CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KẾ TOÁN CHI PHÍ XÂY DỰNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP. Cơ sở lý luận về kế toán chi phí trong các doanh nghiệp xây lắp 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về chi phí và chi phí xây dựng Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm các khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu ( Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam – VAS 01 ).
Chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã chi ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định ( Theo giáo trình kế toán quản trị ). Chi phí xây dựng là quá trình chuyển biến của vật liệu xây dựng thành sản phẩm dưới tác động của máy móc thiết bị cùng sức lao động của công nhân. Nói cách khác,các yếu tố về tư liệu lao động,đối tượng lao động dưới sự tác động có mục đích của sức lao động qua quá trình thi công sẽ trở thành sản phẩm xây dựng. Những hao phí này được thể hiện dưới hình thái giá trị thì đó là chi phí sản xuất.
Chi phí sản xuất bao gồm nhiều loại khác nhau,công dụng và mục đích khác nhau song chung quy gồm có chi phí về lao động sống như chi phí về tiền lương và các khoản trích theo lương; chi phí về lao động vật hoá như nguyên vật liệu, khấu hao về TSCĐ… Chi phí xây dựng là hết sức quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận, do đó việc quản lý và giám sát chặt chẽ chi phí là hết sức cần thiết. Để có thể giám sát và quản lý tốt chi phí cần phải phân loai chi phí theo các tiêu thức thích hợp. Nội dung và phân loại chi phí xây dựng Việc phân loại chi phí xây dựng không chỉ dựa vào các số liệu tổng hợp về chi phí sản xuất mà còn căn cứ vào số liệu cụ thể của từng loại chi phí theo từng công trình, hạng mục công trình theo từng thời điểm nhất định. - Phân loại theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm: + Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: bao gồm giá trị thực tế của nguyên liệu, vật liệu chính, phụ hoặc các bộ phận rời, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành thực thể sản phẩm xây dựng và giúp cho việc thực hiện và hoàn thành khối lượng xây dựng (không kể vật liệu cho máy móc thi công và hoạt động sản xuất chung).
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Chi phí nhân công trực tiếp: gồm toàn bộ tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương trả cho công nhân trực tiếp xây dựng. + Chi phí sử dụng máy thi công: bao gồm chi phí cho các máy thi công nhằm thực hiện khối lượng xây dựng bằng máy. Máy móc thi công là loại máy trực tiếp phục vụ xây dựng công trình. + Chi phí sản xuất chung: phản ánh chi phí sản xuất của đội, công trình xây dựng bao gồm: lương nhân viên quản lý đội, công trình, các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ theo tỷ lệ quy định trên tiền lương của công nhân trực tiếp xây lắp, công nhân điều khiển xe, máy thi công và nhân viên quản lý đội, khấu hao TSCĐ dùng chung cho hoạt động của đội và những chi phí khác có liên quan đến hoạt động của đội.
- Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung của chi phí. Theo cách phân loai này, các yếu tố có cùng nội dung kinh tế được sắp xếp chung vào một yếu tố không phân biệt chi phí sản xuất được phát sinh ở đâu hay dùng vào mục đích gì trong sản xuất nhằm tổng hợp và cân đối mọi chỉ tiêu kinh tế và kế hoạch của doanh nghiệp. Toàn bộ chi phí sản xuất trong kỳ đối với doanh nghiệp xây lắp được chia thành các yếu tố sau: + Chi phí nguyên vật liệu: Là những chi phí nguyên vật liệu không phân biệt được trực tiếp hay gián tiếp như xi măng, sắt thép… + Chi phí sử dụng nhân công: Là những chi phí về tiền lương và các khoản trích theo lương. + Chi phí khấu hao TSCĐ: Bao gồm toàn bộ số tiền trích khấu hao TSCĐ sử dụng cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
+ Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là số tiền phải trả về các dịch vụ mua ngoài sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp như tiền điện, tiền nước, tiền tư vấn,… + Chi phí khác bằng tiền: Bao gồm các chi phí dùng chi hoạt động sản xuất kinh doanh ngoài bốn yếu tố chi phí đã nêu trên. - Phân loại chi phí theo mối quan hệ với sản lượng: + Chi phí bất biến (chi phí cố định): là những chi phí mà tống số không thay đổi khi có sự thay đổi về mức độ hoạt động của đơn vị. + Chi phí khả biến (chi phí biến đổi): là những chi phí thay đổi tỷ lệ với mức độ hoạt động của đơn vị. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Chi phí hỗn hợp: Là các chi phí mang tính chất của cả định phí và biến phí.
