CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LOẠI HÌNH DU LỊCH CHỮA BỆNH BẰNG NƯỚC KHOÁNG 1. Khái niệm về du lịch chữa bệnh Du lịch chữa bệnh là loại hình du lịch phát triển trong nhiều năm ở các nước châu Âu. Ngày nay loại hình du lịch này đã và đang phát triển ở các nước như:Trung Quốc, Hàn Quốc.
Thái Lan, Singapore.v Du lịch chữa bệnh được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: chữa trị bằng tây y, chữa trị bằng đông y, chữa trị bằng các hình thức từ thiên nhiên như: tắm nước khoáng, ngâm bùn, ăn uống theo các món ăn, hoa quả có tác dụng đẩy lùi bệnh tật. Phạm vi của bài viết tập trung vào hình thức thứ ba đó là tận dụng tài nguyên thiên nhiên trong nước như: nước khoáng, bùn, các loại thực vật, hoa quả để chữa trị các bệnh của thời đại như: Đái tháo đường, mỡ trong máu, huyết áp cao…v.v, thông qua hình thức vừa đi trị bệnh, vừa nghỉ dưỡng và vừa du lịch tạo một môi trường thuận lợi cả về mặt tinh thần và vật chất để người bệnh có thể điều trị. Lịch sử và sự phát triển của loại hình du lịch chữa bệnh. Từ xa xưa, khi y học hiện đại chưa phát triển, con người đã sử dụng những sản vật của thiên nhiên như: nước khoáng, nước biển, bùn, cây, hoa, quả.
Có thể thấy, việc chữa trị bệnh và tăng cường sức khỏe cho con người từ thời cổ đại thường gắn với các tín ngưỡng và nguồn nước khoáng.Ở những nơi có khí hậu trong lành, không gian yên tĩnh, có nguồn nước khoáng, người ta xây dựng những cơ sở trị bệnh thu hút rất nhiều người đến. Bên cạnh đó còn những biện pháp chữa bệnh như: châm cứu, xoa bóp.v đem lại hiệu quả rất cao trong việc trị bệnh và phục hồi sức khỏe cho con người. Ở châu Âu, những nơi có nguồn nước khoáng, những bãi biển và khu vực có khí hậu trong lành như ở Italia, Hy Lạp, Đức, Anh.v, giai cấp quý tộc đã xây dựng các khu nghỉ dưỡng kết hợp với việc chữa bệnh nhằm cải thiện bệnh lý của con người. Ở châu Á, việc tận dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên để chữa trị bệnh đã phát triển từ rất sớm.
Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc đã xây dựng những cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho loại hình du lịch chữa bệnh bằng nước khoáng, bằng cây, hoa, lá, rễ.v (gọi là thuốc đông y), kết hợp với trị liệu châm cứu, xoa bóp không ngừng phát triển đến đến ngày nay. Khái niệm loại hình du lịch chữa bệnh xuất hiện từ giai đoạn này. Đối với nước ta, loại hình du lịch chữa bệnh này đã xuất hiện từ xa xưa. Đặc biệt, ở những nơi có nguồn nước khoáng nóng.Những năm 70 và 80 của thế kỷ trước,công đoàn Việt Nam đã xây dựng những khu 4 Thang Long University Library nghỉ dưỡng như: Kim Bôi(Hòa Bình),Quảng Ninh, Thừa Thiên Huế, Khánh Hòa.v, nhằm mục đích phục hồi sức khỏe và chữa, trị một số bệnh cho người lao động.
Ngày nay, khái niệm về loại hình du lịch đã được mở rộng. Đó là loại hình du lịch chữa bệnh bằng tây y với những trang thiết bị hiện đại. Các nước đã sử dụng các bệnh viện hiện đại, với những trang thiết bị y tế tiên tiến để chữa bệnh cho các bệnh nhân nước ngoài. Người bệnh và người nhà bệnh nhân, ngoài việc ra nước ngoài chữa bệnh, nghỉ dưỡng còn được tham quan du lịch.
