MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu du lịch ngày càng trở nên không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của con ngƣời, đặc biệt là ở các nƣớc phát triển. Sự tăng trƣởng mạnh mẽ của du lịch đã thu hút một lực lƣợng lao động đông đảo trên khắp thế giới, mang lại lợi ìch to lớn về nhiều mặt, là đòn bẩy thúc đẩy sự phát triển của tất cả các ngành kinh tế, tạo ra tìch lũy ban đầu cho nền kinh tế quốc dân, là phƣơng tiện quan trọng để thực hiện giao lƣu giữa các nền kinh tế và văn hoá. Phát triển du lịch còn tạo ra sự tiến bộ xã hội, tính hữu nghị hoà bính và sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc.
Đối với nhiều quốc gia, du lịch thực sự đã trở thành “con gà đẻ trứng vàng” và là ngành kinh tế mũi nhọn trong chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội. Trong bối cảnh chung của thế giới, nền kinh tế Việt Nam đang có xu hƣớng chuyển dịch cơ cấu từ nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu sang nền kinh tế phát triển Công nghiệp - Dịch vụ - Nông nghiệp. Ví vậy, việc nghiên cứu về tiềm năng, thực trạng và giải pháp phát triển du lịch Sầm Sơn sẽ có tác dụng thực tiễn to lớn trong việc phát triển du lịch ở Thanh Hoá nói chung, và các điểm du lịch tƣơng tự trong cả nƣớc. Bên cạnh đó, mặc dù du lịch Việt Nam có nhiều tài nguyên thiên nhiên và nhân văn độc đáo song đến nay vẫn chƣa phát triển tƣơng xứng với tiềm năng.
Trƣớc tính hính nhƣ vậy, du lịch Việt Nam đang tím hƣớng đi cho mính là xây dựng biểu tƣợng của một đất nƣớc thanh bính, thân thiện, đánh thức tiềm năng của dải bờ biển dài và đẹp chạy dọc đất nƣớc. Trong đó, Sầm Sơn lại là một điểm du lịch biển quen thuộc có lịch sử khai thác hàng trăm năm nên việc tím ra giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch biển Sầm Sơn là hết sức cần thiết. Trong những năm gần đây, đặc biệt là sau lễ hội 100 năm du lịch Sầm Sơn (2007), Sầm Sơn đã có những đổi mới và chuyển biến tìch cực tạo ra 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com điểm nhấn cho một địa danh hấp dẫn đối với du khách. Mặt khác, những thay đổi trong cách thức tổ chức hoạt động du lịch cũng góp phần quan trọng thúc đẩy kinh tế – xã hội Sầm Sơn, cũng nhƣ ngành kinh tế du lịch Thanh Hóa phát triển, tạo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệp hoá - hiện đại hoá, đồng thời tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn lao động, tăng thu ngân sách cho nhà nƣớc và mở rộng hợp tác kinh tế, giao lƣu văn hoá, phát triển xã hội giữa Sầm Sơn – Thanh Hoá với các tỉnh trong cả nƣớc.
Tuy nhiên, tốc độ tăng trƣởng và phát triển du lịch Sầm Sơn những năm qua còn chậm, chƣa tƣơng xứng với tiềm năng và thế mạnh sẵn có. Hiện tƣợng khách du lịch có ấn tƣợng thiếu thiện cảm với du lịch Sầm Sơn vẫn còn khá phổ biến, thậm chì có nhiều ý kiến phê phán gay gắt trên các phƣơng tiện thông tin đại chúng về những vẫn đề còn tồn tại trong các mùa du lịch ở Sầm Sơn. Không những thế, hiện nay sự vƣơn lên của nhiều địa danh du lịch mới, đặc biệt là du lịch biển ở các địa phƣơng trong cả nƣớc đang đặt Sầm Sơn trƣớc thách thức của sự cạnh tranh gay gắt, đòi hỏi địa danh du lịch này phải nhanh chóng củng cố và làm mới mính để thu hút du khách. Ví những lì do trên, việc nghiên cứu tiềm năng, thực trạng và đề ra những giải pháp phát triển du lịch Sầm Sơn trong thời gian tới là vấn đề cấp bách nhằm đƣa ngành kinh tế du lịch Sầm Sơn phát triển theo hƣớng chuyên nghiệp và bền vững, khắc phục những thiếu sót trong cách thức tổ chức, phục vụ, xây dựng thƣơng hiệu riêng cho biển Sầm Sơn.
