MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Bạo lực gia đình là hiện tƣợng phổ biến đang tồn tại ở tất cả các nƣớc trên thế giới. Theo nhận định của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bạo lực gia đình ngày nay đã và đang tác động ảnh hƣởng đến một bộ phận không nhỏ phụ nữ trên toàn thế giới. Cộng đồng quốc tế nhìn nhận bạo lực gia đình nhƣ một trở ngại lớn cho sự bình đẳng giới, và nhƣ một sự vi phạm không thể chấp nhận đến thân thể và nhân phẩm của con ngƣời.
Giống nhƣ nhiều nƣớc trong khu vực, ở Việt Nam, vấn đề bạo lực gia đình đƣợc quan tâm nhiều hơn kể từ khi ngày càng nhiều vụ bạo lực gia đình đƣợc đƣa ra ánh sáng trong những năm qua. Cùng với đó là những hậu quả nặng nề cả về sức khoẻ và nhân phẩm của các nạn nhân trực tiếp hoặc những ngƣời liên quan, đặc biệt là con cái họ. Bạo lực trong gia đình ở Việt Nam cũng đƣợc đề cập đến và trở thành mối quan tâm của cộng đồng, các cấp chính quyền địa phƣơng, các tổ chức đấu tranh cho sự tiến bộ của phụ nữ. Một tài liệu của Ngân hàng thế giới do các nhà nghiên cứu của Viện Xã hội học thực hiện tại Huế, Sài Gòn, Hà Nội đã khẳng định: “Bạo lực chống lại phụ nữ trong gia đình là vấn đề có tính chất toàn thế giới hiện đang xảy ra ở cả các nƣớc phát triển lẫn các nƣớc đang phát triển và trong các gia đình thuộc mọi tầng lớp của xã hội”1 Với những cố gắng nhằm giảm bớt và loại trừ bạo lực đối với phụ nữ, đặc biệt là bạo lực trong gia đình, hiện nay đã có một số hoạt động phối hợp giữa các tổ chức chính quyền, tổ chức phi chính phủ và các tổ chức quần chúng để nâng cao nhận thức của ngƣời dân về bạo lực, tác hại của nó cũng nhƣ tăng cƣờng những hoạt động giúp đỡ cho phụ nữ bị bạo 1 Vũ Mạnh Lợi- Việt Nam – Bạo lực trên cơ sở giới.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc Sỹ Khoa học Đặng Mỹ Hạnh lực. Các tổ chức phi chính phủ là một trong những đơn vị tiên phong tiếp cận và vận động phòng chống bạo lực gia đình khá sớm. Tuy nhiên, bạo lực gia đình vẫn xảy ra giữa các cặp vợ chồng công tác tại các tổ chức phi chính phủ. Đề tài mong muốn tìm ra nguyên nhân và các giải pháp xóa bỏ các hình thức bạo lực giữa vợ và chồng ở nhóm cán bộ đặc thù này, góp phần xây dựng một lực lƣợng mạnh trong tuyên truyền phòng chống bạo lực gia đình, đóng góp một phần công sức giảm thiểu tình trạng bạo lực gia đình nói chung và bạo lực vợ-chồng nói riêng.
Xuất phát từ những điều trên, tôi chọn đề tài “Sự khác biệt giữa thái độ và hành vi về bạo lực giữa vợ và chồng của cán bộ trong các tổ chức Phi chính phủ” (nghiên cứu trường hợp tại các tổ chức phi chính phủ trên địa bàn Hà Nội) cho luận văn Thạc sỹ của mình. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2. Ý nghĩa lý luận Phòng chống bạo lực giới trong gia đình đƣợc rất nhiều ngành khoa học và tổ chức xã hội quan tâm nghiên cứu. Việc vận dụng các kiến thức xã hội học vào nghiên cứu chủ đề trên sẽ góp phần làm phong phú thêm lý thuyết của ngành khoa học xã hội nói chung và xã hội học nói riêng.