Ở mức độ họat động nhất định chi phí hỗn hợp thể hiện các đặc điểm của định phí, nếu quá mức đó nó thể hiện đặc tính của biến phí. Thuộc loại chi phí hỗn hợp có chi phí tiền điện, điện thoại… Cách phân loại này giúp doanh nghiệp có thể biết được cách ứng xử của từng loại chi phí khi thay đổi mức độ họat động trong doanh nghiệp. Phương pháp này giúp doanh nghiệp xây dựng được định mức chi phí, xây dựng được các dự tóan chi phí, lợi nhuận - Phân loại chi phí theo đối tượng tập hợp chi phí và phương pháp tập hợp chi phí: Phân loại chi phí theo đối tượng tập hợp chi phí + Chi phí trực tiếp: là những khoản chi phí phát sinh được tập hợp trực tiếp cho một đối tượng tập hợp chi phí. + Chi phí gián tiếp: là loại chi phí liên quan đến nhiều đối tượng, do đó người ta phải tập hợp chung sau đó tiến hành phân bổ theo những tiêu thức thích hợp.
Phương pháp tập hợp chi phí + Phương pháp tập hợp trực tiếp: Phương pháp này áp dụng đối với các chi phí liên quan trực tiếp đến từng công trình, hạng mục công trình cụ thể. Phương pháp này được áp dụng trong trường hợp chi phí sản xuất phát sinh có liên quan trực tiếp đến từng đối tượng kế toán chi phí sản xuất riêng biệt. Do đó có thể căn cứ vào chứng từ ban đầu để hạch toán trực tiếp cho từng đối tượng riêng biệt. Theo phương pháp này chi phí sản xuất phát sinh được tính trực tiếp cho từng đối tượng chịu chi phí nên đảm bảo độ chính xác cao.
+ Phương pháp phân bổ gián tiếp: Áp dụng trong trường hợp chi phí sản xuất liên quan đến nhiều đối tượng kế toán chi phí, không tổ chức ghi chép ban đầu riêng cho từng đối tượng được. Trong trường hợp đó phải tập hợp chung cho nhiều đối tượng. Sau đó lựa chọn tiêu chuẩn phân bổ thích hợp để phân bổ khoản chi phí này cho từng đối tượng kế toán chi phí. Hệ số phân bổ được xác định như sau: H= 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tính mức phân bổ chi phí cho từng đối tượng: Trong đó: H: hệ số phân bổ C: tổng chi phí cần phân bổ : tiêu chuẩn dùng để phân bổ cho từng đối tượng i : chi phí phân bổ cho từng đối tượng i Việc phân loại chi phí có vai trò rất quan trọng trong quản lý.
Nó thể hiện cơ cấu chi phí theo nội dung kinh tế để phân tích đánh giá tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất. Là cơ sở lập dự toán chi phí sản xuất, lập kế hoạch cung ứng vật tư, kế hoạch quỹ tiền lương, tính toán nhu cầu sử dụng vốn lưu động định mức. Đối với công tác kế toán nó là cơ sở để lập các báo cáo tài chính, giám đốc tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất, ngoài ra nó còn là cơ sở để tính thu nhập quốc dân, đánh giá khái quát tình hình tăng năng suất lao động. Đặc điểm của hoạt động xây dựng.
Xây dựng cơ bản là một ngành sản xuất vật chất độc lập có chức năng tái sản xuất tài sản cố định cho tất cả các ngành trong nền kinh tế. Xây dựng cơ bản tạo nên cơ sở vật chất kỹ thuật cho xã hội. Hiện nay, ở nước ta đang tồn tại các tổ chức xây dựng như: Tổng công ty, công ty, xí nghiệp, đội xây dựng,… Mặc dù các đơn vị này khác nhau về quy mô sản xuất, hình thức quản lý nhưng đều là tổ chức nhận thầu, hoặc theo đơn đặt hàng. Sản phẩm xây lắp có đặc điểm riêng biệt khác với các ngành sản xuất khác cụ thể: Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng, vật kiến trúc… có quy mô đa dạng, kết cấu phức tạp mang tính đơn chiếc, thời gian sản xuất sản phẩm xây lắp lâu dài.
Đặc điểm này đòi hỏi việc tổ chức quản lý và hạch toán sản phẩm xây lắp nhất thiết phải lập dự toán( dự toán thiết kế, dự toán thi công). Quá trình sản xuất xây lắp phải so sánh với dự toán, lấy dự toán làm thước đo, đồng thời để giảm bớt rủi ro phải mua bảo hiểm cho công trình xây lắp. Sản phẩm xây lắp được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc theo giá thỏa thuận với chủ đầu tư, do đó tính chất hàng hóa của sản phẩm xây lắp không thể hiện rõ. Sản phẩm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xây lắp cố định tại nơi sản xuất, còn các điều kiện để sản xuất (nhân công, thiết bị thi công,.) phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm, yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán chi phí xây dựng trong doanh nghiệp xây lắp. Đặc điểm của chi phí xây dựng Chi phí xây dựng mang đầy đủ đặc điểm của chi phí nói chung và chi phí sản xuất nói riêng.