CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Lý luận chung về kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất.Khái niệm của chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Quá trình sản xuất là quá trình kết hợp của ba yếu tố: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Sự tiêu hao các yếu tố này trong quá trình sản xuất kinh doanh đã tạo ra các chi phí tương ứng.
Các loại chi phí này phát sinh một cách thường xuyên trong quá trình sản xuất kinh doanh, nó luôn vận động, thay đổi trong quá trình tái sản xuất.Vì vậy, để quản lý chi phí một cách có hiệu quả chúng ta phải nắm vững được khái niệm bản chất của chi phí. Chi phí sản xuất là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất trong một kỳ, được biểu hiện bằng tiền. Để quản lí có hiệu quả và kịp thời đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, doanh nghiệp phải luôn biết số chi phí đã chi ra cho từng loại sản phẩm, dịch vụ hoàn thành là bao nhiêu cũng như tỷ trọng từng loại chi phí cấu thành trong sản phẩm…. Đó là nội dung kinh tế của chỉ tiêu giá thành sản phẩm.
Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác được tính trên một khối lượng sản phẩm, lao vụ, dịch vụ hoàn thành nhất định. Đặc điểm, bản chất của chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Đặc điểm của chi phí sản xuất. Chi phí của doanh nghiệp luôn mang tính hai mặt, một mặt chi phí có tính khách quan, nó thể hiện sự chuyển dịch hao phí mà doanh nghiệp SV: Bùi Thị Thùy Dương 6 Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp đã bỏ ra vào giá trị sử dụng được tạo ra, đây là sự chuyển dịch không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người.
Mặt khác, hao phí về các yếu tố trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp lại có thể mang tính chủ quan, nó phụ thuộc phương pháp tính, trình độ quản lý và yêu cầu quản lý cụ thể của doanh nghiệp. Khi xem xét đến đặc điểm, bản chất của chi phí trong doanh nghiệp cần xác định rõ hai mặt: Thứ nhất: chi phí sản xuất được đo lường bằng thước đo tiền tệ và được xác định trong một khoảng thời gian cụ thể. Thứ hai: độ lớn của chi phí phụ thuộc vào hai nhân tố chủ yếu: khối lượng các yếu tố sản xuất đã tiêu hao trong kỳ và giá cả của một đơn vị yếu tố sản xuất đã hao phí. Tuy nhiên, việc nghiên cứu và nhận thức chi phí còn phụ thuộc vào góc độ nhìn nhận trong từng loại kế toán khác nhau, cụ thể như sau: - Trên góc độ của Kế toán Tài chính: chi phí được nhìn nhận như những khoản phí tổn phát sinh gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp để đạt được một sản phẩm, lao vụ, dịch vụ nhất định.
Chi phí được xác định trên cơ sở chứng từ, tài liệu, bằng chứng chắc chắn. - Trên góc độ của Kế toán Quản trị: chi phí có thể là phí tổn thực tế gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh và chi phí cũng có thể là phí tổn ước tính để thực hiện dự án, những phí tổn mất đi khi lựa chọn phương án, bỏ qua cơ hội kinh doanh. Khi đó trong Kế toán quản trị lại cần chú ý đến sự lựa chọn, so sánh theo mục đích sử dụng, môi trường kinh doanh hơn là việc chứng minh bằng các chứng từ, chứng cứ. Đặc điểm của giá thành sản xuất.
Giá thành sản phẩm là một chỉ tiêu mang tính giới hạn và xác định, vừa mang tính khách quan vừa mang tính chủ quan. Trong hệ thống các chỉ tiêu quản lý của doanh nghiệp, giá thành sản phẩm là chỉ tiêu kinh tế SV: Bùi Thị Thùy Dương 7 Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp tổng hợp, phản ánh quá trình sử dụng các loại tài sản trong sản xuất kinh doanh cũng như tính đúng đắn của những giải pháp quản lý mà doanh nghiệp đã thực hiện nhằm mục đích hạ thấp chi phí, tăng cao lợi nhuận. Giá thành sản phẩm có hai chức năng chính như sau: + Chức năng thước đo bù đắp chi phí: toàn bộ chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra được bù đắp bởi số tiền thu được do tiêu thụ sản phẩm + Chức năng lập giá: giá thành sản phẩm là căn cứ, là cơ sở để xác định giá bán của sản phẩm. Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm.
