CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.1 Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất 1.1 Khái niệm chi phí sản xuất, bản chất của chi phí sản xuất Trong một doanh nghiệp, để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh phải có sự kết hợp của ba yếu tố cơ bản là: tư liệu lao động (nhà xưởng, máy móc thiết bị và các TSCĐ khác), đối tượng lao động (nguyên, nhiên vật liệu) và sức lao động của còn người. Các yếu tố đó chính là các CPSX mà doanh nghiệp phải bỏ ra để sản xuất ra những lượng sản phẩm vật chất tương ứng. Nhất là trong nền kinh tế thị trường, sự hạch toán kinh doanh cũng như các quan hệ trao đổi đều được tiền tệ hóa. Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất, chế tạo sản phẩm hoặc cung cấp lao vụ, dịch vụ trong một kỳ nhất định.
CPSX phát sinh thường xuyên suốt trong quá trình tồn tại và hoạt động của doanh nghiệp. Như vậy bản chất của CPSX là: - Những phí tổn (hao phí) về các yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất gắn liền với mục đích kinh doanh. - Lượng chi phí phụ thuộc vào khối lượng các yếu tố sản xuất đã tiêu hao trong kỳ và giá cả của một đơn vị yếu tố sản xuất đã hao phí. - Chi phí sản xuất được đo lường bằng thước đo tiền tệ và được xác định trong một khoảng thời gian xác định.
11 SVTT: Hoàng Thị Hải Yến Lớp : CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1.2 Phân loại chi phí sản xuất CPSX có nhiều loại, nhiều khoản khác nhau cả về nội dung, tính chất, công dụng, mục đích, vai trò, vị trí. Để thuận lợi cho công tác quản lý hạch toán cũng như nhằm sử dụng tiết kiệm, hợp lý chi phí thì cần thiết phải tiến hành phân loại CPSX và cũng xuất phát từ các mục đích và yêu cầu khác nhau của quản lý thì CPSX được phân loại theo những tiêu thức khác nhau, trên cơ sở đó để tiến hành và tổ chức tốt công tác kế toán. Tuỳ theo từng yêu cầu quản lý, đối tượng cung cấp thông tin. mà CPSX được phân loại theo các cách sau : ● Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế (hay theo yếu tố chi phí) Căn cứ vào tính chất kinh tế của các CPSX khác nhau để chia ra các yếu tố chi phí, mỗi yếu tố chi phí bao gồm những chi phí có cùng nội dung kinh tế ban đầu thống nhất.
Theo sự phân chia như vậy thì toàn bộ chi phí được chia thành các yếu tố chi phí như sau: - Chi phí về nguyên nhiên vật liệu: bao gồm toàn bộ giá trị nguyên nhiên vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế, phế liệu, công cụ dụng sử dụng vào sản xuất kinh doanh. - Chi phí nhân công: Là toàn bộ các khoản lương chính, lương phụ, tiền công và những khoản phụ cấp có tính chất như lương được tính vào chi phí mà doanh nghiệp phải trả cho người lao động trong kỳ. 12 SVTT: Hoàng Thị Hải Yến Lớp : CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Chi phí về BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ: Các khoản này được trích theo lương của cán bộ công nhân viên được tính vào chi phí theo quy định hiện hành: 26% BHXH, 4,5% BHYT, 2% KPCĐ, 2% BHTN. - Chi phí khấu hao TSCĐ : Trong quá trình sử dụng, TSCĐ bị hao mòn và giá trị hao mòn dịch chuyển dần vào giá trị sản phẩm được gọi là khấu hao TSCĐ.
Chi phí khấu hao TSCĐ phản ánh tổng số khấu hao TSCĐ phải trích trong kỳ của tất cả TSCĐ sử dụng cho sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. - Yếu tố chi phí dịch vụ mua ngoài: Bao gồm toàn bộ số tiền phải trả về các dịch vụ đã sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh do các đơn vị khác cung cấp như: chi trả tiền điện, tiền nước, điện thoại. - Yếu tố chi phí bằng tiền khác: Đó là các chi phí bằng tiền ngoài các chi phí đã trả kể trên như: thuế môn bài, thuế đất,. Qua cách phân loại trên ta thấy rõ được mức chi phí về lao động sống và lao động vật hoá trong toàn bộ chi phí sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ của doanh nghiệp và nó còn cho biết kết cấu, tỷ trọng của từng yếu tố cấu thành chi phí trong giá thành sản phẩm, lao vụ, làm căn cứ xây dựng kế hoạch cung ứng vật tư, kế hoạch huy động và sử dụng lao động vào phục vụ cho công tác thống kê theo yếu tố.
● Phân loại chi phí theo mục đích, công dụng kinh tế (hay phân loại chi phí theo khoản mục giá thành) 13 SVTT: Hoàng Thị Hải Yến Lớp : CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Mỗi yếu tố chi phí phát sinh đều có mục đích và công dụng nhất định đối với hoạt động sản xuất kinh doanh. Căn cứ vào mục đích và công dụng kinh tế của chi phí để sắp xếp thành những khoản mục chi phí khác nhau. Mỗi khoản mục chi phí chỉ bao gồm những chi phí có cùng mục đích và công dụng, không phân biệt nội dung kinh tế. Theo cách phân loại này toàn bộ CPSX kinh doanh trong kỳ được chia thành các khoản mục chi phí sau đây: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Bao gồm các chi phí về nguyên nhiên vật liệu chính và nguyên liệu phụ, vật kết cấu và các thiết bị đi kèm.
