Khóa luận tốt nghiệp luật học khám nghiệm hiện trường trong các vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp luật học khám nghiệm hiện trường trong các vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thanh Thư
• Người hướng dẫn: ThS. Hoàng Thái Duy
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Tội phạm học và Khoa học điều tra tội phạm
• Đề tài: Khám Nghiệm Hiện Trường Trong Các Vụ Án Cố Ý Gây Thương Tích Hoặc Gây Tổn Hại Cho Sức Khỏe Của Người Khác
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của khám nghiệm hiện trường

Khám nghiệm hiện trường là hoạt động điều tra tố tụng hình sự vô cùng quan trọng trong các vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Đây là quá trình thu thập, bảo quản và ghi chép các bằng chứng vật chất tại địa điểm xảy ra sự việc. Khám nghiệm hiện trường giúp xác định nguyên nhân, quá trình, kết quả của hành vi phạm tội và xác định được các yếu tố cần thiết để làm rõ lỗi cố ý. Ý nghĩa thực tiễn của khám nghiệm hiện trường nằm ở việc cung cấp thông tin khách quan, độc lập, không bị ảnh hưởng bởi lời khai của các bên liên quan. Các bằng chứng vật chất thu thập được tại hiện trường có giá trị pháp lý cao, là cơ sở quan trọng để bắt đúng người, xử đúng tội và đảm bảo tính chính xác, nghiêm minh của pháp luật.

1.1. Định nghĩa khám nghiệm hiện trường

Khám nghiệm hiện trường là hoạt động điều tra nhằm kiểm tra, quan sát chi tiết địa điểm xảy ra vụ án, thu thập và ghi chép các dấu vết, vật chứng liên quan. Đây là hoạt động đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình điều tra các vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe. Bằng phương pháp khám nghiệm hiện trường có hệ thống, cơ quan điều tra có thể tái hiện được tình tiết sự việc một cách trung thực.

1.2. Vai trò trong vụ án gây thương tích

Trong các vụ án cố ý gây thương tích, khám nghiệm hiện trường giúp xác định loại vũ khí, công cụ sử dụng, vị trí các vết máu, dấu vật trên cơ thể, sàn nhà, tường, để. Những thông tin này là bằng chứng khách quan giúp làm rõ quá trình diễn ra sự việc, xác định người thực hiện hành vi phạm tội, và đặc biệt là chứng minh yếu tố lỗi cố ý trong hành vi.

II. Các đặc điểm của hiện trường vụ án gây thương tích

Hiện trường các vụ án cố ý gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe có những đặc điểm riêng biệt so với các loại vụ án khác. Thứ nhất, hiện trường thường để lại những dấu vết rõ ràng như máu, mô, lông, da, hoặc dấu vết của công cụ gây thương tích trên tường, sàn, quần áo. Thứ hai, những dấu vết này thường được phân bố trên nhiều vị trí khác nhau, giúp cơ quan điều tra tái hiện toàn bộ quá trình xảy ra sự việc. Thứ ba, hiện trường có thể chứa những bằng chứng gián tiếp liên quan đến nhân dân tính như chứng chỉ, giấy tờ, hoặc vật dụng cá nhân. Những đặc điểm này yêu cầu người tiến hành khám nghiệm hiện trường phải có kỹ năng chuyên môn cao, kinh nghiệm phong phú để không bỏ sót bất kỳ chi tiết quan trọng nào.

2.1. Các dấu vết thường gặp tại hiện trường

Tại hiện trường vụ án gây thương tích, những dấu vết phổ biến bao gồm: máu và các sản phẩm sinh học khác từ người bị hại hoặc người thực hiện hành vi; dấu vết công cụ gây thương tích như móp, xước trên tường, sàn; lông, da, mô từ cơ thể các bên liên quan; quần áo rách hoặc có vết máu. Các dấu vết này cần được ghi chép chi tiết, chụp ảnh, lấy mẫu để phân tích.

