CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Các nghiên cứu về niêm yết nước ngoài 1. Hoạt động niêm yết nước ngoài trên thế giới Sergei Sarkissian và Michael J. Schill (2011) nhận thấy từ năm 1950 tới những năm 2000, hoạt động niêm yết nước ngoài đã có sự thay đổi đáng kể.
Trong những năm 1950 – 1970, những nước thu hút nhiều công ty niêm yết nước ngoài là các nước Châu Âu. Các thị trường nổi bật là Sở giao dịch tại Bỉ năm 1950, Pháp năm 1960 và Vương quốc Anh 1970. Các công ty nước ngoài niêm yết giai đoạn này thường đến từ Châu Mỹ và Nam Phi, đa số là thuộc ngành khai mỏ. Vào những năm 1980, Tokyo là đích đến ưa thích đối với niêm yết nước ngoài cùng với Mỹ, theo sau đó là một sự đảo ngược mạnh mẽ trong những năm 1990 đối với Tokyo, còn Mỹ tiếp tục là thị trường nổi bật.
Những năm 2000, hoạt động niêm yết nước ngoài đến chủ yếu từ các công ty Canada, Ấn độ và Mỹ vẫn là thị trường niêm yết ưa thích của các công ty này, chiếm hơn 50% các công ty niêm yết nước ngoài, theo sau là Luxembourg và Vương quốc Anh. Trong giai đoạn này, các công ty niêm yết nước ngoài đa phần hoạt động trong lĩnh vực điện tử. Một thống kê của WFE (World Federation of Exchanges) (2010) cho thấy trung tâm niêm yết nước ngoài hiện tại thuộc về Châu Mỹ và Châu Âu, trong khi Singapore nổi lên như là quốc gia hàng đầu thu hút niêm yết nước ngoài tại Châu Á (Biểu đồ 1. Tại Châu Mỹ, các sàn Mexican Exchange, NASDAQ OMX, NYSE Euronext (US) chiếm đa số chứng khoán các công ty nước ngoài niêm yết.
Tại Châu Âu là các sàn London SE Group, Luxembourg SE, NYSE Euronext (Europe). Tại Châu Á, ngoài Singapore thì Sở giao dịch chứng khoán Úc cũng là điểm đến của các công ty niêm yết nước ngoài (Phụ lục 1). - Trang 6 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com SIX Swiss Exchange 50 Deutsche Börse 75 Australian Securities Exchange 86 TSX Group 87 NYSE Euronext (Europe) 152 Mexican Exchange 297 NASDAQ OMX 298 Singapore Exchange 317 NYSE Euronext (US) 451 London SE Group 604 0 100 200 300 400 500 600 700 Số công ty nước ngoài niêm yết Biểu đồ 1.1: Top 10 Sở giao dịch thu hút niêm yết nước ngoài Nguồn: World Federation of Exchanges Cùng với sự thay đổi trong hoạt động niêm yết nước ngoài, nhiều nghiên cứu của các tác giả trên thế giới về niêm yết nước ngoài đã được thực hiện. Có nhiều khía cạnh niêm yết nước ngoài được đề cập trong các nghiên cứu như xu hướng, chi phí vốn, thanh khoản, giá cổ phiếu, vốn nước ngoài và tăng trưởng trong nước.
Nhưng tựu chung lại chủ yếu tập trung vào hai nhóm vấn đề chính. • Thứ nhất, yếu tố nào tác động lên quyết định niêm yết và lựa chọn sàn niêm yết nước ngoài của doanh nghiệp. • Thứ hai, tác động hay lợi ích của việc niêm yết nước ngoài là gì. Một số nghiên cứu liên quan tới khía cạnh thứ hai như sau: Các nghiên cứu này sẽ được tác giả luận văn giải thích chi tiết hơn trong phần tiếp sau của luận văn.
