Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn

Khóa luận kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành xây lắp tại Công ty Sự Nguyễn

• Tác giả: Nguyễn Thị Phượng
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Ngọc Thủy
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kế toán chi phí và tính giá thành tại Công ty Sự Nguyễn

Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực thi công xây lắp dân dụng và công nghiệp. Đặc thù ngành xây lắp tạo ra quy trình sản xuất kéo dài, địa bàn thi công phân tán và sản phẩm có giá trị lớn. Doanh nghiệp không sản xuất hàng loạt. Mỗi công trình xây dựng có hồ sơ thiết kế và dự toán thi công riêng biệt. Vì vậy, công tác kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Hệ thống kế toán cung cấp số liệu thực tế về các yếu tố hao phí. Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Bộ phận kế toán tổ chức hạch toán chi phí sản xuất theo từng công trình cụ thể. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung được theo dõi chặt chẽ. Kỳ tính giá thành thường gắn liền với thời điểm công trình hoặc hạng mục công trình hoàn thành bàn giao. Thông tin giá thành chính xác giúp ban giám đốc đánh giá đúng kết quả thi công. Số liệu này là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp nghiệm thu, thanh quyết toán với chủ đầu tư và quản trị hiệu quả dòng tiền.

1.1. Đặc điểm sản xuất xây lắp tác động đến hạch toán

Sản phẩm xây lắp mang tính đơn chiếc và cố định tại nơi xây dựng. Địa điểm thi công biến động liên tục theo từng dự án. Thời gian thi công kéo dài nhiều tháng qua các kỳ kế toán. Thời tiết mưa bão ngoài trời ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hao phí. Công ty Sự Nguyễn lập dự toán kinh phí trước khi triển khai xây lắp. Kế toán chi phí lấy dự toán công trình làm căn cứ kiểm soát hao phí thực tế. Mọi khoản chi phát sinh tại công trường được ghi nhận trực tiếp cho từng dự án riêng biệt. Đối tượng hạch toán chi phí luôn trùng khớp với đối tượng tính giá thành. Quy trình này đòi hỏi kế toán phải theo dõi sát sao tiến độ nghiệm thu bàn giao.

1.2. Chế độ kế toán và tài khoản áp dụng tại đơn vị

Công ty Sự Nguyễn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Doanh nghiệp sử dụng phương pháp kê khai thường xuyên để hạch toán hàng tồn kho. Tài khoản 154 - Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang là trung tâm tập hợp chi phí. Đơn vị không sử dụng các tài khoản 621, 622 hay 627 riêng biệt như Thông tư 200. Thay vào đó, kế toán mở các tiểu khoản chi tiết thuộc tài khoản 154 để phân loại chi phí. Các tiểu khoản phản ánh rõ chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. Cách phân loại này tinh gọn sổ sách và phù hợp với quy mô nhân sự kế toán của doanh nghiệp.

II. Thực trạng kế toán chi phí và tính giá thành tại Công ty Sự Nguyễn

Thực tế hạch toán chi phí tại Công ty Sự Nguyễn ghi nhận nhiều điểm tích cực nhưng vẫn tồn tại hạn chế. Kế toán phản ánh chi phí nguyên vật liệu trực tiếp dựa trên phiếu xuất kho và hóa đơn mua hàng. Vật tư chính đưa thẳng ra công trường mà không qua kho bảo quản trung gian. Chi phí nhân công trực tiếp được tập hợp căn cứ vào bảng chấm công và bảng thanh toán tiền lương công nhân thời vụ. Các khoản chi phí sản xuất chung như điện thoại, khấu hao máy móc và công cụ dụng cụ được phân bổ theo tỷ lệ chi phí nhân công. Tuy nhiên, quy trình kiểm soát hao phí vật tư chưa thực sự nghiêm ngặt. Định mức tiêu hao nguyên vật liệu tại hiện trường thường chênh lệch so với hồ sơ dự toán ban đầu. Kế toán thiếu tài liệu phân tích nguyên nhân biến động chi phí phát sinh. Việc tập hợp chi phí máy thi công chưa tách biệt rõ ràng. Chi phí sửa chữa nhỏ của máy móc công trình vẫn gộp chung vào chi phí sản xuất chung. Điều này làm giảm tính chính xác của giá thành từng hạng mục xây dựng. Công tác nghiệm thu khối lượng dở dang cuối kỳ còn mang tính ước lượng cảm tính của cán bộ kỹ thuật.

2.1. Bất cập trong phân bổ chi phí và tính giá thành

Tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung tại Công ty Sự Nguyễn chưa thực sự hợp lý. Doanh nghiệp chỉ căn cứ duy nhất vào chi phí nhân công trực tiếp để phân chia chi phí chung. Trong xây dựng hiện đại, máy móc cơ giới thay thế phần lớn sức người. Việc phân bổ chi phí quản lý công trường theo lương nhân công dẫn đến sai lệch giá trị công trình. Hơn nữa, phương pháp tính giá thành giản đơn áp dụng cho mọi loại công trình chưa phản ánh đúng mức độ hoàn thành. Công ty không đánh giá sản phẩm dở dang theo khối lượng kỹ thuật thực tế nghiệm thu. Số liệu chi phí dở dang cuối kỳ chủ yếu dựa trên ước tính chủ quan. Hệ quả là giá thành công trình bị dồn nén vào kỳ quyết toán.

2.2. Hạn chế về chứng từ kế toán và kiểm soát vật tư

Quy trình luân chuyển chứng từ chi phí vật tư giữa công trường và phòng kế toán còn chậm trễ. Thủ kho và kỹ thuật hiện trường lập biên bản giao nhận vật tư chưa đúng kỳ hạn. Nhiều hóa đơn mua cát, đá, sỏi từ nhà cung cấp nhỏ lẻ bị dồn lại cuối tháng. Sự chậm trễ này khiến kế toán không kịp thời ghi chép chi phí phát sinh thực tế. Phiếu xuất kho thường lập sau khi vật liệu đã đưa vào thi công. Đơn vị chưa tổ chức kiểm kê vật liệu thừa tại chân công trình khi kết thúc giai đoạn xây dựng. Tình trạng hao hụt vật liệu trong quá trình vận chuyển và thi công không được thống kê chi tiết. Do đó, kế toán không phân tích được nguyên nhân vượt định mức dự toán xây dựng.