Xét về mặt bản chất, chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là biểu hiện hai mặt của quá trình sản xuất kinh doanh, đều là biểu hiện bằng tiền của những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã chi ra. Tuy nhiên chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm khác nhau về mặt phạm vi và về mặt lượng, cụ thể như sau: - Về phạm vi: chi phí sản xuất là các hao phí phát sinh giới hạn trong một thời kỳ nhất định, không phân biệt loại sản phẩm nào, đã hoàn thành hay chưa, Trong khi đó, giá thành sản phẩm là xác định một lượng chi phí sản xuất nhất định, tính cho một đại lượng kết quả hoàn thành nhất định. - Về mặt lượng: giá thành sản phẩm hoàn thành trong kỳ bao gồm chi phí sản xuất của kỳ trước chuyển sang và một phần của chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ theo công thức: CPSX phát CPSX Giá thành CPSX dở = + sinh trong - dở dang sản xuất dang đầu kỳ kỳ cuối kỳ Có thể thấy rằng trong trường hợp đặc biệt không có chi phí sản xuất dở dang đầu kỳ và cuối kỳ hoặc chi phí sản xuất dở dang đầu kỳ bằng cuối kỳ thì giá thành sản xuất đúng bằng chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ. Bên cạnh đó, giá thành sản phẩm mang tính chủ quan, việc giới hạn SV: Bùi Thị Thùy Dương 8 Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp chi phí tính vào giá thành sản phẩm gồm những chi phí nào còn tùy thuộc vào quan điểm tính toán xác định chi phí, doanh thu và kết quả cũng như quy định của chế độ quản lý kinh tế - tài chính, chế độ kế toán hiện hành.
Như vậy, việc tổ chức quản lý tốt chi phí sản xuất là cơ sở để tổ chức quản lý tốt giá thành. Phân loại chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Phân loại chi phí sản xuất. Chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm nhiều loại, nhiều thứ khác nhau.
Để thuận tiện cho công tác quản lý, hạch toán, kiểm tra chi phí cũng như phục vụ cho việc ra các quyết định kinh doanh, chi phí sản xuất cần được phân loại theo những tiêu thức phù hợp. Trong kế toán, chi phí sản xuất thường được nhận diện theo những tiêu thức như sau : 1. Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích, công dụng kinh tế (theo khoản mục). Theo cách phân loại này chi phí sản xuất được chia thành ba khoản mục chi phí: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: bao gồm toàn bộ chi phí về các loại nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu… sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm, lao vụ dịch vụ.
- Chi phí nhân công trực tiếp: bao gồm tiền lương và các khoản phải trả, các khoản trích theo tiền lương (BHXH, BHYT, KPCĐ) của công nhân trực tiếp sản xuất. - Chi phí sản xuất chung: là các khoản chi phí sản xuất liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất trong phạm vi các phân xưởng, đội sản xuất. Chi phí sản xuất chung bao gồm: Chi phí nhân viên phân xưởng, Chi SV: Bùi Thị Thùy Dương 9 Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp phí vật liệu, Chi phí dụng cụ, Chi phí khấu hao TSCĐ, Chi phí dịch vụ mua ngoài, Chi phí khác bằng tiền. Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế (theo yếu tố chi phí).
Theo chế độ kế toán hiện hành tại Việt Nam khi quản lý và hạch toán chi phí sản xuất các doanh nghiệp phải theo dõi được chi phí theo năm yếu tố sau: + Chi phí nguyên liệu và vật liệu + Chi phí nhân công + Chi phí khấu hao máy móc thiết bị + Chi phí dịch vụ mua ngoài + Chi phí khác bằng tiền 1. Phân loại chi phí sản xuất theo khả năng quy nạp chi phí vào các đối tượng tập hợp chi phí. Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí trực tiếp: là những chi phí có liên quan trực tiếp đến một đối tượng tập hợp chi phí. - Chi phí gián tiếp: là những chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng tập hợp chi phí, vì vậy phải tiến hành phân bổ các chi phí cho các đối tượng bằng phương pháp gián tiếp thông qua các tiêu chuẩn phân bổ hợp lý.
Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ với quy trình công nghệ sản xuất sản phẩm. Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí cơ bản: là những chi phí có mối quan hệ trực tiếp với quy trình công nghệ sản xuất chế tạo sản phẩm như chi phí nguyên vật liệu SV: Bùi Thị Thùy Dương 10 Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí khấu hao TSCĐ dùng trực tiếp vào sản xuất sản phẩm… - Chi phí chung: là những chi phí tổ chức, quản lý, và phục vụ sản xuất mang tính chất chung của toàn phân xưởng , bộ phận sản xuất. Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ giữa chi phí với khối lượng hoạt động. Toàn bộ chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí biến đổi (biến phí): là những chi phí thay đổi về tổng số khi có sự thay đổi mức độ hoạt động của doanh nghiệp.
- Chi phí cố định (định phí): là những chi phí mà về tổng số không thay đổi khi có sự thay đổi về mức độ hoạt động của doanh nghiệp.