Do vậy tác giả đã chọn vấn đề: “Sầm Sơn (Thanh Hóa): tiềm năng, thực trạng và giải pháp phát triển du lịch” làm đề tài luận văn thạc sỹ. Mục đích - yêu cầu 2. Mục đích: Tím hiểu và đánh giá đƣợc tiềm năng du lịch của thị xã Sầm Sơn. Phân tìch thực trạng phát triển du lịch tại Sầm Sơn: những thành quả đã đạt đƣợc và những mặt còn hạn chế trong giai đoạn 2000 - 2008, so sánh với một số năm trƣớc.
Từ đó tiếp tục tím ra những giải pháp thúc đẩy du lịch Sầm Sơn phát 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển nhanh chóng và mạnh mẽ hơn, xứng đáng với tiềm năng vốn có của thị xã du lịch biển này.Yêu cầu: Trên cơ sở tập hợp đầy đủ các tài liệu và số liệu có liên quan, sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp nghiên cứu để rút ra các kết luận khoa học có ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn. Các kết luận khoa học rút ra phải đảm bảo góp phần giải quyết những lợi ìch trƣớc mắt và lợi ìch lâu dài, tránh làm xáo trộn quá mức đời sống kinh tế xã hội của địa phƣơng, đảm bảo sự cân bằng tự nhiên và môi trƣờng sinh thái của điểm du lịch này. T×nh h×nh nghiªn cøu liªn quan ®Õn đề tài Nghiên cứu về du lịch đã đƣợc các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam ngày càng quan tâm. Việc nghiên cứu thực trạng các địa điểm du lịch, tuyến điểm du lịch, khả năng khai thác cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch.trở thành những nội dung cơ bản của ngành địa lý và ngành du lịch.
Trên thế giới đã có những công trính khoa khoa học đánh giá các tổng thể tự nhiên phục vụ giải trí nh-: L. Mukhina (1973) đƣa ra những phƣơng pháp, nguyên tắc ứng dụng để tiến hành một công trình đánh giá tổng thể tự nhiên cũng nhƣ các thành phần của chúng, E. Pertxik chỉ ra những nguyên tắc, phƣơng pháp điều tra, đánh giá tài nguyên trong quy hoạch vùng kinh tế nói chung và quy hoạch vùng du lịch nói riêng, Porojnik đã tổng quan lý luận về địa lý du lịch. Một số nhà địa lý cảnh quan của trƣờng Đại học tổng hợp Matxcơva nhƣ E.V Xvittrenco tiến hành nghiên cứu các vùng thìch hợp cho mục đìch nghỉ duỡng trên lãnh thổ Liên Xô trƣớc đây.Likhanov, 1973 đã xác định tài nguyên nghỉ ngơi giải trì theo lãnh thổ phục vụ khai thác cho du lịch.
Hai nhà kinh tế học R.Hollie đƣa ra những phƣơng pháp marketing thu hút khách du lịch trong cuốn Marketing du lịch (Bản dịch từ tiếng Pháp), Nxb Thế giới, năm 1992 [41, tr. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở Việt Nam, thời gian gần đây có các công trính: luận văn phó tiến sĩ Khoa học kinh tế, Đại học kinh tế Quốc dân Hà Nội, 1993 của Doãn Quang Thiện nghiên cứu về Đổi mới cơ chế quản lý kinh doanh du lịch nƣớc ta, luận án phó tiến sĩ khoa học kinh tế, trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, 1996 của Vũ Đính Thuý nghiên cứu những điều kiện và giải pháp chủ yếu để phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Những đề tài và dự án đó đã phân tìch cơ sở lý luận về tổ chức lãnh thổ du lịch, đánh giá tổng hợp các dạng tài nguyên phục vụ cho mục đìch du lịch, dự báo nhu cầu du lịch, đÒ ra chiến lƣợc phát triển du lịch, cơ chế quản lý kinh doanh du lịch. Bên cạnh đó, ở tầm vi mô, các địa phƣơng đã có triển khai xây dựng quy hoạch tổng thể cho phát triển du lịch trên cơ sở dự báo của Viện Nghiên cứu phát triển du lịch Việt Nam và căn cứ vào tính hính thực tế nhƣ: Lạng Sơn, Hải Phòng, Hà Nội, Ninh Bính, Thanh Hoá.
