CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm hoạt động sản xuất xây lắp có ảnh hưởng đến kế toán chi phí sản xuất xây lắp trong các Doanh nghiệp Xây Lắp So với các ngành sản xuất khác, ngành xây dựng cơ bản có những đặc điểm về kinh tế - kỹ thuật riêng biệt, thể hiện rất rõ nét ở sản phẩm xây lắp và quá trình tạo ra sản phẩm của ngành. Điều này đã chi phối đến công tác kế toán chi phí sản xuất sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp. Sản xuất xây lắp có những đặc điểm sau: - Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng, vật kiến trúc…có quy mô lớn, kết cấu phức tạp mang tính đơn chiếc, thời gian sản xuất sản phẩm xây lắp lâu dài.
Do đó việc tổ chức quản lý và hạch toán sản phẩm xây lắp phải lập dự toán (dự toán thiết kế, dự toán thi công). Quá trình sản xuất xây lắp phải so sánh với dự toán, lấy dự toán làm thước đo, đồng thời để giảm bớt rủi ro phải mua bảo hiểm cho công trình xây lắp. Do sản phẩm xây lắp có tính đơn chiếc nên các công trình khác nhau thì chi phí sản xuất thi công cũng khác nhau. Việc tập hợp chi phí, tính giá thành và xác định kết quả thi công xây lắp cũng được tính cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt.
- Sản phẩm xây lắp được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá thỏa thuận với chủ đầu tư (giá đấu thầu), do đó tính chất hàng hóa của sản phẩm xây lắp không thể hiện rõ (vì việc quy định giá cả, người mua, người bán có trước khi xây dựng thông qua hợp đồng giao nhận thầu…). - Sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất còn các điều kiện sản xuất (xe máy, thiết bị thi công, người lao động…) phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm. Đặc điểm này làm cho công tác quản lý sử dụng, hạch toán tài sản, vật tư rất phức tạp do ảnh hưởng của điều kiện thiên nhiên, thời tiết và dễ mất mát hư hỏng. Do đó khi chọn địa điểm xây dựng phải nghiên cứu, khảo sát thật kỹ về các điều kiện kinh tế, địa chất, thủy văn và các yêu cầu về phát triển kinh tế văn hóa xã hội trước mắt cũng như lâu dài vì khi đã hoàn thành thi công công trình thì không thể di dời.
Các công trình đặt ở các địa điểm khác nhau nên khi thi công một công trình SV: Đặng Hồi Nam 1 GVHD: TS. Nguyễn Viết Tiến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường ĐH Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp khác thì sẽ phát sinh các chi phí như điều động nhân công, máy móc thi công. Do đó các đơn vị xây lắp thường sử dụng lực lượng lao động thuê ngoài tại chỗ nơi thi công công trình nhằm giảm bớt các chi phí khi di dời. - Sản phẩm xây lắp từ khi khởi công cho đến khi hoàn thành công trình bàn giao đưa vào sử dụng thường kéo dài.
Nó phụ thuộc vào quy mô, tính phức tạp về kỹ thuật của từng công trình. Quá trình thi công được chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn lại được chia thành nhiều công việc khác nhau, các công việc thường diễn ra ngoài trời chịu tác động rất lớn của các nhân tố môi trường như nắng, mưa, lũ lụt….Đặc điểm này đòi hỏi việc tổ chức quản lý, giám sát chặt chẽ sao cho đảm bảo sử dụng vốn tiết kiệm, bảo đảm chất lượng công trình đúng như thiết kế, dự toán, tránh các sai lầm trong quá trình thi công thường khó sửa chữa, phải phá đi làm lại gây lãng phí, để lại hậu quả có khi nghiêm trọng, lâu dài và khó khắc phục. Đồng thời do thời gian thi công tương đối dài nên kỳ tính giá thành thường không được xác định hàng tháng như trong các ngành sản xuất công nghiệp khác mà được xác định theo theo điểm khi công trình, hạng mục công trình hoàn thành hay thực hiện bàn giao thanh toán theo giai đoạn quy ước tùy theo kết cấu, đặc điểm kỹ thuật và khả năng về vốn của đơn vị xây lắp. Những đặc điểm trên đã ảnh hưởng rất lớn đến kế toán chi phí sản xuất sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp.
Do đó công tác kế toán vừa phải đáp ứng yêu cầu chung về chức năng, nhiệm vụ kế toán của một doanh nghiệp sản xuất vừa phải đảm bảo phù hợp với đặc thù của loại hình doanh nghiệp xây lắp. Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất trong Doanh nghiệp Xây Lắp 1. Khái niệm chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản đầu tư tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm nguồn vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc cho chủ sở hữu. Chi phí xây lắp là những chi phí phát sinh trong lĩnh vực sản xuất xây dựng và lắp đặt thiết bị, nó chiếm một bộ phận chủ yếu tạo nên sản phẩm xây dựng.
