Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DN SẢN XUẤT 1. Cơ sở lý luận chung về kế toán chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản Theo lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác: quá trình sản xuất của một DN cần sự kết hợp của ba yếu tố: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Tương ứng với yếu tố cơ bản của quá trình SXKD là các chi phí SXKD nói chung của DN, bao gồm: Chi phí về các loại đối tượng lao động, chi phí về các loại tư liệu lao động chủ yếu, chi phí về lao động, chi phí về các loại dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền.
Như vậy, bất kỳ một DN lớn hay nhỏ muốn tiến hành sản xuất đều phải bỏ ra những khoản chi phí nhất định. Những chi phí này là điều kiện vật chất, là tiền đề bắt buộc để các kế hoạch SXKD thành hiện thực. Theo hệ thống chuẩn mực kế toán Viêt Nam (VAS)số 01- Chuẩn mực chung thì chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu. Như vậy CPSX là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí mà DN phải tiêu dung trong một kỳ để thực hiện quá trình sản xuất và tiêu thụ SP.
Thực chất chi phí là sự chuyển dịch vốn- chuyển dịch giá trị của các yếu tố sản xuất vào các đối tượng tính giá ( SP, lao vụ, dịch vụ). Nói cách khác, CPSXKD là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà DN đã bỏ ra có liên quan đến hoạt động SXKD trong một thời kỳ nhất định( tháng, quý, năm). Đó chính là các khoản chi phí phát sinh nhằm để thực hiện sản xuất trong một tổ chức, nó bao gồm chi phí NVLTT, chi phí NCTT, chi phí SXC. Trong đó: - Chi phí lao động sống là những chi phí về tiền lương, thưởng, phụ cấp và các khoản trích theo lương của người lao động.
- Chi phí lao động vật hóa là những chi phí về sử dụng các yếu tố tư liệu lao động, đối tượng lao động dưới các hình thái vật chất, phi vật chất, tài chính và phi tài chính. - Chi phí NVLTT là toàn bộ các chi phí nguyên liệu chính, vật liệu phụ, vật liệu khác… được sử dụng trực tiếp để sản xuất SP. Vũ Thị Khuyên – Lớp K45D2 4 GVHD: Th.S Nguyễn Thị Minh Giang MSSV: 09D150109 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán – Kiểm toán - Chi phí NCTT là các khoản chi phí trực tiếp phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm như tiền lương, các khoản trích theo lương, các khoản phụ cấp, các khoản BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ trích theo tiền lương của công nhân trực tiếp. - Chi phí SXC là toàn bộ các khoản CPSX ngoại trừ chi phí NVLTT, chi phí NCTT như: chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí khấu hao TSCĐ dung cho sản xuất….
- Ngược lại, chi tiêu là sự giảm đi dơn thuần các loại vật tư, tài sản, tiền vốn của doah nghiệp bất kể nó được dung vào mục đích gì. Tổng số chi tiêu cho quá trình sản xuất trong kỳ của DN bao gồm chi tiêu cho quá trình cung cấp, quá trình SXKD và chi tiêu cho quá trình tiêu thụ. Tóm lại bản chất của CPSX trong hoạt động của DN sản xuất luôn được xác định là giá trị kinh tế của một nguồn lực tiêu hao đi để có được SP, dịch vụ hi vọng đem lại lợi ích tức thời hay trong tương lai của DN. Tuy nhiên không phải bất cứ sự chi tiêu nào của DN cũng được coi là chi phí trong kỳ hạch toán.
DN chỉ được ghi nhận vào chi phí trong kỳ những chi phí có liên quan đến khối lượng SP đã thực hiện trong kỳ 1.2 Lý thuyết về kế toán chi phí trong DN sản xuất 1.1 Đặc điểm chi phí sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất Kế toán chi phí sản xuất trong DN sản xuất đóng vai trò quan trọng trong việc giữ vững và phát triển DN. Chi phí sản xuất luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí của DN. Dựa vào nội dung kinh tế, chi phí sản xuất bao gồm các khoản chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung. Đặc điểm chi phí sản xuất trong các DN sản xuất thì chi phí nguyên vật liệu luôn là khoản chi phí lớn nhất, tuy nhiên trong DN chuyên gia công thì nguyên vật liệu chủ yếu cho DN khác cung cấp.
Vì vậy cần đảm bảo chất lượng nguyên vật liệu vì đó là những nguyên liệu khó thay thế. Do tính chất quan trọng của chi phí sản xuất, để DN hoạt động có hiệu quả, DN cần cân đối giữa chi phí sản xuất và chất lượng sản phẩm.2 Phân loại chi phí sản xuất CPSX của doanh nghiệp sản xuất gồm nhiều loại, nhưng để hạch toán chi phí sản xuất được thuận tiện, đồng thời giúp cho các nhà quản trị dễ dàng hơn trong việc kiểm tra, phân tích quá trình phát sinh chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm cần phải phân loại chi phí vào từng nhóm theo những đặc trưng nhất định. Vũ Thị Khuyên – Lớp K45D2 5 GVHD: Th.S Nguyễn Thị Minh Giang MSSV: 09D150109 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán – Kiểm toán Việc phân loại chi phí là vô cùng cần thiết, nó là cơ sở cho việc giảm chi phí một cách tốt nhất, nâng cao hiệu quả sử dụng và tăng cường hạch toán kinh tế trong doanh nghiệp. Thông thường chi phí sản xuất sản phẩm được phân theo các tiêu thức sau: Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí.
