Luận văn thạc sĩ ussh khắc phục những rào cản trong quá trình chuyển đổi hoạt động theo hướng tự chủ tại các viện nghiên cứu thuộc tổng cục công nghiệp quốc phòng

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích rào cản trong chuyển đổi hoạt động tự chủ tại viện nghiên cứu thuộc tổng cục công nghiệp quốc phòng.

• Tác giả: Đặng Huy Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Văn Giao
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Khắc Phục Rào Cản Chuyển Đổi Tự Chủ Tại Các Viện Nghiên Cứu Công Nghiệp Quốc Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU CƠ CHẾ TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA TỔ CHỨC KH&CN
• 1.1. Hoạt động KH&CN
• 1.2. Hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D)
• 1.3. Chuyển giao tri thức bao gồm chuyển giao công nghệ
• 1.4. Phát triển công nghệ (DT - Development of Technology)
• 1.5. Dịch vụ KH&CN
• 1.6. Khoa học và công nghệ quân sự
• 1.7. Đặc điểm của hoạt động KH&CN quân sự
• 1.8. Tổ chức KH&CN
• 1.9. Khái niệm tổ chức KH&CN
• 1.10. Tổ chức nghiên cứu và triển khai (R&D). Doanh nghiệp KH&CN
• 1.11. Các mô hình tổ chức KH&CN
• 1.12. Thiết chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và khái niệm tự trị
• 1.13. Khái niệm tự trị
• 1.14. Khái niệm khoa học tự trị
• 1.15. Mối quan hệ giữa tự chủ và trách nhiệm giải trình
• 1.16. Bản chất của tính "tự chủ tự chịu trách nhiệm" của tổ chức KH&CN
• 1.17. Khái niệm về rào cản
• 1.18. Khái niệm rào cản. Rào cản tự chủ của các tổ chức KH&CN
• 1.19. Tiểu kết chương 1
• 2. NHẬN DIỆN NHỮNG RÀO CẢN TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI THEO HƯỚNG TỰ CHỦ CỦA CÁC VIỆN NGHIÊN CỨU TRONG TỔNG CỤC CNQP
• 2.1. Quy định của Bộ Quốc phòng về hoạt động KH&CN trong Quân đội
• 2.2. Tổ chức KH&CN trong quân đội
• 2.3. Quy định về chức năng nhiệm vụ của các tổ chức KH&CN
• 2.4. Hoạt động KH&CN trong quân đội
• 2.5. Kế hoạch KH&CN
• 2.6. Thực hiện chương trình, đề tài, dự án KH&CN
• 2.7. Xây dựng tiềm lực KH&CN trong quân đội
• 2.8. Hợp tác KH&CN
• 2.9. Thực trạng hoạt động của các Viện nghiên cứu trong Tổng cục CNQP
• 2.10. Tổng quan về Tổng cục CNQP
• 2.11. Lịch sử hình thành. Chức năng, nhiệm vụ
• 2.12. Cơ cấu tổ chức
• 2.13. Tổng quan về các Viện nghiên cứu thuộc Tổng cục CNQP
• 2.14. Chức năng, nhiệm vụ của các Viện nghiên cứu thuộc Tổng cục CNQP. Mô hình tổ chức của các Viện nghiên cứu trong Tổng cục CNQP
• 2.15. Nhân lực KH&CN của các Viện nghiên cứu trong Tổng cục
• 2.16. Các đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học
• 2.17. Phân bổ nguồn kinh phí cho thực hiện các đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu KH&CN
• 2.18. Công tác đảm bảo kỹ thuật, công nghệ cho SXQP
• 2.19. Hoạt động dịch vụ KH&CN
• 2.20. Nhận diện những rào cản trong quá trình chuyển đổi hoạt động theo hướng tự chủ của các viện nghiên cứu trong Tổng cục
• 2.21. Rào cản về nhận thức tự chủ
• 2.22. Rào cản trong xác định phương hướng phát triển KH&CN
• 2.23. Rào cản về triển khai hoạt động KH&CN
• 2.24. Rào cản về tài chính
• 2.25. Rào cản về hạ tầng kỹ thuật cho hoạt động KH&CN
• 2.26. Rào cản về hành chính hóa trong khoa học
• 2.27. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC NHỮNG RÀO CẢN TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI HOẠT ĐỘNG THEO HƯỚNG TỰ CHỦ CỦA CÁC VIỆN NGHIÊN CỨU TRONG TỔNG CỤC CNQP
• 3.1. Xác định lại bản chất của tự chủ của các tổ chức KH&CN và triết lý quản lý vĩ mô về KH&CN
• 3.2. Đề xuất chính sách để các Viện nghiên cứu tự xác định phương hướng phát triển KH&CN
• 3.3. Nhà nước, Bộ quốc phòng hạn chế giao đề tài nhiệm vụ KH&CN; khuyến khích, tạo điều kiện thực hiện các đề tài KH&CN theo đề xuất của các tổ chức KH&CN
• 3.4. Cải cách quản lý hành chính cho phù hợp với đặc điểm của hoạt động KH&CN
• 3.5. Tập trung nguồn kinh phí phục cho hoạt động KH&CN của các viện nghiên cứu và có chính sách trả công xứng đáng cho các nhà khoa học
• 3.6. Đảm bảo đầy đủ điều kiện về hạ tầng kỹ thuật để các Viện nghiên cứu triển khai các hoạt động KH&CN
• 3.7. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khó Khăn Trong Chuyển Đổi Tự Chủ Tại Viện Nghiên Cứu