III. Giải pháp kế toán chi phí và tính giá thành tại Công ty Sự Nguyễn

Công ty Sự Nguyễn cần hoàn thiện quy trình kế toán chi phí nhằm phản ánh trung thực giá trị công trình. Đơn vị cần xây dựng hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật chi tiết cho từng hạng mục thi công. Cán bộ quản lý phải đối chiếu thường xuyên lượng vật tư thực xuất với bảng dự toán kỹ thuật. Việc hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán là giải pháp cấp bách. Kế toán nên mở chi tiết tài khoản 154 theo từng khoản mục chi phí trực tiếp và gián tiếp rõ ràng. Doanh nghiệp cần cải tiến tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung. Thay vì phân bổ theo chi phí nhân công, kế toán nên kết hợp giữa chi phí trực tiếp và giờ máy thi công thực tế. Phương pháp này bảo đảm tính công bằng giữa các công trình có mức độ cơ giới hóa khác nhau. Đồng thời, doanh nghiệp phải chuẩn hóa phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ. Kế toán phối hợp chặt chẽ với ban chỉ huy công trường để đo đạc khối lượng hoàn thành. Ứng dụng phần mềm kế toán xây dựng giúp tự động hóa quá trình tính toán giá thành. Nhờ đó, ban lãnh đạo kiểm soát chặt chẽ ngân sách và hạn chế thất thoát.

3.1. Đổi mới tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung

Công ty Sự Nguyễn cần thay đổi tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung để nâng cao độ chính xác. Doanh nghiệp nên lựa chọn phân bổ theo tỷ lệ chi phí trực tiếp phát sinh trong kỳ. Tiêu thức này phản ánh toàn diện cả chi phí vật liệu, nhân công và máy thi công tham gia vào công trình. Đối với các công trình sử dụng máy móc thi công lớn, kế toán nên phân bổ theo số ca máy làm việc thực tế. Việc kết hợp linh hoạt các tiêu thức giúp giá thành từng hạng mục sát với chi phí thực tế. Sổ chi tiết theo dõi chi phí chung cần chia nhỏ thành chi phí nhân viên quản lý, chi phí dụng cụ và chi phí dịch vụ mua ngoài. Cách làm này giúp phát hiện lãng phí phát sinh.

3.2. Chuẩn hóa đánh giá chi phí dở dang và ứng dụng phần mềm

Doanh nghiệp cần áp dụng phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang theo khối lượng hoàn thành thực tế. Biên bản nghiệm thu kỹ thuật giữa chỉ huy trưởng và chủ đầu tư là cơ sở xác định chi phí dở dang. Kế toán xác định tỷ lệ hoàn thành của từng cấu kiện công trình để kết chuyển chi phí tương ứng. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi từ kế toán thủ công sang phần mềm kế toán chuyên dụng là yêu cầu cấp thiết. Phần mềm hỗ trợ liên kết dữ liệu xuất kho, chấm công và hóa đơn điện tử vào mã công trình. Hệ thống tự động cảnh báo khi chi phí thực tế vượt định mức dự toán ban đầu. Ban giám đốc dễ dàng truy cập báo cáo giá thành tức thời để ra quyết định.

IV. Ý nghĩa kế toán chi phí và tính giá thành tại Công ty Sự Nguyễn

Tổ chức khoa học kế toán chi phí và tính giá thành mang lại lợi ích kinh tế thiết thực cho Công ty Sự Nguyễn. Thông tin chi phí chính xác giúp doanh nghiệp xác định đúng lợi nhuận gộp của từng dự án thi công. Doanh nghiệp loại bỏ các khoản hao phí bất hợp lý và kiểm soát chặt chẽ ngân sách xây lắp. Kết quả tính giá thành là căn cứ pháp lý để quyết toán hợp đồng với đối tác. Trong bối cảnh ngành xây dựng cạnh tranh gay gắt, dữ liệu giá thành lịch sử giúp công ty lập giá thầu sát thực tế. Doanh nghiệp gia tăng cơ hội trúng thầu các công trình lớn nhưng vẫn duy trì biên lợi nhuận kỳ vọng. Nâng cao năng lực quản trị chi phí cũng tạo lập niềm tin đối với các ngân hàng cho vay vốn. Báo cáo tài chính minh bạch thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp xây dựng. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp kế toán tạo động lực nâng cao năng suất lao động. Toàn thể cán bộ kỹ thuật và nhân viên kế toán cùng phối hợp chặt chẽ vì mục tiêu tối ưu hóa chi phí.

4.1. Đóng góp đối với quản trị tài chính doanh nghiệp

Thông tin giá thành chính xác là công cụ điều hành then chốt của ban giám đốc. Nhà quản trị nắm bắt kịp thời các khoản mục chi phí vượt dự toán trong quá trình thi công. Doanh nghiệp chủ động điều chỉnh nguồn lực vật tư và nhân lực trên công trường. Việc kiểm soát tốt chi phí hạn chế phát sinh nợ đọng vốn và tối ưu hóa dòng tiền kinh doanh. Giá thành minh bạch giúp công ty xác định chính xác nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp. Doanh nghiệp tránh được các rủi ro xuất toán chi phí khi cơ quan thuế thanh tra quyết toán. Báo cáo tài chính phản ánh đúng thực trạng kinh doanh tạo tiền đề mở rộng quy mô hoạt động.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình cho doanh nghiệp xây lắp

