CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TẠI DOANH NGHIỆP 1. Sự cần thiết tổ chức công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương 1. Vai trò và yêu cầu quản lý lao động Vai trò của lao động: Lao động là bộ phận của nguồn lực phát triển, đó là yếu tố đầu vào không thể thiếu trong quá trình sản xuất. Sự phát triển kinh tế suy cho cùng đó là tăng trưởng kinh tế để nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho con người.
Lao động chính là yếu tố quyết định tới tăng trưởng kinh tế, bởi vì tất cả mọi của cải vật chất và tinh thần của xã hội đều do con người tạo ra, trong đó lao động đóng vai trò trực tiếp sản xuất ra của cải đó. Yêu cầu quản lý lao động: Quản lý lao động tiền lương là một nội dung quan trọng trong công tác quản lý sản xuất kinh doanh, nó là nhân tố giúp cho doanh nghiệp hoàn thành vượt mức kế hoạch sản xuất của mình. Thực chất, yêu cầu quản lý lao động chính là yêu cầu quản lý về số lượng, chất lượng lao động: Về số lượng: phải có số công nhân viên thích đáng với cơ cấu hợp lý, tỷ lệ lao động gián tiếp vừa phải để dành phần chủ yếu cho lao động trực tiếp. Về chất lượng: cần chú ý bậc thợ bình quân của từng loại thợ và số lượng thợ bậc cao.
Nhiệm vụ của kế toán tiền lương Tổ chức tốt hạch toán lao động và tiền lương, một mặt giúp cho công tác quản lý lao động của doanh nghiệp vào nề nếp, tạo cơ sở cho việc tính toán lương theo đúng phân phối theo lao động. Mặt khác giúp cho doanh nghiệp SV: Nguyễn Thị Phương 3 Lớp: CQ50/21.17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính quản lý tốt quỹ tiền lương, đảm bảo việc trả tiền lương và trợ cấp bảo hiểm xã hội theo đúng chế độ kích thích người lao động hoàn thành nhiệm vụ được giao, đồng thời tạo cơ sở cho việc phân bổ chi phí nhân công vào giá thành sản phẩm được chính xác. Do đó kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương ở doanh nghiệp phải thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu: Tổ chức hạch toán đúng thời gian, số lượng, chất lượng và kết quả lao động của người lao động, tính đúng và thanh toán kịp thời tiền lương và các khoản khác cho người lao động. Tính toán phân bổ chính xác chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương như BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN cho các đối tượng sử dụng liên quan.
Định kỳ tiến hành phân tích tình hình sử dụng lao động, tình hình quản lý và chi tiêu quỹ lương. Cung cấp các thông tin cần thiết cho các bộ phận liên quan. Hình thức tiền lương, quỹ lương và các quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN 1. Các hình thức trả lương trong doanh nghiệp Hiện nay trong chế độ lao động tiền lương có quan điểm chỉ đạo lâu dài là thực hiện đúng quyền hạn, quyền lợi, nghĩa vụ của doanh nghiệp và người lao động, thực hiện sự bình đẳng giữa hai bên, tôn trọng quyền được làm việc và thôi việc của người lao động.
Trong các doanh nghiệp ngày nay tổ chức tiền lương phải tuân thủ các nguyên tắc sau: Nguyên tắc trả lương theo số lượng và chất lượng lao động: nguyên tắc này nhằm khắc phục chủ nghĩa bình quân trong phân phối, mặt khác tạo cho người lao động ý thức với kết quả lao động của mình. Nguyên tắc đảm bảo tái sản xuất sức lao động và không ngừng nâng cao mức sống, tiền lương phải đảm bảo cho người hưởng lương tái sản xuất SV: Nguyễn Thị Phương 4 Lớp: CQ50/21.17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính được sức lao động của bản thân và gia đình. Có như vậy tiền lương mới thực sự là động lực thúc đẩy lao động nhiệt tình, tăng năng suất lao động từ đó tạo ra năng lực sản xuất mới, tạo ra vật chất to lớn cho xã hội. Gắn với hiệu quả sản xuất kinh doanh và phù hợp với điều kiện kinh tế của đất nước trong từng thời kỳ.
Nếu chính sách tiền lương không giải quyết đúng đắn thì không những ảnh hưởng xấu đến sản xuất, đến tình hình phát triển kinh tế xã hội mà còn trở thành vấn đề không có lợi. Chính sách tiền lương là một chính sách linh động, uyển chuyển phù hợp với hoàn cảnh xã hội, với khả năng của từng công ty – xí nghiệp. Chúng ta không thể và không nên áp dụng công thức lương một cách máy móc có tính chất đồng nhất cho mọi đơn vị. Có công ty áp dụng chế độ khoán sản phẩm thì năng suất lao động cao, giá thành hạ.
Nhưng công ty khác lại thất bại nếu áp dụng chế độ trả lương này, mà phải áp dụng chế độ trả lương theo giờ cộng với thưởng. Do vậy, việc trả lương rất đa dạng, nhiều công ty phối hợp nhiều phương pháp trả lương cho phù hợp với tình hình kinh doanh của mình. Thường thì một công ty áp dụng các hình thức trả lương sau: 1. Trả lương theo thời gian Đây là hình thức trả lương căn cứ theo thời gian làm việc, cấp bậc kỹ thuật và thang lương để tính cho từng người lao động, thường được áp dụng cho lao động làm công tác văn phòng hành chính, tổ chức tài vụ.