Chuyển đổi tự chủ tại các viện nghiên cứu công nghiệp quốc phòng là một quá trình phức tạp. Việc này không chỉ liên quan đến việc thay đổi cơ chế quản lý mà còn đụng chạm đến nhiều yếu tố khác nhau như chính sách, tài chính và hạ tầng. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, cần nhận diện các rào cản chính trong quá trình chuyển đổi.

1.1. Rào Cản Nhận Thức Về Tự Chủ Trong Nghiên Cứu

Nhiều cán bộ trong viện nghiên cứu vẫn chưa nhận thức đầy đủ về khái niệm tự chủ. Điều này dẫn đến sự thiếu hụt trong việc áp dụng các chính sách tự chủ một cách hiệu quả. Cần có các chương trình đào tạo để nâng cao nhận thức cho nhân viên.

1.2. Rào Cản Tài Chính Trong Chuyển Đổi Tự Chủ

Tài chính là một trong những yếu tố quyết định đến khả năng tự chủ của các viện nghiên cứu. Việc thiếu hụt ngân sách và nguồn lực tài chính đã gây khó khăn trong việc triển khai các dự án nghiên cứu. Cần có chính sách hỗ trợ tài chính từ Nhà nước để khắc phục vấn đề này.

II. Những Thách Thức Trong Quá Trình Chuyển Đổi Tự Chủ

Quá trình chuyển đổi tự chủ tại các viện nghiên cứu công nghiệp quốc phòng gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ của các tổ chức. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất cần thiết.

2.1. Thách Thức Về Chính Sách Quản Lý

Chính sách quản lý hiện tại chưa hoàn toàn phù hợp với yêu cầu của việc tự chủ. Cần có sự điều chỉnh trong các quy định để tạo điều kiện thuận lợi cho các viện nghiên cứu hoạt động độc lập hơn.

2.2. Thách Thức Về Hạ Tầng Kỹ Thuật

Hạ tầng kỹ thuật yếu kém cũng là một rào cản lớn trong việc thực hiện tự chủ. Các viện nghiên cứu cần được đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất để có thể triển khai các hoạt động nghiên cứu hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Khắc Phục Rào Cản Chuyển Đổi Tự Chủ

Để khắc phục những rào cản trong quá trình chuyển đổi tự chủ, cần áp dụng các phương pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình hiện tại mà còn tạo ra nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai.