2.2. Phân bố không gian của hiện trường

Hiện trường gây thương tích thường có phạm vi rộng lớn vì vụ án có thể xảy ra ở nhiều nơi khác nhau. Dấu vết máu, xước, móp có thể phân bố từ nơi xảy ra cuộc xung đột, đến nơi người bị hại chạy trốn hoặc nơi cả hai bên di chuyển. Việc khám nghiệm hiện trường phải bao quát toàn bộ không gian để tái hiện chính xác diễn biến sự việc.

III. Phương pháp và kỹ thuật khám nghiệm hiện trường

Tiến hành khám nghiệm hiện trường trong các vụ án cố ý gây thương tích đòi hỏi phải áp dụng các phương pháp và kỹ thuật khoa học hiện đại. Phương pháp cơ bản bao gồm quan sát hệ thống, ghi chép chi tiết, chụp ảnh, quay video, vẽ sơ đồ, lấy mẫu vật chứng. Người tiến hành khám nghiệm cần sử dụng các công cụ chuyên dụng như quang phổ tử ngoại để phát hiện dấu vết máu không nhìn thấy bằng mắt thường, sử dụng kính lúp để quan sát chi tiết. Kỹ thuật khám nghiệm hiện trường cần tuân theo nguyên tắc: bảo vệ hiện trường, quan sát từ bên ngoài vào, ghi chép từng chi tiết, lấy mẫu chuẩn bị, đảm bảo chuỗi bằng chứng không bị đứt gãy. Việc áp dụng đúng phương pháp sẽ giúp xác định chính xác yếu tố lỗi cố ý trong hành vi phạm tội.

3.1. Các phương pháp ghi chép và tài liệu hóa

Khám nghiệm hiện trường phải được tài liệu hóa toàn diện thông qua: biên bản khám nghiệm chi tiết, bản vẽ sơ đồ hiện trường có ghi kích thước, vị trí dấu vết; ảnh chụp và video ghi lại tình trạng hiện trường từ nhiều góc độ. Tất cả các tài liệu này phải được ký xác nhận bởi những người tham gia khám nghiệm, đảm bảo tính pháp lý.

3.2. Kỹ thuật lấy mẫu và bảo quản bằng chứng

Bằng chứng vật chất thu thập từ hiện trường cần được lấy mẫu chuẩn bị, đóng gói, dán nhãn, ký xác nhận. Các mẫu máu, mô, lông cần được bảo quản ở nhiệt độ thích hợp để không bị phân hủy. Chuỗi bằng chứng phải được ghi chép chi tiết từ khi lấy mẫu cho đến khi giao cho phòng thí nghiệm, đảm bảo không có ai có cơ hội làm giả mạo hoặc thay đổi.

IV. Những vấn đề cần lưu ý và giải pháp nâng cao hiệu quả

Thực tiễn cho thấy, trong quá trình khám nghiệm hiện trường các vụ án cố ý gây thương tích, vẫn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục. Thứ nhất, một số cơ quan điều tra chưa áp dụng đầy đủ các công nghệ hiện đại trong khám nghiệm. Thứ hai, chất lượng ghi chép biên bản khám nghiệm còn thiếu chi tiết, không đủ cơ sở để tái hiện sự việc. Thứ ba, bảo quản bằng chứng vật chất không đúng cách dẫn đến mất hiệu lực. Để nâng cao hiệu quả, cần: hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự với những quy định rõ ràng hơn về khám nghiệm hiện trường; đầu tư trang thiết bị hiện đại; đào tạo lại đội ngũ cán bộ điều tra về các phương pháp, kỹ thuật khám nghiệm theo tiêu chuẩn quốc tế; xây dựng quy trình chuẩn hóa khám nghiệm hiện trường cho các loại vụ án.

4.1. Các vấn đề tồn tại trong thực tiễn

Một số vấn đề thường gặp bao gồm: không bảo vệ hiện trường kịp thời, để bị lây nhiễm hoặc phá hủy; cán bộ điều tra thiếu kinh nghiệm, không phát hiện được tất cả dấu vết; sơ suất trong ghi chép, biên bản khám nghiệm thiếu thông tin; mẫu vật chứng bị mất, thay đổi hoặc không bảo quản đúng cách. Những sai sót này ảnh hưởng trực tiếp đến kết luận điều tra và kết quả xử lý vụ án.