Đơn vị tính lương theo thời gian là lương tháng, lương tuần, lương ngày hoặc lương giờ. + Tiền lương tháng là tiền lương trả cố định hàng tháng trên cơ sở hợp đồng lao động. Lương tháng thường được áp dụng để trả lương cho nhân viên làm công tác quản lý và các nhân viên thuộc các ngành không mang tính chất sản xuất. SV: Nguyễn Thị Phương 5 Lớp: CQ50/21.17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Tiền lương Số ngày làm việc thực tế của Tiền lương bình quân = x tháng người lao động trong tháng ngày Tiền lương Tiền lương cấp bậc + các khoản phụ cấp = bình quân ngày Số ngày của tháng theo chế độ + Tiền lương tuần là số tiền lương phải trả cho một tuần làm việc và được xác định Tiền lương Tiền lương tháng x 12 tháng = tuần 52 tuần + Tiền lương phải trả theo ngày là số tiền lương phải trả cho một tuần làm việc được xác định như sau: Tiền lương Tiền lương tháng = ngày Số ngày làm việc trong tháng + Tiền lương giờ: thường được áp dụng để trả lương cho người lao động trực tiếp trong thời gian không hưởng lương theo sản phẩm.
- Ưu điểm của hình thức trả lương theo thời gian là: dễ hiểu, dễ quản lý tạo điều kiện cho người quản lý và người lao động tính toán tiền lương một cách dễ dàng. - Nhược điểm: chưa đảm bảo nguyên tắc phân phối theo lao động vì hình thức này chưa tính đến một cách đầy đủ chất lượng lao động, chưa phát huy hết khả năng sẵn có của người lao động. Vì vậy để khắc phục bớt hạn chế này, doanh nghiệp cần phải thường xuyên kiểm tra tiến độ làm việc và chất lượng công việc của công nhân kết hợp với chế độ khen thưởng hợp lý. SV: Nguyễn Thị Phương 6 Lớp: CQ50/21.17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1.
Hình thức trả lương theo sản phẩm Hình thức này thường được tiến hành để trả cho bộ phận lao động trực tiếp than gia vào sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ dựa theo khả năng lao động mà họ đã hoàn thành đảm bảo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật quy định và đơn giá tiền lương tính cho một sản phẩm. Tiền lương trả theo sản phẩm được chia như sau: Tiền lương theo sản phẩm trực tiếp: thường được áp dụng để tính trả lương cho công nhân sản xuất chính được xác định căn cứ vào số sản phẩm hoàn thành đúng quy cách và đơn giá tiền lương cho một sản phẩm, ngoài ra không chịu sự hạn chế nào. Tiền lương trả theo sản phẩm gián tiếp: được áp dụng để tính và trả lương cho công nhân phụ làm những việc phục vụ cho công nhân sản xuất chính: sửa chữa, bảo dưỡng. Theo cách này tiền lương được tính căn cứ vào số sản phẩm bộ phận trực tiếp sản xuất nhân với tỷ lệ tiền lương của bộ phận gián tiếp do doanh nghiệp quy định.
Tiền lương sản phẩm có thưởng, có phạt: ngoài tiền lương được lĩnh theo đơn giá sản phẩm trực tiếp, người công nhân còn được hưởng thêm một khoản tiền lương nhất định căn cứ vào trình độ hoàn thành các chỉ tiêu thưởng. Ngoài ra trong trường hợp người lao động làm ra sản phẩm hỏng, lãng phí vật tư, không đảm bảo đủ ngày công, định mức quy định…thì có thể phải chịu tiền phạt vào thu nhập của họ bằng tiền lương theo sản phẩm trực tiếp trừ đi khoản tiền phạt. Tiền lương sản phẩm lũy tiến: theo cách trả lương này thì tiền lương phải trả cho người lao động bao gồm 2 phần: Phần 1: tiền lương hoàn thành định mức được giao (tiền lương sản phẩm trực tiếp) SV: Nguyễn Thị Phương 7 Lớp: CQ50/21.17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Phần 2: căn cứ vào mức độ hoàn thành một định mức lao động để tính thêm một số tiền lương theo tỷ lệ lũy tiến. Hình thức trả lương này áp dụng trong trường hợp doanh nghiệp cần hoàn thành gấp một số công việc trong khoảng thời gian nhất định (ví dụ để kịp giao sản phẩm cho khách hàng theo hợp đồng).
Thực chất đây là cách trả lương theo sản phẩm kết hợp với hình thức tiền thưởng (hoặc đơn giá tiền lương lũy tiến) theo một tỷ lệ nhất định đối với định mức lao động một cách chính xác. Tiền lương khoán: áp dụng trong trường hợp sản phẩm hay công việc khó giao chi tiết mà phải giao cả khối lượng công việc, hay nhiều việc tổng hợp phải làm trong một thời gian nhất định với yêu cầu chất lượng nhất định. Trả lương khoán có thể tạm ứng lương theo phần khối lượng đã hoàn thành trong từng đợt và thanh toán lương sau khi đã hoàn thành toàn bộ khối lượng công việc được hợp đồng giao khoán. Đơn giá khoán xác định theo đơn vị hoặc cũng có thể trọn gói cho cả khối lượng công việc hay công trình.
Yêu cầu của chế độ trả lương này là đơn giá phải tính toán chặt chẽ và phải có hợp đồng giao khoán.