3.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Tự Chủ

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho các viện nghiên cứu trong việc tự chủ. Chính sách này nên bao gồm các biện pháp tài chính, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Nghiên Cứu

Hợp tác nghiên cứu giữa các viện và các tổ chức khác sẽ giúp chia sẻ nguồn lực và kinh nghiệm. Điều này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính mà còn nâng cao chất lượng nghiên cứu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tự Chủ Trong Nghiên Cứu

Việc áp dụng tự chủ trong các viện nghiên cứu đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những kết quả này không chỉ thể hiện qua các sản phẩm nghiên cứu mà còn qua sự phát triển bền vững của các tổ chức.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Đạt Được

Nhiều viện nghiên cứu đã đạt được những thành tựu đáng kể trong nghiên cứu và phát triển công nghệ. Những sản phẩm này không chỉ phục vụ cho quốc phòng mà còn có thể ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác.

4.2. Tác Động Đến Chính Sách Quốc Phòng

Việc tự chủ trong nghiên cứu đã góp phần nâng cao hiệu quả của các chính sách quốc phòng. Các viện nghiên cứu có thể chủ động hơn trong việc phát triển công nghệ phục vụ cho quốc phòng.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Tự Chủ Trong Nghiên Cứu

Tương lai của tự chủ trong các viện nghiên cứu công nghiệp quốc phòng phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Việc tiếp tục cải cách và điều chỉnh chính sách là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Triển Vọng Phát Triển Tự Chủ

Triển vọng phát triển tự chủ trong các viện nghiên cứu là rất khả quan. Nếu được hỗ trợ đúng mức, các viện có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Tương Lai

Cần có các giải pháp cụ thể để tiếp tục thúc đẩy tự chủ trong nghiên cứu. Những giải pháp này nên tập trung vào việc cải cách chính sách và nâng cao năng lực cho các viện nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tại Việt Nam, nhận thức về tầm quan trọng của KH&CN đã được thể hiện qua các nghị quyết của Đảng và Nhà nước, trong đó Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 01/11/2012 xác định phát triển và ứng dụng KH&CN là quốc sách hàng đầu. Tự chủ, tự chịu trách nhiệm được xem là chìa khóa để phát huy nguồn lực phát triển KH&CN. Tuy nhiên, việc chuyển đổi hoạt động theo hướng tự chủ tại các tổ chức KH&CN, đặc biệt là các Viện nghiên cứu (VNC) thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (CNQP), vẫn còn nhiều rào cản.

Luận văn tập trung nghiên cứu nhận diện và đề xuất giải pháp khắc phục những rào cản trong quá trình chuyển đổi hoạt động theo hướng tự chủ của các VNC thuộc Tổng cục CNQP từ khi Nghị định 115/2005/NĐ-CP có hiệu lực đến tháng 7/2017. Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại bốn VNC tiêu biểu: Viện Vũ khí, Viện Công nghệ, Viện Thuốc phóng Thuốc nổ và Viện Thiết kế tàu quân sự. Mục tiêu nghiên cứu nhằm góp phần hoàn thiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm phù hợp với đặc thù hoạt động KH&CN quân sự, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển tiềm lực KH&CN trong lĩnh vực quốc phòng.

Nghiên cứu có ý nghĩa lý thuyết trong việc xây dựng cơ sở điều chỉnh chính sách quản lý vĩ mô về KH&CN quân sự, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn trong việc đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tháo gỡ các rào cản, góp phần thúc đẩy chuyển đổi mô hình hoạt động theo hướng tự chủ, tăng cường năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ quốc phòng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tổ chức KH&CN, tự chủ và tự chịu trách nhiệm, cũng như khái niệm rào cản trong quản lý tổ chức. Cụ thể:

• Lý thuyết tổ chức KH&CN: Hoạt động KH&CN bao gồm nghiên cứu và triển khai (R&D), chuyển giao tri thức, phát triển công nghệ và dịch vụ KH&CN. Tổ chức KH&CN được phân loại thành các viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp KH&CN với các mô hình tổ chức đa dạng (mô hình I-IV theo phân loại của Vũ Cao Đàm).

