, vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, các ông Công ông Táo sẽ về trời để tâu trình với Ngọc Hoàng về cuộc sống và sinh hoạt của gia chủ trong năm vừa qua. Để làm lễ cúng đưa ông Táo, người Việt thường lau dọn căn bếp thật sạch sẽ, chuẩn bị một 16 mâm cỗ cúng cùng với các lễ vật cần thiết.
Người ta sẽ chuẩn bị lễ một cách long trọng, với mong muốn sau khi trở về từ thiên đình, các ông Công, ông Táo sẽ mang theo nhiều may mắn cho gia đình mình trong năm mới. Tùy từng vùng miền sẽ có một số nét đặc trưng riêng biệt trong lễ cúng. - Miền Bắc: người Bắc thường cúng đưa ông Công ông Táo khá sớm, từ ngày 20 đến 12h00 ngày 23 tháng Chạp, bởi họ quan niệm 12h trưa ngày 23 cung đình sẽ đóng cửa, nếu cúng sau giờ này các vị thần Bếp sẽ không kịp giờ về trời để thực hiện nhiệm vụ của mình. Trong mâm cỗ thường là các món truyền thống như xôi, gà, giò, chả, nem, canh măng,.
hoặc là mâm cỗ chay như xôi, chè bà cốt,.cùng với áo mũ cho các ông Táo. Đặc biệt nhất là việc sử dụng cá chép làm lễ vật. Có gia đình sẽ mua một đôi hoặc ba con cá chép sống, cúng cùng các lễ vật khác, sau đó đem phóng sinh. Cũng có gia đình sử dụng cá chép giấy, sau khi cúng sẽ đốt cùng mũ, áo.
Trong ý niệm của người Việt, cá chép hóa rồng mang ý nghĩa của sự thăng hoa, tượng trưng cho sự kiên trì, tinh thần vượt khó để đạt tới thành công. Phóng sinh cá còn thể hiện được tấm lòng thiện lương của gia chủ. Mâm cỗ cúng ông Công, ông Táo ở miền Bắc - Miền Trung: lễ cúng thường cầu kỳ nhất trong 3 miền. Thời gian đưa ông Táo là đêm 22, đầu ngày 23 âm lịch.
Thay vì cá chép, người miền Trung thường dâng một con ngựa bằng giấy, có yên cương đầy đủ, kèm với nhiều vàng mã và lễ vật khác. Sau khi cúng, gia chủ sẽ tiễn các tượng Táo Quân cũ khỏi bàn thờ và đưa tới các miếu hoặc gốc cây cổ thụ ở ngã ba 17 đường. Và rước tượng Táo Quân mới đặt lại lên bàn thờ để bắt đầu năm mới. Ngựa giấy - Miền Nam: người miền Nam thực hiện lễ cúng từ khoảng 20h đến 23h ngày 23, sau khi đã xong bữa tối.
Họ cho rằng lễ chỉ được thực hiện vào cuối ngày, khi đó không phải dùng nhà bếp nữa, như vậy sẽ tránh làm phiền đến các ông Táo về trời. Mâm cỗ của người Nam không thể thiếu món chè trôi nước và đĩa kẹo đậu phộng hoặc mè đen, đặc biệt là bộ “cò bay, ngựa chạy”, với ý nghĩa mong muốn Táo được về trời nhanh hơn. Mâm cỗ cúng ông Công, ông Táo ở miền Nam thường có đĩa kẹo 18 2. Đi thăm mộ tổ tiên Từ trước đến nay người Việt đều cho rằng tồn tại một thế giới của thần linh và linh hồn.
Chính vì vậy nên vào mỗi dịp tết đến, từ ngày 23 đến ngày 30 tháng Chạp, con cháu sẽ tập trung lại đi thăm viếng và dọn dẹp bia mộ cho tổ tiên, như dọn dẹp nhà cửa để đón tết. Sau đó sẽ dâng lễ vật, giải bày những chuyện của năm qua với những người thân đã khuất và thành tâm kính mời linh hồn tổ tiên về ăn Tết với con cháu trong nhà. Phong tục này thể hiện tinh thần đạo hiếu, nhớ ơn và sự kính trọng đối với những đấng sinh thành đã khuất. Thăm mộ tổ tiên 2.
Dọn nhà, sắm sửa đồ mới đón tết Năm cũ đã qua, năm mới sắp đến. Người Việt cho rằng năm mới nếu nhà cửa sạch sẽ, thơm tho và đầy đủ thì ắt hẳn năm đó sẽ may mắn, ấm no. Theo đó, trước ngày mồng 1 âm lịch, mọi thứ trong nhà sẽ được quét dọn kỹ càng, gia chủ mua sắm thêm những đồ dùng mới để thay thế đồ cũ, chuẩn bị thêm những thứ cần trong dịp tết như bánh kẹo, hoa quả, đồ ăn, quần áo,. Năm mới đánh dấu sự bắt đầu mới của một năm 365 ngày, nên lúc dọn dẹp và sắm sửa cho ngày tết cũng là lúc người ta sẽ sắp xếp lại những điều chưa tốt, xóa bỏ những điều đó, để nó lại năm cũ và đón chào năm mới với nhiều tài lộc.
Gói bánh chưng, bánh tét Bánh chưng, bánh tét là món ăn truyền thống lâu đời, không thể thiếu trong những ngày xuân của người Việt. Khoảnh khắc tất cả thành viên trong gia đình quây quần, cùng nhau gói những chiếc bánh chuẩn bị đón tết thật ấm cúng.