Mô hình kế toán chi phí tại Công ty Sự Nguyễn cung cấp bài học thực tiễn giá trị cho các doanh nghiệp xây lắp vừa và nhỏ. Việc vận dụng linh hoạt Thông tư 133 kết hợp tài khoản 154 chi tiết giúp tối giản thủ tục hành chính. Các doanh nghiệp xây lắp tương tự có thể áp dụng quy trình kiểm soát hao phí vật tư từ khâu dự toán đến nghiệm thu. Sự phối hợp chặt chẽ giữa kế toán và kỹ thuật hiện trường là chìa khóa then chốt. Chuyển đổi số công tác kế toán giá thành giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ nâng cao vị thế cạnh tranh. Quy trình này xây dựng nền tảng quản trị minh bạch và tạo tiền đề tăng trưởng bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành xây dựng cơ bản giữ vị trí trọng yếu trong nền kinh tế quốc dân thông qua việc tạo lập cơ sở hạ tầng, công trình công cộng và cơ sở vật chất kỹ thuật. Do đặc thù sản phẩm xây dựng có quy mô lớn, kết cấu kỹ thuật phức tạp, giá trị cao, thời gian thi công kéo dài và địa bàn thi công phân tán ngoài trời, công tác quản lý tài chính đòi hỏi tính chuẩn xác nghiêm ngặt. Trong đó, kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp là khâu trung tâm của hệ thống kế toán quản trị và kế toán tài chính, đóng vai trò trực tiếp trong việc kiểm soát mức độ hao phí vật tư, nhân công, máy móc nhằm hạ giá thành công trình và bảo đảm biên lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Thực tế tại các doanh nghiệp xây lắp quy mô vừa và nhỏ cho thấy công tác kế toán chi phí thường gặp nhiều vướng mắc trong khâu luân chuyển chứng từ hiện trường, phân bổ chi phí gián tiếp và quản lý định mức, dễ dẫn tới nguy cơ thất thoát nguyên vật liệu và vốn lưu động. Khóa luận tập trung khảo sát thực tiễn tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn (tỉnh Thừa Thiên Huế) nhằm phản ánh bức tranh hạch toán thực tế và nhận diện các điểm hạn chế cần hoàn thiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Tìm hiểu, phân tích công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn.
2. Các mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp theo quy định tài chính hiện hành.
   • Phân tích thực trạng công tác hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành xây lắp tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn trên một công trình cụ thể.
   • Đánh giá ưu điểm, nhược điểm trong quy trình kế toán tại doanh nghiệp, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác kế toán chi phí và giá thành sản phẩm xây lắp của đơn vị.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn, trọng tâm là công trình “Đầu tư hạ tầng, vỉa hè thoát nước, cây xanh đường Nguyễn Kim Thành, đoạn từ tổ dân phố Vân Căn đến đường vào KCN Quảng Vinh” (viết tắt là công trình “Hạ tầng vỉa hè, thoát nước Vân Căn”).
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn, địa chỉ tại thôn Phú Lễ, xã Quảng Phú, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.
• Phạm vi thời gian: Số liệu phân tích tổng quan tình hình tài chính và kết quả sản xuất kinh doanh của công ty được thu thập trong giai đoạn 3 năm từ 2020 đến 2022. Riêng dữ liệu kế toán chi tiết về tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp được thu thập theo vòng đời thi công 6 tháng của công trình “Hạ tầng vỉa hè, thoát nước Vân Căn” (từ tháng 06/2022 đến tháng 12/2022).
• Phạm vi nội dung: Toàn bộ quy trình luân chuyển chứng từ, phân loại chi phí, phương pháp hạch toán trên tài khoản tổng hợp và sổ chi tiết, xác định giá trị dở dang và phương pháp lập thẻ tính giá thành sản phẩm xây lắp theo Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý thuyết dựa trên các chuẩn mực kế toán Việt Nam và khung pháp lý của Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/8/2016 của Bộ Tài chính. Về mặt học thuật, đề tài kế thừa và trích dẫn các giáo trình, công trình nghiên cứu chuyên sâu về kế toán tài chính và kế toán chi phí trong doanh nghiệp xây lắp của các tác giả: Huỳnh Lợi (2021), Võ Văn Nhị (2020), Đoàn Ngọc Quế, Phạm Văn Dược và Huỳnh Lợi (2020), Đỗ Minh Thành (2020), Huỳnh Lợi và Nguyễn Khắc Tâm (2019).

Khung lý thuyết phân loại chi phí trong doanh nghiệp xây lắp được tiếp cận theo ba tiêu thức:

• Theo nội dung kinh tế (yếu tố chi phí): Chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí khác bằng tiền.
• Theo công dụng kinh tế và chức năng hoạt động: Chi phí sản xuất (gồm 4 khoản mục: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, Chi phí nhân công trực tiếp, Chi phí sử dụng máy thi công, Chi phí sản xuất chung) và Chi phí ngoài sản xuất (Chi phí bán hàng, Chi phí quản lý doanh nghiệp).
• Theo cách ứng xử chi phí: Biến phí, định phí và chi phí hỗn hợp.

Về phương pháp tính giá thành, văn bản tổng hợp các phương pháp căn bản: phương pháp giản đơn (trực tiếp), phương pháp tỷ lệ, phương pháp hệ số và phương pháp phân bước; cùng các kỹ thuật đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ (theo chi phí thực tế phát sinh, theo sản lượng hoàn thành tương đương hoặc theo chi phí định mức). Điểm cốt lõi theo Thông tư 133/2016/TT-BTC được tác giả làm rõ là doanh nghiệp không sử dụng các tài khoản chi phí riêng biệt loại 6 (TK 621, TK 622, TK 623, TK 627) như Thông tư 200/2014/TT-BTC, mà tập hợp toàn bộ chi phí sản xuất trực tiếp và gián tiếp vào bên Nợ của Tài khoản 154 - Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang thông qua việc mở các tài khoản cấp hai hoặc sổ chi tiết theo 4 khoản mục chi phí.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu thực nghiệm bao gồm:

• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Phương pháp phỏng vấn: Trực tiếp trao đổi với nhân viên phòng kế toán công ty để nắm bắt quy trình nhận diện nghiệp vụ, phương pháp lập chứng từ, luân chuyển hồ sơ và kiểm tra sổ sách.
  • Phương pháp thu thập từ tài liệu: Khai thác hệ thống báo cáo tài chính (Báo cáo tình hình tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020 - 2022), chứng từ gốc (hóa đơn GTGT, phiếu xuất kho, bảng chấm công, bảng thanh toán lương, phiếu chi, hợp đồng kinh tế) và hệ thống sổ kế toán (Sổ Nhật ký chung, Sổ Cái TK 154, Sổ chi tiết TK 154 theo từng khoản mục và từng công trình).
  • Phương pháp quan sát: Quan sát thao tác nhập liệu thực tế vào phần mềm kế toán, việc kiểm tra đối chiếu định mức và quy trình lưu trữ hồ sơ thanh quyết toán tại văn phòng công ty.
• Phương pháp xử lý dữ liệu:
  • Phương pháp so sánh và phân tích thống kê: Xử lý số liệu tài chính qua 3 năm (2020, 2021, 2022) để xác định tỷ trọng, mức chênh lệch tuyệt đối, tốc độ tăng trưởng tương đối của từng chỉ tiêu tài sản, nguồn vốn, doanh thu và chi phí.
  • Phương pháp mô tả: Hệ thống hóa và tái hiện trực quan quy trình kế toán chi phí sản xuất, luân chuyển chứng từ và kỹ thuật tính giá thành công trình đang vận hành tại công ty.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp

Chương 1 thiết lập hệ thống khái niệm, nguyên tắc và quy trình hạch toán chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm xây lắp theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Tác giả phân tích rõ sự khác biệt giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm: chi phí sản xuất phản ánh toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong một kỳ kế toán nhất định (không phụ thuộc vào việc sản phẩm đã hoàn thành hay chưa), trong khi giá thành sản phẩm chỉ biểu hiện phần chi phí sản xuất gắn liền với một khối lượng sản phẩm xây lắp đã hoàn thành và nghiệm thu.

Các nội dung hạch toán nghiệp vụ theo Thông tư 133/2016/TT-BTC được cụ thể hóa:

• Kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Phản ánh chi phí vật liệu chính (xi măng, sắt, thép, gạch, cát, đá...), vật liệu phụ, vật kết cấu đúc sẵn sử dụng trực tiếp cho công trình. Kế toán ghi nhận trực tiếp vào bên Nợ TK 154 (chi tiết chi phí nguyên vật liệu trực tiếp). Chi phí nguyên vật liệu tiêu hao vượt mức bình thường không được tính vào giá thành mà phải kết chuyển thẳng vào giá vốn hàng bán (Nợ TK 632 / Có TK 154).
• Kế toán chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm tiền lương chính, lương phụ, phụ cấp lương của công nhân trực tiếp tham gia xây lắp trên công trường và lao động thuê ngoài theo hợp đồng giao khoán. Các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ) của công nhân trực tiếp xây lắp không hạch toán vào khoản mục này mà phải hạch toán vào chi phí sản xuất chung. Nghiệp vụ được phản ánh: Nợ TK 154 (chi tiết nhân công) / Có TK 334, TK 335. Phần chi phí nhân công vượt định mức bình thường được kết chuyển vào TK 632.
• Kế toán chi phí sử dụng máy thi công: Bao gồm chi phí tiền lương thợ điều khiển máy, chi phí nhiên liệu, khấu hao máy thi công và chi phí dịch vụ thuê máy bên ngoài. Khi doanh nghiệp không tổ chức đội máy thi công riêng biệt hoặc thuê ngoài từng lần, toàn bộ chi phí thực tế phát sinh được ghi nhận: Nợ TK 154 (chi tiết máy thi công), Nợ TK 133 / Có các TK 111, 112, 152, 214, 331, 334.
• Kế toán chi phí sản xuất chung: Tập hợp toàn bộ chi phí tổ chức, quản lý và phục vụ thi công tại hiện trường như lương nhân viên quản lý đội, các khoản trích bảo hiểm theo lương của công nhân xây lắp và quản lý đội (ghi Có TK 338), khấu hao tài sản cố định dùng cho ban chỉ huy công trường (ghi Có TK 214), chi phí thuê kho bãi, lán trại tạm thời, tiền điện nước và dịch vụ mua ngoài. Kế toán ghi nhận vào bên Nợ TK 154 (chi tiết sản xuất chung).
• Tổng hợp chi phí và xác định dở dang: Định kỳ hoặc khi công trình kết thúc, kế toán tổng hợp chi phí lũy kế trên TK 154, trừ đi các khoản giảm trừ (phế liệu thu hồi ghi Nợ TK 152, Nợ TK 111). Sản phẩm dở dang trong xây lắp là các hạng mục chưa hoàn thành, chưa bàn giao nghiệm thu. Giá thành thực tế khối lượng công tác xây lắp hoàn thành bàn giao được xác định theo công thức: Giá thành thực tế = Chi phí sản xuất dở dang đầu kỳ + Chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ - Chi phí sản xuất dở dang cuối kỳ. Khi nghiệm thu bàn giao, kế toán ghi nhận: Nợ TK 632 / Có TK 154.

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn

Chương 2 giới thiệu tổng quan về Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn: tiền thân là Doanh nghiệp tư nhân Sự Nguyễn thành lập ngày 14/01/2010 do ông Nguyễn Công Sự làm chủ sở hữu, chuyển đổi loại hình sang công ty TNHH một thành viên vào năm 2017. Trụ sở đặt tại thôn Phú Lễ, xã Quảng Phú, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Doanh nghiệp hoạt động đa ngành nghề trong lĩnh vực xây lắp: xây dựng nhà các loại (mã ngành 4100), công trình đường sắt và đường bộ (4210), công trình công ích (4220), hạ tầng kỹ thuật (4290), san lấp mặt bằng (4312), hoàn thiện công trình (4330), vận tải hàng hóa (4933) và bán lẻ vật liệu xây dựng (4752 - ngành chính). Doanh nghiệp sở hữu hệ thống máy móc chuyên dụng phục vụ thi công gồm: xe ben, xe lu, xe ủi, xe xúc, xe san mặt bằng, xe cẩu, xe trộn bê tông.

Phân tích số liệu tài chính của công ty giai đoạn 2020 - 2022 cho thấy:

• Về quy mô tài sản và nguồn vốn: Tài sản cố định chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng tài sản qua các năm (năm 2020 đạt 7.537,037 triệu đồng, chiếm tỷ trọng lớn nhờ sở hữu nhiều phương tiện xe máy thi công). Chỉ tiêu tiền và tương đương tiền cuối năm 2020 ghi nhận 408,806 triệu đồng. Hàng tồn kho giảm mạnh vào năm 2021 do công ty tập trung xử lý vật tư xuất cho các công trình dở dang sau giai đoạn dịch bệnh. Nợ phải trả chiếm tỷ trọng chi phối trong nguồn vốn, trong đó các khoản vay và nợ thuê tài chính là nguồn tài trợ chính cho hoạt động thi công và mua sắm máy móc.
• Về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh: Lợi nhuận sau thuế của công ty duy trì mức tăng trưởng dương liên tục trong cả 3 năm: từ 199,989 triệu đồng (năm 2020) lên 206,345 triệu đồng (năm 2021) và đạt 212,690 triệu đồng (năm 2022). Tuy nhiên, gánh nặng chi phí tài chính (100% là chi phí lãi vay ngân hàng) tăng rất cao, từ 434,646 triệu đồng năm 2020 lên 882,670 triệu đồng năm 2021 và đạt mức 1.199,929 triệu đồng năm 2022.

Thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành tại công trình “Hạ tầng vỉa hè, thoát nước Vân Căn” (thời gian thi công từ tháng 06/2022 đến tháng 12/2022) được khảo sát chi tiết:

• Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Kế toán theo dõi xuất dùng cát, đá, xi măng qua Phiếu xuất kho; đối với cấu kiện đúc sẵn như ống cống bê tông cốt thép (BTCT) các loại, công ty mua ngoài xuất thẳng ra hiện trường công trình theo Hóa đơn GTGT. Toàn bộ chứng từ được kiểm tra, định khoản Nợ TK 154 (chi tiết CPNVLTT công trình Vân Căn) và phản ánh chi tiết trên Sổ chi tiết TK 154 - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp.
• Chi phí nhân công trực tiếp: Hằng tháng, căn cứ vào Bảng chấm công công trường, Bảng thanh toán lương nhân công và Phiếu chi trả lương thực tế (như chứng từ phát sinh tháng 06/2022), kế toán hạch toán Nợ TK 154 (chi tiết CPNCTT công trình Vân Căn) / Có TK 334 (hoặc Có TK 111 khi chi trả trực tiếp cho công nhân giao khoán).
• Chi phí sử dụng máy thi công: Công ty kết hợp sử dụng xe máy thi công tự có (máy xúc, máy ủi, xe lu) và thuê ngoài. Chi phí nhiên liệu dầu mỡ, khấu hao máy móc và tiền công thợ vận hành máy phục vụ đào đắp, san nền hạ tầng được hạch toán vào TK 154 (chi tiết CPSDMTC).
• Chi phí sản xuất chung: Kế toán tập hợp các chi phí phát sinh trực tiếp phục vụ quản lý hiện trường công trình Vân Căn, bao gồm Phiếu chi thanh toán tiền thuê thủ kho phụ trách công trường, Phiếu chi thanh toán tiền thuê nhà làm kho chứa vật tư thiết bị, chi phí công cụ dụng cụ và tiền điện nước phục vụ thi công. Toàn bộ được ghi nhận trên Sổ chi tiết TK 154 - Chi phí sản xuất chung công trình Vân Căn.
• Đánh giá sản phẩm dở dang và tính giá thành: Công trình có thời gian thi công 6 tháng và thực hiện theo phương thức nghiệm thu bàn giao một lần khi hoàn thành toàn bộ. Do đó, vào thời điểm khởi công (tháng 06/2022), chi phí dở dang đầu kỳ bằng 0. Trong suốt 6 tháng, các khoản mục chi phí được tập hợp lũy kế trên TK 154 theo từng đối tượng chi tiết. Đến tháng 12/2022, toàn bộ công trình hoàn thành, được chủ đầu tư nghiệm thu bàn giao; chi phí dở dang cuối kỳ bằng 0. Kế toán lập Thẻ tính giá thành công trình, xác định tổng giá thành thực tế xây lắp hoàn thành và kết chuyển toàn bộ giá thành công trình vào giá vốn hàng bán: Nợ TK 632 / Có TK 154.

Chương 3: Đánh giá thực trạng và một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại Công ty TNHH MTV Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn

Chương 3 tổng kết các mặt ưu điểm, nhược điểm trong công tác kế toán của đơn vị và đưa ra các kiến nghị mang tính kỹ thuật nghiệp vụ:

• Ưu điểm: Bộ máy kế toán được tổ chức tinh gọn, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế; việc áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC giúp đơn giản hóa hệ thống tài khoản tập hợp chi phí qua TK 154; công ty đã mở được sổ theo dõi chi tiết chi phí sản xuất theo từng công trình riêng biệt, tạo thuận lợi cho việc nghiệm thu, quyết toán và đối chiếu với dự toán được duyệt.
• Nhược điểm: Việc luân chuyển các chứng từ ban đầu từ công trường về phòng kế toán (như nhật trình máy thi công, phiếu giao nhận vật tư tại hiện trường) đôi lúc còn chậm trễ; phương pháp phân bổ một số khoản chi phí dùng chung cho nhiều công trình (như chi phí máy móc luân chuyển, tiền thuê kho bãi chung) còn mang tính ước lượng, chưa nhất quán về tiêu thức phân bổ; chưa định kỳ tổ chức đối chiếu kiểm kê vật tư tồn thừa tại chân công trình vào cuối tháng; doanh nghiệp phụ thuộc nguồn vốn vay ngắn hạn và dài hạn quá lớn dẫn tới áp lực chi phí lãi vay tăng cao (năm 2022 chi phí tài chính chiếm gần 1,2 tỷ đồng), ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh thuần.
• Các giải pháp hoàn thiện:
  • Chuẩn hóa quy chế lập và luân chuyển chứng từ kế toán từ ban chỉ huy công trường về phòng kế toán để bảo đảm tính kịp thời trong việc ghi nhận số liệu.
  • Xây dựng hệ thống định mức nội bộ chặt chẽ đối với tiêu hao vật tư chính và ca máy thi công cho từng loại công trình hạ tầng.
  • Hoàn thiện phương pháp phân bổ chi phí sản xuất chung và chi phí sử dụng máy thi công dùng chung dựa trên tiêu thức giờ máy hoạt động thực tế hoặc khối lượng dự toán hoàn thành, tránh phân bổ bình quân ước lượng.
  • Tăng cường ứng dụng tính năng quản trị chi phí trên phần mềm kế toán nhằm tự động trích xuất Thẻ tính giá thành và theo dõi chi tiết sai lệch giữa chi phí thực tế với dự toán thiết kế.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và phân tích thực trạng tài chính của Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn qua chuỗi số liệu kế toán thực tế:

Chỉ tiêu tài chính	Năm 2020 (triệu đồng)	Năm 2021 (triệu đồng)	Năm 2022 (triệu đồng)	Chênh lệch 2021/2020 (%)	Chênh lệch 2022/2021 (%)
Doanh thu hoạt động tài chính	0,195	0,236	0,333	+20,79%	+41,20%
Chi phí tài chính (100% lãi vay)	434,646	882,670	1.199,929	+103,08%	+35,94%
Lợi nhuận thuần từ HĐKD	963,897	934,860	265,862	-3,01%	-71,56%
Thu nhập khác	90,909	72,727	0,000	-20,00%	-100,00%
Chi phí khác	804,820	749,656	0,000	-6,85%	-100,00%
Lợi nhuận khác	-713,911	-676,929	0,000	-5,18%	-100,00%
Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế	249,986	257,931	265,862	+3,18%	+3,07%
Chi phí thuế TNDN	49,997	51,586	53,172	+3,18%	+3,07%
Lợi nhuận sau thuế TNDN	199,989	206,345	212,690	+3,18%	+3,07%
Thuế và các khoản nộp Nhà nước	53,198	99,682	316,587	+87,38%	+217,60%
Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối	760,832	940,326	1.137,064	+23,59%	+20,92%
Xây dựng cơ bản dở dang	0,000	556,873	556,873	-	0,00%

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn: Tác giả tự khẳng định đề tài mang tính mới tại đơn vị nghiên cứu do công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào trước đó. Khóa luận cung cấp một bộ hồ sơ minh chứng hoàn chỉnh về phương pháp tổ chức kế toán xây lắp theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, giải quyết mối liên kết giữa hệ thống chứng từ hiện trường (ống BTCT, tiền thuê nhà làm kho, thuê thủ kho, chấm công) với kỹ thuật phản ánh trên Sổ chi tiết TK 154 và kết xuất sang Thẻ tính giá thành công trình bàn giao trọn gói.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu được xác định trong văn bản:

• Dữ liệu chi tiết về chi phí sản xuất và thẻ tính giá thành mới chỉ khảo sát chuyên sâu trên một công trình đơn lẻ thuộc lĩnh vực hạ tầng giao thông quy mô nhỏ (“Hạ tầng vỉa hè, thoát nước Vân Căn”) với chu kỳ thi công ngắn (6 tháng) và phương thức bàn giao một lần, chưa khảo sát các dự án xây dựng công nghiệp hoặc dân dụng lớn có thời gian thi công kéo dài nhiều năm.
• Số liệu tài chính tổng hợp dừng lại ở niên độ kế toán kết thúc ngày 31/12/2022, chưa phản ánh các biến động chi phí phát sinh trong các năm tiếp theo.
• Khóa luận chưa so sánh đối chiếu thực nghiệm giữa việc áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC với Thông tư 200/2014/TT-BTC nhằm làm rõ sự khác biệt trong việc quản lý chi phí gián tiếp khi doanh nghiệp mở rộng quy mô.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng nghiên cứu công tác kế toán giá thành cho các công trình xây dựng dài hạn áp dụng phương thức nghiệm thu bàn giao theo từng giai đoạn công nghệ hoặc điểm dừng kỹ thuật, đồng thời đi sâu xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí nhằm kiểm soát rủi ro biến động giá nguyên vật liệu xây dựng trên thị trường.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện đồ án, khóa luận tốt nghiệp về đề tài kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành trong ngành xây dựng cơ bản, đặc biệt là các đề tài vận dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 133/2016/TT-BTC.
• Cán bộ kế toán tại các doanh nghiệp xây dựng, xây lắp quy mô vừa và nhỏ: có thể tham khảo trực tiếp cách thiết lập mẫu sổ chi tiết tài khoản 154 theo 4 khoản mục chi phí (NVLTT, NCTT, CPSDMTC, CPSXC), quy trình tập hợp chứng từ thực tế từ hiện trường công trường (hóa đơn ống cống BTCT, chi phí thuê nhà kho, thuê thủ kho) và phương pháp lập Thẻ tính giá thành cho công trình hoàn thành bàn giao một lần.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn áp dụng chế độ kế toán nào và việc hạch toán chi phí sản xuất có điểm gì đặc thù? Doanh nghiệp áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính. Điểm đặc thù là công ty không sử dụng các tài khoản chi phí loại 6 (TK 621, 622, 623, 627) mà tập hợp toàn bộ chi phí sản xuất trực tiếp và gián tiếp vào bên Nợ của Tài khoản 154, đồng thời mở các sổ chi tiết theo 4 khoản mục: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, Chi phí nhân công trực tiếp, Chi phí sử dụng máy thi công và Chi phí sản xuất chung cho từng công trình cụ thể.

2. Đối tượng tập hợp chi phí và đối tượng tính giá thành cụ thể trong nghiên cứu thực tế là công trình nào? Đối tượng nghiên cứu thực tế là công trình “Đầu tư hạ tầng, vỉa hè thoát nước, cây xanh đường Nguyễn Kim Thành, đoạn từ tổ dân phố Vân Căn đến đường vào KCN Quảng Vinh” (viết tắt là công trình “Hạ tầng vỉa hè, thoát nước Vân Căn”), có thời gian thi công 6 tháng (từ tháng 06/2022 đến tháng 12/2022).

3. Vì sao chi phí tài chính của công ty lại tăng mạnh từ năm 2020 đến năm 2022? Theo Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của công ty, chi phí tài chính tăng từ 434,646 triệu đồng (năm 2020) lên 882,670 triệu đồng (năm 2021) và đạt 1.199,929 triệu đồng (năm 2022). Nguyên nhân do 100% chi phí tài chính là chi phí lãi vay; công ty đã tăng cường huy động vốn vay từ các tổ chức tín dụng để tài trợ cho các công trình xây lắp và đầu tư mua sắm xe máy thi công chuyên dụng.

