Kế toán nguyên vật liệu tại Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế

Luận văn Kế toán nguyên vật liệu tại Công ty giao thông Thừa Thiên Huế, ĐH Kinh tế Huế 2024 Lê Khánh Ni

• Tác giả: Lê Khánh Ni
• Người hướng dẫn: ThS. Hoàng Thuỳ Dương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế toán nguyên vật liệu tại Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan về kế toán nguyên vật liệu tại công ty xây dựng

Nguyên vật liệu là yếu tố đầu vào chiếm tỷ trọng lớn trong ngành xây lắp giao thông. Chi phí vật tư thường chiếm từ 60% đến 70% tổng giá thành công trình. Doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào sắt thép, xi măng, đá, cát và nhựa đường. Quản lý chặt chẽ nguồn lực này quyết định trực tiếp đến lợi nhuận và uy tín nhà thầu. Kế toán nguyên vật liệu đảm nhận vai trò ghi chép, phản ánh đầy đủ mọi biến động nhập, xuất và tồn kho. Kế toán viên phải giám sát từ khâu lập chứng từ mua hàng đến khi vật tư đưa vào sử dụng thực tế. Số liệu kế toán cung cấp cơ sở để đánh giá tiến độ và định mức thi công. Công tác kế toán chính xác giúp doanh nghiệp lập dự toán vật tư hợp lý. Doanh nghiệp tránh được tình trạng ứ đọng vốn hoặc thiếu hụt nguyên liệu làm gián đoạn thi công. Việc phân loại chi tiết từng danh mục vật tư tạo nền tảng vững chắc cho công tác quản trị nội bộ. Mọi hoạt động kiểm soát đều hướng tới mục tiêu tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả kinh tế.

1.1. Vai trò của nguyên vật liệu trong xây lắp cầu đường

Nguyên vật liệu xây dựng đóng vai trò quyết định đến chất lượng toàn bộ công trình hạ tầng. Các hạng mục như cầu cống, nền đường đòi hỏi vật tư đạt chuẩn kỹ thuật khắt khe. Nếu vật liệu kém chất lượng, công trình sẽ xuống cấp nhanh chóng sau khi bàn giao. Điều này gây thiệt hại nặng nề về chi phí bảo hành và uy tín thương hiệu. Về mặt tài chính, vật tư chiếm phần lớn vốn lưu động của doanh nghiệp xây dựng. Doanh nghiệp quản lý tốt nguyên vật liệu sẽ chủ động dòng tiền trong suốt chu kỳ thi công. Giá cả vật liệu thường xuyên biến động theo thị trường. Việc dự trữ và hạch toán đúng thời điểm giúp hạn chế tối đa rủi ro trượt giá.

1.2. Nhiệm vụ và nguyên tắc hạch toán kế toán vật tư

Kế toán vật tư phải theo dõi chặt chẽ số lượng và giá trị trên từng tài khoản tổng hợp và chi tiết. Nhiệm vụ trung tâm là phản ánh kịp thời các nghiệp vụ phát sinh từ khâu mua, nhập kho đến xuất kho. Chứng từ gốc phải đầy đủ chữ ký của thủ kho, người giao hàng và kế toán viên. Nguyên tắc thận trọng và giá gốc luôn giữ vị trí chủ đạo trong đánh giá nguyên vật liệu. Doanh nghiệp tính giá xuất kho theo phương pháp nhất quán trong niên độ kế toán. Việc thay đổi phương pháp phải được giải trình rõ ràng trên báo cáo tài chính. Ngoài ra, kế toán viên cần thường xuyên đối chiếu giữa số liệu sổ sách với thẻ kho tại công trường. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ phận giảm thiểu rủi ro sai sót.

II. Thực trạng kế toán nguyên vật liệu và các vấn đề tồn đọng

Thực tế tại Công ty CP Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế cho thấy công tác kế toán đạt nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn còn hạn chế. Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC. Các nghiệp vụ phát sinh được ghi nhận bằng phần mềm máy tính tương đối kịp thời. Hệ thống sổ sách phản ánh cơ bản giá trị vật liệu nhập kho và xuất dùng. Tuy nhiên, đặc thù thi công công trình giao thông phân tán trên nhiều địa bàn tạo ra nhiều áp lực quản lý. Kho bãi dã chiến ngoài trời khiến việc bảo quản xi măng, đá, cát gặp nhiều khó khăn. Hiện tượng hao hụt tự nhiên do mưa lũ miền Trung thường xuyên xảy ra. Kế toán đôi khi chưa ghi nhận kịp thời các khoản tổn thất này vào chi phí sản xuất. Việc luân chuyển chứng từ từ các ban chỉ huy công trường về phòng kế toán trung tâm còn chậm trễ. Đội ngũ kỹ thuật hiện trường thường tập trung vào tiến độ thi công nên chậm hoàn thiện hóa đơn chứng từ. Khoảng cách thời gian giữa thực tế xuất dùng và thời điểm vào sổ kế toán có sự chênh lệch. Tình trạng này làm giảm tính chính xác của báo cáo tài chính.

2.1. Quy trình luân chuyển chứng từ nhập xuất kho

Quy trình luân chuyển chứng từ tại công ty bắt đầu từ phiếu đề xuất vật tư của kỹ sư công trường. Sau khi ban giám đốc phê duyệt, phòng vật tư ký hợp đồng cung ứng với nhà thầu phụ. Khi hàng về chân công trình, hội đồng nghiệm thu gồm kỹ thuật, thủ kho và nhà cung cấp kiểm tra thực tế. Biên bản kiểm nghiệm vật tư được lập ngay tại hiện trường. Tuy vậy, phiếu xuất kho thường lập chậm hơn so với thời điểm đưa vật liệu vào thi công. Kế toán chỉ nhận được chứng từ tổng hợp vào cuối tháng hoặc khi công trình nghiệm thu giai đoạn. Độ trễ thông tin gây khó khăn cho việc kiểm soát định mức tiêu hao nguyên liệu. Kế toán trưởng khó can thiệp kịp thời nếu công trường có dấu hiệu lãng phí.

2.2. Bất cập trong kiểm kê và xử lý hao hụt vật tư

Công tác kiểm kê định kỳ thường chỉ diễn ra vào cuối năm tài chính hoặc khi hoàn thành dự án lớn. Trong năm, công ty ít tổ chức các đợt kiểm kê đột xuất tại các lán trại thi công. Do diện tích công trường trải dài, việc đo đạc khối lượng đá dăm và cát san lấp chỉ mang tính ước lượng tương đối. Sai số giữa sổ sách kế toán và khối lượng thực tế ngoài hiện trường khó tránh khỏi. Hiện tượng hao hụt do thời tiết khắc nghiệt chưa được bóc tách cụ thể giữa định mức cho phép và hao hụt chủ quan. Biên bản xử lý vật tư mất mát hoặc hư hỏng giải quyết chậm, thiếu chế tài quy trách nhiệm cá nhân rõ ràng. Những tồn đọng này ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tính giá thành.