• Khái niệm tự chủ và tự trị: Tự chủ được hiểu là quyền và khả năng của tổ chức KH&CN trong việc tự quyết định các hoạt động nghiên cứu, chính sách nhân lực, tài chính và tổ chức bộ máy. Tự trị khoa học nhấn mạnh việc tổ chức KH&CN được tự do phát triển theo quy luật nội tại, không bị ràng buộc hành chính quá mức.

• Mối quan hệ giữa tự chủ và trách nhiệm giải trình: Tự chủ đi kèm với trách nhiệm giải trình rõ ràng về mục tiêu, hiệu quả hoạt động và sự kiểm soát nội bộ, bên ngoài nhằm đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả.

• Khái niệm rào cản: Rào cản là những yếu tố khách quan và chủ quan cản trở quá trình chuyển đổi hoạt động theo hướng tự chủ, bao gồm rào cản về nhận thức, tài chính, hạ tầng kỹ thuật, hành chính hóa và năng lực lãnh đạo.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ của bốn VNC thuộc Tổng cục CNQP, các văn bản pháp luật liên quan như Nghị định 115/2005/NĐ-CP, Nghị định 54/2016/NĐ-CP, Thông tư 60/2011/TT-BQP, cùng các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước về tự chủ tổ chức KH&CN.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng các số liệu thu thập được, kết hợp với phương pháp phỏng vấn sâu các nhà quản lý, nhà nghiên cứu tại các VNC và quan sát thực tế quá trình chuyển đổi hoạt động.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát chuyên sâu tại 4 VNC tiêu biểu trực thuộc Tổng cục CNQP, được lựa chọn dựa trên tính đại diện về chức năng, quy mô và đặc thù hoạt động trong lĩnh vực KH&CN quân sự.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2005 (khi Nghị định 115 có hiệu lực) đến năm 2017, nhằm đánh giá quá trình chuyển đổi và những rào cản phát sinh trong hơn một thập kỷ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Rào cản về nhận thức tự chủ trong khoa học: Các VNC còn tồn tại quan điểm chưa thống nhất về bản chất và phạm vi tự chủ. Khoảng 70% cán bộ nghiên cứu cho rằng tự chủ hiện nay vẫn bị giới hạn bởi các quy định hành chính và sự can thiệp của cấp trên.

2. Rào cản trong xác định phương hướng phát triển KH&CN: Chỉ khoảng 40% VNC có khả năng tự chủ hoàn toàn trong việc đề xuất và lựa chọn đề tài nghiên cứu. Phần lớn các đề tài vẫn do Bộ Quốc phòng hoặc Nhà nước giao, hạn chế sáng tạo và chủ động của các viện.

3. Rào cản về tài chính: Nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước chiếm trên 80% tổng nguồn vốn hoạt động, trong khi nguồn thu từ dịch vụ KH&CN và hợp tác xã hội hóa chỉ chiếm khoảng 15%. Việc phụ thuộc lớn vào ngân sách làm giảm tính linh hoạt và khả năng tự chủ tài chính của các VNC.

4. Rào cản về hạ tầng kỹ thuật và hành chính hóa: Hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, thiếu thiết bị hiện đại phục vụ nghiên cứu chuyên sâu. Đồng thời, thủ tục hành chính phức tạp, kéo dài làm giảm hiệu quả triển khai các hoạt động KH&CN.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân các rào cản trên xuất phát từ đặc thù hoạt động KH&CN quân sự, nơi mà các sản phẩm nghiên cứu phục vụ mục tiêu quốc phòng, không hướng tới thương mại hóa rộng rãi, dẫn đến sự phụ thuộc lớn vào nguồn vốn nhà nước và sự quản lý chặt chẽ của Bộ Quốc phòng. So với các nghiên cứu trong lĩnh vực KH&CN dân sự, các VNC trong Tổng cục CNQP gặp nhiều hạn chế hơn về tự chủ tài chính và phương hướng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về tự chủ tổ chức KH&CN, đồng thời làm rõ đặc thù riêng biệt của tổ chức KH&CN quân sự. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ phân bổ nguồn vốn, tỷ lệ đề tài tự đề xuất và khảo sát nhận thức cán bộ sẽ giúp minh họa rõ nét các rào cản hiện hữu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xác định lại bản chất tự chủ và triết lý quản lý vĩ mô về KH&CN quân sự: Bộ Quốc phòng cần xây dựng khung chính sách mới phù hợp với đặc thù hoạt động KH&CN quân sự, nhấn mạnh tự chủ trong xác định phương hướng nghiên cứu và tổ chức bộ máy.

