CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1. Nhiệm vụ kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh 1. Nhiệm vụ kế toán doanh thu 1. Khái niệm doanh thu Doanh thu: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được. Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu (Ví dụ: Khi người nhận đại lý thu hộ tiền bán hàng cho đơn vị chủ hàng, thì doanh thu của người nhận đại lý chỉ là tiền hoa hồng được hưởng). Các khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu. Doanh thu được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được.
Doanh thu phát sinh từ giao dịch được xác định bởi thỏa thuận giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại. Doanh thu trong doanh nghiệp bao gồm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu nội bộ, doanh thu tài chính và các khoản thu nhập khác. Ngoài ra, doanh thu còn bao gồm các khoản trợ giá, phụ thu theo quy định của nhà nước đối với một số hàng hóa đã tiêu thụ trong kỳ được nhà nước cho phép và giá trị của các sản phẩm hàng hóa đem biếu tặng hoặc tiêu dùng trong nội bộ doanh nghiệp.
SVTH: Phùng Thị Bảo Yến Trang 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ts. Dương Thị Mai Hà Trâm 1. Nhiệm vụ kế toán doanh thu - Xác định tất cả doanh thu phát sinh trong kỳ như: doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu tài chính, doanh thu khác….Theo dõi doanh thu bán hàng theo từng mặt hàng, từng khu vực, từng nhân viên bán hàng….theo yêu cấu quản lý. - Ghi chép và phản ánh kịp thời các khoản giảm giá hàng bán, chiết khấu thương mại hoặc doanh thu của số hàng bán bị trả lại để xác định chính xác doanh thu bán hàng thuần.
- Theo dõi thuế GTGT đầu ra, tình hình sử dụng hóa đơn, lập bảng xuất nhập tồn của hàng hóa, lập bảng kê hàng xuất tiêu thụ, lập biên bản hủy hóa đơn (nếu có). - Đối chiếu số lượng hàng hóa trên sổ sách với thực tế, tìm ra chênh lệch (nếu có). - Theo dõi các khoản phải thu, phải trả cho khách hàng. - Phản ánh và giám sát kế hoạch tiêu thụ thành phẩm.
Tính toán và phản ánh chính xác, kịp thời doanh thu bán hàng. - Tính toán chính xác, đầy đủ và kịp thời kết quả tiêu thụ. Nhiệm vụ kế toán chi phí 1. Khái niệm chi phí Chi phí: là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu.
Chi phí phát sinh trong kỳ này sẽ tính hết vào chi phí thời kỳ này, chẳng hạn như: tiền lương nhân viên, chi phí điện nước, khấu hao tài sản cố định…Với tính chất chi phí này thì kế toán ghi ngay một lần vào chi phí của đối tượng chịu chi phí trong một kỳ kế toán. Chi phí phát sinh trong kỳ này nhưng sẽ tính vào chi phí kỳ sau, có thể kéo dài qua kỳ kế toán năm sau chẳng hạn như: chi phí sử dụng công cụ dụng cụ, chi phí SVTH: Phùng Thị Bảo Yến Trang 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ts. Dương Thị Mai Hà Trâm quảng cáo lớn có tác dụng tạo doanh thu cho nhiều kỳ, chi phí sữa chữa lớn tài sản cố định…Với tính chất chi phí này kế toán sẽ ghi nhận toàn bộ chi phí vào tài khoản chi phí trả trước rồi phân bổ dần cho đối tượng chịu chi phí vào mỗi kỳ kế toán sau. Chi phí chưa phát sinh trong kỳ này nhưng sẽ được tính trước vào chi phí kỳ này, chẳng hạn như: trích trước chi phí trả lãi tiền vay, trích trước chi phí sữa chữa lớn tài sản có định và các chi phí dự phòng trợ cấp mất việc làm, chi phí dự phòng bảo hành hàng hóa.
Với tính chất chi phí này kế toán sẽ ghi nhận trước vào đối tượng chịu chi phí theo số dự toán từng kỳ để hình thành một khoản phải trả, một khoản dự phòng đến khi thực tế phát sinh sẽ dùng khoản phải trả, khoản dự phòng này để chi, việc làm này của kế toán sẽ thực hiện theo nguyên tắc thận trọng không làm biến động chi phí thực tế một cách đột xuất, nhưng phải đảm bảo nguyên tắc chi phí phù hợp với doanh thu trong từng kỳ kế toán. Nhiệm vụ kế toán chi phí - Tính giá vốn của hàng bán ra trong kỳ. - Xác định tất cả các chi phí phát sinh trong kỳ như: chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí tài chính, chi phí khấu hao, phân bổ chi phí trả trước, chi phí lãi vay, chi phí trích trước và chi phí khác. - Phản ánh đúng chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp theo quy định của kế toán hiện hành.