đặc biệt là phát triển du lịch biển - một tiềm năng rất lớn nhƣng chƣa đƣợc khai thác đúng mức. Đối với vấn đề khai thác và phát triển du lịch Sầm Sơn cũng đã có một số nhà nghiên cứu, nhà báo trong nƣớc và địa phƣơng đề cập tới, song chủ yếu mới dừng lại ở mức độ biên khảo, tuỳ bút, điểm tin, giới thiệu về phong cảnh Sầm Sơn với du khách. Le Breton trong cuốn “Tỉnh Thanh Hoá” cũng đã nhắc tới cảnh đẹp Sầm Sơn [22, tr. Hoàng Tuấn Phổ trong cuốn “Thắng cảnh Sầm Sơn”, xuất bản năm 1983 đã đi sâu giới thiệu về những cảnh đẹp và phong tục tập quán truyền thống, những huyền thoại, sự tìch của đất và ngƣời Sầm Sơn [38].
Đặc biệt năm 1991, cuốn sách “Đƣờng về Sầm Sơn” của tác giả Lữ Giang do nhà xuất bản Văn hoá xuất bản bắt đầu chú ý tới những nét đổi mới trong việc khai thác du lịch ở mảnh đất Sầm Sơn [18]. Ngoài ra, chúng ta cũng có thể tím thấy thông tin về Sầm Sơn qua những cuốn sách viết về phong cảnh xứ Thanh, sách về lễ hội, các bài báo trên tạp chì Du lịch Việt Nam (1995, 1996, 2007, 2008), báo Thanh Hoá, trang web của tỉnh Thanh Hoá và Sầm Sơn nh-: Cuốn Du lịch Bắc miền 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trung – Nhà xuất bản Thuận An – Nghệ An - Thanh Hoá - các tác giả: Trần Quốc Chấn, Lê Văn Hà, Lê Hoà, Trần Hoàng, Trần Minh Siêu, Trần Đức Anh Sơn, Nguyễn Quang Trung Tiến, Mai Khắc Ứng, cuốn Đền Độc Cƣớc của Kim Lữ, cuốn Những thắng tìch của xứ Thanh của Hƣơng Nao, Nguyễn Văn Hảo – Lê Thị Vinh với cuốn Di sản văn hoá xứ Thanh – Nxb Thanh niên, 2003. Đặc biệt năm 2007 để chuẩn bị cho lễ hội 100 năm Sầm Sơn, Ban tuyên giáo tỉnh uỷ Thanh Hoá đã xuất bản cuốn “Sầm Sơn xanh vẫy gọi” nêu khái quát lịch sử phát triển du lịch Sầm Sơn, những hính ảnh đẹp và những bài viết về Sầm Sơn ở các lĩnh vực thơ, văn, báo chì, âm nhạc [6]. Bên cạnh đó, việc đi sâu nghiên cứu du lịch biển nói chung, du lịch Sầm Sơn nói riêng, nhƣ một đối tƣợng khoa học trong thời gian gần đây cũng đã bắt đầu đƣợc các nhà khoa học quan tâm nhƣ: Hiện trạng, định hƣớng và giải pháp phát triển du lịch ở điểm du lịch Sầm Sơn (Thanh Hoá) – Luận văn thạc sĩ địa lý cña Mai Duy Lục (1999), luận văn thạc sĩ Kinh tế của Nguyễn Thị Hồng Lâm (2005): Kinh tế du lịch ở Thanh Hoá - Thực trạng và giải pháp, luận văn thạc sĩ Kinh tế của Vũ Đính Quế (2008): Kinh tế du lịch ở Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hoá.