CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI. Tổng quan về kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh. Một số vấn đề chung về kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh.
Những khái niệm cơ bản a. Khái niệm hàng hóa. Hàng hoá là các loại vật tư, sản phẩm do doanh nghiệp mua về với mục đích để bán (bán buôn và bán lẻ) mục đích mua về để bán kiếm lời = phần chênh lệch giữa mua vào và bán ra. Giá gốc hàng hoá mua vào, bao gồm: Giá mua theo hoá đơn và chi phí thu mua hàng hoá.
Trường hợp doanh nghiệp mua hàng hoá về để bán lại nhưng vì lý do nào đó cần phải gia công, sơ chế, tân trang, phân loại chọn lọc để làm tăng thêm giá trị hoặc khả năng bán của hàng hoá thì trị giá hàng mua gồm giá mua theo hoá đơn cộng (+) chi phí gia công, sơ chế. Đối với hàng hoá của đơn vị nhập khẩu, ngoài các chi phí trên còn bao gồm cả thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt hàng nhập khẩu (nếu có), thuế GTGT hàng nhập khẩu (nếu không được khấu trừ), chi phí bảo hiểm,. Trường hợp hàng hoá mua về vừa dùng để bán, vừa dùng để sản xuất, kinh doanh không phân biệt rõ ràng giữa hai mục đích bán lại hay để sử dụng thì vẫn phản ánh vào Tài khoản 156 “Hàng hoá”. Khái niệm về tiêu thụ sản phẩm Tiêu thụ là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, là yếu tố quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Tiêu thụ sản phẩm là thực hiện mục đích của sản xuất hàng hoá, là đưa sản phẩm từ nơi sản xuất tới nơi tiêu dùng. Nó là khâu lưu thông hàng hoá, là cầu nối trung gian giữa một bên là sản xuất và phân phối và một bên là tiêu dùng. Khái niệm về kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần với giá vốn của hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp. Đây là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường và kết quả kinh doanh các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một thời gian nhất định, biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ.
Mục SVTH: Nguyễn Phạm Thị Mỹ Tuệ Trang 1 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Khánh Thu Hằng đích cuối cùng của mọi doanh nghiệp và phụ thuộc vào quy mô, chất lượng của quá trình sản xuất kinh doanh. KQ HDSXKD = DTT - (GVHB + CPBH + CPQLDN) Ngoài ra, trong doanh nghiệp còn có hoạt động tài chính và hoạt động khác tương ứng là kết quả hoạt động tài chính và hoạt động khác. KQ HĐTC = DTTC - CPTC KQ HĐ khác = Thu nhập khác - Chi phí khác. Mối quan hệ giữa tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh.
Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp còn xác định kết quả kinh doanh là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định tiêu thụ hàng hóa nữa hay không. Do đó có thể nói giữa tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh có mối quan hệ mật thiết. Kết quả tiêu thụ là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó. Nhiệm vụ của công tác kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh.
Nhiệm vụ của công tác hạch toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh là đáp ứng nhu cầu thông tin của nhà quản lý thông qua việc cung cấp các thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời giúp nhà quản lý phân tích, đánh giá và quy định phương án kinh doanh cho mỗi doanh nghiệp. - Theo dõi và phản ánh kịp thời, chi tiết hàng hóa ở tất cả các trạng thái: hàng tồn kho, hàng gửi đi bán, hàng đang đi đường,… để đảm bảo tính đầy đủ cho hàng hóa ở tất cả các chỉ tiêu hiện vật và giá trị. - Phản ánh chính xác doanh thu bán hàng, doanh thu thuần để xác định kết quả kinh doanh. Kiểm tra, đô đốc, đảm bảo thu đủ, thu nhanh tiền bán hàng tránh bị chiếm dụng vốn bất hợp pháp.
- Phản ánh chính xác đầy đủ, trung thực các tài khoản chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp phát sinh nhằm xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, trên cơ sở đó có những biện pháp kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động sản xuất kinh doanh. SVTH: Nguyễn Phạm Thị Mỹ Tuệ Trang 2 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Khánh Thu Hằng 1. Ý nghĩa của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh. Kế toán nói chung và kế toán tiêu thụ nói riêng là một công cụ quản lý không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường hiện nay thì một trong những vấn đề mà doanh nghiệp quan tâm đó là làm thế nào để hoạt động sản xuất kinh doanh có kết quả cao nhất (tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu rủi ro).