4.2. Giải pháp cải thiện và hoàn thiện

Cần thành lập đội ngũ chuyên gia khám nghiệm hiện trường có trình độ cao; đầu tư vào máy móc, thiết bị hiện đại như máy quét DNA, kính hiển vi số; xây dựng hướng dẫn chuẩn hóa chi tiết cho từng loại vụ án; thiết lập cơ cấu giám sát, kiểm tra chất lượng khám nghiệm; liên kết chặt chẽ giữa cơ quan điều tra và phòng thí nghiệm pháp y.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số van đề lý luận về khám nghiệm hiện trường trong các vụ án cô ý gây thương tích hoặc gây tốn hại cho sức khỏe của người khác - Chương 2: Chiến thuật khám nghiệm hiện trường trong các vụ án cỗ ý gây thương tích hoặc gây tôn hại cho sức khỏe của người khác - Chương 3: Thực trạng khám nghiệm hiện trường và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả khám nghiệm hiện trường trong các vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tôn hại cho sức khỏe của người khác. NỘI DUNG CHUONG 1. MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE KHAM NGHIEM HIEN TRUONG TRONG CAC VU AN CO Y GAY THUONG TÍCH HOẶC GAY TON HAI CHO SUC KHOE CUA NGƯỜI KHAC 1. Khái niệm khám nghiệm hiện trường trong các vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tốn hại cho sức khỏe của người khác - Về khái niệm khám nghiệm hiện trường: Khám nghiệm hiện trường (KNHT) là biện pháp điều tra có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát hiện, thu thập chứng cứ, tài liệu đấu vết, vật chứng tại nơi xảy ra sự việc phạm tội hoặc nơi phát hiện tội phạm.

KNHT đã được quy định trong pháp luật của nhiều quốc gia trên thé giới và là đối tượng nghiên cứu trong khoa học điều tra hình sự cũng như khoa học luật tô tụng hình sự. KNHT được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau và có nhiều quan điểm khác nhau. Là một trong những hoạt động điều tra quan trọng, KNHT được quy định tại phan thứ hai, Chương XVI Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 (BLTTHS năm 2015) và được quy định cụ thể tại điều 201 của Bộ Luật này. Theo đó, KNHT được hiểu là quá trình phát hiện, thu lượm, nghiên cứu, đánh giá dấu vết, vật chứng và những tin tức, tài liệu có ý nghĩa cho hoạt động điều tra và xử lý tội phạm.

Khái niệm KNHT cũng đã được đề cập trong một số tài liệu, công trình, điển hình như: Theo Từ điển Bách khoa Công an nhân dân: “Khám nghiệm hiện trường là hoạt động điều tra được thực hiện tại nơi xáy ra, nơi phát hiện tội phạm nhằm phát hiện dau vết của tội phạm, vật chứng và làm sáng tỏ các tình tiết có ý nghĩa đối với vụ án.” |, Theo sách Khoa học hình sự, tập 3 của Nhà xuất bản Công an nhân dân, năm 2012: “Khám nghiệm hiện trường là hoạt động điều tra TỐ tụng hình sự tiễn hành tại nơi xay ra, nơi phát hiện sự việc mang tính hình sự nhằm phat hiện, ghỉ nhận, thu ! Từ điểm Bách khoa Công an nhân dân. lượm, bảo quản, đánh giá dấu vết vật chứng và làm sảng tỏ các tình tiết có ý nghĩa, phục vụ quá trình điều tra, xử ly vụ việc mang tính hình su.” Theo Giáo trình Khoa học điều tra hình sự của trường Đại học Luật Hà Nội: “Khám nghiệm hiện trường là biện pháp điều tra được tiễn hành tại hiện trường nhằm phát hiện, ghi nhận, thu lượm, bảo quản, nghiên cưu, danh giả dấu vét, vật chứng của các vụ phạm tội hoặc các vụ có tình hình sự xảy ra””. Trên thực tế, hoạt động khám nghiệm hiện trường là một hoạt động có tính đặc thù. Day là một trong những hoạt động của Cơ quan điều tra (CQĐÐT), cơ quan được giao nhiệm vụ tiễn hành một số hoạt động điều tra (sau đây gọi chung là CQDT) sử dụng phương tiện kỹ thuật, các phương pháp khoa học, các chiến thuật khám nghiệm một cách phù hợp với điều kiện của hiện trường dé phát hiện, thu thập dấu vét, vật chứng và những tin tức, tài liệu có liên quan đến sự việc xảy ra một cách có hiệu quả nhất.