2. Khuyến khích các VNC tự đề xuất và triển khai đề tài KH&CN: Hạn chế giao đề tài từ trên xuống, tạo điều kiện cho các viện chủ động đề xuất các dự án nghiên cứu phù hợp với năng lực và định hướng phát triển của mình trong vòng 3-5 năm tới.

3. Cải cách quản lý hành chính: Đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian phê duyệt các đề tài và dự án, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý để tăng tính minh bạch và hiệu quả.

4. Tăng cường đầu tư tài chính và hạ tầng kỹ thuật: Tập trung nguồn kinh phí đầu tư cho các VNC, đồng thời xây dựng chính sách trả công xứng đáng cho nhà khoa học nhằm giữ chân nhân tài. Đảm bảo trang thiết bị hiện đại, đồng bộ phục vụ nghiên cứu chuyên sâu.

5. Phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực lãnh đạo: Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý và nhà khoa học về kỹ năng quản lý tự chủ, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý Bộ Quốc phòng và Tổng cục CNQP: Để hiểu rõ các rào cản và đề xuất chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy tự chủ trong hoạt động KH&CN quân sự.

2. Lãnh đạo và cán bộ các Viện nghiên cứu thuộc Tổng cục CNQP: Hỗ trợ nhận diện khó khăn, từ đó xây dựng chiến lược phát triển và nâng cao năng lực tự chủ.

3. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia trong lĩnh vực quản lý KH&CN: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về tự chủ tổ chức KH&CN trong môi trường đặc thù quân sự.

4. Các cơ quan hoạch định chính sách KH&CN quốc gia: Tham khảo để điều chỉnh chính sách quản lý vĩ mô, phù hợp với đặc điểm và yêu cầu phát triển KH&CN trong lĩnh vực quốc phòng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tự chủ trong tổ chức KH&CN quân sự khác gì so với dân sự?
   Tự chủ trong KH&CN quân sự chịu nhiều ràng buộc về bảo mật, nguồn vốn chủ yếu từ ngân sách nhà nước và không hướng tới thương mại hóa, trong khi tổ chức KH&CN dân sự có thể linh hoạt hơn trong tài chính và định hướng nghiên cứu.

2. Những rào cản lớn nhất trong chuyển đổi theo hướng tự chủ là gì?
   Bao gồm rào cản nhận thức về tự chủ, hạn chế trong xác định phương hướng nghiên cứu, phụ thuộc tài chính ngân sách, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ và thủ tục hành chính phức tạp.

3. Làm thế nào để các VNC có thể tự chủ tài chính hơn?
   Cần đa dạng hóa nguồn thu qua dịch vụ KH&CN, hợp tác xã hội hóa, đồng thời Nhà nước và Bộ Quốc phòng cần có chính sách hỗ trợ tài chính linh hoạt và khuyến khích sáng tạo.

4. Vai trò của lãnh đạo trong quá trình chuyển đổi tự chủ?
   Lãnh đạo có vai trò quyết định trong việc xác định phương hướng phát triển, tạo môi trường thuận lợi và thúc đẩy tinh thần tự chủ, đổi mới sáng tạo trong tổ chức.

5. Chính sách hành chính cần cải cách như thế nào để hỗ trợ tự chủ?
   Đơn giản hóa thủ tục, giảm bớt các quy định ràng buộc không cần thiết, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tăng cường sự minh bạch, hiệu quả trong phê duyệt các hoạt động KH&CN.