III. Giải pháp hoàn thiện kế toán nguyên vật liệu trong quản lý

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp cần đồng bộ các giải pháp quản lý vật tư. Bước đi đầu tiên là hiện đại hóa công cụ kế toán bằng nền tảng số. Doanh nghiệp cần triển khai hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp ERP đồng bộ. Dữ liệu từ các gói thầu thi công phải được kết nối trực tiếp với trung tâm kế toán. Bên cạnh công nghệ, việc tái cơ cấu quy trình luân chuyển chứng từ đóng vai trò then chốt. Ban lãnh đạo cần ban hành quy định nghiêm ngặt về thời hạn gửi phiếu xuất nhập kho. Đội trưởng công trường phải chịu trách nhiệm cá nhân về tính chính xác của chứng từ hiện trường. Quy trình duyệt cấp phát vật tư cần cắt giảm các bước trung gian không cần thiết. Công tác đào tạo chuyên môn kế toán vật tư xây dựng cũng cần được chú trọng thường xuyên. Nhân viên kế toán phải am hiểu kỹ thuật thi công cầu đường để phân tích định mức chính xác. Sự kết hợp giữa nghiệp vụ tài chính và kiến thức kỹ thuật giúp nâng cao năng lực giám sát. Quản lý minh bạch vật liệu là đòn bẩy thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững.

3.1. Ứng dụng phần mềm kế toán và quản trị vật tư số

Chuyển đổi số là chìa khóa giải quyết triệt để tình trạng trễ chứng từ. Công ty nên áp dụng phần mềm kế toán quản trị có tính năng quét mã QR trên phiếu kho. Cán bộ vật tư tại hiện trường có thể nhập liệu trực tiếp qua ứng dụng di động. Mọi số liệu nhập, xuất đá dăm, nhựa đường được cập nhật theo thời gian thực về máy chủ. Giải pháp này loại bỏ hoàn toàn các lỗi sao chép dữ liệu thủ công. Kế toán trưởng dễ dàng theo dõi số dư tồn kho tại từng hạng mục công trình. Khi lượng vật tư chạm ngưỡng tối thiểu, hệ thống tự động phát cảnh báo mua sắm. Nhờ đó, dự án không bị gián đoạn và tối ưu hóa diện tích kho bãi.

3.2. Kiểm soát chặt chẽ định mức hao hụt và cấp phát

Doanh nghiệp cần xây dựng bộ định mức tiêu hao nguyên vật liệu chi tiết cho từng loại địa hình. Phòng kỹ thuật phối hợp cùng kế toán thẩm định khối lượng dự toán trước khi ký duyệt xuất kho. Thủ kho tuyệt đối không cấp phát vật tư vượt định mức nếu không có văn bản giải trình. Mọi sự cố phát sinh ngoài công trường phải được lập biên bản xác nhận ngay lập tức. Công ty cần thiết lập cơ chế kiểm kê đột xuất tại hiện trường ít nhất mỗi quý một lần. Đội ngũ kiểm toán nội bộ trực tiếp cân đo khối lượng vật tư chủ yếu còn tồn kho. Những trường hợp làm hao hụt vượt trần kỹ thuật phải bị xử lý kỷ luật và bồi thường. Cơ chế thưởng phạt minh bạch sẽ nâng cao tinh thần trách nhiệm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kế toán nguyên vật liệu ngành cầu đường

Kế toán nguyên vật liệu đóng vai trò quyết định đến năng lực cạnh tranh và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp xây dựng giao thông. Việc tối ưu hóa hạch toán giúp kiểm soát chi phí thực tế sát với hồ sơ dự toán trúng thầu. Doanh nghiệp hạn chế tối đa rủi ro thất thoát vốn lưu động trên các công trình trọng điểm. Dữ liệu kế toán minh bạch tạo cơ sở vững chắc cho các quyết định đấu thầu dự án mới. Kinh nghiệm thực tiễn từ Công ty CP Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế cung cấp bài học quý giá cho toàn ngành. Việc áp dụng công nghệ số kết hợp giám sát chặt chẽ tại công trường là hướng đi tất yếu. Doanh nghiệp cần xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa phòng tài chính và ban chỉ huy công trường. Mọi thất thoát vật tư phải được ngăn chặn ngay từ khâu tiếp nhận ban đầu. Hoàn thiện công tác kế toán vật tư mang lại giá trị gia tăng lâu dài. Doanh nghiệp không chỉ bảo toàn nguồn vốn mà còn nâng cao chất lượng kết cấu hạ tầng. Sự chuẩn hóa trong hạch toán giúp nâng tầm uy tín doanh nghiệp trước chủ đầu tư và đối tác. Quản trị nguyên vật liệu chuyên nghiệp là nền tảng cốt lõi.

4.1. Hiệu quả kinh tế khi tối ưu hóa chi phí nguyên vật liệu

Việc tối ưu hóa quản lý nguyên vật liệu giúp cắt giảm từ 3% đến 5% chi phí xây lắp trên mỗi gói thầu. Với các hợp đồng giao thông quy mô hàng trăm tỷ đồng, con số này mang lại lợi nhuận đáng kể. Dòng vốn lưu động quay vòng nhanh hơn, giảm bớt áp lực lãi vay ngân hàng. Bên cạnh đó, quản lý tốt giúp doanh nghiệp chủ động nguồn hàng trong các thời điểm khan hiếm vật tư. Đơn vị xây dựng luôn đảm bảo tiến độ thi công đúng cam kết với chủ đầu tư. Uy tín thương hiệu gia tăng mở ra nhiều cơ hội trúng thầu các dự án trọng điểm quốc gia. Hiệu quả kinh tế thể hiện rõ qua sự tăng trưởng bền vững của chỉ tiêu lợi nhuận.