Vì vậy khám nghiệm hiện trường là biện pháp của điều tra hình sự đồng thời là hoạt động điều tra của tố tụng hình sự. Cụ thê hơn, khám nghiệm hiện trường là quá trình sử dụng các kiến thức chuyên môn khoa học, lý luận nghiệp vụ cùng với sự hỗ trợ của các phương tiện nghiệp vụ nhằm phát hiện thu thập thông tin, dấu vết, vật chứng của tội phạm hoặc nghỉ có liên quan đến tội phạm tại hiện trường dé xác định có hay không có tội phạm xay Ta, điều kiện, hoàn cảnh xảy ra sự việc, diễn biến, nguyên nhân và hậu quả của sự việc xảy ra, đối tượng gây ra sự việc và những người có liên quan đến hiện trường sự việc. Những tài liệu này là căn cứ quan trong dé các cơ quan chức năng khởi tố vụ án, khởi tổ bị can, điều tra và lập hồ sơ dé đề nghi xử lý trước pháp luật. Trong thực tiễn hoạt động phòng chống tội phạm và các vi phạm pháp luật khác thì không phải tất cả các vụ việc mang tính hình sự đã xảy ra đều là tội phạm.

Có những vụ việc, ngay sau khi nhận được tin báo, tố giác hay được phát hiện thì CQDT đã có thé xác định được đó là vụ phạm tội. Có rất nhiều trường hợp phải qua xác minh, điều tra ban đầu, trong đó hoạt động khám nghiệm hiện trường g1ữ một vai trò đặc biệt quan trọng, lúc đó CQĐT mới xác định được đầy đủ các yếu té cấu th anh tội phạm. Tuu chung lại, khám nghiệm hiện trường cần được hiểu đầy đủ la một hoạt động điều tra trong t6 tụng hình sự, do cơ quan có thấm quyên và những cả nhân có 2 Giáo trình Khoa học điều tra hình sự, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2021. 7 thâm quyên theo luật định tiễn hành, tại nơi xảy ra, nơi phát hiện các vụ phạm lội hoặc vụ việc có tính hình sự nhằm phat hiện, ghỉ nhận, thu lượm, bảo quản, đánh giả dấu vết, vật chứng và lam sáng tỏ các tình tiết có ý nghĩa phục vụ quá trình diéu tra các vụ phạm tội hoặc vụ việc có tình hình sự đã xảy ra.

- Về khái niệm hiện trường vụ án cô ý gây thương tích hoặc gây tốn hại cho sức khỏe của người khác: Cố ý gây thương tích hoặc gây tốn hại cho sức khỏe của người khác là “hành vi cô ý gây tôn hại cho sức khỏe của người khác đưới dang thương tích hoặc tổn thương khác, trong đó thương tích được hiểu là tốn hại cho sức khỏe thể hiện qua dấu vết dé lại trên cơ thé và tổn thương khác được hiểu là tổn hại cho sức khỏe ma không thé hiện thành dấu vết trên cơ thé con người. Hiện trường vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tén hại cho sức khỏe của người khác có thể xảy ra ở bất cứ đâu, có thé ở nhà riêng, co quan, cửa hàng, bến xe. Khi xảy ra vụ cô ý gây thương tích hoặc gây tốn hai cho sức khỏe của người khác, hiện trường dé trở nên xáo trộn, có nhiều dé vật, tài san vương vãi do xung đột, vũ khí, vật liệu nỗ. Hệ thống dấu vết hình sự tại hiện trường cũng rất đa dang, có các đấu vết và vật chứng liên quan đến hành vi phạm tội va có giá trị truy nguyên như các dấu vết thương tích trên cơ thể của người bị hại, dấu vết do sử dụng các loại vũ khí (dao, súng, búa.