4. Tại công trình “Hạ tầng vỉa hè, thoát nước Vân Căn”, các khoản mục chi phí sản xuất chung phát sinh những chứng từ gốc tiêu biểu nào? Các chứng từ gốc tiêu biểu được phản ánh gồm: Phiếu chi thanh toán tiền thuê thủ kho phụ trách công trường, Phiếu chi thanh toán tiền thuê nhà làm kho chứa công cụ dụng cụ và vật tư, cùng các hóa đơn, chứng từ chi phí dịch vụ mua ngoài, điện nước phát sinh phục vụ trực tiếp cho ban chỉ huy công trình tại địa bàn thi công.

5. Việc xác định sản phẩm dở dang và tính giá thành tại công trình Vân Căn được thực hiện như thế nào khi kết thúc thi công? Do công trình bàn giao một lần khi hoàn thành toàn bộ sau 6 tháng thi công, chi phí dở dang đầu kỳ (tháng 06/2022) và chi phí dở dang cuối kỳ khi bàn giao (tháng 12/2022) đều bằng 0. Giá thành thực tế hoàn thành bằng toàn bộ chi phí sản xuất phát sinh lũy kế trên TK 154 trong 6 tháng, được kế toán tập hợp vào Thẻ tính giá thành công trình và kết chuyển sang giá vốn hàng bán qua bút toán Nợ TK 632 / Có TK 154.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Phượng đã phản ánh toàn diện công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Sự Nguyễn theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Thông qua nghiên cứu trường hợp cụ thể tại công trình “Hạ tầng vỉa hè, thoát nước Vân Căn” trong năm 2022, tác giả đã làm rõ quy trình tập hợp 4 khoản mục chi phí trên Tài khoản 154 và kỹ thuật lập Thẻ tính giá thành cho công trình hoàn thành bàn giao một lần. Các giải pháp được đề xuất xuất phát từ chính thực trạng quản lý chứng từ, định mức và phân bổ chi phí gián tiếp tại doanh nghiệp, mang lại giá trị tham khảo rõ ràng cho sinh viên chuyên ngành kế toán và những người làm thực tế tại các doanh nghiệp xây lắp vừa và nhỏ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Khái quát chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Tổng quan về chi phí sản xuất 1. Khái niệm Sản xuất gắn liền với hoạt động sống cùng với sự phát triển con người, tạo ra của cải vật chất góp phần phát triển xã hội.

Và trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, bất cứ doanh nghiệp nào cũng phát sinh chi phí đầu tư vào nguồn lực của mình để tạo ra sản phẩm phục vụ cho xã hội. Có nhiều khái niệm về chi phí sản xuất, vậy chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp là gì? Theo Huỳnh Lợi, (2021): “Chi phí sản xuất của doanh nghiệp xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành hoạt động xây lắp trong một thời kỳ”. Theo Võ Văn Nhị, (2020): “Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp là toàn bộ các khoản hao phí vật chất mà doanh nghiệp chi ra để thực hiện công tác xây lắp, nhằm tạo ra các sản phẩm khác nhau theo mục đích kinh doanh cũng như theo hợp đồng giao nhận thầu đã ký kết”. Phân loại Theo TS.

Đoàn Ngọc Quế, PGS. Phạm Văn Dược, TS. Huỳnh Lợi, (2020), có các cách phân loại chi phí sau: a) Phân loại chi phí theo tính chất, nội dung kinh tế của chi phí (Theo yếu tố chi phí) Cách phân loại này căn cứ vào các chi phí có cùng tính chất kinh tế (nội dung kinh tế) để phân loại, không phân biệt chi phí phát sinh ở đâu, cho hoạt động sản xuất kinh doanh nào. Cách phân loại này cho biết được tổng chi phí phát sinh ban đầu để làm căn cứ lập kế hoạch và kiểm soát chi phí theo yếu tố.

Theo cách phân loại này, toàn bộ chi phí được chia thành các yếu tố sau: 5 - Chi phí nguyên vật liệu: là toàn bộ giá trị nguyên vật liệu sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ; - Chi phí nhân công: là tiền lương chính, tiền lương phụ, các khoản trích theo lương (bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp) và các khoản phải trả khác cho người lao động trong kỳ; - Chi phí khấu hao tài sản cố định: là phần giá trị hao mòn của tài sản cố định chuyển dịch vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ; - Chi phí dịch vụ mua ngoài: là các khoản tiền điện, tiền nước, điện thoại, thuê mặt bằng,.; - Chi phí khác bằng tiền: là những chi phí sản xuất kinh doanh khác chưa được phản ánh trong các chi phí trên nhưng đã chi bằng tiền như chi phí tiếp khách, hội nghị,. b) Phân loại chi phí theo chức năng hoạt động Cách phân loại này căn cứ vào chức năng hoạt động mà chi phí phát sinh để phân loại. Phân loại chi phí theo chức năng hoạt động giúp cho kế toán, nhà quản lý nhận thức được vai trò, vị trí của chi phí đối với từng hoạt độnng sản xuất kinh doanh khác nhau trong doanh nghiệp. Theo cách phân loại này, toàn bộ chi phí được chia thành 2 loại là chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất.

* Chi phí sản xuất: Là toàn bộ chi phí liên quan đến chế tạo sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ trong một thời kỳ nhất định và tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế kỹ thuật của từng hoạt động, chi phí sản xuất được sắp xếp thành những khoản mục có nội dung kinh tế khác nhau. Đối với doanh nghiệp sản xuất chi phí sản xuất được chia thành 3 khoản mục: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là biểu hiện bằng tiền những nguyên vật liệu chủ yếu tạo thành thực thể vật chất của sản phẩm như: sắt, thép, gỗ, vải, sợi và nguyên vật liệu có tác dụng phụ thuộc, nó kết hợp với nguyên vật liệu chính để sản xuất ra sản phẩm hoặc làm tăng chất lượng của sản phẩm, hoặc tạo ra màu sắc, mùi vị cho sản phẩm, hoặc rút ngắn chu kỳ sản xuất sản phẩm. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp được hạch toán trực tiếp vào đối tượng chịu chi phí. 6 - Chi phí nhân công trực tiếp: là tiền lương chính, lương phụ, các khoản trích theo lương như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp và các khoản phải trả khác cho công nhân trực tiếp sản xuất.