Ngành Y tế đã kết hợp chặt chẽ với ngành du lịch quảng cáo thu hút khách du lịch từ các nước khác nhau. Theo Tổ chức Du lịch thế giới “Năm 2010, du lịch chữa bệnh đã mang lại cho các nước châu Á 1,6 tỷ USD. Dự báo năm 2020, con số này sẽ tăng lên gấp ba và đó là một cơ hội cho nhiều quốc gia có lợi thế về lĩnh vực này”. Các nước trong khu vực như: Singapore, Thái Lan, Hàn Quốc., đã và đang phát triển mạnh loại hình du lịch này.
Theo thống kê chưa đầy đủ của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam mất khoảng 2 tỉ USD do hơn 40.000 bệnh nhân ra nước ngoài khám chữa nhiều bệnh như: tim mạch, ung thư, tiêu hoá, mạch máu, thẩm mĩ. Đó là vấn đề chữa bệnh bằng Tây Y. Đối với loại hình du lịch chữa bệnh dựa vào tài nguyên thiên nhiên và y học dân tộc truyền thống, nhiều nước trong khu vực như: Trung Quốc,Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc.phát triển rất mạnh.Trong một chương trình du lịch của người nước ngoài đến thăm Trung Quốc,khách du lịch sẽ được đến thăm một cơ sở chữa bệnh bằng đông y. Tại đây khách được xoa bóp, bắt mạch miễn phí và được tư vấn cách chữa các loại bệnh đang có trong cơ thể, nơi chữa, trị hoặc mua thuốc của họ về để uống.
Đó là sự kết hợp giữa du lịch và các cơ sở chữa, trị bệnh bằng y học dân tộc. Theo y học dân tộc,để chữa, trị khỏi bệnh có 3 yếu tố cần được kết hợp chặt chẽ, đó là tinh thần của người bệnh phải thanh thản và thoải mái, thường xuyên rèn luyện sức khỏe hoặc xoa bóp, châm cứu trong một môi trường có không khí trong lành, không gian thoáng mát và yên tĩnh. Yếu tố thứ hai đó là chế độ ăn, uống sao cho phù hợp với thể trạng của người bệnh và có tác dụng chưa trị các bệnh trong cơ thể. Yếu tố thứ ba mới là thuốc đặc trị chữa bệnh bằng các cây thuốc có sẵn từ thiên nhiên.
Từ những yếu tố trên, các nước đã xây dựng các khu điều dưỡng, các khu du lịch để thu hút khách đến vừa nghỉ dưỡng, vừa tham quan du lịch và vừa chữa trị một số bệnh. Đây chính là loại hình du lịch chữa bệnh dựa vào tài nguyên thiên nhiên và y học dân tộc truyền thống 5 1. Tổng quan du lịch chữa bệnh tại Việt Nam Theo nhận định chung của các hãng lữ hành cũng như chuyên gia trong ngành Du lịch, Việt Nam có một nền y học cổ truyền lâu đời với nhiều bác sỹ giỏi. Trong đó, liệu pháp chữa bệnh không dùng thuốc (châm cứu, khí công, yoga) hay chữa bệnh bằng thuốc nam đang dần được du khách trong và ngoài nước biết đến.
Tuy nhiên, để duy trì và phát triển tinh hoa này của dân tộc trở thành loại hình du lịch kết hợp chữa bệnh rất cần sự tham gia của nhiều nhà đầu tư, của các cấp, các ngành. Trong số các loại hình chữa bệnh theo phương pháp cổ truyền, châm cứu là một trong những thế mạnh của nền y học dân tộc Việt Nam và được nhiều du khách biết đến nhất tính đến thời điểm hiện tại. Việt Nam đã có các trung tâm châm cứu lớn như Bệnh viện Châm cứu Trung ương, Bệnh viện Y học Cổ truyền Trung ương (đều ở Hà Nội), Viện Y dược học Dân tộc TP. Hồ Chí Minh.