- Lập bảng lương của CNV, trích BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ. - Trích chi phí bảo hành, nợ khó đòi, trợ cấp mất việc làm, chi phí tái cơ cấu lại doanh nghiệp. - Lập bảng tổng hợp chi phí theo từng loại chi phí. - Theo dõi thuế GTGT đầu vào, lập bảng kê hàng mua vào không thuế.
- Đảm bảo tính chất pháp lý của chứng từ chứng minh sự phát sinh của chi phí được hạch toán phù hợp. - Tuân thủ đúng nguyên tắc chi phí phù hợp với doanh thu để tính và hạch toán chi phí cuối kỳ nhằm xác định kết quả kinh doanh hợp lý. SVTH: Phùng Thị Bảo Yến Trang 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ts. Dương Thị Mai Hà Trâm - Kế toán phải mở các khoản mục chi tiết cho từng loại chi phí phát sinh (càng chi tiết càng tốt), cần phân loại các chi tiết chi phí phục vụ tính kết quả kinh doanh theo chuẩn mực kế toán và các chi phí hợp pháp, hợp lệ tính trừ vào thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp theo luật thuế thu nhập hiện hành.
Nhiệm vụ kế toán xác định kết quả kinh doanh 1. Khái niệm kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh: là số lãi hoặc lỗ do các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mang lại trong một kỳ kế toán. Cuối kỳ kế toán, kế toán xác định kết quả kinh doanh trong kỳ từ việc tổng hợp kết quả kinh doanh của hoạt động sản xuất kinh doanh cơ bản và kết quả kinh doanh của hoạt động khác. Kết quả hoạt động kinh doanh là kết quả cuối cùng của doanh nghiệp trong kỳ hạch toán, nó bao gồm: Kết quả hoạt động kinh doanh Kết quả hoạt động tài chính Lợi nhuận khác Hay nói cách khác kết quả hoạt động kinh doanh là số chênh lệch giữa kết quả hoạt động kinh doanh thông thường và kết quả khác.
Kết quả hoạt động Kết quả hoạt kinh doanh thông = _ Kết quả khác động kinh doanh thường Trong đó: Kết quả hoạt động kinh doanh thông thường là số chênh lệch giữa doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu tài chính với giá vốn hàng bán, chi phí tài chính, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. SVTH: Phùng Thị Bảo Yến Trang 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ts. Dương Thị Mai Hà Trâm Kết Doanh Quả Thu chi Hoạt Thuần Giá doanh Chi chi phí về Động = Bán - Vốn + Thu - Phí - Phí - Quản kinh Hàng Hàng Tài Tài bán lý Và doanh Cung Bán chính chính hàng doanh thông Cấp Nghiệp Thường Dịch vụ Kết quả khác là số chênh lệch giữa thu nhập khác và chi phí khác Kết quả khác = Thu nhập khác – Chi phí khác Thời điểm xác định kết quả kinh doanh phụ thuộc vào chu kỳ kế toán của từng loại hình sản xuất kinh doanh trong từng ngành nghề. Thông thường các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh thương mại có thể tính kết quả kinh doanh vào cuối mỗi tháng hoặc quý, cuối năm.
Lợi nhuận kế toán trước thuế thu nhập doanh nghiệp = Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh + Lợi nhuận khác Có 3 trường hợp xảy ra: Trường hợp 1: Lợi nhuận kế toán trước thuế thu nhập DN = 0: hòa vốn (ít xảy ra) Trường hợp 2: Lợi nhuận kế toán trước thuế thu nhập DN < 0: lỗ Trường hợp 3: Lợi nhuận kế toán trước thuế thu nhập DN > 0: lãi 1. Nhiệm vụ kế toán xác định kết quả kinh doanh - Tính doanh thu thuần, lợi nhuận gộp về bán hàng và dịch vụ, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh, lợi nhuận khác, tổng lợi nhuận kế toán trước thuế, chi SVTH: Phùng Thị Bảo Yến Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ts. Dương Thị Mai Hà Trâm phí thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại, lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp, lãi trên cổ phiếu đối với công ty cổ phần. - Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh cho nhà quản lý.
- Lập bảng so sánh tình hình hoạt động của công ty giữa các kỳ, đưa ra những ưu điểm cần phát huy, những nhược điểm cần khắc phục. - Phản ánh và giám sát kế hoạch tiêu thụ thành phẩm. Tính toán, phản ánh chính xác và kịp thời doanh thu bán hàng. - Ghi chép và phản ánh kịp thời các khoản giảm giá hàng bán, chiết khấu thương mại hoặc doanh thu của số hàng bán bị trả lại để xác định chính xác doanh thu bán hàng thuần.
- Tính toán chính xác, đầy đủ và kịp thời kết quả tiêu thụ. - Tham gia công tác kiểm kê, đánh giá sản phẩm, lập các báo cáo về tình hình tiêu thụ sản phẩm. - Theo dõi chặt chẽ chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp để làm cơ sở cho việc tính toán chính xác kết quả hoạt động kinh doanh. - Phản ánh với ban giám đốc một cách chính xác, kịp thời mọi hoạt động kinh doanh.
