CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát chung về bán hàng và kết quả kinh doanh 1. Bán hàng Bán hàng là một hoạt động không thể thiếu trong các doanh nghiệp sản xuất, cũng như trong một số lĩnh vực khác. Hiện nay, có rất nhiều khái niệm bán hàng khác nhau tùy thuộc vào lĩnh vực và cũng có thể tùy theo quan niệm cổ điển và hiện đại.“Đối với các doanh nghiệp thương mại định nghĩa bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại.“Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa người mua và doanh nghiệp thu tiền về hoặc được quyền thu tiền.
Còn đối với lĩnh vực kinh tế lại cho rằng, bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền). Ngoài ra, có rất nhiều quan điểm cố điển và hiện đại khác nhau quan niệm cổ điển: “Bán hàng là hoạt động thực hiện sự trao đổi sản phẩm hay dịch vụ của người bán chuyển cho người mua để được nhận lại từ người mua tiền, vật phẩm hoăc giá trị trao đổi đã thỏa thuận”. Còn đối với quan điểm hiện đại thì cho rằng bán hàng là quá trình liên hệ với khách hàng tiềm năng tìm hiểu nhu cầu khách hàng, trình bày và chứng minh sản phẩm, đàm phán mua bán, giao hàng và thanh toán. Mặc dù, các quan điểm là khác nhau, nhưng nhìn chung qúa trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau:“Bán hàng có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người mua đồng ý mua họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền.
Bên cạnh đó, quá trình bán hàng phải có sự trao đổi quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán là người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Các phương thức bán hàng Có nhiều phương thức bán hàng khác nhau. Tùy thuộc vào quy mô cũng như là loại hình kinh doanh mà doanh nghiệp lựa chọn và áp dụng cho mình phương thức bán hàng phù hợp.
Nhìn chung, có các phương thức bán hàng chính sau. * Phương thức bán buôn “Bán buôn hàng hóa là phương thức bán hàng chủ yếu cho các đơn vị thương mại, hoặc các doanh nghiệp sản xuất để thực hiện bán hoặc gia công chế biến rồi bán ra. Đặc điểm của hàng hóa bán buôn là vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng, do vậy giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa thực hiện. Đối với bán buôn hàng hóa,” có hai phương thức sau: - “Bán buôn qua kho là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng hóa phải được xuât ra từ kho của doanh nghiệp.
Trong phương thức này bao gồm: SVTH: Đinh Thị Thu Hồng 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com GVHD: PGS. Nguyễn Công Phương + Bán buôn theo hình thức giao hàng trực tiếp tại kho: theo hình thức này bên mua cử người đến kho của bên bán nhận hàng. + Bán buôn theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này, bên bán căn cứ vào hợp đồng kinh tế vận chuyển đến nơi cho bên mua sau khi ký nhận giap hàng thì hàng hóa mới được chuyển giao cho bên mua.” - Bán buôn chuyển thẳng là hình thức buôn bán hàng hóa không đem về nhập kho bên bán mà giao bán ngay cho khách hàng. Theo phương thức này có 2 hình thức: + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: Doanh nghiệp sau khi nhận hàng từ nhà cung cấp thì bán trực tiếp cho khách hàng của mình + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Doanh nghiệp sau khi mua hàng, nhận hàng, chở hàng giao cho bên mua tại địa điểm đã thỏa thuận.
Đây là phương thức bán hàng tiết kiệm nhất vì nó giảm được chi phí lưu thông và tăng nhanh tốc độ luân chuyển hàng hóa. Với phương pháp này, doanh nghiệp có thể tự vận chuyển hàng hóa hoặc ủy nhiệm cho bên bán hàng hoặc bên mua hàng vận chuyển. * Phương thức bán lẻ Đối với phương thức bán lẻ cho người tiêu dùng là các tổ chức, cá nhân mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ, hàng hóa bán ra mỗi lần thường nhỏ đơn chiếc và giá bán thường ổn định. Khối lượng đặc điểm của phương pháp này là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng.
Phương thức này có các hình thức sau: - Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này nhân viên giao hàng trực tiếp cho khách hàng và trực tiếp thu tiền của khách hàng luôn. Căn cứ số tiền bán được nhân viên bán hàng kiểm kê hàng tồn kho để xác định số hàng bán ra ngay trong ngày (kỳ), sau đó lập báo cáo và kê giấy nộp tiền bán hàng. - “Hình thức bán lẻ thu tiền tập trung: Là hình thức bán hàn hóa mà việc thu tiền ở người mua và giao hàng cho người mua tách rời nhau. Theo đó, ở mỗi của hàng sẽ bố trí nhân viên trực tiếp thu tiền của khách hàng, sau đó viết hóa đơn cho khách hàng đến cửa hàng nhận hàng.