Bên cạnh việc mở những tour du lịch khám chữa bệnh bằng đông y như châm cứu, luyện khí công thì Việt Nam cũng có điều kiện để khai thác và thực hiện những tour du lịch nghỉ dưỡng kết hợp chữa bệnh rất lớn tại những khu du lịch nước khoáng nóng trải dài từ Bắc vào Nam. Tuy nhiên, thời gian du khách lưu trú tại những điểm nghỉ dưỡng này lại rất thấp, thường họ chỉ lưu lại một vài giờ nên hiệu quả kinh tế chưa cao. Theo như lời chia sẻ của giám đốc kinh doanh một doanh nghiệp du lịch ở Hà Nội chuyên kinh doanh loại tour du lịch chữa bệnh tại nước ngoài: “Du lịch chữa bệnh của Việt Nam hiện nay còn yếu so với các nước trong khu vực. Các bác sỹ nước ngoài ai cũng nói được tiếng Anh trôi chảy, tư vấn tận tình, luôn đặt y đức lên hàng đầu.
Nhân viên phục vụ rất chuyên nghiệp. Các địa chỉ khám chữa bệnh hiện đại, lịch sự. Còn ở Việt Nam hiện thiếu tất cả các điều trên”. Tháng 11/2006, Chương trình du lịch châm cứu nâng cao sức khỏe và chữa bệnh đã trình làng đầu tiên trên thị trường du lịch.
Nguyễn Tài Thu đã lập đề án và trực tiếp triển khai. Đây là chương trình ứng dụng tinh hoa y dược học dân tộc, khai thác phong thủy và văn hóa Việt Nam trong việc chăm sóc, nâng cao sức khỏe và chữa bệnh cho khách du lịch. Hiện nay, một số du khách nước ngoài chủ yếu đến từ Thụy Điển, Australia, Đức. mới chỉ biết đến tên tuổi thầy thuốc nhân dân Nguyễn Tài Thu, một chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực châm cứu chữa bệnh.
Ông đã kết hợp với Tập đoàn Y học Quốc tế Du lịch, NTT Acupuncture Medical Tourism International Group (Thụy Điển), quảng bá, tổ chức các tour du lịch châm cứu kết hợp khí công để chữa bệnh tại Việt Nam khi du khách đến 6 Thang Long University Library Việt Nam. Tuy nhiên, với số lượng vài trăm khách mỗi năm thì doanh thu từ loại hình du lịch chữa bệnh tại Việt Nam cũng không đáng kể. Nằm ở thôn Trại Hồ (Sơn Tây, Hà Nội), khu du lịch chữa bệnh Bảo Long thuộc Tập đoàn Y Dược Bảo Long kết cấu theo mô hình du lịch kết hợp khám chữa bệnh rất được yêu thích hiện nay. Du khách được trực tiếp tham quan vườn trồng các cây thuốc quý hiếm, nơi bào chế thuốc, siêu thị thuốc chứa hàng ngàn sản phẩm Đông dược.
Bên cạnh việc thu hút khách du lịch tới Việt Nam kết hợp khám chữa bệnh theo phương pháp cổ truyền, trong vài năm trở lại đây Hà Nội và TP. Singapore, Thái Lan hay Malaysia đã đưa ra những quyết sách đúng đắn và bài bản để thúc đẩy sự phát triển mô hình du lịch kết hợp chữa bệnh. Họ chấp nhận chi ra những khoản đầu tư khổng lồ vào cơ sở vật chất, trang thiết bị, đào tạo tay nghề bác sỹ, thậm chí lôi kéo bác sỹ giỏi từ khắp nơi trên thế giới về làm việc tại đất nước họ, chi phí nghiên cứu dược phẩm sinh học. và đặc biệt là quảng cáo.
Nhờ vậy, thị trường du lịch chữa bệnh của các nước này đã đạt mức tăng trưởng hàng tỷ đô la mỗi năm và có danh tiếng không chỉ ở trong khu vực mà còn trên toàn thế giới. Theo báo cáo của Công ty Nghiên cứu và Tư vấn Frost & Sullivan (một công ty tư vấn hàng đầu thế giới), giá trị của thị trường du lịch - chữa bệnh toàn cầu đã đạt xấp xỉ 78,5 tỉ USD vào năm 2010 và ở Đông Nam Á đạt khoảng 4,4 tỉ USD vào năm 2012. Trong khi đó, Việt Nam vẫn không mấy quan tâm đến loại hình du lịch này. Theo số liệu gần đây của Bộ Y tế, hằng năm có khoảng 40.000 người Việt ra nước ngoài để chữa bệnh - du lịch, tốn xấp xỉ 1 tỉ USD/năm.