4.2. Bài học kinh nghiệm cho doanh nghiệp xây dựng hạ tầng

Bài học đầu tiên là thiết lập kỷ luật chứng từ nghiêm ngặt ngay tại hiện trường thi công. Các đơn vị không được xem nhẹ công tác ghi chép của thủ kho dã chiến. Kế toán vật tư phải thường xuyên có mặt tại công trường để kiểm tra thực tế, không chỉ ngồi tại văn phòng. Bài học thứ hai là đầu tư bài bản cho phần mềm quản lý kho tích hợp số liệu kế toán. Sự minh bạch dữ liệu giúp ban giám đốc ra quyết định điều chuyển vật tư kịp thời giữa các dự án. Cuối cùng, việc đào tạo nâng cao nhận thức bảo vệ tài sản cho đội ngũ công nhân trực tiếp thi công là yếu tố cốt lõi. Quản trị vật tư hiệu quả đòi hỏi sự đồng lòng của toàn bộ máy.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp sản xuất và thi công xây dựng đóng vai trò nòng cốt trong việc kiến tạo cơ sở hạ tầng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương và cả nước. Đối với bất kỳ doanh nghiệp nào, mục tiêu cốt lõi trong hoạt động sản xuất kinh doanh là tối ưu hóa chi phí nhằm nâng cao hiệu quả sinh lời. Để thực hiện mục tiêu này, việc quản trị và hạch toán các yếu tố đầu vào, đặc biệt là nguyên vật liệu, giữ vị trí quyết định. Nguyên vật liệu không chỉ là điều kiện tiên quyết bảo đảm quá trình thi công xây dựng được diễn ra liên tục, đúng tiến độ mà chất lượng nguyên vật liệu còn trực tiếp quyết định chất lượng, độ an toàn của công trình, uy tín thương hiệu cũng như doanh thu của doanh nghiệp. Việc kiểm soát tốt định mức tiêu hao, công tác bảo quản và dự trữ nguyên vật liệu giúp giảm thiểu thất thoát, hao hụt, hư hỏng, từ đó tiết giảm đáng kể chi phí hoạt động. Tuy nhiên, tổ chức công tác kế toán và quản lý nguyên vật liệu sao cho chặt chẽ, chính xác luôn là bài toán phức tạp tại các đơn vị xây lắp.

Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế là đơn vị có nhiều năm kinh nghiệm, tạo dựng được uy tín trong lĩnh vực thi công các công trình giao thông, thủy lợi, hạ tầng đô thị trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, tỉnh Quảng Trị và một số địa phương lân cận. Do đặc thù ngành xây dựng cơ bản, nguyên vật liệu tại công ty rất đa dạng về chủng loại, khối lượng luân chuyển lớn, giá trị cao và thường xuyên biến động theo từng công trình rải rác. Xuất phát từ tầm quan trọng thực tiễn đó, tác giả Lê Khánh Ni đã lựa chọn đề tài "Kế toán nguyên vật liệu tại công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế" làm khóa luận tốt nghiệp ngành Kế toán tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế (năm 2024).

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

• Mục tiêu chung: Tìm hiểu và làm rõ thực trạng công tác kế toán nguyên vật liệu tại Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa những vấn đề cơ sở lý luận cơ bản về kế toán nguyên vật liệu trong doanh nghiệp.
  2. Nghiên cứu, phân tích và phản ánh thực trạng tổ chức công tác kế toán nguyên vật liệu tại Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế.
  3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế trong công tác kế toán nguyên vật liệu tại đơn vị, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán nguyên vật liệu tại công ty.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán nguyên vật liệu tại Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế.
• Phạm vi nghiên cứu về không gian: Được thực hiện tại Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế (Số 80, đường Phạm Văn Đồng, phường Vỹ Dạ, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế).
• Phạm vi nghiên cứu về thời gian: Nguồn số liệu tổng hợp phản ánh tình hình lao động, tài sản, nguồn vốn và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty được thu thập trong giai đoạn 3 năm (2021 – 2023); các số liệu, tài liệu, biểu mẫu chứng từ và sổ sách kế toán phản ánh nghiệp vụ nguyên vật liệu phát sinh thực tế được thu thập trong năm 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực kế toán, quy định pháp luật hiện hành và các tài liệu chuyên ngành kế toán tài chính:

• Khung lý thuyết và văn bản quy phạm pháp luật: Tác giả vận dụng Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 (VAS 02) – Hàng tồn kho (ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC của Bộ Tài chính), Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính; khái niệm, đặc điểm và phân loại nguyên vật liệu theo Giáo trình Kế toán tài chính của PGS.TS. Nghiêm Văn Lợi (2007); phương pháp hạch toán hàng tồn kho và kiểm kê theo tài liệu của PGS.TS. Phan Thị Minh Lý (2016).
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu, tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật, giáo trình, sách báo, tài liệu chuyên ngành và thông tin mạng Internet để xây dựng nền tảng lý luận; thu thập báo cáo tài chính của công ty giai đoạn 2021 – 2023.
  • Phương pháp quan sát: Trực tiếp theo dõi thao tác nghiệp vụ của nhân viên kế toán tại phòng Kế toán của công ty, quan sát quy trình tiếp nhận, kiểm tra chứng từ, quá trình nhập liệu và hạch toán vào phần mềm kế toán.
  • Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Phỏng vấn nhân viên kế toán phụ trách phần hành vật tư, kế toán trưởng và các cán bộ liên quan về quy trình luân chuyển chứng từ nhập – xuất kho, phương pháp tính giá, phương thức đối chiếu số liệu và quản lý định mức vật tư.
  • Phương pháp kế toán: Sử dụng hệ thống chứng từ kế toán, tài khoản kế toán, phương pháp tính giá nguyên vật liệu, phương pháp ghi sổ kế toán chi tiết và tổng hợp.
• Phương pháp xử lý dữ liệu:
  • Phương pháp phân tích: Phân tích cơ cấu lao động, tình hình biến động tài sản, nguồn vốn và các chỉ tiêu doanh thu, chi phí, lợi nhuận của doanh nghiệp.
  • Phương pháp so sánh: So sánh số liệu tuyệt đối và tương đối qua các năm 2021, 2022, 2023 nhằm nhận diện xu hướng phát triển và đánh giá hiệu quả kinh doanh của công ty.
  • Phương pháp tổng hợp: Khái quát hóa các dữ liệu đã phân tích để rút ra nhận xét, đánh giá về thực trạng công tác kế toán nguyên vật liệu.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp từ Báo cáo tài chính của Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế các năm 2021, 2022, 2023 (Bảng cân đối kế toán Mẫu B01-DN, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Mẫu B02-DN, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ Mẫu B03-DN, Bản thuyết minh BCTC Mẫu B09-DN); dữ liệu sơ cấp từ hệ thống chứng từ gốc, hóa đơn GTGT, phiếu nhập kho, phiếu xuất kho, thẻ kho, sổ chi tiết, sổ cái tài khoản phát sinh trong năm 2024.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán nguyên vật liệu trong doanh nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về nguyên vật liệu và tổ chức kế toán nguyên vật liệu trong doanh nghiệp:

• Bản chất và đặc điểm của nguyên vật liệu: Khái quát định nghĩa nguyên vật liệu là đối tượng lao động do doanh nghiệp mua ngoài hoặc tự chế phục vụ sản xuất kinh doanh; khi tham gia vào quá trình sản xuất, nguyên vật liệu chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất kinh doanh nhất định, bị tiêu hao toàn bộ hoặc thay đổi hình thái vật chất ban đầu và giá trị được chuyển dịch toàn bộ một lần vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ.
• Phân loại nguyên vật liệu: Phân chia theo 3 tiêu thức chính: Theo yêu cầu quản lý (nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, vật liệu và thiết bị xây dựng cơ bản, phế liệu); Theo mục đích và nơi sử dụng (dùng trực tiếp cho sản xuất kinh doanh, dùng cho công tác quản lý, dùng cho mục đích khác); Theo nguồn gốc (mua ngoài, tự chế biến/gia công, nhận từ nguồn khác như góp vốn, biếu tặng).
• Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán nguyên vật liệu: Phân tích yêu cầu quản trị qua 4 khâu: thu mua, bảo quản, dự trữ và sử dụng. Xác định nhiệm vụ kế toán gồm phản ánh kịp thời số lượng và giá trị nguyên vật liệu, kiểm tra việc chấp hành định mức tiêu hao, theo dõi tình hình thừa thiếu, tham gia kiểm kê đánh giá tồn kho và cung cấp thông tin lập báo cáo tài chính.
• Kế toán chi tiết nguyên vật liệu: Trình bày danh mục chứng từ sử dụng (Phiếu nhập kho Mẫu 01-VT, Phiếu xuất kho Mẫu 02-VT, Phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ Mẫu 03 PXK-3LL, Phiếu xuất kho gửi đại lý Mẫu 04 HDL-3LL, Biên bản kiểm nghiệm vật tư Mẫu 03-VT, Biên bản kiểm kê vật tư Mẫu 05-VT, Bảng kê thu mua Mẫu 06-VT, Bảng phân bổ nguyên vật liệu Mẫu 07-VT) và hệ thống sổ sách (Thẻ kho, Sổ chi tiết NVL, Bảng tổng hợp nhập – xuất – tồn, Sổ Nhật ký chung, Sổ Cái TK 152). Phân tích chi tiết quy trình, ưu nhược điểm và phạm vi áp dụng của 3 phương pháp kế toán chi tiết: Phương pháp thẻ song song, Phương pháp sổ đối chiếu luân chuyển, và Phương pháp sổ số dư.
• Kế toán tổng hợp nguyên vật liệu: So sánh phương pháp kê khai thường xuyên và phương pháp kiểm kê định kỳ. Phân tích kết cấu, nội dung phản ánh của Tài khoản 152 "Nguyên liệu, vật liệu" (gồm các tài khoản cấp 2: TK 1521, 1522, 1523, 1524, 1525, 1528) và Tài khoản 611 "Mua hàng" (TK 6111, 6112). Làm rõ quy trình hạch toán kiểm kê phát hiện thừa (TK 3381) và thiếu (TK 1381).
• Phương pháp tính giá nguyên vật liệu: Phân tích nguyên tắc giá gốc khi tính giá nhập kho đối với từng nguồn hình thành (mua ngoài, tự chế, thuê ngoài gia công, nhận góp vốn, được biếu tặng, vay mượn). Trình bày 4 phương pháp tính giá xuất kho: Giá thực tế đích danh, Bình quân gia quyền (bình quân cả kỳ dự trữ, bình quân sau mỗi lần nhập, bình quân cuối kỳ trước), Nhập trước – xuất trước (FIFO), và Phương pháp giá bán lẻ.

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán nguyên vật liệu tại Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế

Chương 2 tập trung phân tích đặc điểm đơn vị, tình hình nguồn lực, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh và phản ánh chi tiết thực tế hạch toán nguyên vật liệu tại công ty:

• Lịch sử hình thành và cơ cấu tổ chức: Tiền thân là Công ty Xây dựng cầu đường thành lập ngày 22/07/1989 theo Quyết định số 20/CT của Sở Giao thông Vận tải Thừa Thiên Huế (sau khi tách tỉnh Bình Trị Thiên). Qua nhiều lần đổi tên và sáp nhập (Quyết định số 143 QĐ/UBND năm 1993 đổi thành Công ty Công trình giao thông Thừa Thiên Huế; Quyết định số 564 QĐ/UBND năm 2002 sáp nhập Công ty Xây dựng – Giao thông 3-2 và Công ty Công trình giao thông Thừa Thiên Huế thành Công ty Xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế), đơn vị chính thức chuyển thành công ty cổ phần theo Quyết định số 139/QĐ-UBND ngày 16/01/2006 của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế và đi vào hoạt động từ ngày 10/02/2006. Người đại diện pháp luật là ông Nguyễn Đăng Bảo, mã số thuế 3300101011.
• Bộ máy quản lý và bộ máy kế toán: Tổ chức bộ máy quản lý theo mô hình trực tuyến – chức năng gồm Ban kiểm soát, Hội đồng quản trị, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc, 2 Phó Tổng giám đốc (Kỹ thuật và Kế hoạch), 4 phòng ban chuyên môn (Phòng Kế hoạch – Vật tư, Phòng Kỹ thuật, Phòng Tổng hợp, Phòng Kế toán), 2 chi nhánh (Quảng Trị và Hương Điền) cùng 12 đơn vị trực thuộc hạch toán phụ thuộc (gồm 2 chi nhánh, 1 nhà máy gạch, 2 xí nghiệp giao thông, 3 đội liên kết xây dựng, 1 cửa hàng xăng dầu, 1 xí nghiệp cơ khí, 1 xí nghiệp xây lắp, 1 xí nghiệp thi công cầu). Bộ máy kế toán tổ chức theo hình thức vừa tập trung vừa phân tán, đứng đầu là Kế toán trưởng, phụ trách Kế toán tổng hợp, Kế toán công nợ, Kế toán vật tư, Kế toán thuế, Thủ quỹ, Kế toán tiền gửi ngân hàng & tiền lương, cùng nhân viên kế toán tại các đơn vị trực thuộc.
• Chính sách kế toán áp dụng: Áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 200/2014/TT-BTC; niên độ kế toán từ 01/01 đến 31/12; đơn vị tiền tệ VNĐ; khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng; hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên; tính giá xuất kho theo phương pháp bình quân gia quyền; nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ; lập hệ thống BCTC theo mẫu B01-DN, B02-DN, B03-DN, B09-DN; thực hiện kế toán máy trên phần mềm kế toán UNESCO.
• Quy mô nguồn lực và kết quả kinh doanh giai đoạn 2021 – 2023:
  • Tình hình lao động: Tổng số lao động tăng liên tục qua các năm, từ 90 người (năm 2021) lên 97 người (năm 2022, tăng 7,78%) và đạt 107 người (năm 2023, tăng 10,31%). Do tính chất công việc xây dựng nặng nhọc, lao động nam chiếm tỷ trọng chủ đạo (57,78% năm 2021; 58,76% năm 2022; 59,81% năm 2023). Trình độ đại học và trên đại học tăng trưởng nhanh từ 38 người (42,22%) năm 2021 lên 50 người (46,73%) năm 2023, phản ánh sự chú trọng nâng cao năng lực điều hành.
  • Tình hình tài sản và nguồn vốn: Tài sản ngắn hạn chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng tài sản, phù hợp với đặc thù dự trữ vật tư và các khoản phải thu dài ngày trong ngành xây dựng. Nợ phải trả chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn, trong đó nợ ngắn hạn chiếm chủ yếu, cho thấy hoạt động của công ty phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn bên ngoài. Vốn chủ sở hữu có xu hướng giảm nhẹ do sụt giảm lợi nhuận sau thuế chưa phân phối.
  • Kết quả kinh doanh: Doanh thu thuần năm 2022 đạt mức tăng trưởng 5,12% so với 2021 nhưng năm 2023 giảm 14,80% (giảm 23.301 nghìn/triệu đồng theo dữ liệu phân tích). Ngược lại, lợi nhuận gộp duy trì tăng trưởng trong cả giai đoạn (tăng 6,52% năm 2022 và tăng 2,93% năm 2023) do tốc độ giảm của giá vốn hàng bán sâu hơn mức giảm doanh thu. Lợi nhuận thuần từ HĐKD tăng 32,61% năm 2022 và tăng 19,75% năm 2023. Lợi nhuận trước thuế tăng 10,41% năm 2022 và giảm 4,07% năm 2023.
• Thực tế kế toán nguyên vật liệu tại đơn vị:
  • Phân loại vật tư phục vụ thi công: Nguyên vật liệu chính (nhựa đường, đá, cát, xi măng, sắt thép), nhiên liệu (dầu FO, xăng dầu chạy máy thi công), vật liệu phụ và phụ tùng thay thế.
  • Luân chuyển chứng từ nhập – xuất: Phản ánh qua các nghiệp vụ cụ thể phát sinh trong tháng 06/2024: Nghiệp vụ mua nhựa đường đặc nóng 60/70 từ Công ty Cổ phần VN Asphalt ngày 10/06/2024 (căn cứ Biên bản giao nhận hàng hóa, lập Phiếu nhập kho); nghiệp vụ xuất kho nhựa đường đặc nóng 60/70 ngày 30/06/2024 phục vụ công trình; nghiệp vụ mua dầu FO ngày 11/06/2024 theo Hóa đơn GTGT số 54.
  • Hệ thống sổ sách thực tế: Số liệu được theo dõi trên Thẻ kho nhựa đường đặc nóng 60/70 (chi nhánh Hương Điền), Sổ chi tiết vật tư, Bảng kê lũy kế nhập xuất tồn, Bảng tổng hợp nhập xuất tồn và Sổ Cái TK 152 thông qua việc nhập liệu vào phần mềm UNESCO.
  • Công tác kiểm kê: Thực hiện định kỳ vào cuối năm hoặc thời điểm cần thiết thông qua Biên bản kiểm kê nguyên vật liệu để xác nhận số lượng tồn thực tế so với sổ kế toán.

Dưới đây là bảng tổng hợp các chỉ tiêu phản ánh cơ cấu lao động và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty giai đoạn 2021 – 2023 được trích xuất từ văn bản:

Nhóm chỉ tiêu	Năm 2021	Năm 2022	Năm 2023	Tăng/giảm 2022/2021 (%)	Tăng/giảm 2023/2022 (%)
Tổng số lao động (người)	90	97	107	+7,78%	+10,31%
- Lao động nam	52	57	64	+9,62%	+12,28%
- Lao động nữ	38	40	43	+5,26%	+7,50%
- Trình độ Đại học & trên ĐH	38	42	50	+10,53%	+19,05%
- Trình độ Cao đẳng & trung cấp	45	48	50	+6,67%	+4,17%
- Trình độ Phổ thông	7	7	7	0,00%	0,00%
Chỉ tiêu kinh doanh
- Doanh thu bán hàng & CCDV	-	-	-	+5,12%	-14,80%
- Giá vốn hàng bán	-	-	-	Tăng	-17,23%
- Lợi nhuận gộp	-	-	-	+6,52%	+2,93%
- Chi phí tài chính (lãi vay)	-	-	-	-	+8,74%
- Lợi nhuận thuần từ HĐKD	-	-	-	+32,61%	+19,75%
- Lợi nhuận trước thuế TNDN	-	-	-	+10,41%	-4,07%
- Lợi nhuận sau thuế TNDN	-	-	-	-13,89%	+8,87%

Chương 3: Một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện công tác kế toán nguyên vật liệu tại Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế

Dựa trên phân tích thực trạng tại Chương 2, Chương 3 đưa ra các nhận xét và giải pháp cụ thể:

• Đánh giá thực trạng:
  • Ưu điểm: Bộ máy kế toán được tổ chức hợp lý theo mô hình kết hợp vừa tập trung vừa phân tán, phù hợp với địa bàn hoạt động rộng của các xí nghiệp, công trình; việc vận dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC, phương pháp kê khai thường xuyên và tính giá xuất kho bình quân gia quyền đảm bảo tính pháp lý và thống nhất; ứng dụng phần mềm kế toán UNESCO giúp giảm thiểu sai sót, nâng cao năng suất xử lý dữ liệu.
  • Tồn tại: Do công trình thi công nằm rải rác trên nhiều địa bàn (Thừa Thiên Huế, Quảng Trị), công tác luân chuyển chứng từ từ công trường, xí nghiệp về phòng kế toán trung tâm đôi lúc còn độ trễ; công tác quản lý hao hụt vật tư trên đường vận chuyển và tại các kho dã chiến gặp khó khăn; việc đối chiếu số liệu tồn kho giữa thủ kho và kế toán viên đôi khi chưa đồng bộ tức thời.
• Các giải pháp đề xuất: Hoàn thiện quy trình luân chuyển chứng từ nhập – xuất kho giữa các đội thi công trực thuộc với phòng Kế toán nhằm rút ngắn thời gian cập nhật số liệu; thắt chặt công tác quản lý định mức tiêu hao nguyên vật liệu tại các công trình xây dựng; khai thác triệt để các phân hệ quản lý kho trên phần mềm kế toán UNESCO; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chất lượng và điều kiện bảo quản vật tư tại các kho bãi, xí nghiệp trực thuộc.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Khóa luận đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kế toán nguyên vật liệu, làm rõ đặc điểm và quy định hạch toán hàng tồn kho theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và VAS 02 trong môi trường doanh nghiệp xây lắp.
  • Phân tích chi tiết bức tranh tài chính, nguồn nhân lực và hiệu quả kinh doanh của Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế giai đoạn 2021 – 2023: quy mô lao động mở rộng từ 90 lên 107 người; cơ cấu tài sản tập trung vào tài sản ngắn hạn; nợ phải trả chiếm phần lớn nguồn vốn; lợi nhuận gộp duy trì tăng trưởng liên tục (tăng 6,52% năm 2022 và 2,93% năm 2023).
  • Phản ánh trung thực quy trình luân chuyển chứng từ và hạch toán kế toán chi tiết, tổng hợp đối với các nghiệp vụ nguyên vật liệu đặc thù (nhựa đường 60/70, dầu FO) phát sinh trong tháng 06/2024 trên phần mềm UNESCO.
• Giải pháp tác giả đề xuất: Các giải pháp tập trung vào việc hoàn thiện quy trình luân chuyển chứng từ, kiểm soát chặt chẽ định mức vật tư xây dựng giao thông, nâng cao hiệu quả ứng dụng phần mềm kế toán máy và tăng cường công tác kiểm kê, đối chiếu tồn kho giữa các xí nghiệp và văn phòng công ty.
• Đóng góp khoa học và thực tiễn: Khóa luận cung cấp mô hình khảo sát thực tế về tổ chức công tác kế toán nguyên vật liệu tại một doanh nghiệp xây dựng có cơ cấu tổ chức phân tán (gồm 12 đơn vị trực thuộc, công trình thi công trải dài ở nhiều địa phương). Nghiên cứu làm rõ cách thức kết hợp giữa mô hình quản lý tập trung – phân tán với việc ứng dụng phần mềm kế toán trong hạch toán vật tư xây lắp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Do thời gian thực tập có hạn và kiến thức thực tế của sinh viên còn hạn chế, các nghiệp vụ kế toán nguyên vật liệu chi tiết mới chỉ khảo sát tập trung vào các chứng từ phát sinh điển hình trong tháng 06/2024 (chủ yếu là nhựa đường đặc nóng 60/70 và dầu FO), chưa bao quát hết toàn bộ danh mục vật tư phức tạp của công ty trong cả năm tài chính.
  • Phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu tổng quát trích từ Báo cáo tài chính giai đoạn 2021 – 2023, chưa đi sâu phân tích chuyên biệt mối tương quan giữa biến động giá vật tư với giá thành từng hạng mục công trình.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang mối quan hệ giữa kế toán nguyên vật liệu với công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành công trình xây lắp tại đơn vị.
  • Nghiên cứu xây dựng hệ thống kế toán quản trị nguyên vật liệu, thiết lập hệ thống định mức dự toán chi tiết và kiểm soát chi phí vật tư theo thời gian thực tại các công trình xây dựng giao thông.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn trong chuyên ngành kế toán doanh nghiệp:

• Đối tượng sử dụng phù hợp: Sinh viên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp đang chuẩn bị làm khóa luận hoặc chuyên đề tốt nghiệp về phần hành kế toán hàng tồn kho, nguyên vật liệu; kế toán viên mới tiếp nhận công việc tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, xây lắp công trình giao thông.
• Phần nội dung đáng tham khảo:
  • Hệ thống cơ sở lý thuyết tại Chương 1 được trình bày logic, chi tiết về 3 phương pháp kế toán chi tiết (thẻ song song, sổ đối chiếu luân chuyển, sổ số dư) và quy trình tính giá xuất kho.
  • Chương 2 cung cấp hệ thống mẫu biểu chứng từ thực tế có độ chuẩn xác cao (Biên bản giao nhận hàng hóa của nhà cung cấp, Phiếu nhập kho, Phiếu xuất kho, Thẻ kho, Sổ chi tiết vật tư, Bảng kê lũy kế nhập xuất tồn, Sổ Cái TK 152 của các vật tư nhựa đường 60/70 và dầu FO).
  • Phương thức tổ chức bộ máy kế toán theo mô hình vừa tập trung vừa phân tán tại một doanh nghiệp có 12 đơn vị cơ sở trực thuộc là hình mẫu tham khảo hữu ích cho các nghiên cứu tổ chức kế toán xây lắp.

Câu hỏi thường gặp

Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế áp dụng chế độ kế toán và phương pháp hạch toán hàng tồn kho nào?

Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính. Về hàng tồn kho, công ty thực hiện hạch toán theo phương pháp kê khai thường xuyên, tính giá nguyên vật liệu xuất kho theo phương pháp bình quân gia quyền và tính thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ.

Doanh nghiệp sử dụng phần mềm nào để xử lý số liệu kế toán nguyên vật liệu?

Công ty áp dụng hình thức kế toán trên máy vi tính với phần mềm kế toán UNESCO. Mọi nghiệp vụ phát sinh sau khi nhập vào phần mềm sẽ tự động cập nhật vào các sổ kế toán chi tiết và sổ kế toán tổng hợp liên quan.

Cơ cấu lao động của công ty giai đoạn 2021 – 2023 có đặc điểm gì nổi bật?

Tổng số lao động của công ty tăng trưởng liên tục từ 90 người (năm 2021) lên 97 người (năm 2022) và đạt 107 người (năm 2023). Lao động nam luôn chiếm tỷ trọng lớn (từ 57,78% đến 59,81%) do đặc thù ngành xây dựng. Về trình độ, nhân sự có trình độ đại học và trên đại học tăng mạnh từ 38 người (năm 2021) lên 50 người (năm 2023), chiếm 46,73% tổng lao động.

Nghiệp vụ kế toán nguyên vật liệu thực tế được khóa luận khảo sát chi tiết trong năm 2024 liên quan đến các loại vật tư và chứng từ nào?

Khóa luận khảo sát các nghiệp vụ phát sinh trong tháng 06/2024, điển hình là nghiệp vụ mua nhựa đường đặc nóng 60/70 từ Công ty Cổ phần VN Asphalt ngày 10/06/2024, xuất kho ngày 30/06/2024 và mua dầu FO ngày 11/06/2024 theo Hóa đơn GTGT số 54. Các chứng từ minh họa gồm Biên bản giao nhận hàng hóa, Phiếu nhập kho, Phiếu xuất kho, Thẻ kho (chi nhánh Hương Điền), Sổ chi tiết vật tư, Bảng kê lũy kế nhập xuất tồn, Bảng tổng hợp nhập xuất tồn, Sổ Cái TK 152 và Biên bản kiểm kê nguyên vật liệu.

Mô hình tổ chức bộ máy kế toán của công ty được thiết lập như thế nào để quản lý các đơn vị trực thuộc?