Chi phí nhân công trực tiếp được hạch toán trực tiếp vào các đối tượng chịu chi phí. - Chi phí sản xuất chung: là những chi phí để sản xuất ra sản phẩm nhưng không kể chi phí nguyên vật liệu trực tiếp và chi phí nhân công trực tiếp. Chi phí sản xuất chung bao gồm chi phí nguyên vật liệu gián tiếp, chi phí nhân công gián tiếp, chi phí khấu hao tài sản cố định sử dụng trong sản xuất và quân lý sản xuất, chi phí sửa chữa bảo trì, chi phí quản lý phân xưởng,. Trong hoạt động sản xuất, sự kết hợp các chi phí trên tạo những những loại chi phí khác nhau.

+ Kết hợp giữa chi phí nguyên vật liệu trực tiếp với chi phí nhân công trực tiếp được gọi là chi phí ban đầu, thể hiện chi phí chủ yếu cần thiết khi bắt dầu sản xuất sản phẩm. + Kết hợp giữa chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung được gọi là chi phí chuyển đổi, chi phí chế biến, thể hiện chi phi cần thiết để chuyển nguyên vật liệu thành sản phẩm. Đối với doanh nghiệp xây lắp chi phí sản xuất được chia thành 4 khoản mục: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Gồm tất cả chi phí nguyên vật liệu dùng trực tiếp cho thi công xây lắp như chi phí về: + Nguyên vật liệu chính: gỗ, gạch, cát, đá, ciment,.; + Vật liệu phụ: đinh, kẽm, dây buộc,.; + Nhiên liệu: than, củi, dầu lửa,.; + Vật kết cấu: bê tông đúc sẵn, vì kèo lắp sẵn,.; + Giá trị thiết bị đi kèm với vật kiến trúc như thiết bị vệ sinh, thiết bị thông gió, chiếu sáng, truyền dẫn,. - Chi phí nhân công trực tiếp: + Tiền lương của công nhân trực tiếp tham gia xây dựng công trình trên công trường và lắp đặt thiết bị; 7 + Tiền công nhúng gạch vào nước, tưới nước cho tường, công đóng đặt tháo dỡ lắp ghép ván khuôn đà giáo, công vận chuyển vật liệu và khuân vác máy móc trong lúc thi công từ chỗ để công trình đến nơi xây dựng, công cạo rỉ sắt thép để thi công, công phụ vôi vữa,.; + Phụ cấp làm đêm thêm giờ, các khoản phụ cấp có tính chất lương như phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp môi trường làm việc,.

Không bao gồm: + Các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp của công nhân trực tiếp xây lắp; + Lương của công nhân vận chuyển ngoài công trường, lương nhân viên thu mua, bốc dỡ, bảo quản vật liệu trước khi đến kho công trường, lương công nhân sản xuất phụ, nhân viên quản lý, công nhân điều khiển sử dụng máy thi công, những người làm công tác bảo quản ở công trường. - Chi phí sử dụng máy thi công: + Chi phí nhân công: là chi phí về lương chính, lương phụ, phụ cấp lương phải trả cho công nhân trực tiếp điều khiển, phục vụ xe máy thi công; + Chi phí nguyên vật liệu, công cụ phục vụ máy thi công; + Chi phí khấu hao máy thi công; + Chi phí dịch vụ mua ngoài như thuê ngoài sửa chữa xe máy thi công, bảo hiểm xe máy thi công, chi phí điện nước, thuê máy thi công, chi phí trả cho nhà thầu phụ,.; + Chi phí bằng tiền khác. Không bao gồm: Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp của công nhân sử dụng và phục vụ máy thi công. - Chi phí sản xuất chung bao gồm toàn bộ chi phí tổ chức và phục vụ xây lắp phát sinh trong phạm vi phân xưởng như: + Chi phí nhân viên phân xưởng: là chi phí về lương chính, lương phụ, phụ cấp lương, phải trả nhân viên quản lý đội xây dựng, tiền ăn giữa ca của nhân viên quản lý đội xây dựng, của công nhân xây lắp; bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công 8 đoàn, bảo hiểm thất nghiệp của công nhân trực tiếp xây lắp, công nhân sử dụng và phục vụ máy thi công, nhân viên quản lý tổ đội thi công; + Chi phí vật liệu: là chi phí về vật liệu dùng để sửa chữa, bảo dưỡng tài sản cố định, công cụ dụng cụ thuộc đội xây dựng quản lý và sử dụng, chi phí lán trại tạm thời,.; + Chi phí dụng cụ sản xuất: là chi phí về công cụ dụng cụ xuất dùng cho hoạt động quản lý của đội xây dựng: + Chi phí dịch vụ mua ngoài: là các chi phí như chi phí sửa chữa, điện, nước, điện thoại, các khoản chi phí mua và sử dụng các tài liệu kỹ thuật, bằng sáng chế, giấy phép chuyển giao công nghệ không thuộc tài sản cố định mà tính theo phương pháp phân bổ dần vào chi phí của đội; + Chi phí khác bằng tiền.

* Chi phí ngoài sản xuất: là những chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản phẩm và quản lý chung toàn doanh nghiệp. Chi phí ngoài sản xuất bao gồm hai khoản mục chính là: - Chi phí bán hàng: là toàn bộ những chi phí phát sinh cần thiết để tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá; bao gồm các khoản chi phí như vận chuyển, bốc vác, bao bì, lương nhân viên bán hàng, hoa hồng bán hàng, khấu hao tài sản cố định và những chi phí liên quan đến dự trữ, bảo quản sản phẩm, hàng hóa. - Chi phí quản lý doanh nghiệp: là toàn bộ những chi phí chi ra cho việc tổ chức và quản lý trong toàn doanh nghiệp. Đó là những chi phí hành chính, kế toán, quản lý chung.

c) Phân loại chi phí theo cách ứng xử chi phí Căn cứ vào sự biến động của chi phí khi mức độ hoạt động thay đổi, chi phí được phân thành 3 loại: biến phí, định phí và chi phí hỗn hợp. - Biến phí là chi phí nếu xét về tổng số thay đổi tỷ lệ thuận với mức độ hoạt động. Mức độ hoạt động có thể là số lượng sản phẩm sản xuất ra, số lượng sản phẩm tiêu thụ, số giờ máy vận hành… tỷ lệ thuận chỉ trong một phạm vi hoạt động.