Lợi ích khi niêm yết trên thị trường chứng khoán nước ngoài Nghiên cứu của Doidge, C. Stulz (2004) cho thấy các công ty nước ngoài niêm yết tại Sàn chứng khoán Mỹ thường được định giá cao hơn - Trang 7 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các công ty không thực hiện niêm yết. Tác giá giải thích sự khác biệt này là do mức độ bảo vệ nhà đầu tư tại Mỹ tốt hơn. Andrew Karolyi (1998) khi nghiên cứu về tác động của niêm yết nước ngoài đã kết luận niêm yết nước ngoài có thể làm giảm rủi ro thị trường trong nước và chi phí vốn cổ phần.
Niêm yết nước ngoài, đặc biệt là tại các Sở giao dịch lớn như London hay Newyork, còn làm gia tăng hình ảnh của doanh nghiệp (Baker, H. Nofsinger and Daniel G. Điều này ngụ ý là doanh nghiệp sẽ nhận được nhiều sự quan tâm hơn của giới phân tích tài chính và truyền thông khi niêm yết nước ngoài, đặc biệt là các thị trường lớn. Kết quả nghiên cứu của G.
Andrew Karolyi cũng nhận được sự đồng thuận từ nghiên cứu khác. De Medeiros và Carmem S. Tiberio (2005) khi thực hiện nghiên cứu để lý giải các yếu tố tác động lên quyết định niêm yết nước ngoài của các doanh nghiệp Brazil đã kết luận rằng các doanh nghiệp này muốn hình ảnh được biết đến tại thị trường nước ngoài. Hai ông cũng cho rằng các doanh nghiệp Brazil ngoài việc muốn nâng cao hình ảnh còn muốn tiếp cận và cải thiện thực tiễn quản trị công ty tiếp cận với chuẩn mực quốc tế.
Qian Sun và Yujun Wu (2006), lý giải hai lý do các doanh nghiệp lớn Trung quốc chọn nước ngoài niêm yết: trong bối cảnh nguồn lực trong nước không đủ hấp thụ nguồn cung cổ phiếu phát hành thêm, việc phát hành và niêm yết nước ngoài sẽ giúp doanh nghiệp thu hút được lượng vốn lớn nhưng không làm ảnh hưởng tới giá cổ phiếu trong thị trường nội địa và vị vậy giữ được thị trường trong nước ổn định; các công ty khi niêm yết tại các thị trường với chuẩn mực cao về kế toán, pháp lý, quản trị công ty sẽ giúp cho các công ty trong nước tiếp cận nhanh nhất các chuẩn mực quốc tế, từ đó gia tăng sự tin cậy và uy tín không chỉ đối với giới đầu tư nước ngoài mà còn là nhà đầu tư trong nước. Chưa kể tới khi niêm yết nước ngoài, đòn bẩy doanh nghiệp giảm đáng kể và vì vậy vị thế tài chính được cải thiện. Từ các nghiên cứu đã qua, có thể tổng kết một số lợi ích khi niêm yết nước ngoài theo như Sơ đồ 1.1 - Trang 8 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Giá trị công ty được định giá cao hơn Huy động được nguồn Nâng cao vị vốn lớn thế, hình ảnh Lợi ích niêm yết nước ngoài Giảm thiểu rủi ro thị Hoàn thiện trường trong các chuẩn nước mực Giảm chi phí vốn Sơ đồ 1.1: Lợi ích niêm yết nước ngoài 1. Yếu tố tác động lên quyết định lựa chọn sàn niêm yết nước ngoài Các công ty khi lựa chọn sàn niêm yết nước ngoài bị tác động bởi mức độ yêu cầu công bố thông tin tài chính của sàn giao dịch đó (Biddle, G.
Điều này có thể khiến nhiều quốc gia phải cân nhắc giữa việc bảo về nhà đầu tư trong nước khỏi các thông tin sai lệch với việc nới lỏng các yêu cầu công bố nhằm tăng lợi thế cạnh tranh trong thu hút các công ty nước ngoài tới niêm yết tại Sở giao dịch trong nước. Sarkissian Sergei và Michael Schill (2004) trong một nghiên cứu khám phá ra rằng sự gần gũi về mặt địa lý, văn hóa, kinh tế và công nghiệp giữa các quốc gia đóng một vai trò quan trọng trong việc lựa chọn Sở giao dịch niêm yết. Tác giả cũng nhấn mạnh tới các yếu tố vốn hóa thị trường lớn và môi trường thuế thuận tiện như là động cơ dẫn dắt khác. Nuno Fernades và Mariassunta Giannetti (2010) qua nghiên cứu của mình cho rằng hai yếu tố tác động tới lựa chọn sàn niêm yết nước ngoài của công ty.
