Chương I của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí quy định rõ: “Báo chí nói trong luật này là báo chí Việt Nam bao gồm: Báo in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn), báo nói (chương trình phát thanh), báo hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe – nhìn thời sự được thực hiện bằng các biện pháp khác nhau), báo điện tử (được thực hiện trên mạng thông tin máy tính), bằng Tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài” [ 19]. Tiếp đó Nghị định số 51/2002/ NĐ – CP, Nghị định của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành Luật Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí cũng đã nêu rất rõ tại “Điều 1. Giải thích từ ngữ: “Mục 1. Báo chí là tên gọi chung đối với các loại hình báo in, báo hình, báo nói, báo điện tử”; “Mục 5.
Báo điện tử là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên mạng thông tin máy tính (Internet, Intranet)” [20]. Sau khi báo điện tử được chính thức công nhận là một loại hình báo chí cùng với sự phát triển ngày càng nhanh của internet hàng loạt các tờ báo điện tử, các website thông tin ra đời. Việt Nam chính thức hòa mạng internet vào 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngày 19/11/1997 và ngay sau đó tạp chí Quê hương lần đầu ra mắt bạn đọc trên mạng internet đây được coi như là mốc son đánh dấu những bước đi đầu tiên trong lịch sử của báo điện tử Việt Nam. Tiếp đó lần lượt các tờ: Nhân dân, Lao động rồi đến Đài truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, các trang web như VnExpress, VDC Media, VASC (Sau này là VietNamnet)… ra đời.
Giai đoạn 1997 - 2001, "báo điện tử" Việt Nam chỉ dừng ở phiên bản điện tử của báo in. Công việc của người làm báo điện tử thời bấy giờ đơn thuần chỉ là thực hiện quy trình đưa tin lên mạng bằng cách thực hiện hai thao tác đơn giản đó là: "copy - paste" (cắt - dán). Mãi sau đó, hàng loạt các trang bắt đầu nở rộ giai đoạn 2001 - 2003 như TintucVietnam (tiền thân của trang Dân trí); 24h.vn; VnExpress hay Vietnamnet. Đặc biệt VietNamnet và VnExpress được công nhận như là một trong những báo điện tử ra đời sớm nhất tại Việt Nam và hiện ngày càng phát triển.
Trong báo cáo tỷ lệ người dân sử dụng các phương tiện truyền thông, nghe nhìn do Bộ Thông tin - Truyền thông tiến hành, tỷ lệ người dùng Internet vượt độc giả đọc báo, nghe đài và báo giấy để trở thành phương tiện thông tin được sử dụng hàng ngày phổ biến nhất tại Việt Nam, với tỷ lệ 42%. Thông qua kết quả nghiên cứu cộng với thực tế đời sống báo chí Việt Nam hiện nay, ai cũng có thể dễ dàng nhận thấy báo điện tử đang chiếm ưu thế sau khi vượt mặt báo nói, báo hình và đặc biệt là báo in. Ngay từ khi ra đời báo điện tử đã nhanh chóng trở thành một trong những phương tiện truyền thông hiện đại, có nhiều ưu thế hơn so với các loại hình báo chí truyền thống về khả năng truyền tải thông tin. Hiện nay báo điện tử đang ngày càng phát triển mạnh, có một vị thế nhất định trong hệ thống các phương tiện truyền thông, có ảnh hưởng đến mọi tầng lớp trong xã hội.
Đồng thời báo điện tử có số lượng độc giả truy cập ngày càng tăng nhanh chóng. Trong khuôn khổ đề tài luận văn này, đối tượng khảo sát của chúng tôi là hai báo điện tử VnExpress 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và Vietnamnet là những báo điện tử ra đời sớm nhất tại Việt Nam, đang ngày càng phát triển mạnh mẽ chứng tỏ là những tờ báo điện tử chuyên nghiệp, chính thống. Mạng xã hội Mạng xã hội tên gọi trong tiếng Anh là Social Network hay Vittual Network. Theo các nhà nghiên cứu, mặc dù mới ra mắt gần đây khi đã hội tụ đầy đủ các điều kiện nền tảng cơ sở nhưng thực chất "tổ tiên" của mạng xã hội đã xuất hiện từ khá lâu.
Khởi điểm cho thời đại kết nối không giới hạn như ngày nay diễn ra vào những năm 70 thế kỉ trước. Năm 1971, thư điện tử đầu tiên được gửi đi giữa hai chiếc máy tính nằm cạnh nhau với thông điệp ngắn gọn gồm dãy kí tự hàng đầu từ phía trái trên bàn phím chuẩn hiện nay “QWERTYUIOP”. Tiếp đến, cùng năm 1978 diễn ra 2 sự kiện quan trọng. Hệ thống trao đổi thông tin dữ liệu BBS điện thoại đường dài hoạt động.
Ngoài ra, những trình duyệt sơ khai thời đầu cũng bắt đầu “lây lan” khắp nơi thông qua USENET, một trong số những nền tảng BBS đầu tiên. Tuy nhiên, cũng phải đến 20 năm sau, trên Internet mới bắt đầu hình thành những mạng xã hội đầu tiên. Mạng xã hội xuất hiện lần đầu tiên năm 1995 với sự ra đời của trang Classmate với mục đích kết nối bạn học, tiếp theo là sự xuất hiện của SixDegrees vào năm 1997 với mục đích giao lưu kết bạn theo sở thích. Năm 2002, Friendster trở thành một trào lưu mới tại Hoa Kỳ với hàng triệu thành viên ghi danh.