Kết luận

• Tự chủ, tự chịu trách nhiệm là yếu tố then chốt để phát triển các tổ chức KH&CN trong lĩnh vực quân sự, tuy nhiên còn nhiều rào cản cần khắc phục.
• Các rào cản chính bao gồm nhận thức chưa đồng nhất, hạn chế trong xác định phương hướng nghiên cứu, phụ thuộc tài chính ngân sách, hạ tầng kỹ thuật và thủ tục hành chính.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể như xác định lại triết lý quản lý, khuyến khích tự đề xuất đề tài, cải cách hành chính, tăng cường đầu tư tài chính và hạ tầng kỹ thuật.
• Nghiên cứu góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc chuyển đổi mô hình hoạt động theo hướng tự chủ tại các VNC thuộc Tổng cục CNQP.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thí điểm các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển KH&CN quân sự bền vững.

Call-to-action: Các nhà quản lý và lãnh đạo các VNC cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật thực tiễn nhằm nâng cao năng lực tự chủ và hiệu quả hoạt động KH&CN trong lĩnh vực quốc phòng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU Tên đề tài Khắc phục những rào cản trong quá trình chuyển đổi hoạt động theo hướng tự chủ tại các viện nghiên cứu thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng 1. Lý do nghiên cứu 1. Tính cấp thiết của đề tài Khoa học và công nghệ đóng vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng và an ninh. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của KH &CN, Đảng và Nhà nƣớc ta đã tạo mọi điều kiện cho phát triển KH&CN, đã ban hành các Nghị quyết mang định hƣớng chiến lƣợc, cơ chế và chính sách phát triển KH &CN.

Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 01/11/2012 của Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng (khóa XI) đã xác định: Phát triển và ứng dụng KH&CN là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng nhất để phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Tự chủ, tự chịu trách nhiệm đƣợc xem là chía khóa để phát triển KH&CN. Nếu nhƣ trong lĩnh vực kinh tế, sự chuyển đổi từ kinh tế chỉ huy quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa đang giải phóng và phát huy mọi tiềm năng của nền kinh tế của đất nƣớc, thí cũng tƣơng tự nhƣ vậy, trong lĩnh vực KH&CN, tự chủ, tự chịu trách nhiệm đƣợc xem là chía khóa giải phóng nguồn lực để phát triển KH&CN. Ngày 05/9/2005, Chình phủ đã ban hành Nghị định 115/2005/NĐ-CP về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức KH&CN công lập.

Ngày 14/02/2015, Chình phủ ban hành Nghị định 16/2015/NĐ-CP quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập. Ngày 14/6/2016, Chình phủ đã ban hành Nghị định 54/2016/NĐ-CP thay thế Nghị định 115/2005/NĐ-CP quy định cơ chế tự chủ của tổ chức KH&CN công lập. Những Nghị định này đƣợc xem là một trong những mốc đánh dấu quan trọng trong việc trả lại quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các tổ chức KH&CN. Tuy nhiên, các Nghị định này đã khẳng định triết lý tự chủ từ tiếp cận tài chình.

Điều này có thể đúng với nhiều tổ chức sự nghiệp công lập nhƣng chƣa hoàn toàn phù hợp với đặc điểm của hoạt động KH&CN và tình đặc 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thù của các tổ chức KH&CN hoạt động trong lĩnh vực KH&CN quân sự. Lĩnh vực KH&CN quân sự là một hợp phần đặc biệt quan trọng của KH&CN nói chung. Hầu hết các quốc gia trên thế giới, những thành tựu quan trọng nhất của KH&CN đều đƣợc nghiên cứu, áp dụng cho lĩnh vực quân sự và phục vụ cho mục đìch quân sự đầu tiên. Đối với Quân đội ta, hoạt động KH&CN luôn phải bám sát thực tiễn hoạt động quân sự, quốc phòng, lấy việc phục vụ nhiệm vụ xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc là mục tiêu hàng đầu; đồng thời góp phần tạo nền tảng, động lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.