Theo cách phân loại này, người ta căn cứ vào nội dung, tính chất kinh tế của chi phí không phân biệt chúng phát sinh ở đâu, dùng vào mục đích gì để chia thành các yếu tố chi phí, bao gồm: - Chi phí nguyên vật liệu: Bao gồm toàn bộ chi phí nguyên vật liệu phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh. - Chi phí nhân công: Bao gồm toàn bộ các khoản tiền lương, tiền thưởng, các khoản trích trên lương vào chi phí sản xuất trong kỳ phục vụ cho quá trình sản xuất. - Chi phí khấu hao tài sản cố định: Là giá trị hao mòn tài sản cố định được sử dụng trong sản xuất của doanh nghiệp. - Chi phí dịch vụ mua ngoài.
- Chi phí bằng tiền khác. Phân loại chi phí sản xuất theo công dụng của chi phí. Theo cách phân loại này, người ta căn cứ vào công dụng của chi phí để chia toàn bộ chi phí sản xuất theo các khoản mục sau: - Chi phí NVLTT: Là chi phí nguyên vật liệu chính, nguyên liệu phụ trực tiếp để chế tạo ra sản phẩm. - Chi phí NCTT: Bao gồm các khoản tiền lương, các khoản trích trên lương, phụ cấp mang tính chất lương của công nhân trực tiếp sản xuất.
- Chi phí SXC: Bao gồm toàn bộ những chi phí liên quan đến hoạt động quản lý phục vụ sản xuất trong phạm vi phân xưởng, tổ, đội như: + Chi phí nhân viên phân xưởng. + Chi phí vật liệu. + Chi phí dụng cụ sản xuất. + Chi phí dịch vụ mua ngoài.
+ Chi phí khấu hao tài sản cố định. + Chi phí bằng tiền khác. Vũ Thị Khuyên – Lớp K45D2 6 GVHD: Th.S Nguyễn Thị Minh Giang MSSV: 09D150109 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán – Kiểm toán Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ với khối lượng công việc, sản phẩm hoàn thành. Theo cách này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí khả biến ( biến phí ): Là những chi phí thay đổi tỷ lệ với mức độ hoạt động của đơn vị.
- Chi phí bất biến ( định phí ): Là những chi phí mà tổng số không thay đổi khi có sự thay đổi về mức độ hoạt động của đơn vị. Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ liên quan với lợi nhuận Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành 2 loại: - Chi phí thời kỳ: Là những chi phí khi phát sinh nó làm giảm lợi nhuận kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. Bao gồm: chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. - Chi phí sản phẩm: Là các khoản chi phí khi phát sinh tạo thành giá trị của vật tư, tài sản hoặc của thành phẩm và nó được coi là một loại tài sản lưu động của doanh nghiệp và chỉ trở thành phí tổn khi hàng hóa, sản phẩm được tiêu thụ.
Phân loại chi phí sản xuất theo phương pháp tập hợp chi phí vào các đối tượng chịu chi phí Toàn bộ chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí trực tiếp: Là những khoản chi phí phát sinh, tập hợp trực tiếp cho một đối tượng tập hợp chi phí. - Chi phí gián tiếp: Là loại chi phí liên quan đến nhiều đối tượng do đó phải tập hợp chung sau đó phải tiến hành phân bổ theo những tiêu thức thích hợp.3 Đối tượng và phương pháp tập hợp chi phí sản xuất Đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất là phạm vi giới hạn mà chi phí sản xuất cần phải tập hợp nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm tra, giám sát chi phí và yêu cầu tính giá thành sản phẩm. Thực chất của việc xác định đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất là xác định nơi phát sinh chi phí và nơi gánh chịu chi phí làm cơ sở cho việc tính giá thành sản phẩm. Việc xác định đối tượng tập hợp chi phí cần căn cứ vào các yếu tố sau: - Căn cứ vào đặc điểm, công cụ của chi phí sản xuất.
- Căn cứ vào cơ cấu tổ chức sản xuất, xác định mục tiêu cần yêu cầu, trình độ quản lý sản xuất kinh doanh, yêu cầu hạch toán của doanh nghiệp mà đối tượng tập hợp chi phí Vũ Thị Khuyên – Lớp K45D2 7 GVHD: Th.S Nguyễn Thị Minh Giang MSSV: 09D150109 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán – Kiểm toán có thể là toàn bộ quy trình công nghệ, từng giai đoạn công nghệ riêng biệt hoặc từng tổ đội phân xưởng sản xuất.