Báo báo này là chứng từ ban đầu đề hạch toán doanh thu.” * Phương thức bán hàng qua đại lý hay ký gửi hàng hóa Bán hàng qua đại lý (ký gửi hàng hóa) là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho các cơ sở đại lý, ký gửi để cho các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng một khoản tiền được gọi là hoa hồng đại lý. Trong hình thức này thì hàng gửi bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Doanh nghiệp chỉ được coi là tiêu thụ hàng hóa khi đại lý thông báo đã bán hàng.
Doanh nghiệp có trách nhiệm nộp thuế tiêu thụ theo tổng giá trị hàng gửi bán. Khoản hoa hồng mà doanh nghiệp phải trả cho đại lý được coi là là chi phí bán hàng của doanh nghiệp. SVTH: Đinh Thị Thu Hồng 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com GVHD: PGS. Nguyễn Công Phương * Phương thức bán hàng trả góp Bán hàng trả góp là phương thức bán hàng mà khi khách hàng mua hàng thì lượng hàng bán ra được xác định là đã tiêu thụ, doanh thu bán hàng được tính theo giá bán trả tiền ngay, nhưng khách hàng chỉ thanh toán một phần tiền hàng để nhận hàng hóa phần còn lại sẽ thanh toán dần trong một thời gian và chịu khoản lãi theo quy định trong hợp đồng.
Khoản lãi sẽ được hạch toán vào doanh thu hoạt động tài chính. Kết quả kinh doanh Đối với tất cả các doanh nghiệp, kết quả kinh doanh được xem là mục đích cuối cùng phụ thuộc vào quy mô và chất lượng của quá trình sản xuất kinh doanh. Kết quả kinh doanh là kết quả tài chính cuối cùng trong một thời gian nhất định (tháng, quý, năm). Từ đó, doanh nghiệp phải thực hiện việc xác định kết quả kinh doanh để biết được tình hình lãi lỗ của doanh nghiệp bằng cách so sánh chi phí bỏ ra và thu nhập đạt được trong quá trình kinh doanh.
Nếu thu nhập lớn hơn chi phí bỏ ra tức là doanh nghiệp kinh doanh có lãi, ngược lại là lỗ. Ngoài ra, việc xác định kết quả kinh doanh cần tuân thủ một số các quy định sau: “Phản ánh đầy đủ, chính xác kết quả hoạt động kinh doanh của kỳ kế toán theo đúng quy định của chính sách tài chính hiện tại. Kết quả hoạt động kinh doanh phải được chi tiết theo từng loại hoạt đông (hoạt động sản xuất, hoạt động chế biến, hoạt động kinh doanh thương mại, dịch vụ, hoạt động tài chính,…). Trong từng loại hoạt động kinh doanh có thể cần chi tiết cho từng loại sản phẩm, từng ngành hàng, từng loại dịch vụ”và các khoản doanh thu và thu nhập trong việc xác định kết quả hoạt động kinh doanh là doanh thu thuần và thu nhập thuần.
Kế toán bán hàng 1. Kế toán doanh thu bán hàng Để đưa ra định nghĩa về doanh thu bán hàng trước hết chúng ta phải biết đến khái niệm doanh thu. Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm phát triển vốn chủ sở hữu ”. Từ hai định nghĩa doanh thu và bán hàng chúng ta có thể định nghĩa doanh thu bán hàng được xem như là toàn bộ số tiền thu được từ các giao dịch bán hàng hóa, thanh bao gồm cả khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có).
Đa phần, các doanh nghiệp sản xuất chủ yếu là doanh thu từ hoạt động bán bán thành phầm, thành phẩm. Ngoài ra, doanh thu bán hàng còn liên quan đến các khoản giảm trừ doanh thu đó là các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại. Các khoản này làm giảm doanh làm doanh thu thực tế mà công ty đã xác nhận là khoản doanh bán hàng. SVTH: Đinh Thị Thu Hồng 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com GVHD: PGS.
Nguyễn Công Phương 1. Nguyên tắc ghi nhận doanh thu Theo chuẩn mực số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” ban hành theo quyết định số 149/2001/ QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bộ Tài chính thì doanh thu bán hàng được ghi nhận thỏa mãn 5 điều kiện sau: - “Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa cho người mua; - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.