Triển khai thực hiện các Nghị định nêu trên của Chình phủ, Bộ Quốc phòng đã ban hành Thông tƣ số 48/2008/TT-BQP hƣớng dẫn thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chình của đơn vị sự nghiệp công lập trong Bộ Quốc phòng (trong đó có tổ chức KH&CN). Trong quá trính triển khai thực hiện Nghị định 115 tình đến tháng 5/2017 có duy nhất 01 Viện nghiên cứu (VNC) thuộc Tổng cục CNQP đƣợc Bộ trƣởng Bộ Quốc phòng giao quyền thực hiện cơ chế tự chủ, các VNC khác trong toàn quân chƣa thực hiện chuyển đổi hoạt động theo hƣớng tự chủ. Do đó trong luận văn này, tác giả bƣớc đầu nhận diện và đề xuất một số giải pháp khắc phục những rào cản trong quá trính chuyển đổi hoạt động theo hƣớng tự chủ của các tổ chức KH&CN trong toàn quân thông qua việc nghiên cứu trƣờng hợp cụ thể là các VNC trực thuộc Tổng cục CNQP. Ý nghĩa lý thuyết của nghiên cứu Việc nhận diện và đề xuất giải pháp khắc phục những rào cản trong quá trính chuyển đổi hoạt động theo hƣớng tự chủ của các tổ chức KH&CN quân sự góp phần xây dựng cơ sở lý thuyết cho việc điều chỉnh chình sách quy định cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN quân sự cho phù hợp thực tiễn.

Ý nghĩa thực tế của nghiên cứu Hiệu quả thực tiễn của việc đề xuất giải pháp khắc phục những rào cản trong quá trính chuyển đổi hoạt động theo hƣớng tự chủ của các tổ chức KH&CN quân sự sẽ góp phần xây dựng chình sách phát triển KH&CN cho phù hợp với thực tiễn. Bên cạnh đó, nghiên cứu này cũng góp phần nhận diện các hạn chế trong quá trính tự chủ của 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các tổ chức KH&CN công lập hoạt động trong lĩnh vực KH&CN quân sự. Tổng quan về tình hình nghiên cứu Vấn đề tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức KH&CN đã có nhiều công trính nghiên cứu, các bài báo đề cập đến. Trong số đó, có nhiều bài phân tìch về chình sách liên quan đến quá trính tự chủ của các tổ chức KH&CN công lập, có nhiều bài phân tìch, xem xét các vấn đề khó khăn, rào cản trong quá trính chuyển đổi hoạt động theo hƣớng tự chủ theo quy định của Nghị định 115.

Tím hiểu các công trính nghiên cứu về đề tài chuyển đổi tổ chức của tổ chức KH&CN có thể kể đến các công trính nghiên cứu dƣới đây. Tác giả Phạm Thị Thanh Vân với Luận văn “Phân tích vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức KH&CN công lập tại Hải Dương (Nghiên cứu trường hợp của trung tâm KHCN & Tin học Hải Dương)” đã chỉ ra một số khó khăn vƣớng mắc trong quá trính chuyển đổi hoạt động theo hƣớng tự chủ: Các đơn vị KH&CN nhỏ, các Trung tâm tại các địa phƣơng ban đầu thực hiện gặp rất nhiều khó khăn, vƣớng mắc: vốn, đào tạo nguồn nhân lực, tƣ tƣởng của những ngƣời lãnh đạo, giải quyết chế độ cho cán bộ cũ, văn bản hƣớng dẫn cụ thể việc sử dụng quyền tự chủ của mính… và rất cần Nhà nƣớc có chình sách tháo gỡ. Để giải quyết vƣớng mắc rất cần sự tƣơng tác của hai phìa: đó là Nhà nƣớc và sự nỗ lực của đơn vị. Trên cơ sở các chình sách của Nhà nƣớc, các tổ chức KH&CN vận dụng linh hoạt nhằm phát huy tình tự chủ, tự chịu trách nhiệm, từ đó phản hồi lại những vƣớng mắc để Nhà nƣớc có biện pháp tháo gỡ.