Bộ máy kế toán của công ty được tổ chức theo hình thức kết hợp vừa tập trung vừa phân tán. Đứng đầu là Kế toán trưởng chỉ đạo trực tiếp các phần hành tại văn phòng công ty (kế toán tổng hợp, kế toán vật tư, công nợ, thuế, tiền gửi & tiền lương, thủ quỹ) và quản lý chuyên môn đối với nhân viên kế toán tại 12 đơn vị trực thuộc (chi nhánh Quảng Trị, chi nhánh Hương Điền, nhà máy gạch, các xí nghiệp giao thông, xây lắp, thi công cầu và các đội liên kết xây dựng).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Khánh Ni đã phản ánh một cách toàn diện và có hệ thống thực trạng công tác kế toán nguyên vật liệu tại Công ty Cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên Huế. Tác giả đã làm rõ sự vận dụng đúng đắn Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, phương pháp kê khai thường xuyên và việc xử lý số liệu trên phần mềm kế toán UNESCO đối với các nguyên vật liệu xây dựng đặc thù. Những phân tích chi tiết về số liệu tài chính, lao động giai đoạn 2021 – 2023 cùng chứng từ thực tế năm 2024 đã tạo cơ sở thực tiễn vững chắc cho các đề xuất hoàn thiện quy trình luân chuyển chứng từ và quản lý vật tư tại đơn vị. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật chuyên sâu và ý nghĩa thực tế rõ nét cho sinh viên ngành kế toán cũng như các cán bộ phụ trách công tác kế toán vật tư trong ngành xây lắp công trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về kế toán nguyên vật liệu 1. Khái niệm nguyên vật liệu Theo PGS.TS Nghiêm Văn Lợi (2007) thì “NVL là những đối tượng lao động DN mua ngoài hoặc có thể tự chế nhằm phục vụ cho SXKD, cung cấp dịch vụ. Khi tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh, NVL chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất, kinh doanh nhất định và dưới sự tác động của nhân tố lao động thì NVL sẽ bị tiêu hao toàn bộ hoặc thay đổi hình thái vật chất ban đầu để tạo ra thực thể sản phẩm.

Đặc điểm của nguyên vật liệu Đặc điểm của nguyên vật liệu có vai trò rất quan trọng trong công tác tổ kế toán nguyên vật liệu. Bởi vì chỉ có thể hiểu rõ những đặc điểm của nó thì người làm kế toán mới có thể thực hiện một cách chính xác từ khâu tính giá, hạch toán và hạch toán chi tiết. Nguyên vật liệu có những đặc điểm sau đây: - Khi đưa vào sản xuất kinh doanh hình thái của nguyên vật liệu sẽ bị thay đổi, không giữ nguyên được trạng thái ban đầu hoặc sẽ bị tiêu hao toàn bộ. - Nguyên vật liệu chỉ tham gia trực tiếp vào một chu trình sản xuất kinh doanh nhất định và toàn bộ giá trị nguyên vật liệu đã sử dụng sẽ được chuyển hết một lần vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ.

- Nguyên vật liệu là hàng tồn kho do vậy để phục vụ cho mục đích sản xuất kinh doanh của mình doanh nghiệp sẽ cần phải tính toán dự trữ một lượng nguyên vật liệu phù hợp. Phân loại nguyên vật liệu Nguyên vật liệu đa dạng về chủng loại và số lượng do vậy khi phân loại nguyên vật liệu sẽ căn cứ vào các tiêu thức phân loại khác nhau. Tuỳ vào công tác quản lý và sử dụng nguyên vật liệu mà mỗi doanh nghiệp sẽ lựa chọn tiêu thức phân loại phù hợp. Nhìn chung có ba cách phân loại nguyên vật liệu sau: - Căn cứ vào yêu cầu quản lý, nguyên vật liệu được phân loại thành: + Nguyên vật liệu chính: Đây là thành phần cấu thành nên thực thể vật chất, thực thể chính của sản phẩm khi nó tham vào chu trình sản xuất kinh doanh.

Ví dụ 5 như vải trong may mặc; sỏi, đá, cát, xi măng trong xây dựng, … + Vật liệu phụ: là loại vật liệu không cấu thành thực thể chính của sản phẩm nhưng nó có thể kết hợp, phụ trợ với nguyên vật liệu chính trong qua trình sản xuất giúp tăng chất lượng sản phẩm, như làm thay đổi màu sắc, hương vị, hình dáng bên ngoài, tạo điều kiện cho quá trình chế tạo sản phẩm được thực hiện bình thường. Ví dụ như phụ gia bê tông, đinh, sơn, keo, … + Nhiên liệu: là những vật liệu được sử dụng để phục vụ, cung cấp nhiệt lượng cho công nghệ sản xuất sản phẩm, kinh doanh. Nhiên liệu có thể tồn tại ở thể rắn như than củi, thể lỏng như xăng, dầu hoặc thể khí như khí ga, … + Phụ tùng thay thế: là những thiết bị được sử dụng để thay thế, sửa chữa máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, công cụ dụng cụ, … + Vật liệu và thiết bị xây dựng cơ bản: là các loại vật liệu thiết bị và các phương tiện lắp đặt vào các công trình xây dựng cơ bản. Ví dụ như máy bơm, máy phát, … lắp đặt vào công trình.

+ Phế liệu: là những loại nguyên vật liệu đã sử dụng còn thừa hoặc không còn phù hợp bị thải loại ra trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Phế liệu có thể sử dụng vào những công việc khác hoặc bán ra ngoài. Ví dụ như sắt vụn, vải vụn. - Căn cứ vào mục đích và nơi sử dụng của nguyên vật liệu + Nguyên vật liệu trực tiếp dùng cho sản xuất, kinh doanh + Nguyên vật liệu trực tiếp dùng cho công tác quản lý + Nguyên vật liệu trực tiếp dùng cho các mục đích khác - Căn cứ vào nguồn gốc nguyên vật liệu + Nguyên vật liệu mua ngoài: là những loại nguyên vật liệu mà doanh nghiệp phải mua từ các doanh nghiệp khác ở bên ngoài hoặc nhập khẩu từ nước ngoài.

+ Nguyên vật liệu tự chế biến, gia công: là những loại nguyên vật liệu mà doanh nghiệp có thể tự sản xuất ra để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty mình. + Nguyên vật liệu từ nguồn khác: là những loại nguyên vật liệu doanh nghiệp có thể nhận được thông qua việc góp vốn hoặc được cho, biếu, tặng, … 1. Yêu cầu quản lý nguyên vật liệu Nguyên vật liệu là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng của quá trình 6 sản xuất kinh doanh. Để quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra liên tục thì doanh nghiệp phải đảm bảo cung cấp nguyên vật liệu đầy đủ về cả mặt số lượng và chất lượng.