Thứ nhất, Sở giao dịch nào mà các qui định và lực lượng thị trường đảm bảo một sự bảo - Trang 9 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vệ mạnh mẽ tới nhà đầu tư sẽ nhận được nhiều sự quan tâm của các công ty niêm yết. Thứ hai, Sở nào mà cổ phiếu đang được định giá cao và đang diễn ra làn sóng IPO huy động vốn thành công cũng sẽ là điểm đến lý tưởng. Một nghiên cứu khác của Sergei Sarkissian và Michael J. Schill (2011) dựa trên mẫu gồm 3.592 công ty tiến hành niêm yết tại 33 Sở giao dịch nước ngoài trong khoảng thời gian 1950 tới 2006 đã đưa đến kết luận rằng quốc gia sở hữu các đặc điểm sau sẽ trở thành lựa chọn ưa thích của các công ty niêm yết nước ngoài: có mối quan hệ đặc biệt với quốc gia của công ty có ý định niêm yết, có nền kinh tế và thị trường tài chính đang phát triển mạnh và hiệu quả, công ty niêm yết có khả năng gia tăng giá trị công ty và vì thế là giá cổ phiếu khi niêm yết trên sàn giao dịch tại các quốc gia này.
Theo PricewaterhouseCoopers (2002), có các yếu tố khác khi xem xét lựa chọn sàn niêm yết nước ngoài như Sơ đồ 1.2 Yếu tố tác động lên quyết định lựa chọn sàn niêm yết Chiến lược Giá trị công Yêu cầu Tuân thủ Sàn giao phát triển ty niêm yết nghĩa vụ dịch công ty liên tục Sơ đồ 1.2: Các yếu tố tác động lên quyết định lựa chọn sàn niêm yết Nguồn: PricewaterhouseCoopers • Tác động lên chiến lược phát triển công ty Khi công ty niêm yết nước ngoài, thông qua kênh quan hệ nhà đầu tư (IR), công ty có thể nâng cao hình ảnh đối với khách hàng, nhà cung cấp, đối tác chiến - Trang 10 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lược, thậm chí cả những ứng viên đang có ý định thực hiện sáp nhập. Khi mà hầu hết các doanh nghiệp vẫn còn niêm yết trong nước, việc công ty niêm yết nước ngoài thành công khẳng định xu hướng quốc tế của công ty và cam kết chiến lược toàn cầu của mình. • Giá trị công ty Gia tăng giá trị trong và sau khi IPO là yếu tố mà công ty đặc biệt quan tâm. Công ty phải tìm hiểu các đặc điểm sau đây có ảnh hưởng tới gia tăng giá trị công ty khi niêm yết nước ngoài: Đặc điểm nhà đầu tư như thế nào, nhiều tổ chức hay nhiều nhà đầu tư cá nhân, chất lượng và số lượng các phân tích độc lập tại thị trường mới về công ty có được thực hiện trong và sau khi IPO ra sao, cổ phiếu công ty có được đưa vào tính toán các chỉ số chính, nhà đầu tư có ưa thích các cổ phiếu của công ty nước ngoài hay không.
• Yêu cầu niêm yết Mỗi sàn giao dịch chứng khoán đều có những điều kiện cụ thể để các công ty đăng ký niêm yết. Đây là yếu tố căn bản nhất, đòi hỏi các công ty niêm yết phải đáp ứng mới được chấp thuận niêm yết. Chẳng hạn các điều kiện về niêm yết cổ phiếu như vốn điều lệ, tình hình hoạt động kinh doanh, cổ đông, hồ sơ đăng ký…Công ty muốn niêm yết sàn nào thì phải đảm bảo chắc chắn rằng công ty đáp ứng đầy đủ các điều kiện của sàn giao dịch chứng khoán đó.