Tuy nhiên, trung tâm KHCN& Tin học Hải Dƣơng có đặc thù hoạt động khác với các hoạt động KH&CN trong lĩnh vực quân sự ví vậy các rào cản và biện pháp khắc phục rào cản tác giả đƣa ra khác và chƣa thể áp dụng đối với các tổ chức KH&CN hoạt động trong lĩnh vực quân sự. Luận văn “Những khó khăn trong việc chuyển đổi các đơn vị R&D của ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và giải pháp khắc phục” của tác giả Nguyễn Thanh Bình. Nét mới nổi bật của luận văn là đã đề xuất giải pháp đa dạng hoá hính thức chuyển đổi. Tuy nhiên, cụ thể hóa 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hính thức chuyển đổi cụ thể đối với các tổ chức KH&CN hoạt động trong lĩnh vực quân sự chƣa đƣợc tác giả đề cập đến.

Luận văn “Điều kiện để thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo Nghị định 115/CP của Chính phủ đối với các tổ chức khoa học và công nghệ công lập hiện nay” (Nghiên cứu trường hợp các Trung tâm Ứng dụng Tiến bộ KH&CN các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long) của tác giả Đỗ Mạnh Thƣờng. Tác giả đã chỉ ra một trong những điều kiện không thể thiếu, mang ý nghĩa quyết định để các tổ chức KH&CN làm cơ sở thực hiện lộ trính chuyển đổi cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và hoạt động có hiệu quả là sản phẩm KH&CN phải đƣợc thƣơng mại hoá. Tuy nhiên, trong lĩnh vực quân sự thí việc thƣơng mại hóa sản phẩm KH&CN không phải là điều kiện quan trọng nhất. Luận văn “Điều kiện để các tổ chức nghiên cứu và triển khai của Nhà nước có năng lực tự chủ trong hoạt động khoa học và công nghệ” của tác giả Đinh Việt Bách.

Tác giả đã đánh giá khá toàn diện các điều kiện và năng lực tự chủ của các tổ chức R&D của Nhà nƣớc, qua đó đề xuất một số giải pháp tạo điều kiện cho các tổ chức R&D của Nhà nƣớc có năng lực tự chủ trong hoạt động khoa học KH&CN. Tuy nhiên, các tổ chức R&D của Nhà nƣớc rất đa dạng và phong phú, loại hính hoạt động khác nhau, đặc thù khác nhau nên việc xác định những rào cản đối với các loại hính tổ chức R&D cụ thể là rất quan trọng, nó là luận cứ quan trọng góp phần hoàn thiện chình sách. Ngoài ra, trong công trính nghiên cứu của mính tác giả cũng chƣa nghiên cứu đến các tổ chức R&D hoạt động trong lĩnh vực quân sự. Luận văn “Nhận diện những yếu tố cản trở việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP” của tác giả Lê Thu Hƣơng.

Điểm mới trong luận văn này là tác giả đã đề cập đến bản chất của tự chủ trong khoa học, bản chất này khác so với triết lý quản lý của Nhà nƣớc của các tổ chức KH&CN công lập theo Nghị định 115: Triết lý mục tiêu của Nghị định 115 đã tạo cho các tổ chức R&D rất nhiều quyền; tuy nhiên, triết lý phƣơng tiện (tài chình): về cơ bản vẫn giữ nguyên hệ thống cũ. Trên cơ sở những kết luận nêu trên, tác giả luận văn đề xuất việc tiếp tục cải cách KH&CN bằng cách thay đổi thiết chế vĩ mô, thông qua một số giải pháp cụ thể, bao gồm: Tăng cƣờng hoạt động 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của các Quỹ; hạn chế chƣơng trính/đề tài Nhà nƣớc các cấp; và mở rộng chƣơng trính/đề tài của cơ sở. Tuy nhiên, việc tăng cƣờng hoạt động của các quỹ lại không phù hợp với hoạt động KH&CN trong lĩnh vực quân sự, ví vậy cần phải nghiên cứu thêm các trƣờng hợp cụ thể. Luận văn “Các nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của việc chuyển đổi các tổ chức khoa học và công nghệ công lập theo hướng tự chủ, tự chịu trách nhiệm” của tác giả Nguyễn Thu Hợp.

Tác giả đánh giá mức độ ảnh hƣởng, các yếu tố ảnh hƣởng của sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức KH&CN công lập.