Ý nghĩa thực tiễn Bạo lực giới trong gia đình là một vấn đề có tính “nhạy cảm”. Nghiên cứu góp phần đƣa ra một bức tranh rõ nét hơn về vấn đề mâu thuẫn giữa thái độ và hành vi bạo lực giữa vợ và chồng ở một nhóm đối tƣợng còn ít đƣợc quan tâm nghiên cứu – nhóm cán bộ công tác tại các tổ chức phi chính phủ. Kết quả nghiên cứu còn cho chúng ta thấy các hình thức bạo lực giữa vợ và chồng trong gia đình; nguyên nhân dẫn đến bạo lực và hậu quả do bạo lực gây nên. Từ đó, nghiên cứu rút ra một số kết luận và khuyến nghị làm cơ sở cho các tổ chức xã hội có cùng mối quan 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc Sỹ Khoa học Đặng Mỹ Hạnh tâm kết hợp với nhau trong hoạt động ngăn ngừa và phòng chống hiện tƣợng này.
Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích: - Mô tả thực trạng thái độ và hành vi bạo lực giữa vợ và chồng của nhóm cán bộ phi chính phủ tại Hà Nội - Phân tích sự khác biệt giữa thái độ và hành vi của họ về bạo lực giữa vợ và chồng chỉ ra nguyên nhân của hiện tƣợng này. - Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận văn đƣa ra một số kết luận, đánh giá thái độ, hành vi, nguyên nhân và hậu quả của bạo lực giữa vợ và chồng trong các gia đình có đặc thù nghề nghiệp tại các tổ chức phi chính phủ. Từ đó, đƣa ra một số giải pháp và khuyến nghị, với mong muốn xây dựng một lực lƣợng nòng cốt trong tuyên truyền phòng chống bạo lực gia đình.
Nhiệm vụ: Tổ chức điều tra xã hội học về thái độ, hành vi, nguyên nhân và hậu quả của bạo lực gia đình và tiến hành tìm hiểu, đánh giá, phân tích các yếu tố tác động đến vấn đề này. Phƣơng pháp nghiên cứu Nghiên cứu đã sử dụng kết hợp phƣơng pháp định tính và phƣơng pháp định lƣợng để thu thập thông tin, tuân thủ các nguyên tắc không công bố danh tính của ngƣời đƣợc điều tra. Bạo lực gia đình là một chủ đề nghiên cứu nhạy cảm và việc tham gia với tƣ cách là khách thể của nghiên cứu này có thể gây ra một số các 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc Sỹ Khoa học Đặng Mỹ Hạnh rủi ro nhất định cho các đối tƣợng (nhất là đối tƣợng nữ) do tâm lý sợ bị ngƣời vợ (hay ngƣời chồng) nói xấu; do mâu thuẫn của một số hộ gia đình. Mặt khác, việc khơi gợi lại các kỷ niệm buồn cũng có thể làm ảnh hƣởng tâm lý của một bộ phận các đối tƣợng nghiên cứu.
Vì thế, để đảm bảo cho các cá nhân có thể tránh các rủi do không đáng có, nghiên cứu viên sẽ tuân thủ nguyên tắc không công bố danh tính của các đối tƣợng tham gia nghiên cứu trong bất cứ văn bản tài liệu nào đƣợc công khai hoặc trong bất kỳ các cuộc họp nào đƣợc tổ chức tại trung ƣơng hay địa phƣơng. Các phƣơng pháp sau đây đã đƣợc chúng tôi sử dụng để thu thập thông tin: 4. Phƣơng pháp quan sát Quan sát là một phƣơng pháp thƣờng đƣợc sử dụng trong nghiên cứu xã hội học. Vì vậy trong quá trình nghiên cứu đề tài này, tác giả luôn chủ động quan sát tất cả những hiện tƣợng có liên quan đến nội dung luận văn nghiên cứu.