Hệ thống kế toán nói chung và kế toán tiêu thụ, xác định kết quả kinh doanh nói riêng đóng vai trò quan trọng trong việc tập hợp, ghi chép số liệu về tình hình hoạt động của doanh nghiệp, nó cung cấp thông tin cần thiết cho các nhà quản trị doanh nghiệp, các đối tượng có lợi ích kinh tế trực tiếp, gián tiếp với doanh nghiệp, kiểm tra, giám sát và ra quyết định kịp thời phục vụ cho mục tiêu của mình. Kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh không chỉ cung cấp thông tin về các chỉ tiêu tổng quát mà qua đó các đối tượng sử dụng thông tin còn nhận biết các thông tin chi tiết cụ thể về doanh thu, giá vốn, kết quả từng loại hàng bán, giúp doanh nghiệp sử dụng tiết kiệm, hiệu quả hơn các khoản chi phí, tăng doanh thu tiêu thụ nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Do đó, việc tổ chức công tác kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh, phân phối kết quả khoa học hợp lý và phù hợp với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp. Các phương pháp tiêu thức và phương thức thanh toán.
Phương thức tiêu thụ. Phương thức tiêu thụ trực tiếp. Đây là phương thức giao hàng cho người mua trực tiếp tại kho hoặc các phân xưởng sản xuất của doanh nghiệp. Bên mua sẽ có người đến nhận hàng trực tiếp tại doanh nghiệp.
Khi người nhận hàng đã nhận đủ số hàng và ký xác nhận trên chứng từ bán hàng thì số hàng đó không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp nữa mà đã chính thức được coi là tiêu thụ. Phương thức tiêu thụ chuyển hàng Căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã được ký kết, đến ngày giao hàng, doanh nghiệp tiến hành chuyển và giao hàng cho người mua tại địa điểm hai bên thỏa thuận trên hợp đồng, hàng hóa được xác định là tiêu thụ khi doanh nghiệp giao xong hàng cho người mua và ký vào chứng từ giao hàng. Mọi tổn thất trong quá trình vận chuyển đến cho người mua doanh nghiệp phải chịu. SVTH: Nguyễn Phạm Thị Mỹ Tuệ Trang 3 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Khánh Thu Hằng c.
Phương thức tiêu thụ đại lý. Theo phương thức này, doanh nghiệp chuyển hàng đến hệ thống qua các đại lý theo các điều khoản đã ký kết trong hợp đồng. Số hàng chuyển đến các đại lý này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp cho đến khi xác nhận là tiêu thụ. Sau khi kết thúc hoạt động bán hàng doanh nghiệp sẽ trả cho đại lý một khoản thù lao về việc bán hàng này gọi là hoa hồng đại lý.
Hoa hồng đại lý được tính theo tỉ lệ phần trăm trên tổng giá bán. Phương thức tiêu thụ trả chậm, trả góp. Đây là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần. Nguời mua sẽ thanh toán một phần tiền hàng ở lần đầu ngay tại thời điểm mua.
Số tiền còn lại người mua chấp nhận trả dần ở các kỳ tiếp theo và phải chịu một tỷ lệ lãi suất nhất định. Thông thường số tiền trả ở các kỳ tiếp theo là bằng nhau, trong đó bao gồm một phần doanh thu gốc và một phần lãi trả chậm. Các phương thức tiêu thụ khác. Ngoài các phương thức tiêu thụ trên, các doanh nghiệp còn có thể sử dụng sản phẩm để thanh toán tiền lương, tiền thưởng cho người lao động, trao đổi vật tư, hàng hóa khác hoặc cung cấp theo yêu cầu của Nhà nước.
Phương thức thanh toán. - Thanh toán bằng tiền mặt: Là hình thức bán hàng thu tiền ngay, theo phương thức này khách hàng có thể được hưởng chiết khấu theo hóa đơn. Theo phương thức này, việc chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa cho khách hàng và việc thu tiền được thực hiện đồng thời, người bán sẽ nhận ngay số tiền mặt tương ứng với giá trị hàng hóa mà mình đã bán. - Thanh toán không dùng tiền mặt: Người mua có thể thanh toán tiền hàng bằng các loại séc, trái phiếu, cổ phiếu, các tài sản có giá trị tương đương … để thanh toán tiền hàng.
Thông thường các doanh nghiệp thường trả tiền hàng bằng cách chuyển khoản qua ngân hàng. SVTH: Nguyễn Phạm Thị Mỹ Tuệ Trang 4 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Khánh Thu Hằng 1. Kế toán tiêu thụ Kế toán tiêu thụ trong doanh nghiệp theo Thông tư 200/2014/TT-BTC như sau: 1. Kế toán tiêu thụ doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.
Khái niệm doanh thu. - Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. - Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu hoặc sẽ thu. Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sỡ hữu nên không được coi là doanh thu.
Các khoản vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không phải là doanh thu. Nguyên tắc ghi nhận doanh thu. - Doanh thu và chi phí tạo ra các khoản doanh thu phải tuân theo nguyên tắc phù hợp. Nhưng đôi khi nguyên tắc phù hợp trong kế toán sẽ bị trái ngược nguyên tắc thận trọng.
Lúc này kế toán cần phải căn cứ vào bản chất để có thể xác định được các giao dịch một cách chính xác và hợp lý. - Doanh thu lãi hoặc lỗ chỉ chưa xác định được, khi doanh nghiệp còn có trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ trong tương lai (trừ các nghĩa vụ bảo hàng cơ bản nhất).