Đặc biệt, những dấu vết thương tích, tén thương có ý nghĩa quan trọng, trở thành những chứng cứ dé chứng minh sự thật của vụ án, xác định tội phạm và người phạm tội. Do vậy, việc phát hiện, thu thập, bảo quản, nghiên cứu, đánh giá dấu vết vật chứng ở loại hiện trường này cần được thực hiện một cách chính xác, kịp thời và tỉ mi. Như vậy, có thé thấy: Hiện trường vụ án có ÿ gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khóe của người khác chính là nơi xảy ra, nơi phat hiện vụ cô ý gây thương tích hoặc gây ton hại cho sức khỏe của người khác. Trên cơ sở phân tích khái niệm khám nghiệm hiện trường và hiện trường vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tốn hại cho sức khỏe của người khác, có thể hiểu: khám nghiệm hiện trường vụ án cô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là hoạt động điều tra trong tô tụng hình sự, do cơ quan có thâm quyén và những cd nhân có thẩm quyền theo luật định, tiễn hành tai nơi xảy ra, nơi phát 3 Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam, Phần các tội phạm, Quyên 1, Trưởng Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, 2021.

8 hiện các vụ an co ý gây thương tích hoặc gây ton hại cho sức khỏe của người khác, nhằm phát hiện, ghi nhận, thu lượm, bảo quản, đánh giá dấu vết, vật chứng và làm sang tỏ các tình tiết có ý nghĩa phục vụ quá trình diéu tra. Đặc điểm hiện trường các vụ án cô ý gây thương tích hoặc gây tốn hại cho sức khỏe của người khác Dựa vào các quy định pháp luật và dấu hiệu pháp lý, các yếu tố cau thành tội phạm tội cô ý gây thương tích hoặc gây tốn hại cho sức khỏe của người khác, có thể thay đặc điểm hiện trường của các vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tôn hại cho sức khỏe của người khác như sau: Thứ nhất, trong hiện trường vụ án có ý gây thương tích hoặc gây tốn hại cho sức khỏe của người khác, các đấu vết ton tại thường phản ánh về động cơ, mục dich, tính chất và quả trình diễn biển của vụ án. Động cơ của tội phạm này thường xuất phát từ sự ghen ghét, những thù hận cá nhân, hoặc bộc phát do tính nóng giận, không kiềm chế được hành vi dẫn tới bạo lực, gây thương tích, gây tôn hại cho sức khỏe của người khác một cách cô ý. Tùy vào cách động cơ gây án khác nhau, cách thức gây án cũng khác nhau như sử dụng vũ khi, chất nd, axit.

có thé trực tiếp thực hiện hay thuê người thực hiện, vì thé các dấu vết dé lại cũng khác nhau. Mỗi loại dấu vết cho phép chúng ta xác định được một phương thức thủ đoạn đặc trưng riêng. Dấu vết hình sự được thu thập tại hiện trường các vụ án cé ý gây thương tích hoặc gây tôn hại cho sức khỏe của người khác chứa đựng nhiều thông tin quan trọng phục vụ quá trình điều tra, truy tố, xét xử vụ án. Những dấu vết này bao gồm: thương tích hoặc tổn thương khác trên cơ thể của TIPƯỜI; dâu vết máu, dấu vết chân, tay, đi lại ở khu vực hiện trường; dấu vết đồ vật xung quanh bi xáo trộn do đánh nhau, xô xát; dấu vết của công cụ gây án (gậy gộc, thuốc nổ, axit.) - hay những dau vết phan ánh phương tiện mà đối tượng sử dụng để tiếp cận hoặc rời khỏi hiện trường như xe máy, ô tô.