Tuy nhiên sự phát triển quá nhanh này cũng là con dao hai lưỡi: server của Friendster thường bị quá tải mỗi ngày, gây bất bình cho rất nhiều thành viên. Năm 2004, MySpace ra đời với các tính năng như phim ảnh và nhanh chóng thu hút hàng chục ngàn thành viên mới mỗi ngày, các thành viên cũ của Friendster cũng lũ lượt chuyển qua MySpace và trong vòng một năm, 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MySpace trở thành mạng xã hội đầu tiên có nhiều lượt xem hơn cả Google và được tập đoàn News Corporation mua lại với giá 580 triệu USD. Năm 2006, sự ra đời của Facebook đánh dấu bước ngoặt mới cho hệ thống mạng xã hội trực tuyến với nền tảng lập trình “Facebook Platform” cho phép thành viên tạo ra những công cụ (apps) mới cho cá nhân mình cũng như các thành viên khác dùng. Có rất nhiều tranh luận dẫn đến những quan điểm khác nhau về khái niệm mạng xã hội: Theo nhà xã hội học Laura Garton, nhà nghiên cứu chiến lược trường đại học Toronto thì “khi một mạng máy tính kết nối mọi người hoặc các cá nhân tổ chức lại với nhau thì đó chính là mạng xã hội ”[58].
Theo cách định nghĩa đơn giản này thì mạng xã hội được hiểu là một tập hợp người hoặc các tổ chức hoặc các thực thể xã hội khác được kết nối với nhau thông qua mạng máy tính. Như vậy trái với cách hiểu của nhiều người mạng xã hội là mạng máy tính lớn, nhiều thành viên hay đơn giản là hệ thống của những mối quan hệ con người với con người. Nếu xét trên bình diện đó, bản thân Facebook hay Twitter không phải là mạng xã hội mà chỉ là những dịch vụ trực tuyến được tạo lập để xây dựng và phản ánh mạng xã hội. Và một ý kiến được nhiều người biết đến khi nói về khái niệm mạng xã hội đó là ý kiến của ông Vũ Kiêm Văn - Giám đốc công ty truyền thông VSMC (công ty sáng lập mạng xã hội thehetre.vn): “Mạng xã hội như một đồ thị trong đó các nút có thể là một cá thể, tổ chức, còn các liên kết là mô phỏng các quan hệ trong xã hội thực.
Quan điểm này khẳng định mạng xã hội khác rất nhiều so với blog, đó là một khái niệm rộng lớn hơn trong khi blog chỉ đơn thuần là một dịch vụ, một loại hình giao tiếp trong mạng xã hội do đó sẽ có mạng xã hội được xây dựng trên nền tảng chính là blog, nhưng cũng có những mạng xã hội không có dịch vụ này. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong chương 1 Nghị định 97/2008/NĐ - CP, điều 3 - khoản 14: “Dịch vụ mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãi, người sử dụng khả năng, tương tác chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường Internet, bao gồm dịch vụ tạo nhật ký (blog), diễn đàn (forum), trò chuyện trực tuyến (chat) và các hình thức tương tự khác” [23]. Tổng hợp, xâu chuỗi lại các các ý kiến về mạng xã hội tác giả xin đưa ra một cách hiểu chung về mạng xã hội như sau: “Mạng xã hội là một xã hội ảo với hai thành tố chính tạo nên đó là các thành viên và liên kết giữa các thành viên đó. Mạng xã hội là dịch vụ Internet cho phép kết nối các thành viên cùng sở thích không phân biệt không gian và thời gian qua những tính năng như kết bạn, chat, email, phim ảnh, vocie chat…nhằm đáp ứng nhu cầu của cộng đồng mạng và mang lại những giá trị xã hội nhất định.” Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, mạng xã hội là một hiện tượng có tầm ảnh hưởng cũng như tác động tới các cá nhân, cộng đồng cực nhanh, cực rộng và phạm vi tương tác đa chiều không phân biệt thời gian và không gian.
Mạng xã hội đang từng ngày, từng giờ tác động mạnh mẽ tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Phân biệt giữa thông tin trên báo điện tử và thông tin trên mạng xã hội Báo chí là loại hình hoạt động thông tin chính trị - xã hội. Để xã hội loài người tồn tại và phát triển, con người cần nhiều hoạt động như sản xuất của cải vật chất để duy trì sự sống, sáng tạo nghệ thuật để thỏa mãn nhu cầu tinh thần… Một phần của hoạt động đó là hoạt động báo chí nhằm cung cấp cho công chúng những thông tin tức là thông báo cho công chúng biết mọi sự kiện, hiện tượng diễn ra hàng ngày trong đời sống xã hội. Nội dung của những thông báo đó gọi là thông tin.
Nhưng thông tin báo chí là những thông tin chính trị - xã hội. Nghĩa là thông tin báo chí bao giờ cũng chứa đựng những giá trị xã hội hay chính trị [29, tr. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khác với thông tin báo chí nói chung và báo điện tử nói riêng thông tin trên mạng xã hội chủ yếu mang ý nghĩa cá nhân. Ví dụ: một người gửi, nhắn tin, viết một status cho một người khác cũng được coi là hoạt động thông tin nhưng thông tin đó lại không mang tính xã hội và nó có thể không được tiếp nhận bởi nhiều người và ảnh hưởng đến nhiều người như thông tin trên báo chí.