Các chi phí này được biểu hiện trên hai mặt định tính và định lượng: SV: Đặng Hồi Nam 2 GVHD: TS. Nguyễn Viết Tiến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường ĐH Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp - Mặt định tính: Là bản thân các yếu tố vật chất phát sinh và tiêu hao tạo nên quá trình sản xuất, đạt được mục đích và tạo nên sản phẩm xây lắp. - Mặt định lượng: Là mức tiêu hao cụ thể của các yếu tố vật chất tham gia vào quá trình sản xuất và được biểu hiện qua các thước đo khác nhau mà thước đo chủ yếu là tiền tệ. Khái niệm chi phí sản xuất xây lắp: là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà DN bỏ ra để tiến hành hoạt động xây lắp trong một thời kỳ nhất định.
Phân loại chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Chi phí sản xuất của doanh nghiệp xây lắp bao gồm rất nhiều loại có công dụng và mục đích khác nhau, cho nên để thuận tiện cho công tác quản lý, hạch toán, kiểm tra chi phí cũng như phục vụ cho việc ra các quyết định đầu tư như một cách thức nhanh chóng và chính xác nhất, cần phân loại chi phí sản xuất theo những tiêu thức phù hợp. * Trong doanh nghiệp xây lắp, để phục vụ cho công tác quản lý chi phí và tính giá thành sản phẩm, chi phí sản xuất thường được phân loại chủ yếu theo mục đích, công dụng. Theo tiêu thức này, chi phí sản xuất bao gồm các khoản mục sau: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là toàn bộ chi phí nguyên vật liệu được sử dụng trực tiếp cho hoạt động xây lắp, sản xuất sản phẩm công nghiệp, thực hiện dịch vụ, lao vụ của doanh nghiệp xây lắp. - Chi phí nhân công trực tiếp: là toàn bộ chi phí lao động trực tiếp tham gia vào quá trình hoạt động xây lắp, sản xuất sản phẩm công nghiệp, cung cấp dịch vụ, không phân biệt lao động thuê ngoài hay lao động thuộc doanh nghiệp quản lý như: tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp phải trả… - Chi phí sử dụng máy thi công: là toàn bộ chi phí sử dụng xe, máy thi công phục vụ trực tiếp cho hoạt động xây lắp, công trình.
- Chi phí sản xuất chung: bao gồm toàn bộ chi phí liên quan đến việc tổ chức, quản lý và phục vụ thi công của các đội xây lắp ở các công trường xây dựng. Ngoài ra, chi phí sản xuất còn có thể phân loại theo một số tiêu thưc sau: * Căn cứ vào nội dung, tính chất kinh tế: theo cách phân loại này, tất cả các chi phí chứa đựng nội dung, tính chất kinh tế không phân biệt nơi chi phí đó phát SV: Đặng Hồi Nam 3 GVHD: TS. Nguyễn Viết Tiến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường ĐH Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp sinh ở đâu và có tác dụng như thế nào được xếp vào cùng một loại gọi là yếu tố chi phí, bao gồm: - Chi phí nguyên vật liệu gồm toàn bộ chi phí về đối tượng lao động như: nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, vật liệu thiết bị xây dựng. - Chi phí nhân công là toàn bộ tiền công, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, KPCĐ và các khoản khác phải trả cho người lao động.
- Chi phí khấu hao TSCĐ là toàn bộ phải trích khấu hao, trích trước chi phí sửa chữa lớn trong tháng đối với tất cả các loại TSCĐ có trong doanh nghiệp. - Chi phí dịch vụ mua ngoài là số tiền phải trả về các loại dịch vụ mua ngoài, thuê ngoài phục vụ cho việc sản xuất như chi phí thuê máy, tiền nước, tiền điện. - Chi phí khác bằng tiền là chi phí phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất ngoài bốn yếu tố chi phí nói trên như chi phí bằng tiền mặt, chi phí tiếp khách. Phân loại theo tiêu thức này giúp ta hiểu được kết cấu, tỷ trọng của từng loại chi phí trong hoạt động sản xuất kinh doanh, giúp doanh nghiệp dự toán chi phí sản xuất kinh doanh cho kỳ sau.
* Căn cứ vào mối quan hệ giữa khả năng quy nạp chi phí vào các đối tượng kế toán chi phí, gồm hai loại: Chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp. * Căn cứ vào mối quan hệ giữa chi phí sản xuất với khối lượng sản phẩm hoàn thành, gồm ba loại: Chi phí cố định, chi phí biến đổi và chi phí hỗn hợp. * Căn cứ vào nội dung cấu thành của chi phí, gồm hai loại: Chi phí đơn nhất và chi phí tổng hợp. Đối tượng và phương pháp tập hợp chi phí sản xuất trong Doanh nghiệp Xây Lắp 1.
Đối tượng tập hợp chi phí Chi phí sản xuất của doanh nghiệp phát sinh luôn gắn với nơi diễn ra hoạt động xây lắp. Vì vậy, kế toán cần xác đinh được đối tượng tập hợp chi phí xây lắp trên cơ sở đó, thực hiện tập hợp chi phí sản xuất, kiểm soát chi phí và tính giá thành sản phẩm. Đối tượng tập hợp chi phí là phạm vi (giới hạn) mà các chi phí sản xuất phát sinh được tập hợp theo phạm vi đó. SV: Đặng Hồi Nam 4 GVHD: TS.
Nguyễn Viết Tiến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.