Nó không bao gồm những chi phí NVL sử dụng vào mục đích sản xuất chung và những hoạt động ngoài sản xuất. NVL là một yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành sản phẩm. Trong doanh nghiệp, chi phí NVL được hạch toán theo từng đối tượng sử dụng, từng loại sản phẩm và áp dụng hình thức kế toán tập hợp chi phí NVL theo phương pháp kê khai thường xuyên. - Chi phí nhân công trực tiếp: Là những khoản tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp của công nhân trực tiếp sản xuất xây lắp.
- Chi phí sử dụng máy thi công: Là các chi phí liên quan đến việc sử dụng MTC trực tiếp cho việc thực hiện sản phẩm xây lắp bao gồm: chi phí khấu hao MTC, tiền thuê MTC, tiền lương của công nhân điều khiển MTC; chi phí nhiên liệu, động lực, dầu mỡ dùng cho MTC; chi phí sửa chữa MTC,… - Chi phí sản xuất chung : Là những chi phí duy trì bộ máy quản lý ở tổ, đội và những chi phí dùng chung cho hoạt động ở tổ, đội sản xuất. Thuộc những chi phí này bao gồm: 14 SVTT: Hoàng Thị Hải Yến Lớp : CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính lương nhân viên quản lý đội; các khoản BHXH, BHYT, KPCĐ và tiền ăn ca của công nhân viên toàn đội; vật liệu, công cụ dụng cụ xuất dùng chung cho đội; khấu hao TSCĐ dùng chung cho đội; chi phí dịch vụ mua ngoài và các chi phí bằng tiền dùng chung cho đội. Phân loại chi phí theo công dụng của chi phí có tác dụng phục vụ cho yêu cầu quản lý chi phí sản xuất theo định mức (định mức tiêu hao nguyên, nhiên vật liệu, định mức tiền lương .), theo dự toán chi phí, theo kế hoạch giá thành. Kế toán sử dụng cách phân loại này để tập hợp chi phí cấu thành giá thành sản xuất của sản phẩm, lao vụ, làm tài liệu tham khảo để lập định mức CPSX và lập kế hoạch giá thành sản xuất cho kỳ sau.
Đồng thời thông qua đó có thể phân tích đánh giá những khoản mục chi phí bất hợp lý từ đó tìm ra biện pháp thích ứng nhằm giảm bớt từng loại chi phí để hạ giá thành. 15 SVTT: Hoàng Thị Hải Yến Lớp : CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1.2 Giá thành sản phẩm và phân loại giá thành sản phẩm 1.1 Khái niệm giá thành sản phẩm Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác được tính trên một khối lượng sản phẩm lao vụ, dịch vụ hoàn thành nhất định. Do đặc điểm của sản phẩm xây lắp là có quy mô lớn, thời gian thi công dài nên đối với công trình lớn không thể xác định được ngay giá thành công trình, hạng mục công trình mà phải thông qua việc tính giá thành của khối lượng sản phẩm xây lắp hoàn thành quy ước. Khối lượng xây lắp hoàn thành đến một giai đoạn nhất định và phải thỏa mãn các điều kiện sau: - Phải nằm trong thiết kế và đảm bảo chất lượng (đạt giá trị sử dụng) - Phải đạt đến điểm dừng kỹ thuật hợp lý - Phải được xây dựng cụ thể và phải được chủ đầu tư nghiệm thu và chấp nhận thanh toán Như vậy, giá thành của sản phẩm xây lắp là toàn bộ chi phí sản xuất tính cho từng công trình, hạng mục công trình hoàn thành hay khối lượng xây dựng hoàn thành đến giai đoạn quy ước đã nghiệm thu, bàn giao và được chấp nhận thanh toán.2 Phân loại giá thành sản phẩm Trong sản xuất sản phẩm công nghiệp, để giúp cho việc nghiên cứu và quản lý tốt giá thành sản phẩm, ta cần phân biệt các loại giá thành.
16 SVTT: Hoàng Thị Hải Yến Lớp : CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính ● Phân loại giá thành theo phạm vi chi phí cấu thành: Theo cách phân loại này thì giá thành được chia thành: Giá thành sản xuất toàn bộ: là loại giá thành trong đó bao gồm toàn bộ biến phí và định phí thuộc CPNVLTT, CPNCTT, CPSXC tính cho sản phẩm hoàn thành. Giá thành sản xuất theo biến phí: là loại giá thành mà trong đó chỉ bao gồm biến phí thuộc CPNVLTT, CPNCTT, CPSXC tính cho sản phẩm hoàn thành. Giá thành sản xuất có phân bổ hợp lý định phí sản xuất: là loại biến phí trong đó bao gồm toàn bộ biến phí sản xuất tính cho sản phẩm sản xuất hoàn thành và 1 phần định phí sản xuất được phân bổ trên cơ sở mức hoạt động thực tế so với mức hoạt động theo công suất thiết kế.