Tuy nhiên, nguyên vật liệu trong doanh nghiệp lại luôn biến động liên tục do vậy các doanh nghiệp cần phải giám sát chặt chẽ tất cả các khâu từ thu mua đến bảo quản và sử dụng. Cụ thể: - Khâu thu mua: Doanh nghiệp cần lập kế hoạch thu mua nguyên vật liệu hợp lý đảm bảo luôn có nguyên vật liệu khi cần và không để tồn quá nhiều. Cần phải lựa chọn nguyên vật liệu một cách hiệu quả cả về giá mua, chất lượng và chi phí thu mua, … Trong quá trình vận chuyển tránh hao hụt, thất thoát, giảm chất lượng nguyên vật liệu. Trước khi đưa ra quyết định mua cần so sánh nguyên vật liệu từ những nhà cung cấp khác nhau để đưa ra quyết định tốt nhất.

- Khâu bảo quản: Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kho, chỗ để nguyên vật liệu đủ tiêu chuẩn kĩ thuật. Bảo quản từng loại nguyên vật liệu theo đặc tính của chúng để tránh hư hại, hao hụt, mất phẩm chất sản phẩm. Ngoài ra cần phải chú trọng tới phẩm chất đạo đức, nhân phẩm, trình độ của người làm thủ kho để đảm bảo quá trình bảo quản nguyên vật liệu hiệu quả. - Khâu dự trữ: Doanh nghiệp cần phải xây dựng kế hoạch dự trữ một cách hợp lý đảm bảo quá trình SXKD được diễn ra liên tục.

Xác định mức dự trữ tối thiểu và tối đa cho các loại nguyên vật liệu và đảm bảo các loại nguyên vật liệu luôn nằm trong khoảng này, tránh dự trữ một loại nguyên vật liệu quá nhiều hoặc quá ít. - Khâu sử dụng: Cần sử dụng nguyên vật liệu theo định mức tiêu hao, đúng loại nguyên vật liệu. Sử dụng theo kế hoạch đã đề ra, giám sát chặt chẽ quá trình sử dụng nguyên vật liệu tránh thất thoát, hao hụt trong quá trình sử dụng. Tận dụng tối đa những loại phế liệu từ nguyên vật liệu còn có thể sử dụng được tránh trường hợp lãng phí.

Nhiệm vụ của kế toán nguyên vật liệu Kế toán nguyên vật liệu là ghi chép, phản ánh đầy đủ tình hình thu mua, dự trữ nhập xuất nguyên vật liệu từ đó giúp lãnh đạo nắm bắt được tình hình của nguyên vật liệu để đưa ra các kế hoạch điều chỉnh phù hợp. Xuất phát từ vai trò trên mà kế toán nguyên vật liệu cần phải thực hiện các nhiệm vụ sau: - Ghi chép, tính toán, phản ánh đầy đủ kịp thời nguyên vật liệu cả về giá trị 7 và số lượng. Tính toán đúng đắn giá trị nguyên vật liệu xuất nhập kho để phục vụ cho yêu cầu quản lý của doanh nghiệp. - Kiểm tra việc chấp hành chế độ bảo quản, dự trữ và sử dụng nguyên vật liệu theo đúng định mức tiêu hao.

Xử lý nguyên vật liệu còn tồn đọng, kém chất lượng. - Thường xuyên kiểm tra, ghi chép nguyên vật liệu xem có thừa thiếu hay không. Nếu thiếu thì yêu cầu để bổ sung kịp thời, nếu thừa thì tìm phương án thanh lý không để tồn kho vượt mức cho phép. - Tham gia kiểm kê và đánh giá lại nguyên vật liệu theo chế độ quy định của Nhà nước.

Kết hợp với các bộ phận kế toán liên quan, cung cấp thông tin kịp thời cho lãnh đạo nắm bắt quản lý cũng như sử dụng để lập BCTC. Kế toán chi tiết nguyên vật liệu 1. Chứng từ và sổ sách sử dụng a) Chứng từ sử dụng Để theo dõi chi tiết về tình hình biến động cũng như tiện cho công tác quản lý của nguyên vật liệu kế toán sử dụng nhiều loại chứng từ khác nhau, trong đó phổ biến các loại chứng từ sau: - Phiếu nhập kho (Mẫu số 01 – VT) - Phiếu xuất kho (Mẫu số 02 – VT) - Phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ (Mẫu số 03 PXK – 3LL) - Phiếu xuất kho gửi đại lý (Mẫu số 04 HDL – 3LL) - Biên bản kiểm nghiệm vật tư (Mẫu số 03 – VT) - Biên bản kiểm kê vật tư (Mẫu số 05 – VT) - Bảng kê thu mua (Mẫu số 06 – VT) - Bảng phân bổ nguyên vật liệu (Mẫu số 07 – VT) Ngoài ra còn sử dụng các chứng từ liên quan như: Hợp đồng kinh tế, hợp đồng mua bán, hoá đơn GTGT, biên bản bàn giao, biên bản thanh lý hợp đồng, … b) Sổ sách sử dụng - Đối với sổ chi tiết: + Thẻ kho + Sổ chi tiết nguyên vật liệu + Bảng tổng hợp nhập - xuất - tồn 8 - Đối với sổ tổng hợp: + Sổ nhật ký chung + Sổ cái TK152 1. Phương pháp kế toán chi tiết nguyên vật liệu Để đảm bảo sự thống nhất trong công tác kiểm tra và quản lý vật tư.

Doanh nghiệp cần phải tạo sự liên kết, thống nhất trong việc ghi chép, hạch toán và đối chiếu số liệu giữa kho với phòng kế toán. Kế toán chi tiết nguyên vật liệu có ba phương pháp sau. a) Phương pháp thẻ song song - Trình tự thực hiện: + Ở kho: Hàng ngày sau khi tiếp nhận các chứng từ nhập xuất nguyên vật liệu thủ kho tiến hành kiểm tra tính hợp lý, hợp pháp của chứng từ. Sau khi kiểm tra xong thủ kho sẽ căn cứ vào số lượng nguyên vật liệu nhập xuất được ghi trên chứng từ để ghi vào thẻ kho có liên quan được mở cho từng loại vật tư.

Thường xuyên kiểm tra, đối chiếu số lượng tồn trên thẻ kho so với số lượng tồn nguyên vật liệu thực tế. Định kỳ hoặc hàng ngày, sau khi thẻ kho đã được ghi, thủ kho phải chuyển toàn bộ chứng từ nhập xuất kho đến phòng kế toán. + Ở phòng kế toán: Mở thẻ hoặc sổ kế toán chi tiết nguyên vật liệu theo thẻ kho của từng kho.