Đối tƣợng qua sát là những hành vi, thái độ của nhóm cán bộ các tổ chức phi chính phủ đối với vấn đề bạo lực gia đình, đặc biệt là bạo lực giới giữa vợ và chồng. Phƣơng pháp quan sát đƣợc sử dụng để thu thập thông tin trong luận văn này là sự kết hợp giữa quan sát có sự tham dự và quan sát không tham dự. Phƣơng pháp phân tích tài liệu Đây là một phƣơng pháp quan trọng mà chúng tôi sử dụng ngay từ khi chuẩn bị xây dựng đề cƣơng đến khi viết luận văn. Những tài liệu mà chúng tôi quan tâm là những nghiên cứu, số liệu thống kê về bạo lực gia đình, những báo cáo của các tổ chức trong và ngoài nƣớc về tình hình bạo lực gia đình hiện nay.
Việc thu thập và phân tích tài liệu giúp chúng tôi 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc Sỹ Khoa học Đặng Mỹ Hạnh đƣợc trang bị những tri thức cần thiết về vấn đề bạo lực gia đình cũng nhƣ kế thừa các kết quả, kinh nghiệm của những nghiên cứu trƣớc. Phƣơng pháp điều tra với bảng hỏi tự ghi Bạo lực gia đình là một vấn đề nhạy cảm, do vậy, ngƣời nghiên cứu lựa chọn phƣơng pháp điều tra với bảng hỏi tự ghi để thu thập phân tích vấn đề trên cơ sở một lƣợng mẫu nhất định, đồng thời giúp ngƣời đƣợc phỏng vấn có cảm giác an toàn (do không cần tiết lộ danh tính) thoải mái tâm lý trả lời chính xác các câu hỏi trong phiếu thu thập thông tin. Chúng tôi tiến hành nghiên cứu với tổng số 206 mẫu bao gồm 69 nam và 137 nữ đã lập gia đình, trong đó 106 cán bộ PCP Quốc tế và 100 cán bộ PCP Việt Nam, đƣợc lựa chọn theo hình thức ngẫu nhiên. Tất cả các đối tƣợng đƣợc hỏi đều đã kết hôn và đang chung sống với vợ/chồng họ.
Phƣơng pháp phỏng vấn sâu: Mục tiêu chung của phỏng vấn sâu không phải để hiểu một cách đại diện, khái quát về tổng thể mà giúp ngƣời nghiên cứu hiểu sâu, hiểu kỹ về vấn đề bạo lực giới giữa vợ và chồng. Ngƣời phỏng vấn tự do hoàn toàn trong cách dẫn dắt cuộc phỏng vấn, đặt trình tự các câu hỏi và cách thức đặt câu hỏi nhằm thu thập đƣợc thông tin mong muốn. Trong quá trình phỏng vấn, cá nhân nào am hiểu về vấn đề nào trong nghiên cứu, thì điều tra viên tập trung hỏi sâu cá nhân này về vấn đề đó. Việc chọn ngƣời để phỏng vấn có chủ định, đó là những ngƣời có liên quan đến mục tiêu nghiên cứu.
Chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn sâu 12 trƣờng hợp, trong đó có 7 trƣờng hợp là cán bộ các tổ chức phi chính phủ quốc tế (4 nữ, 3 nam), 5 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc Sỹ Khoa học Đặng Mỹ Hạnh trƣờng hợp là cán bộ các tổ chức phi chính phủ Việt Nam (3 nữ, 2 nam) đã lập gia đình. Nhìn chung, các phƣơng pháp thu thập thông tin đƣợc sử dụng trong luận văn này có sự hỗ trợ, bổ sung lẫn nhau theo nguyên tắc: bƣớc trƣớc chuẩn bị cho bƣớc sau, bƣớc sau giúp hiểu vấn đề rõ hơn bƣớc trƣớc, để cuối cùng có thể tiến tới làm chủ đối tƣợng nghiên cứu với nguồn thông tin, cứ liệu khoa học và xác thực. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc Sỹ Khoa học Đặng Mỹ Hạnh 5. Đối tƣợng, phạm vi, khách thể nghiên cứu: 5.
Đối tƣợng nghiên cứu Thái độ và hành vi bạo lực giữa vợ chồng 5.